رجع
ر - ج - ع
جذر- الورود: ١٠٤
- الآيات: ١٠٣
- الصيغ: ٣٧
- المعاجم: ١٣
Rac’, ırmakta akan suyun ters istikamette aktığı yerdir. Sonraları geri dönme anlamı kazanmıştır.المزيد ›
ملاحظاتي
المعاجم(١٣)
★ معجم آق إيفلر (بالتركية)التركية
Rac’, ırmakta akan suyun ters istikamette aktığı yerdir. Sonraları geri dönme anlamı kazanmıştır.
كتاب العين
الخليل بن أحمد · القرن ٨مترجمالحروف: ٥٬٢٤٣باب العين و الجيم والراء معهما
) ع ج ر، ع ر ج، ر ع ج، ج ع ر، ج ر ع، ر ج ع مستعملات( عجر: الأعجر: الأعجر: الضخم الوسط من الناس، وقد عَجِرَ يَعْجَرُ عَجَراً. والعُجْرَةُ: موضع العَجَر منه.
والأَعْجَرُ: كل شيء ترى فيه عقدا. كيس أَعْجَرُ، وبطن أَعْجَرُ إذا امتلأ جدا.
قال عنترة:
أبني زبيبة ما لِمُهْرِكُمُ مُتَخَدِّدا وَبُطُونُكُمْ عُجْرُ
وأنشد أبو ليلى:
حَسَنُ الثياب يبيت أعجرَ طاعـمـا والضيف من
باب العين و الجيم والراء معهما ) ع ج ر، ع ر ج، ر ع ج، ج ع ر، ج ر ع، ر ج ع مستعملات( عجر: الأعجر: الأعجر: الضخم الوسط من الناس، وقد عَجِرَ يَعْجَرُ عَجَراً. والعُجْرَةُ: موضع العَجَر منه. والأَعْجَرُ: كل شيء ترى فيه عقدا. كيس أَعْجَرُ، وبطن أَعْجَرُ إذا امتلأ جدا. قال عنترة: أبني زبيبة ما لِمُهْرِكُمُ مُتَخَدِّدا وَبُطُونُكُمْ عُجْرُ وأنشد أبو ليلى: حَسَنُ الثياب يبيت أعجرَ طاعـمـا والضيف من حبّ الطعام قد التوى والُعْجَرُة: خروج السُّرّة. وفي الحديث: "أذكُرْ عُجَرَهُ وبُجَرَهُ" والخليج ذو عُجَر. والعُجَرُ جمع عُجْرة كل عُقدة في خشبة أو غيرها. وكذلك المِعْجَر حتى يقال: هذا سيف أَعْجَرُ، وفي وسطه عُجْرَة، ومِعْجَر. وحافر عَجِرٌ، أي: صلب شديد. قال: سائلٍ شِمْراخُهُ ذي جـبـبٍ سَلِطِ السُنْبُكِ في رُسْغٍ عَجِرْ والاعتجار: لفُّ العمامِة على الرأس من غير إرادة تحت الحنك، وأنشد أبو ليلى: جاءت به معتجرا ببُرْدِهِ سَفْواء تَخْدي بنسيجِ وَحْدِهِ والمِعْجَرُ: ثوب تَعْتَجِرُ به المرأة، أصغرُ من الرداء، وأكبر من المقنعة. قال زائدة: مِعْجَرٌ من المعاجر ثيابٌ تكون باليمن. العَجيرُ من الخيل كالعنّين من الرجال. عرج: عَرِجَ الأعرجُ يَعْرَجُ عَرَجاً. والأنثي عَرْجاءُ. وأْعْرَجَ الله الأَعْرَجَ فعَرِجَ هو، وفلان يتعارج إذا مشّى يحكى الأعرجَ. والعُرْجَةُ: موضع العَرَجِ من الرِّجْلِ. وجمع الأعرج عُرْجان. والعرجاء: الضَّبُعُ، خلقه فيها. وجمعه: عُرْج.. أُعَيْرِج: حيّة صمّاء لا تقبل الرُّقْية، وتَطْفِرُ كما تَطْفِرُ الأَفعى وجمعه: أُعَيْرِجات. قال أيو ليلى: العَرْجُ من الإبل ثمانون إلى تسعين فإذا بغت مائَة فهي هُنَيْدَة، وجمعه: أعْرُجٌ وعُرُوجٌ. قال طَرَفَةُ بن العبِد البكريّ: يوم تُبْدي البيضُ عن أَسْوُقِها وتَلُفٌّ الخيلُ أَعْراجَ النَّعَـمَ ويقال: العَرْجُ: القطيع الضَّخْمُ من الإبل نحو خمس مائة، وجمعه: أعراج. قال: فقسَّم عَرْجا كأسه فوق كفّه وجاء بِنَهْبٍ كالفسيل المكمّم والعَرِجُ من الإبلِ كالحَقْبِ وهو الذي لايستقيم بوله لفصده من ذكره يقال: عَرِج الجملُ وحَقِبَ. وعَرَجَ يعرُجُ عُروجاً، أي: صَعِد. والمَعْرَجُ: المَصْعَد. والمَعْرَجُ: الطريقُ الذي تصعَدُ فيه الملائكة. والمِعْراجُ شبهُ سُلّم أو درجة تَعْرُجُ الأرواحُ فيه إذا قُبِضَتْ. يقال ليس شيءٌ أحسن منه، إذا رآه الروحُ لم يتمالك أن يخرج، ولو جمع على المعاريج لكان صوابا. والمعارج في قول الله عزّ وجلّ: "من الله ذي المعارج تَعْرُجُ الملائكة والروح إليه" جماعة المَعْرَج. ولغة هذيل: يعرِجُ ويعكِفُ، هم مولعون بالكسر. والتعريج: حَبْسُكَ مطيّتك ورفقتك مقيما على رفقتك أو لحاجة. وما لنا عرجة بموضع كذا، أي: مقام. قال: يا حادِيَيْ أمّ فضّاض أمَا لكُما حتّى نُكَلِّمَها همٌّ بتـعـريجِ وانعرج الطريق والبئر والوادي إذا مال، ومُنْعَرَجُه حيث يميل يمنة ويَسْرة. وانعرج القوم عن الطريق، أي: مالوا عنه. وعرّجنا على النّهَر، أي: أملناه يَمْنَةً ويَسْرَة. والعَرَنْجَجُ: اسم حِمْيَر، واشتقاقه من العرج. رعج: الإرعاج: تلألؤ البرق وتفرّقه في السّماء. قال العجاج: سحّاً أهاضيب وبرقاً مُرْعجا جعر: الجَعْرُ ما يبس في الدّبر من العَذِرَة، أو خرج يابسا. ولا يقال للكلب إلاّ جَعَرَ يَجْعَرُ. والجَعْراءُ حي يُعَيَّرون بذلك. قال: دعت كندة الجعراء بالحيِّ مالكـا وتدعو بعوفٍ تحت ظل القواصل والضَّبع تسمّى جَعارِ لكثرة جعرها، والأنثي أم جعار. والجاعرتان حيث يُكُوَى الحمار من مؤخره على كاذَتَيْ فَخِذَيهِ. والجِعارُ: الحبل الذي يشُدُّ به المستقي من البئر وسطه لئلا يقع في البئر. قال: الراجز ليس الجِعار مانعي من القَدَرْ جرع: جَرِعْتُ الماءَ أجْرَُعهُ جَرْعا، واجترعته. وكلّ شيء يبلعه الحلق فهو اجتراع. والاسم الجُرعة وإذا جَرَعه بِمَرّة قيل: اجترعه. والاجتراع، بالماء كالابتلاع بالطعام. والتَّجَرُّع: تتابعُ الجرعِ مَرَّة بعد مَرَّة. والجَرْعاءُ من الأرض: ذات حزونة تَسْفي عليها الرياحِ فتغشَّيها، وإذا كانت صغيرة فاسمها الجرعة وجمعها جِراع. وإذا كانت واسعة جداً فهي أجرع كلّه، ويجمع أجارع. وجمع الجرعاء: جرعاوات. قال: أتنسي بلائي غداة الحروب وكَرّي على القومِ بالأجرعِ وقال ذو الرمة: بِجَرْعائِك البيضُ الحسانُ الخَرائدُ رجع: رجعت رُجوعا ورجعته يستوي فيه اللازم والمجاوز. والرَّجْعَةُ المرّة الواحدة. والترجيع: تقارُبُ ضروب الحركات في الصوت. هو يُرجِّع في قراءته، وهي قراءةُ أصحاب الألحان. والقينة والمغنِّية تُرجّعان في غنائهما. وترجيع وشي النقش والوشم والكتابة خطوطها. والرَّجْعُ: ترجيع الدَّابَةُ يدها في السَّير. قال: يعدو به نَهِشُ المُشاشِ كأنّه صَدَعٌ سليمٌ رَجْعُهُ لا يَظْلَعُ شبّه الفرس في عدوه بصَدَع. وهو الفِتُّي من الأوعال. ورَجْعُ الجوابِ: ردُّه. وَرَجْعُ الرشق من الرمي: ما يردّ عليه. والمرجوعة: جواب الرسالة. قال: لم تَدْرِ ما مرجوعةُ السائلِ يصف الدّار، تقول: لَيس في هذا البيع مرجوع، أي: لا يرجع فيه، ويقال: يريد: ليس فيه فضل ولا ربح، والارتجاع أن ترتجع شيئا بعد أن تُعطي. وارتجع الكلب في قيئِه. قال: أن الحُبابَ عاد في عطائه كما يعود الكلب في تقيائه والرَّجعة: مراجعةُ الرّجُلِ أهلَه بعدَ الطّلاق. وقوم يؤمنون بالرجعة إلى الدّنيا قبل يوم القيامة. والاسترجاع أن تقول: "إنا لله وإنّا إليه راجعون" قال الضرير: أقول: رَجَعَ، ولا أقول استرجع. وكلامٌ رجيعٌ: مردودٌ إلى صاحِبِهِ. يقال: هذا الكلام رجيع فيما بيننا. والرجيع من الدَّوابِّ ما رجعته من السَّفَر إلى السَّفَرِ، والأنثى رجيعة. قال: ذو الرّمّة: رَجيعَةُ أسفـارٍ كـأنّ زِمـامـهـا شُجاع لدى يُسْرَى الذِراعَيْن مُطْرِقُ والرَّجيع: الروث. قال الأعشي: ليس فيها إلا الرَّجيع عَلاقُ ويقال: الرجيع: الجَرَّة. قال حُمَيْد: رَدَدْنَ رجيع الفرثِ حتّى كأنّه حصي إثّمٍ بين الصَّلاءِ سحيقُ يصف إبلا تُرَدّدُ جِرّتَها. قال الضرير: يصف الرّماد فأمّا الجرّة ففي البيت الأول. والرَّجْعُ: المطر نفسه. والرَّجْع: نباتُ الرَّبيع. قال: وجاءت سِلْتِمٌ لا رَجْعَ فيها ولا صَدْعٌ فتحتلبَ الرِّعاء السِلْتِمُ: السَّنَةُ الشديدة، وهي الداهية أيضا. والرُّجْعانُ من الأرض ما ارتدّ فيه من السيل ثم نَفَذَ.
الصحاح
الجوهري · القرن ١٠مترجمالحروف: ٢٬٧٠٦رَجَعَ بنفسه رُجوعاً، ورَجَعَةً غيرهُ رَجْعاً. وهُذَيْلٌ تقول: أَرْجَعَهُ غيرهُ. وقوله تعالى: "يَرْجِعُ بعضهُم إلى بَعْضٍ القَوْلَ"، أي يتلاومون. والرُجعى: الرجوعُ. تقول: أرسلت إليك فما جاءني رُجعى رسالتي، أي مَرْجوعُها. وكذلك المَرْجِعُ. ومنه قوله تعالى: "ثم إلى ربِّكم مَرْجِعُكُمْ". وهو شاذٌّ، لأنَّ المصادر من فَعَلَ يَفْعِلُ، إنما تكون بالفتح. وفلانٌ يؤمن بالرَجْعَةِ، أي بالرجوع إلى الدُنيا
تهذيب اللغة
الأزهري · القرن ١٠بلا ترجمةالحروف: ١٨٬٧٢٥باب العين والجيم مع الراء
عرج ، عجر ، جرع ، جعر ، رجع ، رعج : مستعملات .
عرج : قال الله جلّ وعزّ : ( الْمَعَارِجِ تَعْرُجُ الْمَلَائِكَةُ وَالرُّوحُ إِلَيْهِ ) ( المعَارج : 4 ) أي تصعد . يقال : عَرَج يَعرُج عُروجاً . وقوله جلّ وعزّ : ( دَافِعٌ مِّنَ اللَّهِ ذِي الْمَعَارِجِ ) ( المعَارج : 3 ) قال قتادة : ذي المعارج ذي الفواضل والنِّعَم . وقيل مَعارجُ الملائكة ، وهي مَصاعدُها التي تصعَد فيها
مقاييس اللغة
ابن فارس · القرن ١١مترجمالحروف: ١٠٬٠٦٤(باب الراء والجيم وما يثلثهما)
(رجح) الراء والجيم والحاء أصلٌ واحدٌ، يدلُّ على رَزَانةٍ وزِيادة. يقال: رَجحَ الشيء، وهو راجِح، إذا رَزَن، وهو من الرُّجْحان، فأمّا الأُرْجُوحة فقد ذُكِرَتْ في مكانها([1]). ويقال أرجَحْتُ، إذا أَعْطَيتَ راجحاً. وفي الحديث: "زنْ وَأرجح". وتقول: ناوَأْنَا قَوْماً فرجَحْناهم، أي كُنَّا أرزَنَ منهم. وقومٌ مَراجيحُ في الحِلْم؛ الواحد مِرجاحٌ. ويقال: إنّ الأراجِيح
المفردات في غريب القرآن
الراغب الأصفهاني · القرن ١١مترجمالحروف: ٣٬٠٢٤- الرجوع: العود إلى ما كان منه البدء، أو تقدير البدء مكانا كان أو فعلا، أو قولا، وبذاته كان رجوعه، أو بجزء من أجزائه، أو بفعل من أفعاله. فالرجوع: العود، والرجع: الإعادة، والرجعة والرجعة في الطلاق، وفي العود إلى الدنيا بعد الممات، ويقال: فلان يؤمن بالرجعة. والرجاع: مختص برجوع الطير بعد قطاعها (انظر: المجمل 2/422). فمن الرجوع قوله تعالى: ﴿لئن رجعنا إلى المدينة﴾ [المنافقون/8]، ﴿فلما رجعوا إلى أبيهم﴾
أساس البلاغة
الزمخشري · القرن ١٢مترجمالحروف: ١٬٦٩٦ر ج ع
رجع إليَّ رجوعاً ورُجْعى ومَرْجَعاً.
ورجعته أنـا رجعـاً.
ورجعـت الطيـر القواطـع رجاعـاً ولها قطاع ورجاع.
وتفرقوا في أوّل النهار ثم تراجعوا مع الليل أي رجع كل واحد إلى مكانه.
ومن المجاز: خالفنـي ثـم رجـع إلـى قولـي.
وصرمنـي ثـم رجـع يكلمنـي.
ومـا رجـع إليـه فـي خطـب إلاّ كفيَ وليس لهذا البيع مرجوع اي لا يرجع فيه.
وهذا رجع رسالتك ومرجوعها ومرجوعتها أي جوابها.
قال:
لسان العرب
ابن منظور · القرن ١٣مترجمالحروف: ١٨٬٠٥٥رَجَع يَرْجِع رَجْعاً ورُجُوعاً ورُجْعَى ورُجْعاناً ومَرْجِعاً ومَرْجِعةً: انصرف. وفي التنزيل: إِن إِلى ربك الرُّجْعى، أَي الرُّجوعَ والمَرجِعَ، مصدر على فُعْلى؛ وفيه: إِلى الله مَرْجِعُكم جميعاً، أَي رُجُوعكم؛ حكاه سيبويه فيما جاء من المصادر التي من فَعَلَ يَفْعِل على مَفْعِل، بالكسر، ولا يجوز أَن يكون ههنا اسمَ المكان لأَنه قد تعدَّى بإِلى، وانتصبت عنه الحالُ، واسم المكان لا يتعدَّى بحرف ولا
القاموس المحيط
الفيروزآبادي · القرن ١٥مترجمالحروف: ١٬٠٢٣* ر ج ع * * رَجَعَ * الشيء بنفسه من باب جلس و * رَجَعَهُ * غيره من باب قطع وهُذيل تقول * أرْجَعَهُ * غيره بالألف وقوله تعالى ﴿يرجع بعضهم إلى بعض القول﴾ أي يتلاومون و * الرُّجْعَى * الرجوع وكذا * المَرْجِعُ * ومنه قوله تعالى ﴿إلى ربكم مرجعكم﴾ وهو شاذ لأن المصادر من فعل يفعل إنما تكون بالفتح وفلان يُؤمن * بالَّجْعَةِ * أي بالرجوع إلى الدنيا بعد الموت وله على امرأته * رَجْعةٌ * بفتح الراء وكسرها
تاج العروس
الزبيدي · القرن ١٨مترجمالحروف: ١٨٬٧٥٦رجع بنفسه يرجع رجوعا ومرجعا، كمنزل، ومرجعة، كمنزلة. ومنه قوله تعالى: ثم إلى ربكم مرجعكم شاذان؛ لأن المصادر من فعل يفعل، أي بفتح العين في الماضي وكسرهما في المضارع إنما تكون بالفتح، كما في الصحاح، وفي اللسان: قوله تعالى: إلى الله مرجعكم جميعا أي رجوعكم، حكاه سيبويه فيما جاء من المصادر التي من فعل يفعل على مفعل بالكسر، ولا يجوز أن يكون هنا اسم المكان؛ لأنه قد تعدى بإلى، وانتصب عنه الحال، واسم
معجم لين
إدوارد لين · القرن ١٩بلا ترجمةالحروف: ٤٢٬٧٦٧رَجَعَ
1 رَجَعَ ذ , aor. رَجِعَ , inf. n. رُجُوعٌ (S, Msb, K, &c.) and رَجْعٌ, (M, Msb,) but the former is that which commonly obtains and is agreeable with analogy as inf. n. of the intrans. v., and the latter as inf. n. of the trans. v., (MF, TA,) and مَرْجَعٌ, (S, Msb, K, &c.,) which is anomalous, because inf. ns. [of this kind] of verbs of the measure فَعَلَ having the aor. of the measure
قاموس سالمون
هنري أنتوني سالمون · القرن ١٩مترجمالحروف: ٢٬٦٦٣رَجَعَ
رَجَعَ I ( n. ac. رُجْعَى 3ya , مَرْجِع 18 , مَرْجِعَة 18t , رُجُوْع 27 , رُجْعَاْن 35 ),
a. Returned, went or came back.
b. [ 'An ], Desisted from, left off.
c. [ Fī ], Took back; retracted, revoked.
d. [ Ila ], Had recourse to; traced or referred back to; had reference to; was reduced to.
e. [ 'Ala ], Turned round upon.
f. [ Bi & 'Ala ], Claimed the restitution of.
g.
كتاب الله
مستخلص من الاستعمال القرآنيمترجمالحروف: ٦٦٬٧٧٢رجع
رَجَعَ - يَرْجِعُ (اللازم) - رَجْع - مَرْجِع - رُجْعَى - رَاجِع - رَاجِعُوْن - أَرْجَعَ - يُرْجِعُ، أُرْجِعَ - يُرْجَعُ - تَرَاجَعَ - يَتَرَاجَعُ
رَجَعَ - يَرْجِعُ (اللازم) + كائن + إلى كائن أو مكان أو أمر: يعود إلى نقطة البدء: يحدد موقعاً أو موضعاً يعتبره الأصل أو حال الاستقرار، ثم يحدد موقعه الحالي، والذي يفترض أنه بعيد عن ذاك الموقع،
الصيغ(٣٧)
- تُرْجَعُونَDöndürülürsünüz(تُفْعَلُونَ)×١٩
- يَرْجِعُونَDönerler(يَفْعِلُونَ)×١٦
- مَرْجِعُكُمْDönüşünüz(مَفْعِلُكُمْ)×١١
- تُرْجَعُDöndürülür(تُفْعَلُ)×٦
- يُرْجَعُونَDöndürülürler(يُفْعَلُونَ)×٦
- رَاجِعُونَDönenler(فَاعِلُونَ)×٤
- مَرْجِعُهُمْOnların dönüşü(مَفْعِلُهُمْ)×٤
- ارْجِعُواDönün(افْعِلُوا)×٣
- يَرْجِعُDöner(يَفْعِلُ)×٣
- ارْجِعْDön(افْعِلْ)×٢
الجذور المجاورةالمجاورة: ١٢٠ (الإجمالي: ٣٥٦)
- نبأ
الآيات المشتركة: ١٤ · Doğurmadan evvel devenin memesinde görülen süttür
- عمل
الآيات المشتركة: ١٧ · Amele iş yapmaya alıştırılmış deve veya öküz demektir
- ذوق
الآيات المشتركة: ٦ · Sevik (Sin) özel bir un çorbasıdır
- وفي
الآيات المشتركة: ٦ · “Vefyü” düzlük yerde oluşan tümsek yer veya tepecikler…
- أسف
الآيات المشتركة: ٢ · Esafe yumuşak, süngerimsi toprak, üzülmek demektir
- رأس
الآيات المشتركة: ٣ · Baş demektir
- طوف
الآيات المشتركة: ٤ · Çeper demektir
- موت
الآيات المشتركة: ٨ · Kış uykusundan uyanmış yılana hayy, kış uykusundaki yılana…
- خلف
الآيات المشتركة: ٧ · Half : Ense demektir
- ملك
الآيات المشتركة: ٩ · Melekut, tüm kainatı mülk olarak varlığını ifade eder
- حلل
الآيات المشتركة: ٤ · Helva olgunlaşmış tatlı meyve ve ya bunlardan yapılmış…
- سبع
الآيات المشتركة: ٣ · Yırtıcı hayvan demektir
الآيات التي ورد فيها(١٠٣)
كَيْفَ تَكْفُرُونَ بِاللَّهِ وَكُنْتُمْ أَمْوَاتًا فَأَحْيَاكُمْ ثُمَّ يُمِيتُكُمْ ثُمَّ يُحْيِيكُمْ ثُمَّ إِلَيْهِ تُرْجَعُونَ
Döndürülürsünüz
مَنْ ذَا الَّذِي يُقْرِضُ اللَّهَ قَرْضًا حَسَنًا فَيُضَاعِفَهُ لَهُ أَضْعَافًا كَثِيرَةً وَاللَّهُ يَقْبِضُ وَيَبْصُطُ وَإِلَيْهِ تُرْجَعُونَ
Döndürülürsünüz
وَاتَّقُوا يَوْمًا تُرْجَعُونَ فِيهِ إِلَى اللَّهِ ثُمَّ تُوَفَّى كُلُّ نَفْسٍ مَا كَسَبَتْ وَهُمْ لَا يُظْلَمُونَ
Döndürülürsünüz
هُوَ يُحْيِي وَيُمِيتُ وَإِلَيْهِ تُرْجَعُونَ
Döndürülürsünüz
وَلَا يَنْفَعُكُمْ نُصْحِي إِنْ أَرَدْتُ أَنْ أَنْصَحَ لَكُمْ إِنْ كَانَ اللَّهُ يُرِيدُ أَنْ يُغْوِيَكُمْ هُوَ رَبُّكُمْ وَإِلَيْهِ تُرْجَعُونَ
Döndürülürsünüz
كُلُّ نَفْسٍ ذَائِقَةُ الْمَوْتِ وَنَبْلُوكُمْ بِالشَّرِّ وَالْخَيْرِ فِتْنَةً وَإِلَيْنَا تُرْجَعُونَ
Döndürülürsünüz
أَفَحَسِبْتُمْ أَنَّمَا خَلَقْنَاكُمْ عَبَثًا وَأَنَّكُمْ إِلَيْنَا لَا تُرْجَعُونَ
Döndürülürsünüz
وَهُوَ اللَّهُ لَا إِلَهَ إِلَّا هُوَ لَهُ الْحَمْدُ فِي الْأُولَى وَالْآخِرَةِ وَلَهُ الْحُكْمُ وَإِلَيْهِ تُرْجَعُونَ
Döndürülürsünüz
وَلَا تَدْعُ مَعَ اللَّهِ إِلَهًا آخَرَ لَا إِلَهَ إِلَّا هُوَ كُلُّ شَيْءٍ هَالِكٌ إِلَّا وَجْهَهُ لَهُ الْحُكْمُ وَإِلَيْهِ تُرْجَعُونَ
Döndürülürsünüz
… فَابْتَغُوا عِنْدَ اللَّهِ الرِّزْقَ وَاعْبُدُوهُ وَاشْكُرُوا لَهُ إِلَيْهِ تُرْجَعُونَ
Döndürülürsünüz
تحليل الجذر
تعريف الجذر والخلاصة
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | رجع |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Belirgin fark tespit edilmedi |
| Bağlamsal Yakın Kökler | عاد, آب, انقلب, ثاب |
| Zıt Kök | ذهب |
| Çekirdek Özet 1 | Ayrılınan başlangıç noktasına, önceki hale veya kaynağa fiziksel yahut fiilî olarak geri dönme |
| Çekirdek Özet 2 | İnsanın ve bütün varoluşun ontolojik ve ahlaki başlangıç kaynağı olan Allah’a nihai yönelişi ve hesap dönüşü |
| Çekirdek Özet 3 | Varoluşun döngüsel hesap verme ilkesi; hiçbir hareketin başladığı kaynaktan bağımsız ve hesapsız kalamayacağı gerçeği |
| Kritik Hata Riski | Kökü yalnızca fiziksel bir mekân değişimi veya ölüm sonrası mekanik bir gidiş sayıp ahlaki özeleştiri, tövbe ve ontolojik hesap verme boyutunu göz ardı etmek |
التحليل الثنائي
| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| رج | Sarsılma, titreşme, hareketlilik ve çalkantı; رجج (şiddetli sarsılma), رجف (şiddetle titreme), رجس (iç huzursuzluğu ve sarsıntı) ve رجم (taş fırlatarak sarsma) köklerinde görülen düzensiz veya enerjik ilk hareketlenme | ع | Gırtlak harfi olan ayın harfinin kattığı derinlik, tutuculuk ve içkin sınırlandırma ile kök; rastgele bir sarsıntıdan çıkıp bir mihvere, kaynağa veya önceki durağa yönelen düzenli, kontrollü ve döngüsel bir geri dönüş hareketine dönüşür |
التحليل التصويري للحروف
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ر | İnsan başı; öncelik, başlangıç noktası, yön belirleme | Hareketin bilinçli bir başlangıç noktasından veya bir ilkeden doğduğunu temsil eder |
| ج | Değnek, deve; taşıma, yol alma, mesafeyi katetme | Başlangıç noktasından itibaren bir hat üzerinde ilerlemeyi ve intikali simgeler |
| ع | Göz; kaynak, odak noktası, içe yönelme, görme | Dışa doğru akan hareketin yeniden bir merkeze, kaynağa ve göze doğru toparlanmasını ifade eder |
| رجع | Başlangıç noktasından çıkıp yol aldıktan sonra yeniden kaynak odağa yönelme | Çıkış merkezinden ayrılan bir unsurun katettiği mesafenin ardından kaçınılmaz olarak ilk kaynağına ve asıl merkezine geri kapanma hareketi |
الاستعمال التاريخي والمبكر
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Bir kimsenin veya nesnenin ayrıldığı yere bedenen geri dönmesi; binek hayvanının adımlarken ayaklarını geriye doğru büküp tekrar yere basması; deve satılıp yerine benzerinin alınması |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Erken dönem Arap şiirinde hızlı koşan atın ayaklarını ritmik biçimde geri çekip savurması anlamında kullanılmıştır. Şair şöyle der: يعدو به نَهِشُ المُشاشِ كأنّه / صَدَعٌ سليمٌ رَجْعُهُ لا يَظْلَعُ |
| Erken Arapça kullanım | Mektuba veya söze verilen karşılık için رجع الجواب / مرجوعة denmesi; boşanan kadının evliliğe dönmesi (ric‘at); suyun veya yağmurun gökten periyodik olarak tekrar inmesi (es-semâi zâti’r-rec‘) |
المصدر Kitābü’l-ʿAyn, Maqāyīs al-Lugha, el-Müfredât.
الطبقة الاشتقاقية السامية
Sami dil ailesinde رجع kökü, özellikle Güney Sami (Arapça ve Güney Arapça) kolunda belirgin bir semantik olgunluğa ulaşmış bir yapıdır. Kuzeybatı Sami dillerinde (İbranice ve Ârâmîce) geri dönme ve tövbe anlamı daha çok şvb (şûb / İbranice שוב) köküyle karşılanırken, Arapçada رجع kökü hem fiziksel döngüselliği hem de nedensel-akli geri dönüşü (rücû) karşılayan bağımsız bir merkez kök haline gelmiştir. Kökün en eski somut katmanında periyodik tekrarlanma, bir döngünün başa sarması, eko yapma veya gökten suyun döngüsel olarak inmesi fikri yer alır. Çöl hayatında devenin adımlarının ritmik dönüşü veya bir malın yerine yenisinin ikame edilmesi (irticâ‘) gibi pratikler, kökün "başlangıç durumunun dengesini yeniden kurma" fikrini taşıdığını gösterir. Arapça bu kökle hareketi sadece bir mekân değişimi olarak değil, varlığın asıl kaynağına olan ontolojik borcunu ifa ediş süreci olarak semantik açıdan derinleştirmiştir.
درجة الثقة Güçlü
المصدر Brown-Driver-Briggs, David Cohen, Lisān al-ʿArab.
التحليل الاشتقاقي
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | Çıkılan yere veya duruma geri dönme, tekrarlama ve cevap verme | Kök iç Arapçada hem geçişsiz (kendisi dönmek) hem geçişli (bir şeyi geri çevirmek, iade etmek) olarak kullanılabilen çift yönlü bir yapıya sahiptir | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | Güney Arapça ve semitik döngüsel hareket kökleri | Kuzeybatı Sami dillerindeki şûb kökünün işlevini Arapçada üstlenen ve özellikle ritmik tekrarlanma (eko, yağmur döngüsü) bağlamında özelleşen bir gelişme gösterir | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Veri bulunamadı | Afro-Asyatik ailenin diğer kollarında doğrudan bu fonetik dizilişe ve anlama denk gelen güvenilir bir soydaş kelime tespit edilememiştir | Veri bulunamadı |
المصدر Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab, Lane’s Lexicon.
الجذور الشقيقة (التقاليب)
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| رجع | Anlamlı | Geri dönmek, döndürmek | Bir başlangıç noktasına, önceki duruma veya kaynağa yönelmek | Hedef kök; Kur'an'da geçer |
| رعج | Anlamlı | Hareketlenmek, kaynamak | Suyun veya kanın çalkalanarak fışkırması, heyecanlanma | Ortak رج sarsıntı çekirdeğini taşır; Kur'an'da geçmez |
| جرع | Anlamlı | Yudumlamak, yutmak | Sıvıyı boğazdan aşağı parça parça akıtmak | İçe doğru çekilme ve sindirme hareketi; Kur'an'da geçer |
| جعر | Anlamlı | Dışkılamak, iz bırakmak | Hayvanın tersini bırakması, iz veya leke kalması | Boşaltım ve ardında atık bırakma anlamı; Kur'an'da geçmez |
| عرج | Anlamlı | Yukarı çıkmak, aksamak | Meyilli ve dönemeçli biçimde yukarı yükselmek, topallamak | Eğik düzlemde ritmik hareket; Kur'an'da geçer |
| عجر | Anlamlı | Şişmek, düğümlenmek | Ortası kalın ve şişkin olmak, düğüm yapmak | Bir noktada toplanıp çıkıntı oluşturma; Kur'an'da geçmez |
الجذور المجاورة والجذر المضاد
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| رجع | Merkez | Geri dönmek | Ayrılınan belirli bir ilke, kaynak veya mekâna doğru bizzat veya başkası tarafından yönlendirilerek dönmek | Hem fiziksel hem zihinsel hem de ontolojik kaynağa dönüşü kapsayan temel köktür |
| عاد | Komşu | Tekrarlamak, âdet edinmek | Bir hali veya eylemi periyodik olarak yeniden yaşamak ve alışkanlık haline getirmek | رجع kaynağa dönüşü vurgularken, عاد eylemin veya durumun tekrarlanarak yenilenmesini öne çıkarır |
| آب | Komşu | Sığınağa ve yuvaya dönmek | Özellikle akşam vakti barınağına, sığınağına veya özlemle asıl yuvasına dönmek | آب sevgi, güven ve sığınma arzusuyla dönmeyi ifade eder; tövbede içten yönelişi anlatır |
| انقلب | Komşu | Tersyüz olmak, baş aşağı dönmek | Bir durumun zıddına evrilmesi, yönün tamamen değişmesi ve altüst oluş | انقلب niteliksel ve biçimsel köklü değişimi ve savrulmayı vurgular |
| ثاب | Komşu | Dağıldıktan sonra toparlanmak | Dağılan bir topluluğun veya kuvvetin merkezde yeniden bir araya gelmesi | ثاب toplanma ve merkezileşme boyutu baskın olan geri dönüştür |
| ذهب | Zıt | Gitmek, uzaklaşmak | Bulunulan noktadan ayrılıp öteye doğru hareket etmek, kaybolmak | Kaynaktan ayrılıp uzaklaşmayı ifade eden doğrudan zıt köktür |
مقابلات المعنى في لغات أخرى
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | رجع | Geri dönmek, döndürmek, iade etmek | Başlangıç noktasına, önceki hale veya kaynağa intikal etme; söz veya fiile mukabelede bulunma | Kesin |
| Latince | Revertere, redire, restituere | Geri dönmek, eski haline gelmek, geri vermek | Revertere fiziksel ve zihinsel geri dönüşü karşılarken, restituere hak ve durumun iadesini karşılar; ontolojik ilahi hesaplaşma boyutu eksiktir | Güçlü |
| İngilizce | Return, revert, regress, refer | Geri dönmek, eski duruma geçmek, havale etmek | Return genel geri dönüşü verir; revert bir önceki duruma rücû etmeyi ifade eder; kökün ahlaki-ontolojik hesap boyutunu tam taşımaz | Güçlü |
| Almanca | Zurückkehren, erwidern, rückgängig machen | Geri dönmek, cevap vermek, iptal etmek | Zurückkehren mekânsal ve zihinsel dönüşü karşılar; erwidern kökün cevap verme (rec‘u’l-cevâb) boyutunu içerir | Güçlü |
| Fransızca | Retourner, revenir, restituer | Geri dönmek, geri gelmek, iade etmek | Revenir ve retourner başlangıç noktasına yönelişi; restituer ise hak sahibine geri ödemeyi ifade eder | Güçlü |
المصدر Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch, Robert Dictionnaire.
الوجوه والنظائر
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| مَرْجِع / تُرْجَعُونَ / الرُّجْعَى | Ahirette diriliş, nihai hesap ve Allah’a varış | İnsanın ölümden sonra yaratıcısına döndürülmesi ve amellerinin hesabını vermesi bağlamı (Âl-i İmrân 3:55, Mâide 5:48, Alak 96:8) |
| رَجَعَ / رَجَعُوا | Mekânsal geri dönüş | Bir seferden, yolculuktan veya görevden ayrılınan beldeye ya da aileye dönülmesi (A‘râf 7:150, Yûsuf 12:63, Tevbe 9:122) |
| رُجُوع / يَرْجِعُونَ | Haktan sapmadan sonra tövbe etmek, akıllanmak | Günah ve inkârdan vazgeçip imana ve hakikate rücû etme (Bakara 2:18, Secde 32:21, Zuhruf 43:28) |
| رَدَّ / يَرْجِعُ بَعْضُهُمْ إِلَى بَعْضٍ القَوْلَ | Sözü geri çevirmek, karşılıklı laf atmak veya cevap vermek | Tartışmada sözün karşı tarafa atılması veya putların cevap verememesi (Tâhâ 20:89, Sebe’ 34:31) |
| الرَّجْع | Periyodik döngüsel yağmur | Gökten tekrar tekrar inen, hayatı yenileyen döngüsel su (Târık 86:11) |
| ارْجِعِ الْبَصَرَ | Bakışı veya dikkati tekrar çevirmek | Yaratılışta kusur aramak üzere gözün tekrar tekrar çevrilip odaklanması (Mülk 67:4) |
سياق الكلام والفقه والتفسير والحديث
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Mead, diriliş ve ilahi adalet | Bütün varlıkların başlangıç ilkesi olan Allah’a dönmesi (rücû‘); amellerin karşılığının zorunlu olarak verilmesi ve adaletin tecellisi | İntikal eden failin, nihai merci önünde hesap vermek üzere varoluşsal kaynağına dönmesi |
| Fıkıh | Talak, akitler ve hibe | Ric‘î talakta evliliğe geri dönme (ric‘at); hibeden veya akitten dönme (rücû‘); fesih hakkının kullanılması | Hukuki bir tasarrufun veya irade beyanının önceki hükmü iptal edecek şekilde geri alınması |
| Tefsir | "İnna lillahi ve inna ileyhi raciun" ve "er-Ruc'a" tefsiri | İnsanın mülkiyet ve varlık olarak tamamen Allah’a ait olduğu ve nihayetinde O’na döneceği bilinci | Mülkiyetin sahibine iadesi ve ontolojik kökene kesin teslimiyet |
| Hadis | Tövbe, dualar ve istircâ | Musibet anında istircâ getirilmesi; günahtan Allah’a rücû edilmesi; sadakadan dönmenin çirkinliği | Bir sapmadan veya gafletten sıyrılarak fıtrata ve Allah’ın rızasına yeniden yönelme |
تحليل النظام الديني والعلمي والسياسي والاقتصادي
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Varlık ve hesap | Nihai hesaplaşma ve tövbe | Varlığı merkezine bağlama | İnsanın mutlak sahibine geri dönerek dünyadaki eylemlerinin hesabını vereceği bilinci ahlakın temel dayanağıdır | Kesin |
| İlmi | Yöntem ve mantık | Temel aksiyomlara ve öncüllere rücû | Tutarlılığı denetleme | Teori ve iddiaların çıkış noktası olan deneysel verilere, mantıksal ilkere ve kök tanımlara geri dönerek test edilmesi | Güçlü |
| Siyasi | Hukuk ve meşruiyet | Anayasaya ve halk iradesine müracaat | Otoriteyi denetleme ve sınırlama | İktidarın meşruiyet sınırlarını aştığında başlangıç sözleşmesine, anayasal ilkelere ve kamu denetimine geri çağrılması | Güçlü |
| İktisadi | Mülkiyet ve sermaye | Sermayenin geri dönüşü, kaynak iadesi | Dengeyi ve verimliliği koruma | Üretime tahsis edilen kaynağın amortisman, kâr veya verim olarak başladığı noktaya fazlasıyla yahut eksiksiz dönmesi | Kesin |
التماثل في العلوم العددية والإنسانية
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Geri besleme döngüsü (feedback loop) ve tersinir süreçler | Bir sistemin ürettiği çıktının başlangıç girişine geri yönlendirilerek sistemi düzeltmesi; fizik ve termodinamikte bir sistemin başlangıç durumuna dönmesi | Kesin |
| Beşeri bilimler | Yansıtıcı özeleştiri (refleksivite) ve hukuki fesih | Sosyal aktörün kendi geçmiş eylemlerine dönüp onları değerlendirerek yönünü düzeltmesi; hukukta akitten dönerek tarafların akit öncesi durumlarına iadesi | Kesin |
التضييق الخاطئ وخطر الخطأ
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kökü sadece bedensel bir ölüm hadisesi veya bir şehirden diğerine seyahat edip geri gelmek gibi sığ, mekanik bir yer değiştirme eylemine indirgemek |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Kök; evrenin döngüsel işleyişinden (yağmurun dönüşü), zihinsel özeleştiriye, sözün karşılık bulmasına, fıtrata dönüş olan tövbeye ve varoluşun kaynağı olan Allah’a nihai hesap verme zorunluluğuna kadar uzanan bütüncül bir kozmik ve ahlaki prensiptir |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | İnsanın hesapsız bırakılacağını zannetmesi; dünyevi eylemlerin ilahi merkezden bağımsız ve sonuçsuz kalacağı yanılgısına düşerek sorumluluk bilincini kaybetmesi |
خلاصة موجَّهة لفهم القرآن
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an’ın varlık tasavvurunun temel omurgasını oluşturan "mebde ve meâd" (başlangıç ve dönüş) ilkesinin eylemsel merkezidir; var olan hiçbir şeyin başıboş olmadığını, başladığı merkeze dönüp hesap vereceğini ilan eder |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Ahiret sahnelerini ve hesap gününü anlatan ayetlerde; tövbeye ve ıslaha çağıran uyarılarda; insanın mülkiyet ve güç sarhoşluğuna kapıldığı anlarda ilahi mülkiyeti hatırlatan metinlerde belirleyicidir |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Varlığın tesadüfi ve doğrusal olarak kaybolup gideceği, insanın yaptıklarının yanına kâr kalacağı ve tarihin hesapsız bir kaos olduğu şeklindeki materyalist veya nihilist yanılgıları kökten yıkar |
التركيب النهائي والنموذج الرياضي
- Somut anlamBir nesnenin veya canlının ayrıldığı başlangıç noktasına, önceki konumuna veya öz kaynak merkezine fiziksel olarak geri dönmesi.
- Soyut anlamEylemin, varoluşun veya zihnin, kendisini var eden ilkeye, fıtrata, ontolojik kaynağa ve ahlaki sorumluluk merkezine hesap vermek üzere yönelmesi.
- Sistematik karşılıkBir sistemde merkezden yayılan hareketin, kendi çıkış parametreleri ve kuralları doğrultusunda başlangıç noktasına kapanarak dengeyi ve hesabı tamamlaması.
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklamasıModelde varlık ve durum uzayını, zaman aralığını temsil eder. Sistem anında başlangıç durumundan hareket etmekte; operatörü vasıtasıyla anında tekrar başlangıç durumu olan noktasına geri dönerek döngüsünü tamamlamakta ve nihai hesabını vermektedir.