ندو
ن - د - و
جذر- الورود: ٥٣
- الآيات: ٥٠
- الصيغ: ٣١
- المعاجم: ٤
Nedve halkın toplandığı yerdir. Toplanmadan önce toplantıya yüksek sesle çağırmaya “nida” denmiiş. Daha sonra çağırma fiilinin mastarı olmuştur.المزيد ›
ملاحظاتي
المعاجم(٤)
★ معجم آق إيفلر (بالتركية)التركية
Nedve halkın toplandığı yerdir. Toplanmadan önce toplantıya yüksek sesle çağırmaya “nida” denmiiş. Daha sonra çağırma fiilinin mastarı olmuştur.
كتاب العين
الخليل بن أحمد · القرن ٨مترجمالحروف: ٥٬١٧٤باب الدال والنون و و ء ي معهما
د و ن، د ي ن، و د ن، د ن أ، د ن و، ن د و، ن د ي، ن أ د، ن د أ مستعملات
دون:
تقول في الإِغراء: دونَكَ هذا الشيءَ وهذا الأمْرَ أي عليكَ.
ودونك زيدٌ في المنزلة والقُرْبِ والبعد، وزَيْدٌ دونَكَ أي هو أحسَنُ منك في الحَسَب.
وكذلك الدُّون يكون صفةً ويكون نَعْتاً على هذا المعنى، ولا يُشتقُّ منه فِعل، وتقول: هذا دون ذاكَ في التّقريب والتحقير، فالتقريبُ منصوبٌ لأنه صفة،
قاموس سالمون
هنري أنتوني سالمون · القرن ١٩مترجمالحروف: ١٨٩نَدَا
نَدَا U ( n. ac. نَدْو 1 ),
a. Called; summoned; convoked, assembled; convened.
b. Was present, congregated, assembled.
c. Held, contained.
d. Was generous.
e. Was scattered.
كتاب الله
مستخلص من الاستعمال القرآنيمترجمالحروف: ٣٦٬٤٠٢ندو
نَدَا - يَنْدُو - نَادِي - نَدِي - نَدِيَّا
نَدَا - يَنْدُو + كائن + كائناً أو أكثر: يجتمع معهم ويتواصل معهم بفعل مشترك
نادي: اسم فاعل صفة مشبهة من " نَدَا - يَنْدُو ": الذي " يندو " الآخر: الذي يحرص على أن يتواصل مع الآخرين: وهو كناية عن أي من جمع من الأفراد يتنادون ويتصاحبون لأمر أو فعل مشترك بينهم: وهو كذلك اسم مكان منه: المكان
ندو نَدَا - يَنْدُو - نَادِي - نَدِي - نَدِيَّا نَدَا - يَنْدُو + كائن + كائناً أو أكثر: يجتمع معهم ويتواصل معهم بفعل مشترك نادي: اسم فاعل صفة مشبهة من " نَدَا - يَنْدُو ": الذي " يندو " الآخر: الذي يحرص على أن يتواصل مع الآخرين: وهو كناية عن أي من جمع من الأفراد يتنادون ويتصاحبون لأمر أو فعل مشترك بينهم: وهو كذلك اسم مكان منه: المكان الجامع للتواصل والفعل المشترك: يجتمع فيه الناس للتواصل مع الآخرين وإبلاغهم بأمر أو دعوة أو خبر: كالنادي والأندية والنوادي الشائعة نَدِيّ: على وزن " فعيل " اسم فاعل بمعنى مفعول من " نَدَا - يَنْدُو ": الذي " يُنْدى ": الزميل أو العضو في النادي: المدعو للتواصل والمشاركة بأمر: الزملاء والحضور الذين يهتمون بأمرك وتحرص على دعوتهم للتواصل معهم ومشاركتهم بأمر نَدِيَّاً: حال من " نَدِيّ ": اهتماماً بالحضور للتواصل واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ " اللزوم والمصاحبة والصداقة والمرافقة بحب وتفاهم" وهي: عَشَرَ - يَعْشُرُ، رَفِقَ- يَرْفَق، صَحَبَ - يَصْحَبُ، حَفَدَ - يَحْفِدُ، خَدَنَ - يَخدِنُ، نَدَا - يَنْدُو يفرق لفظاً: نَدَا - يَنْدُو + كائن + كائناً أو أكثر: يجتمع معهم ويتواصل معهم بفعل مشترك نَدِيَ - يَنْدَى + كائنٌ + بصوته: يطلق صوته بعيداً: يخرج منه الصوت بالكلام أو الدعاء وينطلق ويذهب بعيداً
ندي - نديا ﴿وإذا تتلى عليهم آياتنا بينات قال الذين كفروا للذين آمنوا أي الفريقين خير مقاما وأحسن نديا (73)﴾ مريم نادي ﴿أئنكم لتأتون الرجال وتقطعون السبيل وتأتون في ناديكم المنكر فما كان جواب قومه إلا أن قالوا ائتنا بعذاب الله إن كنت من الصادقين(29)﴾ العنكبوت ﴿فليدع ناديه (17)﴾ العلق مختار الصحاح ● [ندا] ن د ا: النِّداءُ الصوت وقد يُضم و نَادَاهُ مُنَادَاةً و نِدَاءً صاح به و نَادَاهُ أيضا جالسه في النادي و تَنَادَوا نادى بعضهم بعضا وتنادوا أي تجالسوا في النادي و النَّدِيُّ على فعيل مجلس القوم ومتحدثهم وكذا النَّدْوَةُ و النَّادِي و المُنْتَدَى فإن تفرق القوم فليس بنَدِيٍّ ومنه سميت دار النَّدْوَةِ التي بناها قصي بمكة لأنهم كانوا يندون فيها أي يجتمعون للمشاورة وقوله تعالى ﴿فليدع ناديه﴾ أي عشيرته وإنما هم أهل النادي والنادي مكانه ومجلسه فسماه به كما يقال تقوض المجلس ويراد به تقوض أهله و نَدَا من الجود يقال سن للناس النَّدَى فَنَدَوْا وبابه عدا وفلان نَدِيُّ الكف أي سخي و النَّدَا أيضا بُعْد ذهاب الصوت يقال فلان أندى صوتا من فلان إذا كان بعيد الصوت و النَّدَى الجود ورجل نَدٍ أي جواد وفلان أَنْدَى من فلان أي أكثر خيرا منه وهو يَتَنَدَّى على أصحابه أي يتسخى ولا تقل يُنْدِي على أصحابه و النَّدَى المطر والبلل وجمعه أَنْدَاءٌ وقد جمع على أَنْدِيَةٍ وهو شاذ لأنه جمع الممدود كأكسية و نَدَى الأرض نَدَاوَتُهَا وبللها المطر و نَدِيَةٌ على فَعِلَةٌ بكسر العين ولا تقل ندية وقيل النَّدَى ندى النهار والسدي ندى الليل و نَدِيَ الشيء ابتل فهو نَدٍ وبابه صَدِيَ و نُدُوَّةً أيضا نقله الأزهري و أَنْدَاهُ غيره و نَدَّاهُ تَنْدِيَةً الراغب ندا - النداء: رفع الصوت وظهوره، وقد يقال ذلك للصوت المجرد، وإياه قصد بقوله: }ومثل الذين كفروا كمثل الذي ينعق بما لا يسمع إلا دعاء ونداء﴿[البقرة/171] أي: لا يعرف إلا الصوت المجرد دون المعنى الذي يقتضيه تركيب الكلام. ويقال للمركب الذي يفهم منه المعنى ذلك، قال تعالى:﴾وإذ نادى ربك موسى﴿[الشعراء/10] وقوله:﴾وإذا ناديتم إلى الصلاة﴿[المائدة/ 58]، أي: دعوتم، وكذلك:﴾إذا نودي للصلاة من يوم الجمعة﴿[الجمعة/9] ونداء الصلاة مخصوص في الشرع بالألفاظ المعروفة، وقوله:﴾أولئك ينادون من مكان بعيد﴿[فصلت/44] فاستعمال النداء فيهم تنبيها على بعدهم عن الحق في قوله:﴾واستمع يوم يناد المناد من مكان قريب﴿[ق/41]،﴾وناديناه من جانب الطور الأيمن﴿[مريم/52]، وقال:﴾فلما جاءها نودي﴿[النمل/8]، وقوله:﴾إذ نادى ربه نداء خفيا﴿[مريم/3] فإنه أشار بالنداء إلى الله تعالى؛ لأنه تصور نفسه بعيدا منه بذنوبه، وأحواله السيئة كما يكون حال من يخاف عذابه، وقوله:﴾ربنا إننا سمعنا مناديا ينادي للإيمان{ [آل عمران/ 193] فالإشارة بالمنادي إلى العقل، والكتاب المنزل، والرسول المرسل، وسائر الآيات الدالة على وجوب الإيمان بالله تعالى. وجعله مناديا إلى الإيمان لظهوره ظهور النداء، وحثه على ذلك كحث المنادي. وأصل النداء من الندى. أي: الرطوبة، يقال: صوت ندي رفيع، واستعارة النداء للصوت من حيث إن من يكثر رطوبة فمه حسن كلامه، ولهذا يوصف الفصيح بكثرة الريق، ويقال: ندى وأنداء وأندية، ويسمى الشجر ندى لكونه منه، وذلك لتسمية المسبب باسم سببه وقول الشاعر: - 435 - كالكرم إذ نادى من الكافور (الشطر تقدم، وهو للعجاج في ديوانه ص 25. وهو في مبادئ اللغة ص 150؛ والبصائر 5/23؛ واللسان (كفر)، وقد تقدم في مادة (كفر) ) أي: ظهر ظهور صوت المنادي، وعبر عن المجالسة بالنداء حتى قيل للمجلس: النادي، والمنتدى، والندي، وقيل ذلك للجليس، قال تعالى: }فليدع ناديه{ [العلق/17] ومنه سميت دار الندوة بمكة، وهو المكان الذي كانوا يجتمعون فيه. ويعبر عن السخاء بالندى، فيقال: فلان أندى كفا من فلان، وهو يتندى على أصحابه. أي: يتسخى، وما نديت بشيء من فلان أي: ما نلت منه ندى، ومنديات الكلم: المخزيات التي تعرف. ملخص اللسان 1. النَّدَى: البَلَلُ.والنَّدَى: ما يَسْقُط بالليل، والجمع أَنْداءِ وأَندِيةٌ ،وقد نَدِيَتْ لَيْلتُنا نَدًى ،فهي نَدِيَّةٌ ،وكذلك الأَرض ، وأَنداها المطر ؛ قال: أَنْداهُ يومٌ ماطِرٌ فَطَلاَّ ، إنما يقال نَدِيَ الشيءُ فهو نَدٍ، وأَرضٌ نَدِيةٌ وفيها نَداوةٌ. 2. والنَّدَى على وجوه: نَدَى الماءِ، ونَدى الخَيرِ، ونَدى الشَّرِّ ، ونَدَى الصَّوْتِ، ونَدَى الحُضْر، ونَدَى الدُّخْنةِ ،فأَمَّا نَدَى الماء فمنه المطر ؛ يقال: أَصابه نَدًى من طَلٍّ ، ويومٌ نَدِيٌّ وليلة نَدِيَّةٌ. والنَّدَى: ما أَصابَك من البَلَلِ 3. ونَدَى الخَيْر: هو المعرُوف . ويقال: أَنْدَى فلان علينا نَدًى كثيراً ،وإنَّ يده لَنَدِيَّةٌ بالمعروف ؛ والنَّدَى: الجُود 4. رَمَيْتُ ببصري فما نَدَى لي شيء أَي ما تحرَّك لي شيء. ويقال : ما نَدِيَني من فلان شيء أَكْرَهُه أَي ما بلَّني ولا أَصابني ، وما نَدِيَتْ كفِّي له بشَّرٍ وما نَدِيتُ بشيء تَكْرَهُه 5. ونَدى الحُضْر: بقاؤه 6. والنَّدَى: الكَلأ 7. والنَّدى: الثَّرى 8. والنَّدى: ضَرْب من الدُّخَن 9. ونَدَتِ الإبلُ إلى أَعْراقٍ كَريمةٍ: نَزَعَت.أَي تَنْزِع إليها في النسب ؛ 10. ونَوادي النّوى: ما تَطايرَ منها تحت المِرْضَخة. 11. إذا أَورَدَ الرجُلُ الإِبلَ الماء حتى تشرب قليلاً ثم يَجيء بها حتى تَرْعَى ساعةً ثم يَرُدّها إلى الماءِ ، فذلك التَّنْدِيةُ. 12. وللتَّنْدِيةِ معنى آخر، وهو تَضْمِيرُ الخيلِ وإجْراؤها حتى تَعْرَقَ ويَذْهَبَ رَهَلُها، ويقال للعَرَق الذي يسِيل منها النَّدَى، 13. والنَّداءُ والنُّداء: الصوت مثل الدُّعاء والرُّغاء ، وقد ناداه ونادى ب
الصيغ(٣١)
- نَادَىÇağırdı(فَاعَلَ)×٧
- وَنَادَىÇağırdıمعانٍ أخرى: ١(وَفَاعَلَ)×٦
- نُودِيَÇağrıldı(فُوعِلَ)×٤
- يُنَادِيهِمْOnları çağırır(يُفَاعِلُهُمْ)×٤
- فَنَادَوْاHemen çağırdılarمعانٍ أخرى: ١(فَفَاعَلُوا)×٢
- فَنَادَىHemen çağırdı(فَفَاعَلَ)×٢
- وَنَادَوْاÇağırdılar(وَفَاعَلُوا)×٢
- وَنَادَيْنَاهُVe onu çağırdık(وَفَاعَلْنَاهُ)×٢
- يُنَادَوْنَÇağrılırlar(يُفَاعَلُونَ)×٢
- التَّنَادِÇağrışma(الْتَفَاعُلِ)×١
الجذور المجاورةالمجاورة: ٦٢ (الإجمالي: ٢٣٣)
- جوب
الآيات المشتركة: ٥ · Cevbe içi su dolu çukur, kova demektir
- صحب
الآيات المشتركة: ٦ · Sahafe sahifa üzerine yazı yazılmış veya şekil çizilmiş…
- زعم
الآيات المشتركة: ٣ · Ganimetten ve kollektif olarak elde edilen maldan…
- أيوب
الآيات المشتركة: ٢ · Ve Eyüp
- نوح
الآيات المشتركة: ٤ · “Nevh” rüzgar estiğinde uğultu çıkaran dağdır
- ربب
الآيات المشتركة: ١٧ · Ribve, tümsek demektir
- طور
الآيات المشتركة: ٢ · Sina’da bir dağın adıdır
- ودي
الآيات المشتركة: ٢ · İki dağ arasındaki yamaçlardır
- سوم
الآيات المشتركة: ٢ · Sima çehre demektir
- عقل
الآيات المشتركة: ٣ · Akledersiniz
- تحت
الآيات المشتركة: ٣ · Ayağın alt tarafı demektir
- غرر
الآيات المشتركة: ٢ · Ğerer, “Ğerer” çuval demektir
الآيات التي ورد فيها(٥٠)
إِذْ نَادَى رَبَّهُ نِدَاءً خَفِيًّا
Çağırdı
وَنُوحًا إِذْ نَادَى مِنْ قَبْلُ فَاسْتَجَبْنَا لَهُ فَنَجَّيْنَاهُ وَأَهْلَهُ مِنَ الْكَرْبِ الْعَظِيمِ
Çağırdı
وَأَيُّوبَ إِذْ نَادَى رَبَّهُ أَنِّي مَسَّنِيَ الضُّرُّ وَأَنْتَ أَرْحَمُ الرَّاحِمِينَ
Çağırdı
وَزَكَرِيَّا إِذْ نَادَى رَبَّهُ رَبِّ لَا تَذَرْنِي فَرْدًا وَأَنْتَ خَيْرُ الْوَارِثِينَ
Çağırdı
وَإِذْ نَادَى رَبُّكَ مُوسَى أَنِ ائْتِ الْقَوْمَ الظَّالِمِينَ
Çağırdı
وَاذْكُرْ عَبْدَنَا أَيُّوبَ إِذْ نَادَى رَبَّهُ أَنِّي مَسَّنِيَ الشَّيْطَانُ بِنُصْبٍ وَعَذَابٍ
Çağırdı
فَاصْبِرْ لِحُكْمِ رَبِّكَ وَلَا تَكُنْ كَصَاحِبِ الْحُوتِ إِذْ نَادَى وَهُوَ مَكْظُومٌ
Çağırdı
تحليل الجذر
تعريف الجذر والخلاصة
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | ندو |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Nâkıs (üçüncü harfi illetli) |
| Bağlamsal Yakın Kökler | دعو, صوت, صرخ |
| Zıt Kök | صمت |
| Çekirdek Özet 1 | İnsanların bir araya gelip istişare ettiği meclis ve uzaktakini bu merkeze yönelten yüksek sesli çağrı |
| Çekirdek Özet 2 | Allah'ın kullarına, peygamberlerin topluma ve insanların birbirine yönelttiği varoluşsal ve bağlayıcı hitap |
| Çekirdek Özet 3 | Dağınık unsurların ortak bir mecliste veya amaçta toplanmasını sağlayan kamusal duyuru ve hukuki çağrı |
| Kritik Hata Riski | Kökü sıradan bir seslenişe indirgeyip meclis, istişare ve toplanma eksenli kamusal çağrı boyutunu gözden kaçırmak |
التحليل الثنائي
| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| ند | Bir merkezden ayrılma, uzaklaşma, dağılma veya bir şeye denk/karşıt olarak öne çıkma; ندد kökünde devenin ürküp kaçması ve eş/denk varlık edinilmesi, ندم kökünde yapılan eylemin ardından içe dönük pişmanlıkla sarsılma | و | Dağılmış veya uzakta olan unsurları belirli bir merkeze, meclise veya eyleme çekmek üzere yönelen ve uzayan nida eylemine dönüşmüştür |
التحليل التصويري للحروف
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ن | Filiz, yılan, balık; süreklilik, çoğalma, canlılık | Sesin veya hareketin bir kaynaktan çıkarak kesintisiz biçimde uzanması ve yayılması |
| د | Kapı; giriş, geçiş, hareket | Bir alandan diğerine açılma, eşiği aşma, dışarıdakini içeriye veya meclise geçirme |
| و | Çengel, çadır kazığı; bağlama, ekleme, tutturma | Çağıran ile çağrılan arasında irtibat kurma, bireyleri ortak bir merkeze bağlama |
| ندو | Bir merkezden dışa doğru uzanan ve bireyleri toplanma alanına bağlayan çağrı | Uzaktaki veya dağınık durumdaki muhatabı, eşiği aşarak ortak bir mecliste buluşmaya sevk eden kesintisiz sesleniş hareketi |
الاستعمال التاريخي والمبكر
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Develerin su içtikten sonra yakın bir otlağa gidip ardından tekrar suya dönmesi döngüsü; insanların bir meseleyi görüşmek üzere belirli bir gölgelikte veya alanda toplanması |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Erken dönem şiirinde devenin otlak ile su arasındaki gidip gelmesini anlatan şahit: دانيةٌ سُرَّتُهُ من مَأْبِضِـهْ / قريبةٌ نَدْوتُه من مَحمَضِةْ |
| Erken Arapça kullanım | Kureyş kabilesinin istişare, nikâh ve savaş kararları için Kâbe yanındaki toplanma evine Dâru'n-Nedve adını vermesi ve burada toplanan cemaate nâdî denmesi |
المصدر Kitābü’l-ʿAyn, Lisānü’l-ʿArab, Maqāyīsü’l-Luğa.
الطبقة الاشتقاقية السامية
Arapça ندو kökü, Sami dillerinde seslenme, ilan etme, cömertlik/ıslaklık (çiğ düşmesi) ve toplanma sahaları ile irtibatlı çok tabakalı bir semantik yapı sergiler. İbranicede n-d-b kökü gönüllü olarak öne çıkma, topluluk için fedakarlıkta bulunma ve cömertlik gösterme anlamı taşırken; Akadcada nadû(m) fiili bir şeyi ortaya koyma, kurma veya ilan etme katmanıyla fonetik ve semantik bir akrabalık gösterir. Arapçada kökün nâkıs formu (ندو / ندي), bir yandan fiziksel olarak suyun ve nemin yayılması (cömertlik), diğer yandan sesin mesafeyi aşarak uzaktakine ulaşması ve onu bir istişare meclisine (نادي) çağırması ekseninde billurlaşmıştır. Kökün biliteral tabanı olan ند, bir merkezden çevreye doğru yayılma veya ayrılma hareketini imlerken, üçüncü harfin kattığı yönelimle bu dağılımı geri toplayıcı bir ses ve meclis işlevi üretilmiştir.
درجة الثقة Güçlü
المصدر Brown-Driver-Briggs, HALOT, Payne Smith, David Cohen.
التحليل الاشتقاقي
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | ند kökünden türeyen yönelimli ses | Bir merkezden uzağa doğru sesin iletilmesi ve uzaktakilerin mecliste toplanması | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | İbranice ve Süryanicede gönüllü toplanma ve sunu kökleri | Topluluğun ortak amaçla çağrılması ve bir araya gelmesi eylemleriyle örtüşme | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Afro-Asyatik seslenme ve davet kökleri | Ses çıkarma, bildirme ve kamusal toplanma morfemleriyle yapısal paralellik | Muhtemel |
المصدر Brown-Driver-Briggs, David Cohen, Lisānü’l-ʿArab.
الجذور الشقيقة (التقاليب)
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| ندو | Anlamlı | Çağırmak, toplanmak | Bir topluluğu bir araya getirmek için seslenmek ve meclis kurmak | Hedef kök; Kur'an'da geçer |
| نود | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Arap dilinde müstakil kullanım alanı bulunmayan diziliş | Kur'an'da geçmez |
| دنو | Anlamlı | Yaklaşmak, yakın olmak | Mesafe veya zaman bakımından bir hedefe doğru yaklaşma eylemi | Hedef kökle zıt yönlü hareket bağı; Kur'an'da geçer |
| دون | Anlamlı | Aşağıda olmak, beri olmak | Derece, konum veya nitelik bakımından bir sınırın altında kalmak | Kur'an'da geçer |
| وند | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Arap dilinde asıl kök yapısı olarak kullanılmayan diziliş | Kur'an'da geçmez |
| ودن | Anlamlı | Islatmak, yumuşatmak | Deriyi veya taneyi su ile yumuşatıp işlenir hale getirmek | Çiğ/ıslaklık katmanıyla uzak ilişki; Kur'an'da geçmez |
الجذور المجاورة والجذر المضاد
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| ندو | Merkez | Çağrı ve toplanma | Mesafeli muhataba yüksek sesle hitap edip meclise veya amaca yöneltme | Seste yükseklik ve toplanma gayesi esastır |
| دعو | Komşu | Davet ve yöneltme | Mesafeden bağımsız olarak bir amaca, inanca veya yardıma çağırma | Nida sesin şiddetini ve mesafeyi, dua ise talebin özünü hedefler |
| صوت | Komşu | Ses çıkarma | Her türlü canlı veya cansız kaynağın işitilen ses üretmesi | Yalnızca ses olgusunu bildirir, anlamlı bir çağrı içermeyebilir |
| صرخ | Komşu | Feryat etme | Tehlike, çaresizlik veya panik anında bağırma | Yardım talebi içeren kontrolsüz ve yüksek tondur |
| صمت | Zıt | Sessizlik ve sükût | Bilerek veya tabii olarak sesi bütünüyle kesme hali | İletişimi ve seslenişi tamamen durdurma durumudur |
مقابلات المعنى في لغات أخرى
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | ندو | Seslenmek, toplanmak | Uzağa seslenerek çağırmak ve mecliste bir araya gelmek | Kesin |
| Latince | convocare, clamare | Birlikte çağırmak, haykırmak | Convocare toplanma yönünü, clamare sesin şiddetini karşılar | Güçlü |
| İngilizce | call, summon, assemble | Çağırmak, celbetmek, toplanmak | Summon hukuki/resmi celbi, assemble meclis boyutunu verir | Kesin |
| Almanca | rufen, zusammenrufen | Çağırmak, toplantıya çağırmak | Rufen genel nidayı, zusammenrufen meclis kurma boyutunu karşılar | Kesin |
| Fransızca | appeler, convoquer | Çağırmak, toplantıya davet etmek | Convoquer yetkili makamın toplanma çağrısını tam karşılar | Güçlü |
المصدر Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch.
الوجوه والنظائر
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| نَادَى / نُودِيَ | İlahi vahiy ve hitap | Allah'ın peygamberlere doğrudan veya vahiyle seslenmesi (Meryem 19:52, Tâhâ 20:11, Kasas 28:30) |
| نَادَى / فَنَادَى | Kulun yakarışı ve duası | Peygamberlerin ve müminlerin darlık anında Rabbine içten seslenmesi (Enbiyâ 21:83, Enbiyâ 21:87, Âl-i İmrân 3:193) |
| يُنَادِيهِمْ / يُنَادَوْنَ | Uhrevi sorgu ve azarlama | Kıyamet günü müşriklerin ve suçluların ilahi huzura celbedilerek sorgulanması (Kasas 28:62, Fussilet 41:47) |
| نَادَوْا / وَنَادَوْا | Ahiret ehlinin karşılıklı seslenişi | Cennet ve cehennem ehlinin ya da A'râftakilerin birbirlerine seslenişi (A'râf 7:44, A'râf 7:50, Zuhruf 43:77) |
| نُودِيَ | Kamusal ibadet çağrısı | Cuma namazı için yapılan ezan ve toplanma daveti (Cum'a 62:9) |
| النَّادِي | Toplantı yeri ve istişare meclisi | Kureyş ileri gelenlerinin bir araya geldiği meclis ve toplumsal güç odağı (Alak 96:17, Ankebût 29:29) |
| التَّنَادِ | Kıyamet gününün karşılıklı çağrışması | Dehşet anında insanların birbirinden yardım istemek üzere feryatlaşması (Mü'min 40:32) |
سياق الكلام والفقه والتفسير والحديث
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Kelamullah ve ilahi hitap | Allah'ın Musa'ya ve peygamberlere nidasının keyfiyeti, ses ve harf tartışmaları | İlahi hitabın zamansız ve mekânsız mahiyeti ile tecelli ilişkisi |
| Fıkıh | Ezan ve cuma çağrısı | Namaza yapılan nidanın (ezan) meşruiyeti, cuma namazının vücub şartı olarak nida | Kamusal ibadete icabet etmeyi gerektiren bağlayıcı hukuki bildirim |
| Tefsir | Meclis ve nida ilişkisi | Dâru'n-Nedve geleneği ve Alak suresindeki nâdî kelimesinin siyasi tahlili | Toplumsal dayanışma meclislerinin hakkı engellemedeki olumsuz rolü |
| Hadis | Kıyamet münadisi ve dua | Ahirette çağrıda bulunacak münadiler ve seher vaktinde yapılan duaların nida oluşu | Yakarışın samimiyeti ve mahşerdeki umumi celp nidaları |
تحليل النظام الديني والعلمي والسياسي والاقتصادي
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Vahiy ve ibadet çağrısı | Ezan ve ilahi hitap | İnsanı gafletten uyandırıp kulluğa çağırma | Nida, ferdi tevhidi bilince ve cemaatle ibadete yönelten kurucu çağrıdır | Kesin |
| İlmi | Bilgiye ve gerçeğe davet | Kamusal tebliğ | Bilginin gizlenmeyip topluma ilan edilmesi | İlmin fertte hapsolmayıp meclislerde tartışılarak yayılması işlevidir | Güçlü |
| Siyasi | Şûra ve kamu meclisi | Parlamento ve istişare heyeti | Kararların meclis çatısı altında müzakere edilmesi | Dâru'n-Nedve örneğinde olduğu gibi yönetimin istişareyle meşrulaşmasıdır | Güçlü |
| İktisadi | Pazara ve ticarete çağrı | Tellallık ve açık artırma | İktisadi talebin ve arzın kamuya duyurulması | Mal ve hizmetlerin şeffaf biçimde piyasa meclisinde işlem görmesidir | Muhtemel |
التماثل في العلوم العددية والإنسانية
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Dalgaboyu ve yayınım (broadcasting) | Bir merkezden çıkan dalganın belirli bir menzile yayılarak alıcı düğümleri eşzamanlı uyarması | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Kamusal celp ve meclis teşekkülü | Hukukta tarafların duruşmaya çağrılması ve sosyolojide bireylerin meclis oluşturması | Kesin |
التضييق الخاطئ وخطر الخطأ
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kökü yalnızca bireysel bir bağırma veya sıradan bir seslenme olarak algılamak |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Bir amaca yönlendiren, toplanma meclisini kuran ve muhatabı hukuken bağlayan kamusal hitap |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Ayetlerdeki ilahi nidanın kurucu, toplayıcı ve bağlayıcı vasfını yitirip kuru bir ses hadisesi sanılması |
خلاصة موجَّهة لفهم القرآن
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an vahyinin pasif bir metin değil, muhatabı sürekli eyleme ve meclise çağıran canlı bir nida olduğunu gösterir. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Peygamber kıssalarındaki vahiy anlarında, dua ve münacat sahnelerinde ve mahşerdeki toplanma tasvirlerinde belirleyicidir. |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Çağrının cevapsız bırakılabilecek sıradan bir teklif olduğu zannını yıkarak nidanın getirdiği sorumluluğu hatırlatır. |
التركيب النهائي والنموذج الرياضي
- Somut anlamDevelerin otlak ile su kaynağı arasındaki döngüsel hareketi ve insanların istişare etmek üzere gölgelikte meclis kurması.
- Soyut anlamMesafeyi aşarak muhatabın şuuruna ulaşan, onu mevcut halinden çıkarıp ortak bir amaç veya hakikat etrafında toplanmaya sevk eden kurucu hitap.
- Sistematik karşılıkBir merkezden çevreye doğru yayınlanan ve dağınık unsurları tek bir mecliste veya hedefte birleştiren çift yönlü irtibat ağı.
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklamasıModelde ses veya çağrı kaynağını, çağrının aştığı mesafeyi temsil eder. frekansı ve nida dalgasını simgeler. Kaynaktan çıkan bu nida dalgası mesafeyi aşarak çevreye yayılır ve dağınık durumdaki tekil muhatapları () uyararak ortak bir meclis veya toplanma alanında () bir araya getirir. Toplanma ve çağrı döngüsünün matematiksel soyutlamasıdır.