دين

اختصارات لوحة المفاتيح

البحث
/
ملاحظة جديدة
n
الآية السابقة / التالية
[ ]
وضع القراءة
f
وضع الشبكة
g
كون القرآن
e
إغلاق / رجوع
Esc
تخطَّ الشبكة

شبكة الجذر

شبكة الجذر: د-ي-نالصيغ: ٢٩ · الجذور المجاورة: ١٧٢ · الآيات: ١٠٤ · السور: ٤٥؛ المحتوى نفسه مسرود في بطاقات «الصيغ» و«الجذور المجاورة» و«الآيات».قتلكرهدِينِبِالدِّينِدَيْنٍدينخلصالْمَدَائِنِحنفالْمَدِينَةِدِينِكُمْنهيألهغرر

الجذرالصيغ ٢٩الآيات ١٠٤السور ٤٥المجاورة ١٧٢

▶ افتح الشبكة (ثلاثية الأبعاد)

دين

د - ي - ن

جذر
  • الورود: ١١٨
  • الآيات: ١٠٤
  • الصيغ: ٢٩
  • المعاجم: ١٣

Dane, inek yavrusuna denir. Anasına meme emmek için yaklaşması haline “dane” denir. Yaklaşmak demektir veya borçlanmak demektir. Deyn kelimesi din kelimesi ile aynı köktendir. Atomlarda da oksijen hidrojene elektron borçlanır borçlu ve alacaklı birbirlerinden ayrılmadıklarından su molekülü oluştururlar. Din de, kişilerin birbirleriyle ayrılamaz şekilde borçlandıkları düzendir. Aynı zamanda borç ve alacak muhasebeye dayandığı için din hesap, muhasebe demektir. Dinar kelimesi de dinden gelir. Burada din düzen demektir. Allah’ın dinine girmek kişi olarak onun şeriatini kabul etmek demektir. Bunun hesabı ahirette görülecektir. Dinin dünyevi manası İslam düzeninde olan bir devletin vatandaşlığını kabul etmek demektir.المزيد ›

ملاحظاتي

المعاجم(١٣)

★ معجم آق إيفلر (بالتركية)التركية

Dane, inek yavrusuna denir. Anasına meme emmek için yaklaşması haline “dane” denir. Yaklaşmak demektir veya borçlanmak demektir. Deyn kelimesi din kelimesi ile aynı köktendir. Atomlarda da oksijen hidrojene elektron borçlanır borçlu ve alacaklı birbirlerinden ayrılmadıklarından su molekülü oluştururlar. Din de, kişilerin birbirleriyle ayrılamaz şekilde borçlandıkları düzendir. Aynı zamanda borç ve alacak muhasebeye dayandığı için din hesap, muhasebe demektir. Dinar kelimesi de dinden gelir. Burada din düzen demektir. Allah’ın dinine girmek kişi olarak onun şeriatini kabul etmek demektir. Bunun hesabı ahirette görülecektir. Dinin dünyevi manası İslam düzeninde olan bir devletin vatandaşlığını kabul etmek demektir.

كتاب العين

الخليل بن أحمد · القرن ٨مترجمالحروف: ٥٬١٧٤
باب الدال والنون و و ء ي معهما د و ن، د ي ن، و د ن، د ن أ، د ن و، ن د و، ن د ي، ن أ د، ن د أ مستعملات دون: تقول في الإِغراء: دونَكَ هذا الشيءَ وهذا الأمْرَ أي عليكَ. ودونك زيدٌ في المنزلة والقُرْبِ والبعد، وزَيْدٌ دونَكَ أي هو أحسَنُ منك في الحَسَب. وكذلك الدُّون يكون صفةً ويكون نَعْتاً على هذا المعنى، ولا يُشتقُّ منه فِعل، وتقول: هذا دون ذاكَ في التّقريب والتحقير، فالتقريبُ منصوبٌ لأنه صفة،
اقرأ المدخل كاملًا

الصحاح

الجوهري · القرن ١٠مترجمالحروف: ١٬٩٧٤
أبو عبيد: الدَيْنُ: واحد الديونِ. تقول: دِنْتُ الرجل أقرضته، فهو مدينٌ ومَدْيونٌ. ودانَ فلان يَدينُ دَيْناً: استقرض وصار عليه دَيْنٌ، فهو دائِنٌ. وأنشد الأحمر: نَدينُ ويَقْضي الله عنا وقد نَرى مصارع قومٍ لا يَدينونَ ضُيَّعِ ورجلٌ مَدْيونٌ: كثُر ما عليه من الدَيْنِ. وقال: مُسْتَأْرِبٍ عَضَّهُ السلطانُ مَدْيون ومِدْيانٌ، إذا كان عادتُه أن يأخذ بالديْنِ ويستقرض. وأَدانَ فلان إدانَةً، إذا باعَ
اقرأ المدخل كاملًا

تهذيب اللغة

الأزهري · القرن ١٠مترجمالحروف: ١٩٬١٧٠
د ن ( وايء ) دين ، دنأ ، دنا ، ودن ، نود ، نأد ، ندا ، ندأ ، دون : ( مستعملة ) . دون : شمر قال ابن الأعرابيّ : يقال : أدنُ دونَك أي اقتربْ ، قال لَبِيد : مِثْلُ الذي بالغِيلِ يَغْزُو مُخْمَدَا يَزْداد قُرباً دونَه أنْ يُوعَدا مُخْمَدٌ : ساكنٌ قد وطّن نفسه على الأمر ، يقول : لا يَرُده الوَعِيدُ فهو يَتَقَدَّمُ أمامَهُ يَغْشَى الزَّجْرَ ، وقال زُهَير بن خَبَّابٍ : وإنْ عِفْتَ هذا فادنُ دونَك إنّني
اقرأ المدخل كاملًا

مقاييس اللغة

ابن فارس · القرن ١١مترجمالحروف: ٨٬٩٤٩
(باب من الرباعي آخر) ومن هذا الباب ما يجيءُ على الرّباعي وهو من الثلاثي على ما ذكرناه، لكنّهم يزيدون فيه حرفاً لمعنىً يريدونه مِنْ مبالغةٍ، كما يفعلون ذلك في زُرْقُمٍ([1]) وَخَلْبَنٍ([2]). لكن هذه الزيادَة تقع أوّلاً وغيرَ أوّلٍ. وَمن ذلك (البَحْظَلَة) قالوا: أَنْ يَقْفِزَ الرَّجُل قَفَزَانَ اليَربوع. فالباءُ زائدةٌ([3]) قال الخليل: الحاظل الذي يمشي في شِقِّه. يقال مَرَّ بنا يَحْظَلُ ظالِعاً. ومن
اقرأ المدخل كاملًا

المفردات في غريب القرآن

الراغب الأصفهاني · القرن ١١مترجمالحروف: ١٬٧٩٣
- يقال: دنت الرجل: أخذت منه دينا، وأدنته: جعلته دائنا، وذلك بأن تعطيه دينا. قال (أبو عبيد) (في الغريب المصنف ورقة 330 من النسخة التركية، وتهذيب اللغة 14/182 نقلا عن أبي عبيد) : دنته: أقرضته، ورجل مدين، ومديون، ودنته: استقرضت منه (انظر: المجمل 2/342)، قال الشاعر: *ندين ويقضي الله عنا وقد نرى ** مصارع قوم لا يدينون* ضيعا (البيت للعجير السلولي، وهو في المجمل 2/342؛ واللسان (دين) ؛ والغريب المصنف
اقرأ المدخل كاملًا

أساس البلاغة

الزمخشري · القرن ١٢مترجمالحروف: ٨٩٠
د ي ن دان فلان بدين الخرمية‏.‏ ورجل دين ومتدين‏.‏ وديّنته‏:‏ وكلته إلى دينه‏.‏ وتقول‏:‏ أبعت بدين أم بعيـن وهـي النقـد‏.‏ ودنـت وادّنـت وتديّنـت واستدنـت‏:‏ استقرضـت‏.‏ ودنتـه وأدنتـه وديّنتـه‏:‏ أقرضتـه‏.‏ وداينـت فلانـاً‏:‏ عاملتـه بالديـن‏.‏ وتداينـوا‏.‏ وفلـان دائـن ومديون‏.‏ ودنته بما صنع‏:‏ جزيته‏.‏ ‏"‏ كما تدين تدان ‏"‏‏.‏ ومنه يوم الدين‏.‏ والله الديان وقيل‏:‏ هو القهار من
اقرأ المدخل كاملًا

لسان العرب

ابن منظور · القرن ١٣مترجمالحروف: ١٢٬٥٤٥
الدَّيّانُ : من أَسماء الله عز وجل معناه الحكَم القاضي . وسئل بعض السلف عن علي بن أَبي طالب عليه السلام فقال : كان دَيّانَ هذه الأُمة بعد نبيها أَي قاضيها وحاكمها . و الدَّيَّانُ : القَهَّار ومنه قول ذي الإِصبع العدواني : لاهِ ابنُ عَمِّك لا أَفضَلْتَ في حَسَب فينا ولا أَنتَ دَيَّاني فتَخْزُوني أَي لست بقاهر لي فتَسوس أَمري . و الدَّيّانُ : الله عز وجل . و الدَّيَّانُ : القَهَّارُ وقيل : الحاكم
اقرأ المدخل كاملًا

القاموس المحيط

الفيروزآبادي · القرن ١٥مترجمالحروف: ١٬٣٣٨
* د ي ن * * الدَّيْنُ * واحد * الدُّيُونِ * وقد * دَانَهُ * أقرضه فهو * مَدِينٌ * و * مَدْيُونٌ * و * دَانَ * هو أي استقرض فهو * دَائِنٌ * أي عليه دين وبابهما باع قلت فصار دان مشتركا بين الإقراض والاستقراض وكذا الدائن ورجل * مَدْيُونٌ * كثر ما عليه من الدين و * مِدْيانٌ * أي عادته أن يأخذ بالدين ويستقرض و * أدَانَ * فلان باع إلى أجل تقول منه * أَدِنِّي * عشرة دراهم و * ادَّانَ * بالتشديد استقرض
اقرأ المدخل كاملًا

تاج العروس

الزبيدي · القرن ١٨مترجمالحروف: ٦٣٢
] | ( *!الدَّيْنُ : ما لَهُ أَجَلٌ [ *!كالدِّينةِ ، بالكسر ] ) ويَنْقَسِمُ إِلى الصَّحِيحِ وغيرِ الصَّحِيِحِ ، فالصَّحِيحُ : الذي لا يَسْقُطُ إِلّا بأَداءٍ أو إِبْراءٍ ، وغيرُ الصَّحِيحِ : ما يَسْقُطُ بدُونِهما كنُجُومِ الكِتابَةِ ، قاله المُناوِيُّ رحمه اللهُ تَعالَى . ( وما لَا أَجَلَ له فَقَرْضٌ ) التَّدَهْقُنُ : التَّكَيُّسُ . ودَهْقَنَ الطعامَ : أَلاَنَهُ ؛ عن أَبي عُبَيْدٍ . وقالَ
اقرأ المدخل كاملًا

معجم لين

إدوارد لين · القرن ١٩بلا ترجمةالحروف: ٢٤٬٦٦٠
دَانَ 1 دَانَ دان داني , (IAar, S, K, TA,) aor. يَدِينُ, (IAar, M, K, TA,) [inf. n. دِينٌ, (which see below,) in this and most of the other senses, or the inf. n. is دَيْنٌ, and دِينٌ is a simple subst.,] He was, or became, obedient; he obeyed: (IAar, S, M, K, TA:) this is the primary signification: or, as some say, the primary signification is the following; namely, he was, or became, abased and
اقرأ المدخل كاملًا

قاموس سالمون

هنري أنتوني سالمون · القرن ١٩مترجمالحروف: ١٬٥٣٩
دَانَ دَانَ ( y ) I ( n. ac. دَيْن 1 ), a. Was in debt, borrowed, bought on credit. b. ( n. ac. دِيْن 2 , دِيَاْنَة 23t ), Was religious, professed a religion. c. [ La ], Submitted to, obeyed. d. ( n. ac. دِيْن 2 ), Abased, enslaved, subdued, had or gained authority over. e. Recompensed, requited. f. Judged. g. see IV (a) . دَيَّنَ دَيَّنَ II , a. Allowed to practise his
اقرأ المدخل كاملًا

كتاب الله

مستخلص من الاستعمال القرآنيبلا ترجمةالحروف: ٤١٬٦٢٩
دين MـTEADDİ دَانَ - يَدِينُ (المتعدي) - دَيْن - تَدايَنَ - يَتَدايَنُ دَانَ - يَدِينُ (المتعدي) + كائن + كائناً + بـِ شيء: باعه بالدَّيْن: باعه بضاعة على أن يؤدي ثمنها بعد أجل مسمى دَيْن: على وزن " فـَعـْل" اسم فعل بمعنى مفعول من " دَانَ - يَدِينُ " المتعدي: عملية الدَّيْن: البيع الآجل: عملية الشراء بالأجل وليس نقداً: يبيع آخر بضاعة أو متاع
اقرأ المدخل كاملًا

الصيغ(٢٩)

الجذور المجاورةالمجاورة: ١٧٢ (الإجمالي: ٤١٤)

الترتيب: مدى قوة اجتماع الجذرين في الآية نفسها مقارنةً بالمصادفة (نسبة الأرجحية لدنينغ). يُذكر عدد الآيات المشتركة في كل سطر. الأدوات مخفية افتراضيًا.
  1. خلص

    الآيات المشتركة: ١٢ · Hales : Çekirdek içidir

  2. حنف

    الآيات المشتركة: ٥ · Hanif eğildiği zaman kırılmayan yaş çalıdır

  3. قتل

    الآيات المشتركة: ١٢ · “Kıtl”, çatışmada ilk karşılaştırılan kişilerden birine…

  4. أله

    الآيات المشتركة: ٥٥ · Lah bir şeyi kapatmak için üstüne örtülen örtü demektir

  5. يوم

    الآيات المشتركة: ٢٢ · “Yemm” durgun akan su demektir

  6. شرك

    الآيات المشتركة: ١١ · Tasma kayış demektir

  7. نهي

    الآيات المشتركة: ٧ · Nihayet, son demektir

  8. خمص

    الآيات المشتركة: ٢ · Hames yumuşak toprağa ayak basılınca toprakta meydana gelen…

  9. طعن

    الآيات المشتركة: ٢ · Ve dil uzatmak

  10. ملل

    الآيات المشتركة: ٤ · İnanç

  11. كره

    الآيات المشتركة: ٥ · Hoşlanmadı

  12. غرر

    الآيات المشتركة: ٤ · Ğerer, “Ğerer” çuval demektir

الآيات التي ورد فيها(١٠٤)

  1. مَالِكِ يَوْمِ الدِّينِ

    Düzen

  2. لَا إِكْرَاهَ فِي الدِّينِ قَدْ تَبَيَّنَ الرُّشْدُ مِنَ الْغَيِّ فَمَنْ يَكْفُرْ بِالطَّاغُوتِ …

    Düzen

  3. … وَاسْمَعْ غَيْرَ مُسْمَعٍ وَرَاعِنَا لَيًّا بِأَلْسِنَتِهِمْ وَطَعْنًا فِي الدِّينِ وَلَوْ أَنَّهُمْ قَالُوا سَمِعْنَا وَأَطَعْنَا وَاسْمَعْ وَانْظُرْنَا لَكَانَ …

    Düzen

  4. … وَلَايَتِهِمْ مِنْ شَيْءٍ حَتَّى يُهَاجِرُوا وَإِنِ اسْتَنْصَرُوكُمْ فِي الدِّينِ فَعَلَيْكُمُ النَّصْرُ إِلَّا عَلَى قَوْمٍ بَيْنَكُمْ وَبَيْنَهُمْ مِيثَاقٌ …

    Düzen

  5. فَإِنْ تَابُوا وَأَقَامُوا الصَّلَاةَ وَآتَوُا الزَّكَاةَ فَإِخْوَانُكُمْ فِي الدِّينِ وَنُفَصِّلُ الْآيَاتِ لِقَوْمٍ يَعْلَمُونَ

    Düzen

  6. هُوَ الَّذِي أَرْسَلَ رَسُولَهُ بِالْهُدَى وَدِينِ الْحَقِّ لِيُظْهِرَهُ عَلَى الدِّينِ كُلِّهِ وَلَوْ كَرِهَ الْمُشْرِكُونَ

    Düzen

  7. … نَفَرَ مِنْ كُلِّ فِرْقَةٍ مِنْهُمْ طَائِفَةٌ لِيَتَفَقَّهُوا فِي الدِّينِ وَلِيُنْذِرُوا قَوْمَهُمْ إِذَا رَجَعُوا إِلَيْهِمْ لَعَلَّهُمْ يَحْذَرُونَ

    Düzen

  8. وَإِنَّ عَلَيْكَ اللَّعْنَةَ إِلَى يَوْمِ الدِّينِ

    Düzen

  9. … حَقَّ جِهَادِهِ هُوَ اجْتَبَاكُمْ وَمَا جَعَلَ عَلَيْكُمْ فِي الدِّينِ مِنْ حَرَجٍ مِلَّةَ أَبِيكُمْ إِبْرَاهِيمَ هُوَ سَمَّاكُمُ الْمُسْلِمِينَ …

    Düzen

  10. وَالَّذِي أَطْمَعُ أَنْ يَغْفِرَ لِي خَطِيئَتِي يَوْمَ الدِّينِ

    Düzen

تحليل الجذر

تعريف الجذر والخلاصة

AlanDeğer
Kökدين
YapıÜçlü
Özel Durumİlletli (ecvef yaî)
Bağlamsal Yakın Köklerملل, حكم, قضى, طوع
Zıt Kökعصي
Çekirdek Özet 1İki taraf arasında vadeli hak, borç, boyun eğme ve karşılıklı bağlayıcılık oluşturan taahhüt
Çekirdek Özet 2İnsanın yaratıcısına veya kurulan nizama karşı sorumluluk, hesap, itaat ve karşılık düzeni
Çekirdek Özet 3Bireysel ve toplumsal hayatı borç-alacak dengesi, yargı ve hesaplaşma ilkeleriyle bağlayan nizam
Kritik Hata RiskiKökün yalnızca soyut bir inanç veya ritüeller bütününe indirgenip hukuki, iktisadi ve yargısal hesap boyutunun yok sayılması

التحليل الثنائي

Biliteral ÇekirdekTemel AnlamEklenen UnsurOluşan Anlam Farkı
دنAlçalma, yaklaşma, bir şeye doğru eğilme ve sınırına girme hareketini ifade eder; nitekim دنو kökünde fiziki ve mekânsal yaklaşma, دنا kökünde aşağı çekilme görülür.يAnlamdaki yaklaşma ve alçalma hareketine esneklik, süreklilik ve iki taraf arasında uzanan akdi ve hukuki bağ boyutu katarak kavramı borçlanma, boyun eğme ve hesaplaşma nizamına dönüştürmüştür.

التحليل التصويري للحروف

BirimPiktografik İmge / HareketAnlam Açıklaması
دkapı; giriş, geçiş, hareketBir alana girme, eşikten geçerek belirli bir otoritenin veya alanın sınırlarına dâhil olma hareketi
يel ve kol; iş, yapma, uzanmaYükümlülük altına girme, taahhüt verme, hakkı teslim etme veya alma yönünde uzanma eylemi
نfiliz, yılan, balık; süreklilik, çoğalma, canlılıkBaşlayan ilişkinin, zimmetin ve karşılığın zaman içinde devam etmesi, vadesi gelinceye dek sürmesi
دينKapıdan girilip el uzatılarak zimmet altına girilen ve sonucu zamana yayılan bağlayıcı nizamBireyin kendi iradesiyle veya varoluşsal konumuyla bir eşikten geçerek hak ve sorumluluk üstlenmesi, bu bağın süreklilik içinde hesap ve ceza ile tamamlanması hareketini gösterir.

الاستعمال التاريخي والمبكر

AlanVeri
İlk fiziksel anlamBir kimseye peşin olmayan mal verip onu borçlandırmak, vadesi ertelenmiş hak ve zimmet altına girmek; kişinin bir otoriteye teslim olup boyun bükmesidir.
Cahiliye şiiri kullanımıZü’l-Isba‘ el-Advânî şiirinde amcasının oğluna seslenirken kökü boyun eğdiren, hükmeden ve yöneten anlamında kullanır: لاهِ ابنُ عَمِّك لا أَفضَلْتَ في حَسَب فينا ولا أَنتَ دَيَّاني فتَخْزُوني
Erken Arapça kullanımErken dönem Arap atasözünde karşılıklılık ve amelin karşılığını tam bulması anlamında yer almıştır: كما تَدينُ تدان / Nâbiğa ez-Zubyânî ise karşılık verme ve hesaba çekme anlamında şöyle der: بهن أدين من يأتي أَذاتي / مُداينةَ المدُايِنِ فلْيُدِنِّـي

المصدر Kitābü’l-ʿAyn, Lisān al-ʿArab, Asās al-Balāgha.

الطبقة الاشتقاقية السامية

Sami dil ailesinde دين kökü, merkezi ve köklü bir yargı, hüküm, borç ve hukuk terminolojisini temsil eder. Erken Batı ve Doğu Sami dillerinde kök, soyut bir inanç sisteminden ziyade doğrudan mahkeme, adli yargılama, dava gütme, egemenlik ve borç münasebetlerini ifade etmek için kullanılmıştır. Akatçada dānu / dînu biçimi dava, hüküm, adli karar ve mahkeme sürecini gösterir; yargıca dayyānu denir. İbranicede dîn (דין) kökü hükmetmek, dava görmek, yargılamak ve hak aramak anlamına gelir; dayyān terimi yargıçtır. Süryanicede dīnā (ܕܝܢܐ) yargı, hüküm, hesap günü, kanun ve mahkeme manalarını eksiksiz taşır. Arapçada kök bu ortak Sami mirasındaki yargı, nizam, hüküm ve ceza anlamlarını bütünüyle korumuş, buna ilave olarak iktisadi düzlemde veresiye borçlanma (deyn), itaat (dâne lehû) ve insanın varoluşsal nizamı (dîn) açılımlarını kazanarak semantik alanını genişletmiştir.

درجة الثقة Kesin

المصدر Brown-Driver-Briggs Hebrew and English Lexicon; Payne Smith Syriac Dictionary; The Assyrian Dictionary of the Oriental Institute of the University of Chicago (CAD).

التحليل الاشتقاقي

KatmanVeriAçıklamaGüven
İç Arapça etimolojik yönدين / دنو geçişkenliğiYaklaşma ve boyun eğme tabanından vadeli borçlanmaya, oradan da hesaba, cezaya ve şeriate uzanan düzenli bir soyutlama mevcuttur.Kesin
Sami dilleriyle etimolojik ilişkiİbranice dîn, Süryanice dīnā, Akatça dînu / dānuSami dillerinin tamamında ortak çekirdek yargı, hüküm, mahkeme, hak arama ve hesaplaşmadır.Kesin
Daha geniş dilsel ilişkiEski Farsça daenaEski İranca daena (içsel algı, vicdan, din) ile fonetik benzerlik bulunsa da Sami kökü mahkeme ve borç temelli bağımsız bir gelişim hattına sahiptir; kavramsal etkileşim muhtemeldir.Muhtemel

المصدر David Cohen, Dictionnaire des racines sémitiques; Arthur Jeffery, The Foreign Vocabulary of the Qur'an.

الجذور الشقيقة (التقاليب)

KombinasyonDurumTemel AnlamAnlam DetayıNot
دينAnlamlıBorç, itaat, ceza, nizamBir otoriteye boyun eğme, zimmet altına girme ve amelin karşılığını almaHedef köktür; Kur'an'da geçer.
دنيAnlamlıYaklaşmak, aşağıda olmakMekân, zaman veya değer bakımından alçakta ve yakında bulunmaKur'an'da دنو üzerinden geçer; hedef kökle zayıflık ve yaklaşma bağı taşır.
يدنKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıSözlüklerde bu dizilim altında müstakil bir kök maddesi teşekkül etmemiştir.Kur'an'da geçmez.
يندKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıArap fonotaktiğinde bu harf dizilimi kullanılmamıştır.Kur'an'da geçmez.
نديAnlamlıIslaklık, cömertlik, meclisÇiy düşmesi, seslenmek, insanların toplandığı meclis veya yardım eliKur'an'da meclis ve seslenme anlamlarıyla geçer; Kur'an'da doğrudan türevi vardır.
نيدAnlamlıZaaf, eğrilikBedenen zayıf düşmek veya bir tarafa meyletmek anlamında nadir bedevi kullanımıKur'an'da geçmez; sözlüklerde nadir kayıttır.

الجذور المجاورة والجذر المضاد

Kökİlişki TürüAnlam AlanıKarşılaştırmalı NüansAnlam Detayı
دينMerkezBorç, itaat, yargı ve nizamBireyi hem hukuki borçla hem varoluşsal hesapla bağlayan çift taraflı nizamİtaat, ceza, yargı ve toplumsal düzenin tamamını zimmet kavramıyla birleştirir.
مللKomşuYol, şeriat, toplumsal inanç topluluğuملل kökü daha çok tebliğ edilen, yazdırılan ve topluca takip edilen inanç yolunu bildirirken دين hesap ve itaat bağını vurgular.Kur'an'da İbrahim'in milleti terkibinde olduğu gibi izlenen yolu ve toplumsal kimliği ifade eder.
حكمKomşuHüküm, engelleme, adaletحكم fesadı önlemek üzere kesin karar vermeyi ve otoriteyi bildirir; دين ise bu hükmün doğurduğu hesap ve itaat nizamıdır.Bozulmayı ve taşkınlığı gemleme eksenlidir.
قضىKomşuİnfaz, kesin bitiriş, kazaقضى bir işi kesinleştirip sonuca bağlamayı ifade eder; دين ise devam eden süreci ve hesabı kapsar.Hükmün tamamlanması ve nihai icrası yönünü öne çıkarır.
طوعKomşuGönüllü itaat, boyun eğişطوع zorlama olmaksızın içten gelen itaati bildirirken دين hem gönüllü hem yaptırımlı nizamı kapsar.Zorlama ve yükümlülük içermeyen teslimiyet nüansı taşır.
عصيZıtBaşkaldırı, itaatsizlik, düzeni kırmaNizama ve borca riayet etmeyip otoritenin ve sözleşmenin dışına çıkmaKendisine tanınan sınıra ve taahhüde isyan ederek boyun eğmeyi reddetmektir.

مقابلات المعنى في لغات أخرى

DilKelime / KelimelerKısa AnlamDetayGüven
ArapçaدينBorç, itaat, nizam, cezaHem iktisadi yükümlülüğü hem ahlaki-hukuki düzeni hem de nihai yargıyı karşılar.Kesin
LatinceDebitum, Iudicium, ReligioBorç, yargı, bağlayıcı inanç nizamıDebitum maddi ve manevi borcu, Iudicium mahkeme ve yargıyı karşılar; Religio ise insanı tanrıya bağlayan yükümlülük yönünü verir.Güçlü
İngilizceDebt, Judgment, Religion, OrderBorç, hüküm, din, nizamDebt kelimesi deyn yönünü, judgment ceza ve hesap gününü karşılar; religion sözcüğü kökün borç ve şehir nizamı boyutunu dışarıda bırakır.Güçlü
AlmancaSchuld, Gericht, OrdnungBorç, mahkeme/hesap, düzenSchuld hem maddi borcu hem ahlaki mesuliyeti karşılar; Gericht ilahi hesap gününe tam tekabül eder.Güçlü
FransızcaDette, Jugement, Culte/OrdreBorç, yargılama, ibadet/düzenDette yükümlülüğü, jugement mahkeme boyutunu karşılar; tek bir Fransızca sözcük kökün bütüncül anlamını taşıyamaz.Güçlü

المصدر Oxford Latin Dictionary; Grimm Deutsches Wörterbuch; Lewis & Short Latin Dictionary.

الوجوه والنظائر

Form / KullanımAnlam YüzüAyet Tipi / Bağlam
Din günü (الدِّينِ)Ceza, hesaplaşma, nihai yargıAhiret sahneleri, amellerin tartılması ve ilahi mahkemenin kurulması bağlamı (Fâtiha 1:4, Hicr 15:35, İnfitâr 82:9).
Hak din, Allah'ın dini (دِينِ اللَّهِ / الدِّينُ الْحَقُّ)Varlık nizamı, şeriat, teslimiyet düzeniTevhid çağrısı, fıtrat ve peygamberlerin getirdiği evrensel nizam bağlamı (Âl-i İmrân 3:19, Âl-i İmrân 3:83, Rûm 30:30).
Melikin dini (دِينِ الْمَلِكِ)Beşerî hukuk, krallık kanunu ve yargı nizamıYusuf peygamberin Mısır kralının yürürlükteki ceza ve idare kanunlarına atıf yaptığı bağlam (Yûsuf 12:76).
Karşılıklı borçlanma (تَدَايَنتُم بِدَيْنٍ)İktisadi vadeli borç, zimmet sözleşmesiMüminler arası ticari işlemlerin yazılması ve şahit tutulması bağlamı (Bakara 2:282).
Şehir, merkez (الْمَدِينَةِ)Hukukun, yargının ve otoritenin geçerli olduğu yerleşik düzenMedeni hayat, toplumsal örgütlenme ve peygamberlerin tebliğ yaptığı kentsel merkezler bağlamı (A'râf 7:123, Kasas 28:18, Münâfikûn 63:8).
Şirkin nizamı (دِينُكُمْ)Müşriklerin batıl inanç ve yaşam düzeniTevhid ile şirkin ilkelerinin uzlaşmazlığı bağlamı (Kâfirûn 109:6, Mâide 5:77).

سياق الكلام والفقه والتفسير والحديث

DisiplinKullanım AlanıTartışma NoktasıAnlam Yoğunlaşması
Kelamİman, amel ve din tanımıDinin sadece kalbî tasdikten mi ibaret olduğu yoksa şeriat hükümleri ve itaati de zorunlu kılıp kılmadığıİnanç esası, teslimiyet ve ilahi hesaplaşma ekseninde yoğunlaşmıştır.
FıkıhBorçlar hukuku ve zimmetDeyn kavramının ayn (fiziki mal) karşısındaki durumu, zimmet borcunun ifası, vadenin bağlayıcılığıİktisadi ve hukuki zimmet, taahhüt ve eda yükümlülüğüne daralmıştır.
TefsirDin günü ve fıtrat diniFâtiha suresindeki yevmi'd-dîn terkibinin mahiyeti ile Rûm suresindeki fıtrat dini kavramının açılımıİlahi adalet, amellerin karşılığı ve yaratılış nizamına teslimiyet olarak ele alınır.
HadisCibril hadisi ve amellerDinin İslam, iman ve ihsan mertebeleri üzerinden tanımlanması; amellerin karşılığı prensibiYaşanan bir hayat tarzı, ahlaki sorumluluk ve karşılıklı borçluluk hali.

تحليل النظام الديني والعلمي والسياسي والاقتصادي

SistemBağlamKarşılıkİşlevAçıklamaGüven
DiniYaratıcı-kul ilişkisiVaroluşsal borç ve kullukİnsanın varlığını borçlu olduğu yaratıcısına mutlak itaatiKulun Allah'a karşı fıtri ve ontolojik zimmetini ikrar edip teslim olmasıdır.Kesin
İlmiHakikat ve nedensellik bağıBilgi nizamı ve mantıki tutarlılıkDoğru hüküm verme ve sebep-sonuç ilişkisinin takibiBilginin insan zihninde bağlayıcı bir ilke ve hesaplanabilir kural üretmesidir.Güçlü
SiyasiHukuk düzeni ve meşruiyetAnayasa, kamu otoritesi, yargıToplumu adalet ve kanun dairesinde sevk ve idare etmeDevletin bireyler üzerindeki egemenliği ve bireylerin kamusal nizama itaati.Kesin
İktisadiTicaret ve borçlanmaKredi, zimmet ve sözleşme hukukuKaynakların vadeli transferini hukuki güvenceye bağlamaServetin dolaşımında hak ve borç dengesini kurarak ekonomik hayatı kayıt altına alma.Kesin

التماثل في العلوم العددية والإنسانية

Alanİzomorfik KarşılıkAçıklamaGüven
Sayısal bilimlerKorunum yasaları ve bilanço dengesi (A−L=E)Fizikte enerjinin ve yükün korunumu gibi sistemde hiçbir girdinin kaybolmayıp mutlaka bir çıktıyla dengelenmesi prensibiGüçlü
Beşeri bilimlerToplumsal sözleşme ve hukuki zimmet teorisiBireylerin bir araya gelerek hak ve yükümlülük devri yoluyla kurdukları karşılıklı bağlayıcı düzenKesin

التضييق الخاطئ وخطر الخطأ

AlanAçıklama
Modern daraltma riskiKökün Batı dillerindeki modern religion kavramı gibi sadece vicdani, tecrübi, şahsi bir inanç ve mabet ritüeline hapsedilmesidir.
Kur'an içi daha geniş anlamKur'an'da din; bireyin iktisadi borcundan (Bakara 2:282), kralın ceza kanununa (Yûsuf 12:76), şehir nizamından (medine) ahiretteki mutlak mahkemeye (yevmi'd-dîn) kadar uzanan hayatın bütüncül nizamıdır.
Yanlış anlamanın doğuracağı hataDin ile siyaset, ekonomi, adalet ve hukuk alanlarının birbirinden kopuk olduğu zannedilir; böylece dinin hayatı tanzim eden bağlayıcı gücü iptal edilir.

خلاصة موجَّهة لفهم القرآن

SoruCevap
Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir?Kur'an'ın omurgasını oluşturan varoluş, adalet, hesap ve şeriat kavramlarının tek bir kökte nasıl birleştiğini gösterir; var olmanın yaratıcıya karşı bir borçluluk hali olduğunu temellendirir.
Hangi ayet gruplarında belirleyicidir?Ahiret hesaplaşmasını anlatan surelerde (Fâtiha, İnfitâr, Mâûn), borçlar hukukunu düzenleyen müdâyene ayetinde (Bakara 2:282) ve dinin ikmal edildiğini bildiren teşri ayetlerinde (Mâide 5:3).
Hangi yanlış anlamaları düzeltir?Dinin sadece uhrevi bir vaat veya metafizik bir duygu olduğu zannını yıkarak onun hem bu dünyada yürürlükte olan bir nizam hem de ahirette mutlak bir hesaplaşma olduğunu ispat eder.

التركيب النهائي والنموذج الرياضي

  • Somut anlamVadeli borç verme, borç altına girme, boyun büküp itaat etme ve amelin karşılığını tam olarak alma eylemidir.
  • Soyut anlamBir otoriteye teslimiyet gösterilerek girilen, hak ve sorumlulukları zamana yayılan ve sonunda adli bir hesapla karşılık bulan nizamdır.
  • Sistematik karşılıkİnsanın Allah’a, topluma ve kâinata karşı fıtri ve hukuki zimmetini tanzim eden adalet, yargı ve hesap modelidir.
  • LaTeX modeliD=⟨A,R,T,J⟩buradaJ:∫t0t1A(t) dt→RC
  • LaTeX açıklamasıFormülde D din ve nizam sistemini temsil eder. Sistem dört temel bileşenden oluşur: A ameller ve taahhütler, R düzeni belirleyen kurallar ve şeriat, T vadenin işlediği zaman aralığı [t0,t1], J ise yargı ve hesap fonksiyonudur. Bu fonksiyon, belirlenen süre boyunca biriken amelleri kural matrisi üzerinden değerlendirerek nihai karşılığa (C) dönüştürür. Böylece borçlanma, süre, kural ve hesaplaşma tek bir dinamik modelde bütünleşir.
النسخة النصية (لأدوات الذكاء الاصطناعي)فهرس الجذور حسب الحروف: د