كيد

اختصارات لوحة المفاتيح

البحث
/
ملاحظة جديدة
n
الآية السابقة / التالية
[ ]
وضع القراءة
f
وضع الشبكة
g
كون القرآن
e
إغلاق / رجوع
Esc
تخطَّ الشبكة

شبكة الجذر

شبكة الجذر: ك-ي-دالصيغ: ٢٤ · الجذور المجاورة: ٣٥ · الآيات: ٢٩ · السور: ١٦؛ المحتوى نفسه مسرود في بطاقات «الصيغ» و«الجذور المجاورة» و«الآيات».نسوبِكَيْدِهِنَّكَيْدُشطنكيدجمعمتنالْمَكِيدُونَكَيْدَمليفَيَكِيدُوارودفَكِيدُونِصرفكَيْدُهُمْدبرظنن

الجذرالصيغ ٢٤الآيات ٢٩السور ١٦المجاورة ٣٥

▶ افتح الشبكة (ثلاثية الأبعاد)

كيد

ك - ي - د

جذر
  • الورود: ٣٥
  • الآيات: ٢٩
  • الصيغ: ٢٤
  • المعاجم: ١٢

Tuzak demektir. Savaşta düşmanı yanıltarak tuzağa düşürmek “keyd”dir. Askerlikte buna taktik denmektedir. “Mekr”, planlı, programlı, uzun hedefe varmak için hazırlanan bir sistem demektir. Askerlikte buna strateji denmektedir.المزيد ›

ملاحظاتي

المعاجم(١٢)

★ معجم آق إيفلر (بالتركية)التركية

Tuzak demektir. Savaşta düşmanı yanıltarak tuzağa düşürmek “keyd”dir. Askerlikte buna taktik denmektedir. “Mekr”, planlı, programlı, uzun hedefe varmak için hazırlanan bir sistem demektir. Askerlikte buna strateji denmektedir.

كتاب العين

الخليل بن أحمد · القرن ٨مترجمالحروف: ١٬٥٣٥
الكاف والدال و"وايء" معهما ك و د، و ك د، د و ك، و د ك، ك د ي، ك ي د، د ي ك، ك د أ، ك أ د، أ ك د مستعملات ك و د: الكَوْدُ: مصدر كاد يكُود كَوْداً ومكادة، تقول لمن يطلب إليك شيئاً، فتأبى أن تعطيه: لا، ولا مَكادَةً ولا مهمة، ولا كَوْداً ولا هما، ولا مكاداً ولا مهمأ. ولغة بني عدي: كُدْتُ أفعل كذا، بالضم. وكد: وكَّدْتُ العقد واليمين، أي: أوثقته، والهمزة في العقد أجود. والسيور التي يشد بها القربوس تسمى
اقرأ المدخل كاملًا

الصحاح

الجوهري · القرن ١٠مترجمالحروف: ٢٦٣
الكَيْدُ: المكر. كادَهُ يَكيدَهَ كَيْداً ومَكيدَةً. وكذلك المُكايَدَةُ. وربَّما سمِّي الحربُ كَيْداً. يقال: غزا فلان فلم يَلْقَ كَيْداً. وكلُّ شيءٍ تعالجه فأنت تَكيدُهُ. ويقال: هو يَكيدُ بنفسه، أي يجود بها. ويسمَّى اجتهادُ الغراب في صياحه كَيْداً؛ وكذلك القَيْءُ.
اقرأ المدخل كاملًا

تهذيب اللغة

الأزهري · القرن ١٠مترجمالحروف: ٩٬٩١٦
ك د ( و ا ي ء ) كدا ، كدأ ، كأد ، كود ، كيد ، وكد ، أكد ، ودك ، دوك ، دكأ ، ديك ، دكا : ( مستعملة ) . كدا : قال الله جلّ وعزّ : ( أعطى قليلا وأكدى ) ( النجم : 24 ) قال الفراء : أَكْدَى : أَمْسَكَ عن العَطِيّةِ وقَطَع . وقال الزجاجُ : معنى أَكْدَى : أَمْسَكَ من العطيّة وقطَع ، وأَصْلُه من الحَفْرِ في البئر . يقال للحافر إذَا حَفَرَ البئرَ فبَلغَ إلى حَجَر لا يمكِنُهُ معه الحَفْرُ : قد بَلغَ
اقرأ المدخل كاملًا

مقاييس اللغة

ابن فارس · القرن ١١مترجمالحروف: ٣٬٣٠٣
(باب الكاف والياء وما يثلثهما) (كيد) الكاف والياء والدال أصلٌ صحيح يدلُّ على معالجةٍ لشيء بشدّة، ثم يتّسع الباب، وكلّه راجعٌ إلى هذا الأصل. قال أهلُ اللُّغة: الكيد: المعالجة. قالوا: وكلُّ شيءٍ تُعالِجُه فأنت تَكِيدُه. هذا هو الأصل في الباب، ثم يسمُّون المَكر كيداً. قال الله تعالى: ﴿أمْ يُرِيدُونَ كَيْداً﴾ [الطور 42]. ويقولون: هو يَكيدُ بِنَفسهِ، أي يجودُ بها، كأنَّه يُعالِجها لتخرُج. والكَيْد:
اقرأ المدخل كاملًا

المفردات في غريب القرآن

الراغب الأصفهاني · القرن ١١مترجمالحروف: ١٬٥١٥
- الكيد: ضرب من الاحتيال، وقد يكون مذموما وممدوحا، وإن كان يستعمل في المذموم أكثر، وكذلك الاستدراج والمكر، ويكون بعض ذلك محمودا، قال: ﴿كذلك كدنا ليوسف﴾ [يوسف/76] وقوله: ﴿وأملي لهم إن كيدي متين﴾ [الأعراف/183] قال بعضهم: أراد بالكيد العذاب (يروى عن ابن عباس قوله: كيد الله العذاب والنقمة. الدر المنثور 3/618)، والصحيح: أنه هو الإملاء والإمهال المؤدي إلى العقاب كقوله: ﴿إنما نملي لهم ليزدادوا إثما﴾ [آل
اقرأ المدخل كاملًا

أساس البلاغة

الزمخشري · القرن ١٢مترجمالحروف: ١٦٠
ك ي د له كيد ومكيدة ومكايد وكاده وكايده‏.‏ وكادت الشمس تغيب‏.‏ ومن المجاز‏:‏ رأيته يكيد بنفسه‏:‏ يقاسي المشقّة في سياقه‏.‏ وغزا فلم يلق كيداً أي لم يقاتل‏.‏
اقرأ المدخل كاملًا

لسان العرب

ابن منظور · القرن ١٣مترجمالحروف: ٥٬٤٤٣
كاد يَفْعَل كذا كَيْداً: قارَب. قال ابن سيده: قال سيبويه: لم يستعملوا الاسم والمصدر اللذين في موضعهما يفعل في كاد وعَسَى، يعني أَنهم لا يقولون كادَ فاعِلاً أَو فعْلاً فترك هذا من كلامهم للاستغناء بالشيء عن الشيء، وربما خرج في كلامهم؛ قال تأَبَّط شرًّا. فأُبْتُ إِلى فَهْمٍ وما كِدْتُ آئباً، وكم مِثلِها فارَقْتُها، وهْيَ تَصْفرُ قال: هكذا صحة هذا البيت، وكذلك هو في شعره، فأَما رواية من لا يضبطه وما
اقرأ المدخل كاملًا

تاج العروس

الزبيدي · القرن ١٨مترجمالحروف: ٢٬٥٤٥
الكيد: المكر والخبث، كالمكيدة، قال الليث: الكيد من المكيدة، وقد كاده يكيده كيدا ومكيدة. قال شيخنا: ظاهر كلامهم أن الكيد المكر مترادفان، وهو الظاهر، وقد فرق بينهما بعض فقهاء اللغة، فقال: الكيد: المضرة، والمكر: إخفاء الكيد وإيصال المضرة، وقيل: الكيد: الأخذ على خفاء، ولا يعتبر فيه إظهار خلاف ما أبطنه، ويعتبر ذلك في المكر.والله أعلم. الكيد: الحيلة، وبه فسر قوله تعالى فجمع كيده ثم أتى وقوله تعالى
اقرأ المدخل كاملًا

معجم لين

إدوارد لين · القرن ١٩مترجمالحروف: ٥٬٣٧٠
كَادَهُ 1 كَادَهُ ذ , aor. يَكِيدُ, (S, L, Msb,) inf. n. كَيْدٌ (S, L, Msb, K) and مَكِيدَةٌ, (S, L, K,) or the latter is a simple subst.; (Msb;) and ↓ كايدهُ, (A,) inf. n. مُكَايَدَةٌ; (S;) or this implies reciprocation; (TA;) [and ↓ اكتادهُ, which see below. app. signifies the same as كَادَهُ like as اِخْتَدَعَهُ signifies the same as خَدَعَهُ;] He deceived, beguiled, or circumvented, him or he
اقرأ المدخل كاملًا

قاموس سالمون

هنري أنتوني سالمون · القرن ١٩مترجمالحروف: ٧٢٩
كَادَ كَادَ ( y ) I ( n. ac. كَيْد 1 , مَكِيْدَة [ 18t ] ), a. Deceived, circumvented; ensnared, entrapped; plotted against. b. Contrived, devised. c. Strove. d. [ Bi ], Vomited. كَيَّدَ كَيَّدَ II a. [ coll. ], Was obstinate. b. [ coll. ], Was rancorous. كَاْيَدَ كَاْيَدَ III , a. see I (a) . تَكَاْيَدَ تَكَاْيَدَ VI , a. Beguiled one another. اِكْتَيَدَ اِكْتَيَدَ VIII , a.
اقرأ المدخل كاملًا

كتاب الله

مستخلص من الاستعمال القرآنيمترجمالحروف: ٤١٬٠٥٩
كيد كَادَ - يَكِيدُ - كَيْد - مَكِيْد - مَكِيْدُوْن كَادَ - يَكِيٍْدُ + كائن + كائناً: سعى لإيذائه بتدبير خفي: يرسم خطة (يضمر أمراً) لإيقاع الضرر بعدو أو خصم، بحيث لا ينتبه العدو والخصم إلى مكنوناتها وخطرها، فيقع في الخطر دون أن يشعر كَيْد: اسم فعل " كَادَ - يَكِيدُ ": وهو كذلك بمعنى مفعول: الضر والأذى المضمر والمحاك لآخر دون علمه مَكِيْد: اسم
رابط المدخل

كيد كَادَ - يَكِيدُ - كَيْد - مَكِيْد - مَكِيْدُوْن كَادَ - يَكِيٍْدُ + كائن + كائناً: سعى لإيذائه بتدبير خفي: يرسم خطة (يضمر أمراً) لإيقاع الضرر بعدو أو خصم، بحيث لا ينتبه العدو والخصم إلى مكنوناتها وخطرها، فيقع في الخطر دون أن يشعر كَيْد: اسم فعل " كَادَ - يَكِيدُ ": وهو كذلك بمعنى مفعول: الضر والأذى المضمر والمحاك لآخر دون علمه مَكِيْد: اسم مفعول من " كَادَ - يَكِيدُ " وأصلها " مكيود ": الذي أريد به " كَيْد " مَكِيْدُون: جمع " مَكِيْد" واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ " التدبير بالخفاء والتآمر والكيد والخداع والمكر لإلحاق الأذى بآخر" وهي: دَلَّ - يَدِلُّ، غَرَّ - يَغُرُّ، مَكَرَ - يَمْكُرُ، مَحَلَ - يَمْحَلُ (مَحِلَ - يَمْحَلُ)، خَدَعَ - يَخْدَعُ، كادَ - يَكيْدُ يفرق لفظاً كَادَ - يَكِيٍْدُ + كائن + كائناً: سعى لإيذائه بتدبير خفي: يرسم خطة (يضمر أمراً) لإيقاع الضرر بعدو أو خصم، بحيث لا ينتبه العدو والخصم إلى مكنوناتها وخطرها، فيقع في الخطر دون أن يشعر كَادَ - يَكادُ + أمر أو فعل + خبر: فعل مساعد، يدخل على فعل آخر فيعطيه، معنى أن الفعل بدأ، ولكنه توقف ولم يكتمل ولم ينتهي إلى غايته ونهايته

يكيد - يكيدون يكيدون كيداً ﴿قال يابني لا تقصص رؤياك على إخوتك فيكيدوا لك كيدا إن الشيطان للإنسان عدو مبين(5)﴾ يوسف ﴿إنهم يكيدون كيدا(15)﴾ الطارق ﴿وأكيد كيدا(16)﴾ الطارق ﴿ألهم أرجل يمشون بها أم لهم أيد يبطشون بها أم لهم أعين يبصرون بها أم لهم آذان يسمعون بها قل ادعوا شركاءكم ثم كيدوني فلا تنظروني (195)﴾ الأعراف ﴿إن نقول إلا اعتراك بعض آلهتنا بسوء قال إني أشهد الله واشهدوا أني بريء مما تشركون(54) من دونه فكيدوني جميعا ثم لا تنظروني(55)﴾ هود ﴿وتالله لأكيدن أصنامكم بعد أن تولوا مدبرين(57)﴾ الأنبياء ﴿فبدأ بأوعيتهم قبل وعاء أخيه ثم استخرجها من وعاء أخيه كذلك كدنا ليوسف ما كان ليأخذ أخاه في دين الملك إلا أن يشاء الله نرفع درجات من نشاء وفوق كل ذي علم عليم(76)﴾ يوسف يريدون به كيداً ﴿وأرادوا به كيدا فجعلناهم الأخسرين (70)﴾ الأنبياء ﴿فأرادوا به كيدا فجعلناهم الأسفلين (98)﴾ الصافات ﴿أم يريدون كيدا فالذين كفروا هم المكيدون(42)﴾ الطور ﴿أم يريدون كيدا فالذين كفروا هم المكيدون(42)﴾ الطور لهم كيد ﴿فإن كان لكم كيد فكيدوني(39)﴾ المرسلات فجمع كيده ثم أتى ﴿فتولى فرعون فجمع كيده ثم أتى (60)﴾ طه ﴿فأجمعوا كيدكم ثم ائتوا صفا وقد أفلح اليوم من استعلى(64)﴾ طه كَيْذ أنواع الكيد متين﴿وأملي لهم إن كيدي متين (45)﴾ القلم ﴿وأملي لهم إن كيدي متين(183)﴾ الأعراف ضعيف عظيم ﴿الذين آمنوا يقاتلون في سبيل الله والذين كفروا يقاتلون في سبيل الطاغوت فقاتلوا أولياء الشيطان إن كيد الشيطان كان ضعيفا (76)﴾ النساء ﴿فلما رأى قميصه قد من دبر قال إنه من كيدكن إن كيدكن عظيم(28)﴾ يوسف موهن في تباب ﴿ذلكم وأن الله موهن كيد الكافرين (18)﴾ الأنفال ﴿أسباب السماوات فأطلع إلى إله موسى وإني لأظنه كاذبا وكذلك زين لفرعون سوء عمله وصد عن السبيل وما كيد فرعون إلا في تباب (37)﴾ غافر في ضلال في تضليل ﴿فلما جاءهم بالحق من عندنا قالوا اقتلوا أبناء الذين آمنوا معه واستحيوا نساءهم وما كيد الكافرين إلا في ضلال (25)﴾ غافر ﴿ألم يجعل كيدهم في تضليل(2)﴾ الفيل لا يغني شيئاً لا يضر شيئاً لا يفلح ﴿يوم لا يغني عنهم كيدهم شيئا ولا هم ينصرون(46)﴾ الطور ﴿إن تمسسكم حسنة تسؤهم وإن تصبكم سيئة يفرحوا بها وإن تصبروا وتتقوا لا يضركم كيدهم شيئا إن الله بما يعملون محيط(120)﴾ آل عمران ﴿وألق ما في يمينك تلقف ما صنعوا إنما صنعوا كيد ساحر ولا يفلح الساحر حيث أتى (69)﴾ طه مصروف عن صاحبه ﴿قال رب السجن أحب إلي مما يدعونني إليه وإلا تصرف عني كيدهن أصب إليهن وأكن من الجاهلين(33)﴾ يوسف ﴿فاستجاب له ربه فصرف عنه كيدهن إنه هو السميع العليم(34)﴾ يوسف كيد لا يهديه الله ﴿وقال الملك ائتوني به فلما جاءه الرسول قال ارجع إلى ربك فاسأله ما بال النسوة اللاتي قطعن أيديهن إن ربي بكيدهن عليم (50)﴾ يوسف ﴿ذلك ليعلم أني لم أخنه بالغيب وأن الله لا يهدي كيد الخائنين (52)﴾ يوسف فجمع كيده ﴿فتولى فرعون فجمع كيده ثم أتى (60)﴾ طه ﴿فأجمعوا كيدكم ثم ائتوا صفا وقد أفلح اليوم من استعلى(64)﴾ طه ﴿إنهم يكيدون كيدا(15)﴾ الطارق ﴿وأكيد كيدا(16)﴾ الطارق ﴿وأرادوا به كيدا فجعلناهم الأخسرين (70)﴾ الأنبياء ﴿فأرادوا به كيدا فجعلناهم الأسفلين (98)﴾ الصافات ﴿أم يريدون كيدا فالذين كفروا هم المكيدون(42)﴾ الطور ﴿أم يريدون كيدا فالذين كفروا هم المكيدون(42)﴾ الطور ﴿فإن كان لكم كيد فكيدوني(39)﴾ المرسلات ﴿من كان يظن أن لن ينصره الله في الدنيا والآخرة فليمدد بسبب إلى السماء ثم ليقطع فلينظر هل يذهبن كيده ما يغيظ (15)﴾ الحج المكيدون ﴿أم يريدون كيدا فالذين كفروا هم المكيدون(42)﴾ الطور الراغب كيد - الكيد: ضرب من الاحتيال، وقد يكون مذموما وممدوحا، وإن كان يستعمل في المذموم أكثر، وكذلك الاستدراج والمكر، ويكون بعض ذلك محمودا، قال: }كذلك كدنا ليوسف﴿[يوسف/76] وقوله:﴾وأملي لهم إن كيدي متين﴿[الأعراف/183] قال بعضهم: أراد بالكيد العذاب (يروى عن ابن عباس قوله: كيد الله العذاب والنقمة. الدر المنثور 3/618)، والصحيح: أنه هو الإملاء والإمهال المؤدي إلى العقاب كقوله:﴾إنما نملي لهم ليزدادوا إثما﴿[آل عمران/178]،﴾وأن الله لا يهدي كيد الخائنين﴿[يوسف/52] فخص الخائنين تنبيها أنه قد يهدي كيد من لم يقصد بكيده خيانة، ككيد يوسف بأخيه، وقوله:﴾لأكيدن أصنامكم﴿[الأنبياء/57] أي: لأريدن بها سوءا. وقال:﴾فأرادوا به كيدا فجعلناهم الأسفلين﴿[الصافات/98] وقوله:﴾فإن كان لكم فكيدون﴿[المرسلات/39]، وقال:﴾كيد ساحر﴿[طه/69]،﴾فأجمعوا كيدكم{ [طه/64] ويقال: فلان يكيد بنفسه، أي: يجود بها، وكاد الزند: إذا تباطأ بإخراج ناره. ووضع (كاد) لمقاربة الفعل، يقال: كاد يفعل: إذا لم يكن قد فعل، وإذا كان معه حرف نفي يكون لما قد وقع، ويكون قريبا من أن لا يكون. نحو قوله تعالى: }لقد كدت تركن إليهم شيئا قليلا﴿[الإسراء/74]،﴾وإن كادوا﴿[الإسراء /73]،﴾تكاد السموات﴿[مريم/90]،﴾يكاد البرق﴿[البقرة/20]،﴾يكادون يسطون﴿[الحج/72]،﴾إن كدت لتردين﴿[الصافات/56] ولا فرق بين أن يكون حرف النفي متقدما عليه أو متأخرا عنه. نحو:﴾وما كادوا يفعلون﴿[البقرة/71]،﴾لا يكادون يفقهون{ [النساء/78]. وقلما يستعمل في كاد أن إلا في ضرورة الشعر (وفي ذلك يقول ابن مالك في ألفيته: وكونه بدون (أن) بعد عسى * نزر، وكاد الأمر فيه عكسا). قال: - 401 - قد كاد من طول البلى أن يمصحا (الرجز لرؤبة بن العجاج، وهو في اللسان (مصح) ؛ وديوانه ص 72؛ والمساعد 1/295) أي: يمضي ويدرس. ملخص اللسان: 1. كاد يَفْعَل كذا كَيْداً: قارَب. إِذا قلت كادَ يفعل إِنما تعني قارَب الفعل، ولم يَفعل على صحة الكلام، 2. الكَيْدُ من المَكِيدَة، وقد كاده مَكِيدةً. والكَيْدُ: الخُبِثُ والمَكْرُ؛ 3. وكلُّ شيء تعالجُه، فأَنت تَكِيدُه. والكَيْدُ: الاحتيالُ والاجتهاد، 4. وهو يَكِي

الصيغ(٢٤)

الجذور المجاورةالمجاورة: ٣٥ (الإجمالي: ١٤١)

الترتيب: مدى قوة اجتماع الجذرين في الآية نفسها مقارنةً بالمصادفة (نسبة الأرجحية لدنينغ). يُذكر عدد الآيات المشتركة في كل سطر. الأدوات مخفية افتراضيًا.
  1. متن

    الآيات المشتركة: ٢ · Sağlam

  2. ملي

    الآيات المشتركة: ٢ · Süreyi uzattım

  3. سبب

    الآيات المشتركة: ٢ · Araç

  4. صرف

    الآيات المشتركة: ٢ · (sad) “Sarim” toplanıp yığılmış meyve, “serm” meyve veya…

  5. قطع

    الآيات المشتركة: ٢ · Kesinlikle keseceğim

  6. فلح

    الآيات المشتركة: ٢ · Felah “Felh” toprağın yarılmışı, çatlak toprak demektir

  7. دبر

    الآيات المشتركة: ٢ · Dübür : Anüs, ense tarafı, arka demektir

  8. نظر

    الآيات المشتركة: ٣ · Korkuluk demektir

  9. رود

    الآيات المشتركة: ٣ · “Raid”, bir şeyi çevirmek için kullanılan koldur

  10. جمع

    الآيات المشتركة: ٣ · Yumruk demektir

  11. نسو

    الآيات المشتركة: ٢ · Kadınlar

  12. ظنن

    الآيات المشتركة: ٢ · Suyu belirsiz, suyun olup olmadığı kuyu demektir

الآيات التي ورد فيها(٢٩)

  1. قَالَ يَابُنَيَّ لَا تَقْصُصْ رُؤْيَاكَ عَلَى إِخْوَتِكَ فَيَكِيدُوا لَكَ كَيْدًا إِنَّ الشَّيْطَانَ لِلْإِنْسَانِ عَدُوٌّ مُبِينٌ

    Tuzak

  2. وَأَرَادُوا بِهِ كَيْدًا فَجَعَلْنَاهُمُ الْأَخْسَرِينَ

    Tuzak

  3. فَأَرَادُوا بِهِ كَيْدًا فَجَعَلْنَاهُمُ الْأَسْفَلِينَ

    Tuzak

  4. أَمْ يُرِيدُونَ كَيْدًا فَالَّذِينَ كَفَرُوا هُمُ الْمَكِيدُونَ

    Tuzak

  5. إِنَّهُمْ يَكِيدُونَ كَيْدًا

    Tuzak

  6. وَأَكِيدُ كَيْدًا

    Tuzak

تحليل الجذر

تعريف الجذر والخلاصة

AlanDeğer
Kökكيد
YapıÜçlü
Özel DurumEcvef
Bağlamsal Yakın Köklerمكر, حيل, ختر
Zıt Kökنصح
Çekirdek Özet 1Bir işi zahmetle, ince çabayla ve gizli tedbirle işleme koyma; hedefe dolaylı yoldan varmak için kurulan operasyonel düzen
Çekirdek Özet 2Hasmın zaafını veya kendi gücünü aleyhine çeviren taktiksel plan; ilahi adalette inkârcıların tuzağını kendi başlarına geçirme süreci
Çekirdek Özet 3Belirli ve yakın bir hedefe ulaşmak üzere uygulanan, görünüşü farklı gayesi farklı taktiksel manevra
Kritik Hata RiskiKökü yalnızca ahlaki bir kötülüğe ve hileye indirgeyerek Kur'an'da Allah'a ve peygamberlere isnat edilen meşru ve hikmetli planlamaları kavrayamamak

التحليل الثنائي

Biliteral ÇekirdekTemel AnlamEklenen UnsurOluşan Anlam Farkı
كيÖlçme, biçme, bir halin sınırlarını ve niteliğini tespit etme hareketi; bu çekirdek كيل kökünde hacim ölçmeyi, كيف kökünde hal ve nitelik araştırmayı, كين kökünde ise varlık sınırlarına kavuşmayı ifade ederدÇekirdeğin tespit ve ölçüm vasfını, hasmı belirli bir kapıdan geçmeye zorlayan operasyonel bir sevk ve yönlendirme eylemine dönüştürür

التحليل التصويري للحروف

BirimPiktografik İmge / HareketAnlam Açıklaması
كAvuç içi; kavrama, eğme, kaplamaBir nesneyi veya durumu el altında gizlice tutma ve kavrama
يEl ve kol; iş, yapma, uzanmaİradeyi fiiliyata dökme, hedefe doğru müdahalede bulunma
دKapı; giriş, geçiş, hareketKişiyi veya hasmı iradesi dışında belirli bir geçide veya sonuca yöneltme
كيدAvuç içiyle gizlenip elle işlenen bir tedbirin, muhatabı planlanan kaçınılmaz bir kapıdan geçmeye mecbur bırakması

الاستعمال التاريخي والمبكر

AlanVeri
İlk fiziksel anlamBir şeyi güçlükle ve yoğun çaba harcayarak çekip çıkarmak; can çekişen kimsenin son nefesini zorlanarak vermesi veya çakmak taşının ateşi ağır ağır ve zorlukla çıkarması
Cahiliye şiiri kullanımıTeabbata Şerran beytinde, kurtulması neredeyse imkânsız bir tehlike karşısında gösterdiği zorlu çaba ve manevrayla dönüşünü bu kökten türeyen fiille anlatır: فأبت إلى فهم وما كدت آئبا / وكم مثلها فارقتها وهي تصفر
Erken Arapça kullanımKlasik dönemde savaş ve çatışma manasında kullanılmış; ordu sefere çıkıp fiili bir vuruşma olmadan döndüğünde خرجوا ولم يلقوا كيدا ifadesiyle karşı tarafla doğrudan bir savaş yaşanmadığı anlatılmıştır

المصدر Lisânü’l-ʿArab, Maqāyīsü’l-Luğa, Kitābü’l-ʿAyn.

الطبقة الاشتقاقية السامية

Arapça كيد kökü, merkezi Sami dillerinde örtülü çaba, tedbir ve hedefe dönük operasyonel girişim semantik alanıyla ilişkilidir. İbranicede kīd kelimesi felaket ve ani yıkım anlamında sınırlı bir kullanım gösterir; bu durum hile ve tuzağın muhatap üzerinde bıraktığı yıkıcı tesirin semantik bir sonucu olarak değerlendirilir. Güney Sami sahasında ve özellikle Arapçada kök, fiziksel düzlemdeki yoğun zahmet, güçlükle ateş çıkarma ve kusma gibi maddî fiillerden başlayarak zihinsel kurguya, hasmı gafil avlayan taktiksel manevraya doğru genişlemiştir. Fonetik açıdan kök harfleri düzenli bir yapı sergilemekte olup Arapça bu kökün hem somut çaba hem de soyut planlama boyutlarını bütünüyle muhafaza etmiştir.

درجة الثقة Güçlü

المصدر Brown-Driver-Briggs, David Cohen, Lisânü’l-ʿArab.

التحليل الاشتقاقي

KatmanVeriAçıklamaGüven
İç Arapça etimolojik yönZahmetli fiziksel hareketten zihinsel ve taktiksel düzene geçişCan çekişme ve çakmak taşından güçlükle ateş çıkarma anlamından, zekâ ile hedefe dolaylı varma planına uzanırKesin
Sami dilleriyle etimolojik ilişkiİbranice kīd formu ile yıkım ve musibet bağıTuzağın akıbeti olan zarar ve helak boyutu üzerinden semantik paralellik kurulurGüçlü
Daha geniş dilsel ilişkiAfro-Asyatik çeperde doğrulanabilir soydaş biçim bulunmamaktadırKarşılaştırmalı veriler yalnızca Sami koluyla sınırlı kalmaktadırVeri bulunamadı

المصدر Maqāyīsü’l-Luğa, Brown-Driver-Briggs.

الجذور الشقيقة (التقاليب)

KombinasyonDurumTemel AnlamAnlam DetayıNot
كيدAnlamlıTaktik, tuzak, ince manevraHasmı gafil avlayarak hedefe dolaylı yoldan ulaşma ameliyesiHedef köktür; Kur'an'da geçer
كديAnlamlıSertleşme, kesilme, cimrilikKazmanın sert taşa gelip durması, iyiliği yarıda kesip az vermeOrtak çekirdeğin zorlanma ve sınır koyma yönünü taşır; Kur'an'da geçer
يكدAnlamı bulunmayanVeri bulunamadıVeri bulunamadıKur'an'da geçmez
يدكAnlamı bulunmayanVeri bulunamadıVeri bulunamadıKur'an'da geçmez
دكيAnlamı bulunmayanVeri bulunamadıVeri bulunamadıKur'an'da geçmez
ديكAnlamlıHorozDik duruş sergileyen ve öten bilinen kümes hayvanıKur'an'da geçmez

الجذور المجاورة والجذر المضاد

Kökİlişki TürüAnlam AlanıKarşılaştırmalı NüansAnlam Detayı
كيدMerkezTaktiksel düzen, ince manevraHasmın zaafını kollayarak hedefe dolaylı ve operasyonel hamlelerle ulaşmaPlanın fiili ve taktiksel icrasıdır
مكرKomşuStratejik planlamaUzun vadeli, kapsamlı ve derin kurgulanmış genel stratejiكيد taktiksel bir hamle iken مكر daha geniş bir sistem kurgusudur
حيلKomşuÇare ve hile aramaBir engeli aşmak veya durum değiştirmek için zekice yol bulmaÇatışmadan ziyade engeli dolanma odaklıdır
خترKomşuAhdi bozarak aldatmaGüven ve ahit bağına rağmen arkadan vurmaAhlaki çözülme ve kalleşlik içeren tuzaktır
نصحZıtSamimiyet, öğüt, dürüstlükKarşı tarafın sadece hayrını isteyerek şeffaf ve dosdoğru davranmaHile, örtülü niyet ve taktikten arınmış saf yöneliştir

مقابلات المعنى في لغات أخرى

DilKelime / KelimelerKısa AnlamDetayGüven
Arapçaكيدİnce düzen, taktik, tuzakHedefe varmak için tasarlanan gizli ve operasyonel tedbirKesin
LatinceStratagema, dolusAskeri hile, tuzakStratagema kavramı taktik manevrayı karşılarken, dolus hukuki yanıltmayı ifade ederGüçlü
İngilizceStratagem, schemeTaktik manevra, planStratagem askeri ve operasyonel yanıltmayı, scheme ise zihinsel kurguyu karşılarGüçlü
AlmancaList, Ränkespielİnce hile, taktikList kelimesi aklın dolaylı yolunu ve zekâ manevrasını tam yansıtırGüçlü
FransızcaStratagème, ruseSavaş taktiği, kurnazlıkBir hedefe hasmı şaşırtarak ulaşma sanatını ifade ederGüçlü

المصدر Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch.

الوجوه والنظائر

Form / KullanımAnlam YüzüAyet Tipi / Bağlam
كَيْدُ / كَيْدًاİnkârcıların peygamberlere kurduğu düşmanca komploİnkârcıların hakkı engellemek için kurdukları gizli taktikler; Tûr 52:42, Târık 86:16
كَيْدَŞeytanın müminleri saptırmak için kurduğu zayıf düzenŞeytani vesvese ve desiselerin kof yapısı; Nisâ 4:76
كَيْدِيAllah'ın zalimleri helake sürükleyen istidrac ve mühlet planıKafirleri kendi planlarıyla cezalandıran ilahi taktik; A'râf 7:183, Kalem 68:45
كِدْنَاHz. Yusuf'un kardeşini yanında alıkoymak için yaptığı hikmetli planZulüm içermeyen, ilahi yönlendirmeyle kurulan meşru tedbir; Yûsuf 12:76
كَيْدَكُنَّ / كَيْدَهُنَّSaray kadınlarının ve Züleyha'nın zihinsel entrikalarıYusuf'a karşı uygulanan duygusal ve toplumsal baskı manevraları; Yûsuf 12:28, 12:33
كَيْدُBüyücülerin gözbağcılığı ve illüzyonuHakikate karşı sergilenen aldatıcı görsel hünerler; Tâhâ 20:69
لَأَكِيدَنَّHz. İbrahim'in putları kırmak için geliştirdiği taktikPutperestliğin aczini fiilen ispatlamak üzere yapılan gizli operasyon; Enbiyâ 21:57

سياق الكلام والفقه والتفسير والحديث

DisiplinKullanım AlanıTartışma NoktasıAnlam Yoğunlaşması
Kelamİlahi sıfatlar ve ceza prensibiAllah'a keyd isnat edilmesinin mahiyeti; bunun ahlaki bir hile değil müşâkele kabilinden zalimlerin cezasını kendi tuzaklarıyla verme adaleti olduğuCezada adalet ve istidrac
FıkıhHarp hukuku ve hiyel meseleleriSavaşta düşmanı yanıltıcı taktikler uygulamanın ve meşru bir hakkı elde etmek için şer'i çıkış yolları aramanın cevazıOperasyonel taktik ve meşru ruhsatlar
TefsirYûsuf kıssası ve peygamberlerin tedbirleriHz. Yusuf'un su kabını kardeşinin yüküne koydurmasının ahlaki niteliği ve ilahi yönlendirmeyle gerçekleşmesiMaslahat ve hikmet eksenli planlama
HadisAskeri strateji ve gazvelerHarp hiledir prensibi gereği savaş alanında düşmanı şaşırtacak manevralar yapılmasıAskeri yanıltma ve savunma manevrası

تحليل النظام الديني والعلمي والسياسي والاقتصادي

SistemBağlamKarşılıkİşlevAçıklamaGüven
DiniHak-batıl mücadelesiKarşı tedbir ve cezaKötülüğün planını boşa çıkarmaİnkârcıların tuzağını kendi helaklerine vesile kılan ilahi adalet mekanizmasıdırKesin
İlmiYöntem ve ispat kurgusuHipotez kurgusuYanılsamayı ifşa etmeYanlış bir iddiayı veya hurafeyi bizzat kendi kurgusuyla çürüten deney ve delil düzenidirMuhtemel
SiyasiDevlet yönetimi ve çatışmaTaktiksel manevraCaydırıcılık ve korumaDüşmanın yıkıcı emellerine karşı devletin uyguladığı örtülü operasyon ve savunma siyasetidirGüçlü
İktisadiPiyasa düzeni ve haksız kazançSpekülasyona karşı regülasyonPiyasa manipülasyonunu engellemeGizli tekelleşme veya suni fiyat artışlarına karşı kamu otoritesinin geliştirdiği karşı tedbirdirMuhtemel

التماثل في العلوم العددية والإنسانية

Alanİzomorfik KarşılıkAçıklamaGüven
Sayısal bilimlerOyun teorisinde karşı strateji ve minimax algoritmasıBir sistemde hasmın hamlesini öngörerek maksimum kayıp riskini sıfırlayan ve rakibin gücünü aleyhine işleten dinamik optimizasyonGüçlü
Beşeri bilimlerStratejik yönetim ve taktiksel psikolojiÇatışma ve kriz anlarında hasmın dikkatini sahte hedefe yönlendirip asıl neticeyi teminat altına alan operasyonel planlamaGüçlü

التضييق الخاطئ وخطر الخطأ

AlanAçıklama
Modern daraltma riskiKavramın yalnızca gayrimeşru, ahlak dışı sinsi bir kötülük ve bireysel fesat manasına hapsedilmesi
Kur'an içi daha geniş anlamKökün hem hasmın komplosunu hem de bu komployu boşa çıkaran meşru, adil ve hikmetli ilahi ve peygamberi taktikleri kapsayan nötr bir operasyonel vasıf taşıması
Yanlış anlamanın doğuracağı hataAllah'a veya peygamberlere izafe edilen kullanımları anlamakta zorlanarak zihinsel tenakuza düşmek veya meşru mücadelede taktik ve plan yapmayı terk edip pasifize olmak

خلاصة موجَّهة لفهم القرآن

SoruCevap
Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir?Kur'an'ın mücadele anlatılarında hakkın yalnızca kaba güçle değil, yüksek bir akıl, operasyonel manevra kabiliyeti ve taktiksel planlama ile galip geldiğini gösterdiği için hayatidir
Hangi ayet gruplarında belirleyicidir?Yûsuf suresindeki saray entrikaları ve idari planlama ayetlerinde, Tâhâ suresindeki sihirbazlar kıssasında ve inkârcıların helak süreçlerini bildiren Mekkî vahiylerde belirleyicidir
Hangi yanlış anlamaları düzeltir?Müminlerin dünya sahnesinde sadece edilgen ve tedbirsiz bir saflıkla durması gerektiği yanılgısını düzeltir; hedefe varmak için meşru plan yapmanın bizzat peygamberi bir metot olduğunu öğretir

التركيب النهائي والنموذج الرياضي

  • Somut anlamBir nesneyi veya durumu zahmetle işleme koyma; ateşi çakmak taşından zorlu bir sürtünmeyle çıkarma; can çekişirken nefesi güçlükle dışarı itme.
  • Soyut anlamBir hasmın veya sistemin gücünü ve zaafını hesaplayarak, onu kendi aleyhine dönecek kaçınılmaz bir sonuca sevk eden taktiksel zekâ ve operasyonel manevra.
  • Sistematik karşılıkDüşmanın hamle enerjisini soğurup onu kendi tasfiyesine dönüştüren dinamik karşı strateji ve ilahi ceza mekanizması.
  • LaTeX modeliK(x,y)=f(x)∘g(y)  ⟹  y→Ω(y)
  • LaTeX açıklamasıModelde x taktiği kuran özneyi, y hasmı temsil eder. f(x) öznenin geliştirdiği operasyonel manevrayı, g(y) ise hasmın kendi niyet ve reflekslerini ifade eder. Bu iki sürecin bileşkesi (f(x)∘g(y)), hasmın kendi eylemini (y), bizzat kendi kurduğu tuzağın içine düşeceği nihai sonuç durumuna (Ω(y)) yönlendirir.
النسخة النصية (لأدوات الذكاء الاصطناعي)فهرس الجذور حسب الحروف: ك