صنع

اختصارات لوحة المفاتيح

البحث
/
ملاحظة جديدة
n
الآية السابقة / التالية
[ ]
وضع القراءة
f
وضع الشبكة
g
كون القرآن
e
إغلاق / رجوع
Esc
تخطَّ الشبكة

شبكة الجذر

شبكة الجذر: ص-ن-عالصيغ: ١٣ · الجذور المجاورة: ١٣٥ · الآيات: ١٩ · السور: ١٤؛ المحتوى نفسه مسرود في بطاقات «الصيغ» و«الجذور المجاورة» و«الآيات».تنرصَنَعُواتَصْنَعُونَصنعفلكصَنْعَةَخطبصُنْعَيَصْنَعُونَجمدوحياصْنَعِغرو

الجذرالصيغ ١٣الآيات ١٩السور ١٤المجاورة ١٣٥

▶ افتح الشبكة (ثلاثية الأبعاد)

صنع

ص - ن - ع

جذر
  • الورود: ٢٠
  • الآيات: ١٩
  • الصيغ: ١٣
  • المعاجم: ١١

معناه في القرآن: İmal ederler

ملاحظاتي

المعاجم(١١)

الصحاح

الجوهري · القرن ١٠مترجمالحروف: ١٬٠٦٦
الصُنْعُ بالضم: مصدر قولك صَنَعَ إليه معروفاً. وصَنَعَ به صَنيعاً قبيحاً، أي فعل. والصِناعَةُ: حرفةُ الصانِع،وعمله الصَنْعَةُ. وصَنْعَةُ الفرسِ أيضاً: حُسْنُ القيام عليه. تقول منه: صَنَعْتُ فرسي صَنْعاً وصَنْعَةً، فهو فرسٌ صَنيعٌ. قال الشاعر: فَنَقَلْنا صَنْعَهُ حتَّـى شَـتـاناعِمَ البالِ لَجوجاً في السَنَنْ وسيفٌ صَنيعٌ، أي مَجْلُوٌّ. قال الشاعر: بأَبْيَضَ من أُمَيَّةَ مَضْرَحِيٍّكَأَنَّ
اقرأ المدخل كاملًا

تهذيب اللغة

الأزهري · القرن ١٠مترجمالحروف: ٨٬٥٨٧
باب العين والصاد مع النون عصن ، عنص ، صنع ، صعن ، نصع ، نعص : مستعملات . عصن : أهمله الليث . وروى أبو العباس عن ابن الأعرابي أنه قال : أعصن الرجل إذا شدَّد على غريمه وتمكَّكَه وروى عمرو عن أبيه قال : أعْصن الرمل إذا اعوَجَّ وعسُر . عنص : لم أجد فيه غير عَنَاصِي الشَّعَر . والعُنْصُوة الخُصْلَة من الشَّعَر ، وقال الشاعر : إن يُمْس رأسي أشمط العناصِي كأنما فرَّقه مُنَاصي قال الليث : العُنْصُوة على
رابط المدخل

باب العين والصاد مع النون عصن ، عنص ، صنع ، صعن ، نصع ، نعص : مستعملات . عصن : أهمله الليث . وروى أبو العباس عن ابن الأعرابي أنه قال : أعصن الرجل إذا شدَّد على غريمه وتمكَّكَه وروى عمرو عن أبيه قال : أعْصن الرمل إذا اعوَجَّ وعسُر . عنص : لم أجد فيه غير عَنَاصِي الشَّعَر . والعُنْصُوة الخُصْلَة من الشَّعَر ، وقال الشاعر : إن يُمْس رأسي أشمط العناصِي كأنما فرَّقه مُنَاصي قال الليث : العُنْصُوة على تقدير فُعْلُوة . قال : وما لم يكن ثانيه نوناً فإن العرب لا تضم صدره مثل تُنْدُوة . فأما عَرْقُوة وتَرْقُوة وقَرْنُوة فمفتوحات . عمرو عن أبيه : أعنص إذا بقيتْ على رأسه عَنَاصٍ من ضفائره ، وهي بقايا ، واحدها عُنْصُوة . وقال أبو زيد : العَنَاصِي : الشَّعَر المنتصِب قائماً في تفرُّق . صعن : أهمله الليث . وروى أبو العباس عن ابن الأعرابيّ قال : أصْعَن الرجل إذا صغُر رأسُه . أبو عبيد : الصِعْوَنُّ : الظليم الدقيق العُنُق الصغير الرأس ، والأنثى : صِعْوَنَّة . وقال غيره : الاصعنان : الدِقَّة واللطافة ، ومنه يقال : أُذُنٌ مُصَعَنَّة : مؤلَّلة ، قال عديّ : وأُذْنٌ مُصَعَّنَةٌ كالقَلَمْ عمرو عن أبيه : أصْعَن إذا صغر رأسه ونقَصَ عقلُه . نعص : قال ابن المظفّر : أمَّا نعص فليس بعربيَّة إلاّ ما جاء أسَد بن ناعصة المشبِّب بخنساء في شعره ، وكان صَعْب الشعر جدّاً ، وقلَّما يُرْوَى شِعره لصعوبته . قلت : وقرأت في ( نوادر الأعراب ) : فلان من نُصْرتي وناصرتي ونائصتي وناعِصتي وهي ناصرته . والنواعص : اسم موضع . وقال ابن دريد : النَّعْص : التمايل ، وبه سمِّي ناعِصة . قلت : ولم يصح لي من باب ( نعص ) شيء أعتمِده من جهة من يُرجَع إلى علمه وروايته عن العرب . نصع : أبو عُبَيد عن الفرّاء : أنْصَعتِ الناقة للفحل إنصاعاً إذا قَرَّتْ له عند الضِرَاب . وقال غيره : أنصع لِلْحقّ إنصاعاً إذا أقَرَّ بِه . وقال الليث : يقال للرجل إذا تصدَّى للشرّ : قد أنصع له إنصاعاً . وقال شمر : النِّصْعُ الثوب الأبيض . وأنشد لرؤبة يصف ثوراً : كأن تحتي ناشطاً مُوَلَّعا بالشأم حتى خلته مبرقَعا بَنِيقة من مَرْحَلِيّ أسْفَعا كأن نِصْعاً فوقه مقطَّعا مخالط التقليص إذ تَدَرَّعا قال شمر : قال ابن الأعرابيّ : يقول : كأن عليه نِصْعاً مقلَّصاً عنه ، يقول : تخال أنه أُلْبِس ثوباً أبيض مقلَّصاً عنه لم يبلغ كُروعَه التي ليست على لونه . ابن السكيت عن ابن الأعرابيّ : أبيض ناصع . قال : والناصع في كل لون خَلَص ووَضَح . قال الأصمعيّ : وأكثر ما يقال في البياض أبو عبيد : أبيض ناصع ويَقَق . وقال أبو عبيدة : أصفر ناصع الليث : النَّصِيع : البحر وأنشد : أدْلَيت دَلْوِي في النَّصِيع الزاخر قلت : قوله : النَّصِيع : البحر غير معروف ، وأراد بالنصيع : ماء بئر ناصع الماء ليس بكَدِر ؛ لأن ماء البحر لا يُدْلَى فيه الدَلْو . يقال : ماء ناصع وماصع ونصِيع إذا كان صافياً . والمعروف في البحر البَضِيع ، بالباء والضاد : وقد مرّ في بابه وروى أبو عُبَيد عن أبي عمرو : الماصع : البَرّاق ، بالميم ، ويقال : المتغيّر ، قال : ومنه قول ابن مقبِل : فأفرغت من ماصع لونُه على قُلُص ينتهِبن السِّجَالا وقال شمر : ماصع يريد به : ناصع ، فصيَّر النون ميماً . قال : وقد قال ذو الرمَّة : ماصع فجعله ماء قليلاً . أخبرني بذلك كله الإيَاديّ عن شمر ، وقال أبو سعيد : المَنَاصِع : المواضع التي يُتَخلى فيها لبول أو حاجة ، والواحد مَنْصَع . قلت : قرأت في حديث الإفْك : ( وكان متبرّز النساء بالمدينة قبل أن سُوّيت الكُنُف في الدور المناصع ) . وأُرى أن المناصع موضع بعينه خارج المدينة ، وكن النساءُ يتبرّزْن إليه بالليل على مذاهب العرب في الجاهليَّة . وقال المؤرّج فيما روى له أبو تراب : النِّصَع والنِّطَع لواحد الأنطاع ، وهو ما يتَّخذ من الأدَم . وأنشد لحاجز ابن الجعيد الأزديّ : فننحرها ونخلطها بأخرى كأن سَرَاتها نِصَع دَهين قال : ويقال : نِصْع بسكون الصاد . وقال شمر : قال الأصمعيّ : كل ثوب خالط البياض والصفرة والحمرة فهو نِصْع . وقال أبو عُبَيدة في الشيات : أصفر ناصع ، قال : هو الأصفر السَرَاةِ تعلو متنَه جُدَّة غَبْساء . وقال أبو تراب : قال الأصمعيّ : يقال : شرِب حتى نَصَع وحتى نَقَع ، وذلك إذا شَفَى غليله . قال أبو نصر : المعروف : بضع . صنع : قال الله جلّ وعزّ : ( وَتَتَّخِذُونَ مَصَانِعَ لَعَلَّكُمْ تَخْلُدُونَ ) ( الشُّعَرَاء : 129 ) المصانع في قول بعض المفسّرين : الأبنية . وقال بعضهم : هي أحباس تُتَّخذ للماء ، واحدها مَصْنَعة ومَصْنَع . قلت : وسمعت العرب تسمّي أحباس الماء : الأصناع والصُّنُوع ، واحدها صِنْع . وروى أبو عبيد عن أبي عمرو قال : الحِبْس مثل المَصْنَعة ، قال : والزَّلَف : المصانع . قلت : وهي مَسَّاكاتٌ لِماء السماء يحتفرها الناس فيملؤها ماءُ السماء يشربونها . ويقال للقصور أيضاً مصانع . وقال لبيد : بَلِينا وما تَبْلى النجوم الطوالعُ وتَبْلى الديارُ بعدنا والمَصَانِع وقول الله جل وعزَّ : ( مَرَّ السَّحَابِ صُنْعَ اللَّهِ الَّذِى ( صلى الله عليه وسلم ) 1764 أَتْقَنَ ) ( النَّمل : 88 ) قال أبو إسحاق : القراءة بالنصب ، ويجوز الرفع . فمن نصب فعلى المصدر ، لأن قوله : ( أَتَوْهُ دَاخِرِينَ وَتَرَى الْجِبَالَ تَحْسَبُهَا جَامِدَةً وَهِىَ تَمُرُّ مَرَّ السَّحَابِ صُنْعَ اللَّهِ الَّذِى ( صلى الله عليه وسلم ) 1764 أَتْقَنَ كُلَّ شَىْءٍ إِنَّهُ خَبِيرٌ بِمَا ) ( النَّمل : 88 ) دليل على الصنعة ، كأنه قال : صَنَع الله ذلك صُنْعاً . ومن قرأ : ( صُنْعُ الله ) فعلى معنى : ذلك صنع الله . وقول الله : ( وَلِتُصْنَعَ عَلَى عَيْنِى ( صلى الله عليه وسلم ) 1764 ) ( طاه : 39 ) معناه : ولتربَّى بمرأًى منّي . يقال : صَنَع فلان جاريته إذا رباها ، وصَنَع فرسه إذا قام بعلفه وتسمينه . وقال الليث : صنع فرسَه ، بالتخفيف ، وصنَّع جاريته بالتشديد ؛ لأن تصنيع الجارية لا يكون إلا بأشياء كثيرة وعِلاَج . قلت : وغير الليث يجيز صَنَع جاريته بالتخفيف ، ومنه قوله : ( وَلِتُصْنَعَ عَلَى عَيْنِى ( صلى الله عليه وسلم ) 1764 ( . وفلان صَنِيع فلان إذا ربَّاه وأدَّبه وخرَّجه ، ويجوز : صنيعته . وقال الأصمعيّ : العرب تسمّي القُرَى مصانع ، واحدتها مَصْنعة . وقال ابن مُقْبل : أصواتُ نسوان أنباطٍ بمَصْنَعة بَجَّدْن للنَّوْح واجتَبْن التَبَا بينا والمَصْنعة : الدَّعْوة يتّخذها الرجل ويدعو إخوانه إليها . وقال الراعي : ومصنعةٍ هُنَيدَ أعنْتُ فيها قال الأصمعي : يعني مَدْعاة . وفرس مُصَانِع ، وهو الذي لا يعطيك جميع ما عنده من السير ، له صون يصونه فهو يصانعك ببذله سَيْرَه . ويقال : صانعت فلاناً أي رافقته . وصانعت الوالي إذا راشيته ، وصانعته إذا داهنته . وقال الليث : التصنُّع : تكلّف حُسْن السَّمْت وإظهاره والتزيُّن به والباطن مدخول . وقال : الصُنَّاع : الذين يعملون بأيديهم ، والحِرْفة الصِّنَاعة ، والواحد صانع . وقال ابن السكيت : امرأة صَنَاع إذا كانت رقيقة اليدين تسوِّي الأساقي وتَخْرُز الدلاء وتَفْريها . ورجل صَنَع . وقال أبو ذؤيب : وعليهما مَسرودَتان قضاهما داود أو صَنَع السوابغ تُبَّعُ وقال ابن الأنباريّ في ( الزاهر ) : امرأة صَنَاع إذا كانت حاذقة بالعمل ، ورجل صَنَع . إذا أُفردت فهي مفتوحة متحرّكة . قال : ويقال : رجل صِنْع اليدين ، مكسور الصاد إذا أضيفت . وأنشد : صِنْعُ اليدين بحيثُ يكوى الأصْيَدُ وأنشد غيره : أنبل عَدْوانَ كُلِّها صَنَعا والصَّنِيعة : ما أعطيته وأسديته من معروف أو يد إلى إنسان تصنعه به ، وجمعها صنائع ، قال الشاعر : إن الصنيعة لا تكون صنيعة حتى يصابَ بها طريقُ المَصْنَع وقول الله عزّ وجلّ ) وَاصْطَنَعْتُكَ لِنَفْسِى ) ( طاه : 41 ) أي ربَّيتك لخاصَّة أمري الذي أردته في فرعون وجنوده . وحدّثنا الحسين عن أبي بكر بن أبي شَيْبة عن يحيى بن سعيد القطَّان عن محمد بن يحيى عن أبيه عن أبي سعيد الخُدْريّ قال : قال رسول الله ( صلى الله عليه وسلم ) ( لا توقدوا بليل ناراً ) ؛ ثم قال : ( أوقدوا واصطنعوا فإنه لن يدرك قوم بعدكم مُدَّكم ولا صاعَكم ) . قوله : اصطنعوا أي اتّخذوا طعاماً تنفقونه في سبيل الله . عمرو عن أبيه : الصَنِيع : الثوب الجيّد النقيّ . وقال ابن الأعرابي : أصْنع الرجلُ إذا أعان آخر . قال : وكل ما صُنِع فيه فهو صِنْع مثل السُّفْرة . ويكون الصِنْع الشِّوَاء . وقال الليث : الصَّنَّاعة : خشبة تُتّخذ في الماء ليحبس بها الماء وتُمسكه حيناً . ورُوِي عن النبي ( صلى الله عليه وسلم ) أنه قال : ( إذا لم تَسْتَح فاصنع ما شئت ) رواه جَرِير بن عبد الحميد عن منصور عن رِبْعيّ بن حِرَاش عن أبي مسعود الأنصاريّ عن النبي ( صلى الله عليه وسلم ) قال أبو عبيد : قال جرير : معناه : أن يريد الرجل أن يعمل الخير فيدعَه حياءً من الناس ، كأنه يخاف مذهب الريَاء . يقول : فلا يمنعْك الحياءُ من المضيّ لِمَا أردت . قال أبو عبيد : والذي ذهب إليه جرير معنى صحيح في مذهبه ، ولكن الحديث لا يدلّ سياقه ولا لفظه على هذا التفسير . قال أبو عبيد : ووجهه عندي أنه أراد بقوله : ( إذا لم تستح فاصنع ما شئت ) إنما هو : من لم يستح صَنَع ما شاء ، على جهة الذمّ لترك الحياء ، ولم يرد بقوله : فاصنع ما شئت أن يأمره بذلك أمراً ، ولكنّه أمْر معناه الخبر ؛ كقوله ج : ( من كذب عليّ متعمِّداً فليتبوّأ مَقْعَده من النار ) ، ليس وجهه أنه أمره بذلك ، إنما معناه : مَن كذب عليّ تبوَّأ مقعده من النار . والذي يراد من الحديث أنه حَثَّ على الحياء وأمرَ به وعاب تركه . وقال إبراهيم بن عَرَفة : سمعت أبا العباس أحمد بن يحيى يقول في قوله : إذا لم تستح فاصنع ما شئت قال : هذا على الوعيد ، فاصنع ما شئت فإن الله يجازيك . وأنشد : إذا لم تخش عاقبة الليالي ولم تستَحْيِ فاصنع ما تشاء وهو كقول الله تعالى : ( فَمَن شَآءَ فَلْيُؤْمِن وَمَن شَآءَ فَلْيَكْفُرْ ) ( الكهف : 29 ) . الأصناع : الأسواق ، جمع صِنْع . وقال ابن مقبل يصف فرساً : بتُرْس أعجم لم تُنْجَر مسامره مما تَخَيَّرُ في أصناعها الروم لم تُنجز مسامره أي لم تشدّ فيه المسامير . والصِنْع : السَفُّود ، قال مَرّار يصف إبلاً : وجاءت وركبانها كالشُروب وسائقها مثل صِنْع الشواء أي هذه الإبل وركبانها يتمايلون من النُّعَاس ، وسائقها يعني نفسه اسودّ من السَّمُوم . ويقال : فلان صَنِيع فلان وصنيعته إذا ربّاه وأدّبه حتى خرّجه .

مقاييس اللغة

ابن فارس · القرن ١١مترجمالحروف: ٢٬٩٦٢
(باب الصاد والنون وما يثلثهما) (صنو) الصاد والنون والحرف المعتلّ أصلٌ صحيح يدلُّ على تقارُب بين شيئين، قرابةً أو مسافةً. من ذلك الصِّنو: الشَّقيق. وعمُّ الرّجل صِنوُ أبيه. وقال الخليل، يقال فلانٌ صِنْوُ فلانٍ، إذا كان أخاه وشقيقَه لأمِّه وأبيه. والأصل في ذلك النَّخلتانِ تخرجان([1]) من أصلٍ واحدٍ، فكلُّ واحدة منهما على حيالها صِنوٌ، والجمع صِنوانٌ. قال الله تعالى: {وَنَخِيل صِنْوانٌ وغيرُ
اقرأ المدخل كاملًا

المفردات في غريب القرآن

الراغب الأصفهاني · القرن ١١مترجمالحروف: ٨٧٦
- الصنع: إجادة الفعل، فكل صنع فعل، وليس كل فعل صنعا، ولا ينسب إلى الحيوانات والجمادات كما ينسب إليها الفعل. قال تعالى: ﴿صنع الله الذي أتقن كل شيء﴾ [سورة النمل/88]، ﴿ويصنع الفلك﴾ [هود/38]، ﴿واصنع الفلك﴾ [هود/37]، ﴿أنهم يحسنون صنعا﴾ [الكهف/104]، ﴿صنعة لبوس لكم﴾ [الأنبياء/80]، ﴿تتخذون مصانع﴾ [الشعراء/129]، {لبئس ما كانوا يصنعون [المائدة/63]، ﴿حبط ما صنعوا فيها﴾ [هود/16]، ﴿تلقف ما صنعوا، إنما صنعوا﴾
اقرأ المدخل كاملًا

أساس البلاغة

الزمخشري · القرن ١٢مترجمالحروف: ١٬١٨٩
ص ن ع هو صانع من الصناع ماهر في صناعته وصنعته واستصنعته كذا ورجل صنع‏:‏ ماهر وصنع اليدين وامرأة صناع وقوم صنع‏.‏ ونعم ما صنعت‏.‏ ونعم الصنيع صنيعك‏.‏ وما أحسن صنع الله تعالى عندك‏.‏ وفلان صنيعتك ومصطنعك واصطنعتك لنفسي‏.‏ قال الطحيئة‏:‏ فإن يصطنعني الله لا أصطنعكم ولا أوتكم مالي على العثرات واصطنعت عنده صنيعة‏.‏ وصنع الله تعالى لك‏.‏ وفلان مصنوع له‏.‏ وقد تصنع فلان‏.‏ واتخذ مصنعة للماء
اقرأ المدخل كاملًا

لسان العرب

ابن منظور · القرن ١٣مترجمالحروف: ١٢٬١٨٠
صَنَعَه يَصْنَعُه صُنْعاً، فهو مَصْنوعٌ وصُنْعٌ: عَمِلَه. وقوله تعالى: صُنْعَ اللهِ الذي أَتْقَنَ كُلَّ شيء؛ قال أَبو إِسحق: القراءة بالنصب ويجوز الرفع، فمن نصب فعلى المصدر لأَن قوله تعالى: وترى الجِبالَ تَحْسَبُها جامِدةً وهي تَمُرُّ مَرَّ السّحابِ، دليل على الصَّنْعةِ كأَنه قال صَنَعَ اللهُ ذلك صُنْعاً، ومن قرأَ صُنْعُ الله فعلى معنى ذلك صُنْعُ الله. واصْطَنَعَه: اتَّخَذه. وقوله تعالى:
اقرأ المدخل كاملًا

القاموس المحيط

الفيروزآبادي · القرن ١٥مترجمالحروف: ٥٨٢
* ص ن ع * * الصُّنْعُ * بالضم مصدر قولك * صَنَع * إليه معروفا وصنع به * صَنيعا * قبيحا أي فعل و * الصِّناعَةُ * بالكسر حرفة * الصَّانِعِ * وعمله * الصَّنْعةُ * و * اصْطَنَعَ * عنده * صنيعةً * و * اصْطَنَعَهُ * لنفسه فهو * صنيعتُهُ * إذا اصطنعه وخرَّجه و * التَّصنُّع * تكلف حسن السمت و * تَصَنَّعتِ * المرأة إذا * صَنَعَتْ * نفسها و * المُصَانَعةُ * الرشوة وفي المثل من * صانَعَ * بالمال لم يحتشم من
اقرأ المدخل كاملًا

تاج العروس

الزبيدي · القرن ١٨مترجمالحروف: ١٤٬٢٢٧
صنع إليه معروفا، كمنع، صنعا، بالضم: أي قدمه، وكذلك اصطنعه. وصنع به صنيعا قبيحا، أي فعله، كما في الصحاح. صنع الشيء صنعا وصنعا، بالفتح والضم، أي عمله، فهو مصنوع، وصنيع. وقال الراغب: الصنع: إجادة الفعل، وكل صنع فعل، وليس كل فعل صنعا، ولا ينسب إلى الحيوانات والجمادات، كما ينسب إليها الفعل. انتهى. وفي الحديث: إذا لم تستح فافعل ما شئت وهو أمر معناه الخبر، وقيل: غير ذل?__R?ء;G?__R?ء;G
اقرأ المدخل كاملًا

معجم لين

إدوارد لين · القرن ١٩مترجمالحروف: ٢٣٬٢٧٤
صَنَعَ الشَّىْءَ 1 صَنَعَ الشَّىْءَ ذ , aor. صَنَعَ , inf. n. صُنْعٌ and صَنْعٌ, He made, wrought, manufactured, fabricated, or constructed, the thing; syn. عَمِلَهُ: (K:) [or he made it, &c., skilfully, or well; for] الصُّنْعُ signifies اـِجَادَةُ الفِعْلِ; and every صُنْع is a فِعْل, but every فِعْل is not a صُنْع; and it is not predicated of [irrational] animals [unless tropically, (see
اقرأ المدخل كاملًا

قاموس سالمون

هنري أنتوني سالمون · القرن ١٩مترجمالحروف: ٢٬٢٨٨
صَنَعَ صَنَعَ A ( n. ac. صَنْع 1 , صُنْع 3 ), a. Made, wrought, put together, constructed; manufactured, fabricated. b. Did, performed. c. ( n. ac. صَنْع 1 , صَنْعَة 1t ), Tended; reared; kept well. d. [ Ila ], Bestowed, conferred upon ( favour ). صَنِعَ صَنِعَ A ( n. ac. صَنَع 4 ), a. Was skilful. صَنَّعَ صَنَّعَ II , a. see I (c) . b. Arranged; embellished; praised up ( his
اقرأ المدخل كاملًا

كتاب الله

مستخلص من الاستعمال القرآنيمترجمالحروف: ٤٠٬١٥٥
صنع صَنَعَ - يَصْنَعُ - صُنْع- مَصْنَع - مَصَانِع - صَنْعَة - اصْطَنَع - يَصْطَنِعُ صَنَعَ - يَصْنَعُ + كائن + شيئاً أو أمراً: يقوم بإجراء عدد من الأعمال المتتالية المنظمة على شيء أو أمر صَنَعَ - يَصْنَعُ + كائن + شيئاً: يقوم بإجراء عدد من الأعمال المتتالية وفق علم ومهارة خاصة على مواد بسيطة فيبني منها شيئاً جديداً ذا وظيفة جديدة صَنَعَ -
اقرأ المدخل كاملًا

الصيغ(١٣)

الجذور المجاورةالمجاورة: ١٣٥ (الإجمالي: ١٦٨)

الترتيب: مدى قوة اجتماع الجذرين في الآية نفسها مقارنةً بالمصادفة (نسبة الأرجحية لدنينغ). يُذكر عدد الآيات المشتركة في كل سطر. الأدوات مخفية افتراضيًا.
  1. فلك

    الآيات المشتركة: ٣ · Fülk (kef), İğ topacı demektir

  2. خطب

    الآيات المشتركة: ٢ · Hitbe: “Hetba” kına yakılmış el demektir

  3. تقن

    الآيات المشتركة: ١ · Tign havuzda durgun su kalıntısı demektir

  4. جمد

    الآيات المشتركة: ١ · Buz demektir

  5. سحل

    الآيات المشتركة: ١ · Sahil ile

  6. عين

    الآيات المشتركة: ٣ · Ayn göz, “evya” göze demektir

  7. وحي

    الآيات المشتركة: ٣ · İşaretleşmek için yakılan ateştir

  8. لبس

    الآيات المشتركة: ٢ · “Lebas” kurulup gerilmiş ser yay, eğilmiş sert ağaç…

  9. غرق

    الآيات المشتركة: ٢ · Ğark, Suya doymuş toprak, bataklık demektir

  10. تابوت

    الآيات المشتركة: ١ · Sandık

  11. تنر

    الآيات المشتركة: ١ · Tandır

  12. غرو

    الآيات المشتركة: ١ · Bulaştırdık

الآيات التي ورد فيها(١٩)

  1. … إِلَى يَوْمِ الْقِيَامَةِ وَسَوْفَ يُنَبِّئُهُمُ اللَّهُ بِمَا كَانُوا يَصْنَعُونَ

    İmal ederler

  2. لَوْلَا يَنْهَاهُمُ الرَّبَّانِيُّونَ وَالْأَحْبَارُ عَنْ قَوْلِهِمُ الْإِثْمَ وَأَكْلِهِمُ السُّحْتَ لَبِئْسَ مَا كَانُوا يَصْنَعُونَ

    İmal ederler

  3. … اللَّهِ فَأَذَاقَهَا اللَّهُ لِبَاسَ الْجُوعِ وَالْخَوْفِ بِمَا كَانُوا يَصْنَعُونَ

    İmal ederler

  4. قُلْ لِلْمُؤْمِنِينَ يَغُضُّوا مِنْ أَبْصَارِهِمْ وَيَحْفَظُوا فُرُوجَهُمْ ذَلِكَ أَزْكَى لَهُمْ إِنَّ اللَّهَ خَبِيرٌ بِمَا يَصْنَعُونَ

    İmal ederler

  5. أَفَمَنْ زُيِّنَ لَهُ سُوءُ عَمَلِهِ فَرَآهُ حَسَنًا فَإِنَّ اللَّهَ يُضِلُّ مَنْ يَشَاءُ وَيَهْدِي مَنْ يَشَاءُ فَلَا تَذْهَبْ نَفْسُكَ عَلَيْهِمْ حَسَرَاتٍ إِنَّ اللَّهَ عَلِيمٌ بِمَا يَصْنَعُونَ

    İmal ederler

تحليل الجذر

تعريف الجذر والخلاصة

AlanDeğer
Kökصنع
YapıÜçlü
Özel DurumBelirgin fark tespit edilmedi
Bağlamsal Yakın Köklerعمل, فعل, خلق, بنى
Zıt Kökهدم
Çekirdek Özet 1Hammaddeyi maharet, kasıt ve bir gayeye matuf ustalıkla işleyip nihai forma sokmak
Çekirdek Özet 2İlahi tasarım ve tedbir ile insanın bilinçli, planlı ve sorumluluk doğuran zanaat ve eylemleri
Çekirdek Özet 3Bir amaca göre bilinçli biçimlendirme; eylemin rastlantı değil, ustalık ve niyet eseri olması
Kritik Hata RiskiKökü yalın hareket veya rastgele fiil sayıp planlama, maharet ve niyet boyutunu göz ardı etmek

التحليل الثنائي

Biliteral ÇekirdekTemel AnlamEklenen UnsurOluşan Anlam Farkı
صنBir şeyi belirli bir şekle, kalıba sokma, koruma ve yoğunlaştırmaعAçığa çıkarma, derinleştirme ve eylemi gözle görülür ustalıklı bir zanaata dönüştürme anlamı katar; hammaddeyi bilinçle işleme fiili صنم (şekillendirilmiş put) ve صنو (aynı kökten biçimlenen dal) köklerinden farklı olarak somut zanaat ve maharet düzeyine yükselir

التحليل التصويري للحروف

BirimPiktografik İmge / HareketAnlam Açıklaması
صolta, bitkiAvlamak, sabırla odaklanmak, hedefe yönelmek ve biçim vermek
نfiliz, yılan, balıkSüreklilik, canlılık, tohumdan gelişen dinamik süreç
عgözGörme, basiret, kaynak, bilinçli denetim ve teftiş
صنعBilinçli bir gözetim ve basiretle (ع) sabırla odaklanıp (ص) bir süreci aşama aşama sonuca ulaştırarak (ن) biçim verme hareketi

الاستعمال التاريخي والمبكر

AlanVeri
İlk fiziksel anlamBir alet veya hammaddeyi el maharetiyle yontup, dikip veya birleştirip işe yarar bir nesne haline getirmek; atı özenle besleyip terbiye etmek (فرس صنيع) ve suyu tutmak için sarnıç/havuz inşa etmek (مصنعة)
Cahiliye şiiri kullanımıŞair el-A'şâ ve çağdaşları tarafından zanaatkâr kadın veya mahir usta bağlamında kullanılmıştır; nitekim bir Cahiliye beytinde خرقاء بالخير لا تهدي لوجهته / وهي صناع الأذى في الأهل والجار denilerek hayır işlemeyi beceremeyen fakat kötülük üretmede son derece mahir (صناع) olan kadın tasvir edilmiştir
Erken Arapça kullanımİyilik ve ihsanda bulunmak manasında (صنيعة) ve bir kimseyi himayeye alıp özel terbiye ile yetiştirmek anlamında (اصطناع) kullanılmıştır; kabileler arası hediyeleşme veya nüfuz sağlama girişimlerine de rüşvet benzeri uzlaşma anlamında (مصانعة) denilmiştir

المصدر Kitābü'l-ʿAyn, Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab.

الطبقة الاشتقاقية السامية

Sami dilleri ailesinde صنع kökü, özellikle Güney Sami ve Batı Sami kollarında biçimlendirme, yapma ve zanaat alanıyla bağlantılı olarak izlenir. Klasik İbranicede doğrudan fonetik denklik gösteren düzenli bir kök yaygın olmamakla birlikte, kökün semantik çekirdeği olan biçimlendirme ve işleme kavramı Güney Arapça (Saba ve Himyer) yazıtlarında yapı kurma, işleme ve imar etme anlamındaki biçimlerle tam bir örtüşme gösterir. Arapçada kök, hem maddî zanaat (marangozluk, demircilik, yapı ustalığı) hem de manevî özen ve yetiştirme (insanı kendi nezaretinde terbiye etme) boyutlarını kuşatacak biçimde semantik derinlik kazanmıştır. Kökün hayvancılık kültüründeki at terbiyesi veya su bentleri inşası gibi en erken çöl yaşamı uygulamaları, kökün saf bir üretim ve inşa zemininden doğup daha sonra soyut eylemlere aktarıldığını doğrular.

درجة الثقة Güçlü

المصدر Brown-Driver-Briggs, HALOT, Lane’s Lexicon, David Cohen Dictionnaire des racines sémitiques.

التحليل الاشتقاقي

KatmanVeriAçıklamaGüven
İç Arapça etimolojik yönBir nesneye maharetle şekil verme, zanaat icra etmeFiziksel maddeden mamul eşya üretme anlamından zamanla ahlaki, zihni ve ilahi eylemlerin ustalıkla yürütülmesine genişlemiştirKesin
Sami dilleriyle etimolojik ilişkiEski Güney Arapça (Sayhadik) kitabelerinde inşa etme ve yapmaGüney Sami dillerinde yapı, hendek ve su bendleri imal etme kayıtlarıyla Arapçadaki مصنع ve مصانع kullanımları birebir örtüşürGüçlü
Daha geniş dilsel ilişkiVeri bulunamadıAfro-Asyatik ailenin diğer kollarında doğrulanmış doğrudan kökteş tespit edilememiştirVeri bulunamadı

المصدر Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab, Dictionnaire des racines sémitiques.

الجذور الشقيقة (التقاليب)

KombinasyonDurumTemel AnlamAnlam DetayıNot
صنعAnlamlıİmal etmek, zanaat yapmak, özenle yetiştirmekHedef köktür; planlı, maharetli ve gayeli eylemi ifade ederKur'an'da geçer
صعنAnlamlıİncelmek, küçülmek, büzülmekBaşı veya bedeni küçük, zayıf kimse veya kuş yuvası anlamında kullanılırKur'an'da geçmez; hedef kökle zıtlaşan hacimce daralma bildirir
نصعAnlamlıArı, dupduru ve bembeyaz olmakRengin saflığı ve hakkın açıkça ortaya çıkması manasındadırKur'an'da geçmez; berraklık ve netleşme ortak paydası taşır
نعصAnlamlıGevşemek, hareket etmekTitremek, gevşeklik göstermek veya bükülmek anlamındadırKur'an'da geçmez; ustalığın getirdiği sağlamlığın zıddıdır
عصنAnlamlıBiriktirmek, kıvırmak, bükmekMalı biriktirip saklamak veya nesneyi eğmek manasındadırKur'an'da geçmez; biçim verme ortak çekirdeğiyle ilintilidir
عنصAnlamlıKök, asıl, soyBir şeyin kökeni, temiz aslı ve kök hücresi manasındadırKur'an'da geçmez; cevher ve hammadde ile irtibatlıdır

الجذور المجاورة والجذر المضاد

Kökİlişki TürüAnlam AlanıKarşılaştırmalı NüansAnlam Detayı
صنعMerkezPlanlı ve ustalıklı biçimlendirmeEylemin mutlaka bir maharet, gaye ve tasarım içermesiYalın hareket değil, nihai ürüne ve ustalık derecesine odaklı eylem
عملKomşuİradeye dayalı iş ve çalışmaZihinsel veya bedensel bir çabanın sürekliliğiNiyet ve gayret esastır ancak zanaat ve incelik şartı aranmaz
فعلKomşuGenel eylem ve hareketBir varlıktan sadır olan her türlü tesirCanlı veya cansızdan çıkabilir; bilinç ve maharet gerektirmez
خلقKomşuTakdir ve yoktan var etmeÖrneksiz var etme ve ölçü belirlemeYalnızca Allah'a mahsus olarak maddesiz ve modelsiz yaratma
بنىKomşuİnşa ve yükseltmeParçaları üst üste koyarak yapı kurmaMimari ve fiziksel birikim yönü baskındır
هدمZıtYıkma, bozma ve dağıtmaKurulu bir yapıyı temelinden sarsıp yok etmeİmal ve ıslah edilen formu parçalayıp işlevsiz kılma

مقابلات المعنى في لغات أخرى

DilKelime / KelimelerKısa AnlamDetayGüven
Arapçaصنعİmal etmek, zanaatla işlemekBilinç, ustalık ve amaca göre bir hammaddeyi veya şahsı biçimlendirme eylemiKesin
Latincefabricare, conficere, artificiumİmal etmek, ustalıkla kurmakMaddî üretim ve zanaat boyutunu tam verir; şahsiyeti terbiye edip yetiştirme boyutunu dışarıda bırakırGüçlü
İngilizceto manufacture, to craft, to fashionZanaatla üretmek, biçimlendirmekPlanlı imalat ve şekillendirmeyi karşılar; kökün terbiye ve ahlaki sorumluluk yönü eksik kalırGüçlü
Almancafertigen, herstellen, kunstvoll gestaltenÜretmek, ustalıkla şekillendirmekTeknik imal ve maharet anlamını taşır; özel himaye altına alma (اصطناع) nüansını vermezGüçlü
Fransızcafabriquer, façonner, confectionnerİmal etmek, biçim vermekSomut üretim ve tasarıma odaklanır; içsel veya ilahi terbiye derinliğini tam karşılamazGüçlü

المصدر Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch, Littré Dictionnaire de la langue française.

الوجوه والنظائر

Form / KullanımAnlam YüzüAyet Tipi / Bağlam
صُنْعَKusursuz ilahi nizam ve sanatEvrendeki kozmik dengenin ve dağların seyrinin kusursuzluğunu bildiren bağlam; Neml 27:88
اصْنَعِ / وَيَصْنَعُSomut araç ve gemi inşasıVahyin gözetiminde teknik araç ve tekne imal etme emri ve faaliyeti; Hûd 11:37, 11:38, Mü'minûn 23:27
صَنْعَةَZırh ve savunma sanatı zanaatıDâvûd peygambere savaş için zırh yapımının öğretilmesi bağlamı; Enbiyâ 21:80
وَاصْطَنَعْتُكَ / وَلِتُصْنَعَÖzel gözetim altında yetiştirme ve seçmeMûsâ peygamberin ilahi murakabe ve sevgiyle adım adım eğitilip elçi kılınması; Tâhâ 20:39, 20:41
مَصَانِعَGörkemli kaleler, su bentleri ve yapılarÂd kavminin dünyada ebedi kalma zannıyla inşa ettiği devasa sarnıç ve köşkler; Şuarâ 26:129
يَصْنَعُونَ / صَنَعُواİnsanın planlı tuzak, sihir ve günah üretimiBüyücülerin ürettiği hileler, dinde uydurulan bidatler ve inkârcıların amelleri; Mâide 5:14, 5:63, Tâhâ 20:69, Hûd 11:16
صُنْعًاİyilik ve iş üretme sanısıKötü işler yapıp da kendilerini mükemmel ürün ortaya koyuyor zannedenlerin durumu; Kehf 18:104

سياق الكلام والفقه والتفسير والحديث

DisiplinKullanım AlanıTartışma NoktasıAnlam Yoğunlaşması
Kelamİlahi fiiller ve halk-sun' ayrımıEvrenin bir tesadüf eseri değil, her şeyi muhkem kılan ilahi bir sanat (صنع الله) ve hikmet ürünü olması; kulun kesb ve amelinin mahiyetiEylemin gayeliliği, hikmeti ve yetkinliği (itkān) üzerinde yoğunlaşır
FıkıhSanayi, zanaat sözleşmeleri (istisnâ') ve mesuliyetBelirli bir malın sipariş üzerine imal ettirilmesi akdi; zanaatkârın (sâni') kusur ve tazmin sorumluluğuAkde konu olan imalat şartları, kalite ve ayıptan ari teslim ilkeleri
Tefsirİlahi terbiye ile beşerî hilelerin mukayesesiTâhâ suresindeki اصطناع ifadesi ile sihirbazların kurguladığı hilenin (keyd) karşıtlığı; Nuh'un gemi inşasının vahiy eşliğinde yürümesiVahiy kontrolündeki meşru üretim ile heva ürünü yapay düzeneklerin ayrışması
HadisMeslek erbabı, kulun işini sağlam yapması ve ihsanKulun yaptığı işi en güzel ve sağlam şekilde yapmasını (إتقان) emreden rivayetler ve iyilik yapma (صنائع المعروف) vurgusuAmelin kalitesi, ahlaki titizlik ve afetleri önleyen hayır faaliyetleri

تحليل النظام الديني والعلمي والسياسي والاقتصادي

SistemBağlamKarşılıkİşlevAçıklamaGüven
DiniYaratılış ve rububiyetİlahi sanat ve terbiyeNizam kurma ve insanı elçiliğe hazırlamaÂlemdeki mükemmel dizayn ilahi صنع ürünüdür; peygamberler de bu özel صنع ile eğitilirKesin
İlmiTeknoloji, zanaat ve mühendislikBilginin nesneye tatbikiHammaddenin faydalı alete dönüştürülmesiBilginin sadece teoride kalmayıp gemi veya zırh gibi teknik çözümlere evrilmesiKesin
SiyasiDevlet inşası ve tahakküm araçlarıİmar ve anıtsal yapılarGüç gösterisi veya toplumsal korumaYöneticilerin meşruiyet veya ebedilik vehmiyle kurduğu yapılar ve askeri sanayiGüçlü
İktisadiÜretim sektörü ve reel sanayiKatma değerli imalatKaynakların işlenerek zenginliğe dönüşmesiHam girdinin el emeği ve teknikle mamul mala çevrilerek piyasaya sunulmasıKesin

التماثل في العلوم العددية والإنسانية

Alanİzomorfik KarşılıkAçıklamaGüven
Sayısal bilimlerFonksiyonel optimizasyon ve mühendislik tasarımıBir dizi girdinin belirli bir amaca en uygun çıktıyı verecek şekilde kısıtlar altında algoritmik olarak dönüştürülmesiGüçlü
Beşeri bilimlerKurumsal pedagoji ve şahsiyet inşasıBireyin ham yeteneklerinin hedeflenen toplumsal role göre planlı bir eğitim ve disiplinle yetkinleştirilmesiGüçlü

التضييق الخاطئ وخطر الخطأ

AlanAçıklama
Modern daraltma riskiKökü yalnızca mekanik fabrika üretimine veya basit el işçiliğine indirgemek; zihni, pedagojik ve ilahi tasarım boyutlarını göz ardı etmek
Kur'an içi daha geniş anlamKök sadece nesne üretimini değil; bir şahsiyetin peygamberlik için adım adım inşa edilmesini (اصطناع), evrenin kusursuz işleyiş nizamını ve insanın derin planlı günahlarını kapsar
Yanlış anlamanın doğuracağı hataAyetlerde geçen صنع lafızlarını sıradan eylem (فعل) veya emek (عمل) gibi görmek, eylemin arkasındaki yüksek zihni tasarım, ustalık ve bilinçli kastı gözden kaçırmaya yol açar

خلاصة موجَّهة لفهم القرآن

SoruCevap
Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir?Kur'an'da eylemler tesadüfi hareketler ile bilinçli, ustalıklı ve amaca matuf tasarımlar arasında derecelendirilir; صنع bu hiyerarşide en üstün maharet ve planlama düzeyini temsil eder
Hangi ayet gruplarında belirleyicidir?Mûsâ'nın yetiştirilme sürecini anlatan kıssalarda, Nuh ve Dâvûd peygamberlerin teknik üretim emirlerinde ve evrenin mükemmel işleyişini bildiren ayetlerde belirleyicidir
Hangi yanlış anlamaları düzeltir?İnsanın eylemlerinin sadece dışsal mekanik bir hareket olduğu yanılgısını düzeltir; her صنع eyleminin köklü bir niyet, maharet ve planlama taşıdığını, dolayısıyla tam sorumluluk doğurduğunu gösterir

التركيب النهائي والنموذج الرياضي

  • Somut anlamHammaddeyi el mahareti, alet ve teknik kullanarak işe yarar bir nesneye dönüştürmek; su tutan sarnıç yapmak veya canlıyı özenle besleyip terbiye etmek.
  • Soyut anlamBir varlığı, durumu veya fiili belirli bir amaca, modele ve nihai gayeye uygun olarak bilinçli, planlı ve incelikli bir süreçle biçimlendirmek.
  • Sistematik karşılıkBilgi, niyet ve hammadde bileşenlerinin optimize edilmiş bir süreçten geçirilerek nitelikli bir ürüne veya amaca dönüştüğü üretim ve terbiye matrisi.
  • LaTeX modeliS=f(M,K,Ψ)→τPopt
  • LaTeX açıklaması

Modelde M işlenecek ham maddeyi veya potansiyeli, K uygulanan teknik bilgi ve beceriyi, Ψ amaca yönelik bilinçli kastı ve tasarımı temsil eder. f dönüşüm fonksiyonudur; bu fonksiyon τ ile simgelenen zaman ve terbiye süreci boyunca işleyerek girdileri en yetkin, amaca uygun ve sağlam nihai ürün veya duruma (Popt) ulaştırır. Formül, rastgele bir fiilin değil, maharet ve kasıtla olgunlaştırılan صنع eyleminin dinamik yapısını ifade eder.

النسخة النصية (لأدوات الذكاء الاصطناعي)فهرس الجذور حسب الحروف: ص