سير
س - ي - ر
KÖK- 27 geçiş
- 25 ayet
- 15 sîga
- 11 sözlük
Kur'an'daki karşılığı: Gezerler
Notlarım
Sözlükler(11)
Kitâbu'l-'Ayn
Halîl b. Ahmed · 8. yyTR6.583 harfباب السين والراء و و ا ي ء معهما
س ر و، س و ر، ر س و، و ر س، س ر ي، س ي ر، ي س ر، س ر أ، س أ ر، أ س ر، ر أ س، أ ر س مستعملات
سرو:
السَّرْوُ: سَخاء في موءة سَرُوَ يسرو، وسرا يسرو، وسَرِيَ يَسْرَى، فهو سَرِيٌّ من قومٍ سَراة، ولم يَجِئْ على فَعَلةٍ غيرها.
والسَّرِيُّ: النّهرُ فوقَ الجدول، ودونَ الجَعفر. والسّريّة: خيل تبلغ أربع مئة أو نحوه.
والسُّرْوَةُ: سَهْمٌ صغير قصير، وجمعه: سِراء قال أبو
es-Sıhâh
Cevherî · 10. yyTR1.343 harfسارَ يَسيرُ سَيْراً ومَسيراً وتَسْياراً. يقال: بارك الله لك في مَسيرِكَ، أي سَيْرِكَ. وهو شاذٌّ، لأنَّ قياس المصدر من فَعَلَ يَفْعَلُ مَفْعَلٌ بالفتح. وسارَتِ الدابة وسارَها صاحبُها، يتعدَّى ولا يتعدى. قال الهُذَليّ:
فلا تَجْزَعَنْ مِنْ سُنَّةٍ أَنْتَ سِرْتَها فأوَّلَ راضي سُنَّةٍ مَنْ يَسيرُها
يقول: أنت جعلتها سائِرَةً في الناس. وقولهم في المثل: سِرْ عنك، أي تَغافَلْ واحتملْ. وفيه إضمارٌ،
Tehzîbu'l-Luğa
Ezherî · 10. yyTR yok26.343 harfس ر ( و ا ي ء )
سير ، سري ، سأر ، سور ، رسا ، روس ، ريس ، رأس ، ورس ، أرس ، أسر ، يسر .
( سير ) : أبو عبيد عن أبي زيد : سارَ البعيرُ وسِرتُه ، وقال خالد :
فلا تَغضَبَنْ مِنْ سُنّةٍ أنت سِرْتَها
وأوّلُ راضٍ سُنّةً مَن يَسيرُهَا
وقال ابن بُزرج : سِرْتُ الدَّابة : إذا ركبتَها ، فإذا أردتَ بها المرعَى قلتَ : أَسَرْتُها إلى الكلأ . وأسارَ القومُ أهلَهم ومواشِيَهم إلى الكلأ وهو أن يُرسِلوا فيها
Mekâyîsü'l-Luğa
İbn Fâris · 11. yyTR4.362 harf(باب السين والياء وما يثلثهما)
(سيب) السين والياء والباء أصلٌ يدلُّ على استمرارِ شيءٍ وذهابِهِ. من ذلك سَيْبُ الماء: مجراه. وانْسَابت الحَيَّة انسياباً. ويقال سيَّبت الدّابّة: تركته حيث شاء. والسائبة: العبد يُسَيَّب من غير وَلاءٍ، يَضَعُ مالَهُ حيث شاء.
ومن الباب [السَّيْب([1])]، وهو العَطاء، كأنَّه شيءٌ أُجْرِيَ لـه. والسُّيُوب: الرِّكاز، كأنَّه عطاءٌ أجراه الله تعالى لمن وَجَده.
وممّا شذّ عن
Esâsü'l-Belâğa
Zemahşerî · 12. yyTR663 harfس ي ر
رجل سيار وقوم سياة وساروا من بلد إلى بلد وأسارهم غيرهم وسيرهـم وسـار دابتـه وسيرها وأسارها إلى المرعى.
وسيره من البلد: أشخصه وغربه.
وسايرته مسايرة وتسايرنا.
وشـده بالسيـر والسيـور ومنـه ثـوب مسير: مخطط شبهت خطوطه بالسيور ومنه: عليه ثوب من السيراء: لضرب من برود الحرير.
وسيرت المرأة خضابها: خططته.
قال ابن مقبل: وأشنب تجلوه بعود أراكة ورخصاً علته بالخضاب مسيراً ومـن
Lisânü'l-Arab
İbn Manzûr · 13. yyTR6.517 harfالسَّيْرُ: الذهاب؛ سارَ يَسِيرُ سَيْراً ومَسِيراً وتَسْياراً ومَسِيرةً وسَيْرورَةً؛ الأَخيرة عن اللحياني، وتَسْياراً يذهب بهذه الأَخيرة إِلى الكثرة؛ قال:
فَأَلْقَتْ عَصا التَّسْيارِ منها، وخَيَّمَتْ
بأَرْجاءِ عَذْبِ الماءِ، بِيضٌ مَحَافِرُهْ
وفي حديث حذيفة: تَسايَرَ عنه الغَضَبُ أَي سارَ وزال. ويقال: سارَ القومُ يَسِيرُون سَيْراً ومَسِيراً إِذا امتدّ بهم السَّيْرُ في جهة توجهوا لها. ويقال: بارك
Kâmûsü'l-Muhît
Fîrûzâbâdî · 15. yyTR488 harf* س ي ر * * سَارَ * من باب باع و * تَسْياراً * و * مَسيراً * أيضا يقال بارك الله في مسيرك أي في * سَيْرِكَ * و * سارَتْ * الدابة و * سارَها * صاحبها يتعدى ويلزم و * السِّيرةُ * الطريقة يقال * سارَ * بهم سيرة حسنة و * التَّسْيارُ * بالفتح تفعال من السير و * سايَرهُ * أي جاراه * فَتَسايَرا * وبينهما * مَسِيرةُ * يوم و * سَيَّرَهُ * من بلده أخرجه وأجلاه و * السَّيَّارةُ * القافلة و * السَّيْرُ *
Tâcü'l-Arûs
Zebîdî · 18. yyTR8.437 harfالسير: الذهاب نهارا وليلا، وأما السرى فلان يكون إلا ليلا، كالمسير، يقال: سار القوم يسيرون سيرا ومسيرا، إذا امتد بهم السير في جهة توجهوا لها، ويقال: بارك الله في مسيرك، أي سيرك. قال الجوهري: وهو شاذ، لأن القياس المصدر من فعل يفعل مفعل، بالفتح،لا والتسيار، بالفتح، ويذهب به إلى الكثرة، وهو تفعال من السير قال:
فألقت عصا التيسار منها وخيمـت بأرجاء عذب الماء بيض محافره
السير: الذهاب نهارا وليلا، وأما السرى فلان يكون إلا ليلا، كالمسير، يقال: سار القوم يسيرون سيرا ومسيرا، إذا امتد بهم السير في جهة توجهوا لها، ويقال: بارك الله في مسيرك، أي سيرك. قال الجوهري: وهو شاذ، لأن القياس المصدر من فعل يفعل مفعل، بالفتح،لا والتسيار، بالفتح، ويذهب به إلى الكثرة، وهو تفعال من السير قال: فألقت عصا التيسار منها وخيمـت بأرجاء عذب الماء بيض محافره
والمسيرة، بزيادة الهاء، كالمعيشة من العيش، ويراد به أيضا: المسافة التي يسار فيها من الأرض، كالمنزلة والمتهمة، وبه فسر الحديث نصرت بالرعب مسيرة شهر والسيرورة، الأخيرة عن اللحياني. وسار الرجل يسير بنفسه وساره غيره سيرا وسيرة ومسارا ومسيرا، يتعدى ولا يتعدى. وأساره، قال ابن بزرج: سرت الدابة، إذا ركبتها، وإذا أردت المرعى قلت: أسرتها إلى الكلإ، وهو أن يرسلوا فيها الرعيان ويقيموا هم. وسار به، أي يتعدى بالهمز وبالباء. وسيره تسييرا، أي يتعدى بالتضعيف. والاسم من كل ذلك السيرة، بالكسر. وطريق مسور، ورجل مسور به، قال شيخنا: هذا غلط ظاهر في هذه المادة، والصواب مسير ومسير به، كما لا يخفى عمن له أدنى مسكة بالصرف، انتهى. قلت: وهذا الذي خطأه هو بعينه قول ابن جني، فإنه حكى طريق مسور فيه، ورجل مسور به قالوا: وقياس هذا ونحوه عند الخليل أن يكون مما يحذف فيه الياء، والأخفش يعتقد أن المحذوف من هذا ونحوه إنما هو واو مفعول لا عينه، وآنسه بذلك قد هوب به، وسور به، وكول به، ففي تخطئة شيخنا للمصنف على بادرة الأمر تحامل شديد، كما لا يخفى، وغاية ما يقال فيه: إنه جاء على خلاف القياس عند الخليل. والسيرة، بالفتح: الضرب من السير. وحكى: إنه لحسن السيرة. والسيرة، كهمزة: الكثير السير، عن ابن جني. من المجاز: السيرة، بالكسر: السنة، وقد سارت وسرتها، قال خالد بن زهير، كذا عزاه الزمخشري، وقال ابن بري: هو لخالد ابن أخت أبي ذؤيب: فلا تغضبن من سنة أنت سرتها فأول راض سنة من يسيرهـا يقول: أنت جعلتها سائرة في الناس. وقال أبو عبيد: سار الشيء، وسرته، فعم، وأنشد قول خالد. السيرة: الطريقة، يقال: سار الوالي في رعيته سيرة حسنة، وأحسن السير، وهذا في سير الأولين. السيرة الهيئة وبه فسر قوله تعالى سنعيدها سيرتها الأولى . السيرة: الميرة. والسير، بالفتح: الذي يقد من الجلد طولا، وهو الشراك ج سيور، بالضم، يقال: شدة بالسير، وبالسيور، والأسيار، والسيورة. وإليه أي إلى لفظ الجمع نسب المحدثان: أبو علي الحسين بن محمد بن علي بن إبراهيم النيسابوري، عن محمد بن الحسين القطان، وعنه الفضل بن العباس الصاغاني. أبو طاهر عبد الملك بن أحمد، عن عبد الملك بن بشران شيخ لابن الزغواني، توفي سنة 481 السيوريان. قال شيخنا: وهذا على خلاف القياس، لأن القياس في النسب أن يرجع به إلى المفرد، كما عرف به في العربية. وقيل: إنهما منسوبان إلى بلد اسمه سيور، وصححه أقوام. وفاته: أبو القاسم عبد الخالق بن عبد الوارث السيوري المغربي المالكي، خاتمة شيوخ القيروان توفي سنة 460.
السيور: د باليمن شرقي الجند، منه الإمام الفقيه أبو زكرياء يحيى بن أبي الخير بن سالم بن أسعد بن عبد الله بن محمد ابن موسى بن الحسين بن أسعد بن عبد الله السيري العمراني من بني عمران ابن ربيعة بن عبس بن شحارة بطن كبير باليمن صاحب كتاب البيان والزوائد في الفقه، ولد سنة 487، وكان ولده طاهر بن يحيى من كبار الفقهاء باليمن. وفي التبصير للحافظ بن حجر: والسيري، بالكسر وفتح الياء، غلب على بعض الحصون باليمن في زمن الأشرف، واستمر منازعا له ولولده، انتهى. قلت: ولعله تصحيف والصواب السيري، بالفتح كما للمصنف. وهبير سيار، ككتان: رمل نجدي، قيل: هو رمل زرود في طريق مكة كانت به وقعة ابن أبي سعد الجنابي القرمطي بالحاج. يوم الأحد لاثنتي عشرة ليلة بقيت من المحرم سنة 312 قتلهم وسباهم، وأخذ أموالهم، كذا في معجم يا قوت وسيار بن بكر، كذا في النسخ بالموحدة والكاف، وصوابه بلز باللام والزاي صحابي وهو والد أبي العشراء الدارمي، روى عنه ابنه. وفي التابعين والمحدثين جماعة اسمهم سيار، ومنهم: أبو المنهال سيار بن سلامة الرياحي البصري. وسيار بن عبد الرحمن الصدفي. وسيار بن منظور بن سيار الفزاري، وسيار بن أبي سيار العنزي الواسطي. وسيار أبو حمزة الكوفي. وسيار القرشي الأموي مولى معاوية ابن أبي سفيان. وسيار بن معرور التميمي. وسيار بن روح. حدثوا. السياريون: جماعة، منهم: عمر بن يزيد السياري، حدث عن عبد الوارث، وعباد بن العوام. ويوسف بن منصور بن إبراهيم السياري. وأحمد بن زياد السياري. والقاسم بن عبد الله بن مهدي السياري، وغيرهم. والسيارة: القافلة. والسيارة: القوم يسيرون، أنث على معنى الرفقة أو الجماعة، فأما قراءة من قرأ تلتقطه بعض السيارة فإنه أنث لأن بعضها سيارة. وأبو سيارة: عميلة بن خالد العدواني، كان له حمار أسود، أجاز الناس عليه من المزدلفة إلى منى أربعين سنة، قال الراجز: خلوا الطريق عن أبي سيارة وعن مواليه بني فزاره حتى يجيز سالما حماره وكان يقول: أشرق ثبير، كيما نغير. أي كي نسرع إلى النحر، فقيل: أصح من عيد أبي سيارة وضرب به المثل. والسيراء، كالعنباء، ويسكن: نوع من البرود، وقيل: هو ثوب مسير فيه خطوط تعمل من القز، كالسيور. وقال الجوهري: هو برد فيه خطوط صفر، قال النابغة: صفراء كالسيراء أكمل خلقها كالغصن في غلوائه المتأود أو يخالطه حرير، وقيل: هي من ثياب اليمن قلت: وهو المشهور الآن بالمضف، وفي الحديث أهدي إليه أكيدر دومة حلة سيراء قال ابن الأثير: هو نوع من البرود يخالطه حرير كالسيور، وهي فعلاء من السير القد، قال هكذا روى على هذه الصفة، قال: قال بعض المتأخرين: إنما هو على الإضافة، واحتج بأن سيبويه قال: لم يأت فعلاء صفة لكن اسما، وشرح السيراء: الحرير الصافي، ومعناه حلة حرير، وفي الحديث أعطى عليا بردا سيراء وقال: اجعله خمرا وفي حديث عمر رأى حلة سيراء تباع . والسيراء: الذهب، وقيل: هو الذهب الصافي الخالص. قال الفراء: السيراء: نبت، ولم يصفه الدينوري، وقيل: هو يشبه الخلة، كذا في الكتلمة. هي أيضا القرفة اللازقة بالنواة. استعاره الشاعر للخلب، وهو حجاب القلب فقال:
نجى امرأ من محل السوء أن لهفي القلب من سيراء القلب نبراسا السيراء: جريدة من جرائد النخلة. والسيران، بالكسر الياء المشددة: ع جاء ذكره في الشعر. وصقع بالعراق، بين واسط وفم النيل، وأهل السواد يحيلون اسمه. وسيروان، بالكسر وفتح الراء: كورة ما سبذان، محركة، أو كورة بجنبها، وقال الصاغاني: بالجبل. سيروان: ة، بمصر، منها أبو علي أحمد بن إبراهيم بن معاذ السيرواني، سكن نسف، ومات بها سنة 329، عن إسحاق بن إبراهيم الدبري وعلي بن المبارك الصاغاني، والذي ذكره ياقوت أن أبا علي هذا من قرية بنسف، ولم أجد سيروان في القرى المصرية، مع كثرة تتبعي في مظانها. سيروان: ع، بفارس. سيروان: ع، قرب الري، كذا في معجم ياقوت. وسار الشيء: سائرة، أي جميعه، وهما لغتان، قال أبو ذؤيب يصف ظبية: وسود ماء المرد فاها فـلـونـه كلون النئور وهي أدماء سارها. أي سائرها، قد ذكر في س-ر-ا، ومر هناك تفصيل القولين من المجاز: سير الجل عن الفرس: نزعه وألقاه عنه. سير المثل: جعله سائرا شائعا في الناس، وكذلك الكلام، وبقال: هذا مثل سائر، وقد سير أمثالا سائرة، وهو مجاز. سير سيرة، بالكسر: جاء بأحديث الأوائل أو حدث بها. قال شيخنا: والسيرة النبوية، وكتب السير، مأخوذة من السيرة بمعنى الطريقة، وأدخل فيها الغزوات وغير ذلك. إلحاقا أو تأويلا. سيرت المرأة خضابها: خططته، أي جعلته خطوطا، كالسيور وأنشد الزمخشري لابن مقبل: وأشنب تجلـوه بـعـود أراكة ورخصا علته بالخضاب مسيرا والمسير، كمعظم: ثوب فيه خطوط تعمل من القز، كالسيور. وقيل: برود يخالطها حرير، ويقال: ثوب مسير: وشيه مثل السيور. مسير: اسم جماعة، منهم: أبو الزعراء يحيى بن الوليد بن المسير الطائي، عن محل بن خليفة، وعنه ابن مهدي وزيد بن الحباب. مسير القرع: حلواء، معروف. من المجاز: تسير جلده، إذا تقشر وصار شبه السيور. واستار: امتار، قال الراجز: أشكو إلى الله العزيز الغفار ثم إليك اليوم بعد المستار ويقال: المستار في هذا البيت مفتعل من السير. يقال: استار بسيرته، إذا استن بسنته وطريقته. وسير، كجبل، هكذا ضبطه الصاغاني وغيره، وضبطه ابن الأثير وغيره بفتح السين وتشديد الباء الموحدة المكسورة: ع وهو كثيب بين بدر والمدينة المشرفة قسم فيه النبي صلى الله عليه وسلم غنائم بدر، وسبق في س-ب-ر أيضا أن سبر كثيب بين بدر والمدينة، كما ذكره الصاغاني هناك أيضا، فهما موضعان، أو أحدهما تصحيف عن الآخر، فتأمل. ومما يستدرك عليه: تساير عن وجهه الغضب: سار وزال، وهو مجاز، وقد جاء ذلك في حديث حذيفة. وسايره مسايرة: جاراه، وتسايرا. وبينهما مسيرة يوم. وسيره من بلده: أخرجه وأخلاه. وسايره: سار معه. وفلان لا تسايره خيلاء، إذا كان كذابا. وقولهم: سر عنك، أي تغافل واحتمل، وفيه إضمار، كأنه قال سر ودع عنك المراء والشك. وسير الثوب والسهم: جعل فيه خطوطا. وعقاب مسيرة: مخططة. وثعلبة بن سيار، له ذكره، وإياه عنى الشاعر قال ابن بري هو المفضل النكري: وسائلة بثعلبة بـن سـير وقد علقت بثعلبة العلوق.
جعله سيرا للضرورة، نقله الجوهري في ع-ل-ق وسيأتي. ومنزله سيار: قرية بمصر، من حوف رمسيس. ومسير الكوم، ومنية مسير، ومحلة مسير: قرى بالغربية من مصر. ومسير: قرية أخرى بالأشمونين. والصاحب فلك الدين بن المسيري وزير الأشرف، مشهور. وعبد الرازق بن يعقوب المسيري، رحل وأدرك السلفي. واستدرك صاحب الناموس هنا سارة، قال: وتشدد راؤه، وانه اسم سرية إبراهيم الخليل أم إسماعيل، عليهما السلام. قلت: وقد رده شيخنا من أوجه ثلاثة، وكفانا المؤنة في ذلك، ولكنه لم ينبه أن الصواب استدراكه في مادة س-و-ر-كما فعله الصاغاني وغيره. ويستدرك عليه أيضا: سيسر، كحيدر، وهو جد أبي الفضل أحمد بن إبراهيم بن سيسر البوشنجي حدث ببغداد عن ابن عيينة وأنس ابن عياض، وعنه وكيع القاضي.
Lane's Lexicon
Edward W. Lane · 19. yyTR14.287 harfسَارَ
1 سَارَ ذ , aor. يَسِيرُ, inf. n. سَيْرٌ and مَسِيرٌ, (S, M, A, Mgh, Msb, K,) which latter is extr., for by rule it should be of the measure مَفْعَلٌ, with fet-h [to the ع], (S,) and مَسِيرَةٌ (M, K) and سَيْرُورَةٌ (M, Mgh, K) like قَيْلُولَةٌ, but [Mtr says] we have not heard it, (Mgh,) and تَسْيَارٌ, (S, M, K,) which last denotes repetition or frequency of the action, (M,) He, or it,
Salmone
H. Anthony Salmone · 19. yyTR1.499 harfسَارَ
سَارَ ( y ) I ( n. ac. سَيْر 1 , مَسِيْر [ 18 ] ,
مَسِيْرَة
مَسِيْرَة [ 18t ] ),
a. Went along, went, walked, journeyed; went away, departed.
b. Followed, pursued ( course ).
c. [ acc. or Bi ], Brought; accompanied.
سَيَّرَ
سَيَّرَ II ,
a. Made to go; sent, dispatched.
b. Made to circulate, made current ( story & c. ).
c. Striped.
سَاْيَرَ
سَاْيَرَ III ,
a. Went along with,
Kitâbullâh
Kur'an kullanımından türetilmişTR27.744 harfسير
سَارَ - يَسِيْرُ - سَيْر - سِيْرَة - سَيَّار - سَيَّارَة - سَيَّرَ - يُسَيِّرُ
سَارَ - يَسِيْرُ + كائن + في مكان: يتحرك منتقلاً في حيز من المكان: يتحرك من موضع إلى آخر من المكان وهو يلامس سطح الأرض، على قدميه أو في مركبة
سَارَ - يَسِيْرُ + كائن +بـِ كائن: يتحرك منتقلاً يصحب الكائن الآخر
سَيْر: اسم فعل " سَارَ - يَسِيْرُ "
سِيْرَة: على وزن
Sîgalar(15)
- يَسِيرُواGezerler(يَفْعِلُوا)×7
- سِيرُواGezin(افْعِلُوا)×5
- سُيِّرَتْGezdirildi(فُعِّلَتْ)×2
- فَسِيرُواGezin(فَافْعِلُوا)×2
- السَّيَّارَةِKafile(الْفَعَّالَةِ)×1
- السَّيْرَGezmek(الْفَعْلَ)×1
- سَيَّارَةٌKafile(فَعَّالَةٌ)×1
- سَيْرًاGezmek(فَعْلًا)×1
- سِيرَتَهَاOnun yapısı(فِعْلَتَهَا)×1
- نُسَيِّرُGezdiririz(نُفَعِّلُ)×1
Mücavir kökler35 mücavir (168 toplam)
- عقب
11 ortak ayet · Örümcektir, “a’kibe” yumru, “ka’b” da topuk demektir
- نظر
12 ortak ayet · Korkuluk demektir
- أرض
15 ortak ayet · Hayvanların sırtına sema, alt tarafına ard denir
- جبل
5 ortak ayet · Dağ anlamındadır
- كون
15 ortak ayet · Kevn, tepe demektir
- قبل
8 ortak ayet · Önce
- قوي
4 ortak ayet · Kuvvet
- شدد
4 ortak ayet · Sicim bağıdır
- أثر
2 ortak ayet · İnsan veya hayvan yürürken ayaklarının bıraktığı kalıntıya…
- برر
2 ortak ayet · Berr kara, burr buğday demektir
- جنب
2 ortak ayet · Yan demektir
- بحر
2 ortak ayet · Bahr deniz demektir
Geçtiği ayetler(25)
… إِلَّا رِجَالًا نُوحِي إِلَيْهِمْ مِنْ أَهْلِ الْقُرَى أَفَلَمْ يَسِيرُوا فِي الْأَرْضِ فَيَنْظُرُوا كَيْفَ كَانَ عَاقِبَةُ الَّذِينَ مِنْ …
GezerlerSenden önce gönderdiğimiz elçiler de ancak kasabalar halkından, kendilerine vahyettiğimiz birtakım erkeklerdi. Yeryüzünde dolaşmıyorlar mı ki; görsünler kendilerinden önce geçenlerin akıbetlerinin nasıl olduğunu. İttika edenler için ahiret yurdu elbette daha hayırlıdır. Hala akıllanmayacak mısınız?
أَفَلَمْ يَسِيرُوا فِي الْأَرْضِ فَتَكُونَ لَهُمْ قُلُوبٌ يَعْقِلُونَ بِهَا أَوْ آذَانٌ يَسْمَعُونَ بِهَا فَإِنَّهَا لَا تَعْمَى الْأَبْصَارُ وَلَكِنْ تَعْمَى الْقُلُوبُ الَّتِي فِي الصُّدُورِ
GezerlerYeryüzünde dolaşmıyorlar mı ki; orada olanları akledecek kalbleri, işitecek kulakları olsun. Ne var ki yalnız gözler kör olmaz, göğüslerde olan kalbler de körelir.
أَوَلَمْ يَسِيرُوا فِي الْأَرْضِ فَيَنْظُرُوا كَيْفَ كَانَ عَاقِبَةُ الَّذِينَ مِنْ …
GezerlerOnlar; yeryüzünde dolaşıp gezmezler mi ki, kendilerinden öncekilerin akıbetlerinin nasıl olduğunu görsünler. Onlat, kendilerinden daha kuvvetliydiler. Toprağı altüst etmişler ve onu kendilerinden daha çok imar etmişlerdi. Peygamberleri onlara nice açık deliller getirmişti. Demek Allah onlara zulmetmiyordu. Ama onlar kendilerine zulmediyorlardı.
أَوَلَمْ يَسِيرُوا فِي الْأَرْضِ فَيَنْظُرُوا كَيْفَ كَانَ عَاقِبَةُ الَّذِينَ مِنْ …
GezerlerYeryüzünde gezip dolaşmazlar mı ki; kendilerinden öncekilerin akıbetlerinin nasıl olduğunu görsünler. Hem onlar, kendilerinden daha da kuvvetliydiler. Göklerde de yerde de Allah’ı aciz bırakacak hiç bir şey yoktur. Şüphesiz ki O; Alim, Kadir olandır.
أَوَلَمْ يَسِيرُوا فِي الْأَرْضِ فَيَنْظُرُوا كَيْفَ كَانَ عَاقِبَةُ الَّذِينَ كَانُوا …
GezerlerYeryüzünde gezip dolaşmadılar mı ki; kendilerinden öncekilerin akıbetlerinin nasıl olduğunu görsünler? Onlar; kendilerinden daha kuvvetli ve yeryüzünde daha çok eser bırakan kimselerdi. Allah; onları günahlarıyla yakalayıverdi. Allah’a karşı onları koruyan yoktur.
أَفَلَمْ يَسِيرُوا فِي الْأَرْضِ فَيَنْظُرُوا كَيْفَ كَانَ عَاقِبَةُ الَّذِينَ مِنْ …
GezerlerYeryüzünde gezip dolaşmazlar mı ki; kendilerinden öncekilerin akıbetlerinin nasıl olduğunu görsünler. Hem onlar; kendilerinden daha çok, daha kuvvetli ve yeryüzünde daha sağlam eser bırakan kimselerdi. Ama kazandıkları onlara bir fayda sağlamamıştı.
أَفَلَمْ يَسِيرُوا فِي الْأَرْضِ فَيَنْظُرُوا كَيْفَ كَانَ عَاقِبَةُ الَّذِينَ مِنْ قَبْلِهِمْ دَمَّرَ اللَّهُ عَلَيْهِمْ وَلِلْكَافِرِينَ أَمْثَالُهَا
GezerlerYeryüzünde dolaşmazlar mı, kendilerinden öncekilerin akibetlerinin nasıl olduğuna baksınlar. Allah onları yere batırmıştır. Ve kafirlere de bunun benzeri vardır.
Kök analizi
Kök tanımı ve çekirdek özet
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | سير |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Ecvef (orta harfi illetli/yâî) |
| Bağlamsal Yakın Kökler | مشي, سعي, سري, جري |
| Zıt Kök | قرر |
| Çekirdek Özet 1 | Bir hat boyunca kesintisiz uzanma, akıcı biçimde yol alma ve mesafe katetme |
| Çekirdek Özet 2 | Yeryüzünde ibret, tefekkür ve gözlem amacıyla bilinçli hareket etme; kozmik varlıkların yerinden kayarak akışı |
| Çekirdek Özet 3 | Birikimli tarihsel ve toplumsal tecrübenin (sünnetullah) izini sürerek tümevarımsal bilinç ve istikamet kazanma |
| Kritik Hata Riski | Kökün yalnızca fiziksel gezinti veya sıradan yolculuk sayılarak ayetlerdeki epistemik, tarihsel ve gözlemsel araştırma boyutunun göz ardı edilmesi |
Biliteral analiz
| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| سي | Sıvı veya esnek bir unsurun yayılması, akması, salınması ve bir yüzey boyunca kesintisiz uzanması (karşılaştır: serbestçe akıp gitmek سيب, suyun veya insanın yayılıp dolaşması سيح, suyun vadide taşarak akması سيل) | ر | Çekirdekteki serbest akış ve yayılma anlamına doğrusal bir istikamet, süreklilik, başı ve sonu olan bir rota ve mesafe katetme iradesi eklemiştir. |
Piktografik analiz
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| س | Diken, destek | Harekete dayanak oluşturan zemin, adımın tutunması ve sürekliliği sağlayan dinamik omurga |
| ي | El ve kol | İrade, yönlendirme, çaba ve hedefe doğru fiilî tasarrufta bulunma |
| ر | İnsan başı | Bilinçli yönelim, tepe noktası, ufka bakma, başlangıçtan ileriye doğru hareket |
| سير | Bir zemine tutunarak iradî ve bilinçli bir biçimde ufka doğru akıcı bir hat üzerinde ilerleme | Harflerin birleşimi; körü körüne bir sürüklenişi değil, sağlam bir zeminde (س), iradî bir gayretle (ي), zihinsel bir amaç ve hedef doğrultusunda (ر) kesintisiz mesafe almayı ifade eder. |
Tarihsel ve erken kullanım
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Kesintisiz bir hat boyunca uzanan ince ve uzun deri şerit (kayış); devenin veya binek hayvanının durmaksızın, salınarak ve akıcı biçimde yol alması; kumaşın üzerine çekilen şerit halindeki çizgiler. |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Cahiliye ve erken dönem şairlerinin beyitlerinde kök, bineklerin çölde gece ve gündüz kesintisiz yol almasını ve insanın benimsediği hayat tarzını (sîret) anlatmak için kullanılır. Şairin yerleşik bir adeti yürütmeyi tasvir ettiği şu beyit bu kullanımı belgeler: فلا تجزعن من سنة أنت سرتها / فأول راض سنة من يسيرها |
| Erken Arapça kullanım | İbn Mukbil’in şiirinde çizgili ve şeritli dokumayı nitelemek üzere مسير biçimi yer alır. Erken bedevi dilinde devenin üzerindeki örtünün sıyrılıp alınması veya bir yolculuk boyunca ardışık adımlarla menzile varılması سَيْر lafzıyla ifade edilmiştir. |
Kaynak Lisān al-ʿArab, Maqāyīs al-Lugha, Asās al-Balāgha, Kitābü’l-ʿAyn.
Sami etimolojik katman
Arapça سير kökü, Afro-Asyatik dil ailesinin Semitik kolunda hareket, akış, bir doğru boyunca uzanma ve yolculuk yapma semantik alanıyla ilişkilidir. Kökün İbranice ve Aramice gibi Kuzeybatı Sami dillerindeki doğrudan yansımaları daha ziyade dönme, yönelme veya bir hat boyunca ilerleme biçiminde görülür; örneğin İbranicede s-w-r / s-y-r kök ailesi yoldan çekilme, dönme veya dolaşma anlamlarıyla fonetik örtüşme taşır. Arapçada ise kök, hem somut nesne düzeyinde uzatılmış deri şerit (kayış) hem de eylem düzeyinde gece ve gündüz fark etmeksizin kararlı bir biçimde mesafe katetme yönünde özelleşmiştir. Akışkanlığı ifade eden سي çekirdeğinin sonuna gelen likit konsonant ر ile hareket, rotası belirlenmiş ve süreklilik kazanmış bir seyir kimliği kazanmıştır.
Güven Güçlü
Kaynak Brown-Driver-Briggs Hebrew and English Lexicon, David Cohen Dictionnaire des racines sémitiques, Lisān al-ʿArab.
Etimolojik analiz
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | Deri şerit (kayış), çizgili kumaş ve kesintisiz yol alma | Maddi nesnedeki uzama ve hat oluşturma niteliği, zaman ve mekân içinde süreklilik gösteren yürüyüşe ve oradan da hayat tarzına (sîret) aktarılmıştır. | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | İbranice ve Aramice s-w-r / s-y-r dairesi | Yoldan sapma, dönme veya bir hatta yönelme anlamındaki arkaik köklerle akrabadır; Arapçada doğrusal ilerleme ve intizam vurgusu ön plana çıkmıştır. | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Afro-Asyatik su ve akışkan hareket kökleri | Suyun ve esnek varlıkların bir hat boyu akmasını ifade eden ilksel ses yansımalı unsurlarla anlamsal paralellik taşır. | Muhtemel |
Kaynak Maqāyīs al-Lugha, HALOT, Lane’s Arabic-English Lexicon.
Kardeş kökler
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| سير | Anlamlı | Akıcı biçimde yol almak, yürümek, hat oluşturmak | Mesafe katetmek, binek veya yaya olarak intizamla ilerlemek, bir yolu veya yöntemi sürdürmek. | Hedef kök; Kur'an'da geçer. |
| سري | Anlamlı | Geceleyin yol almak, gizlice yayılmak | Karanlıkta veya görünmez biçimde ilerlemek, bir şeyin içine işlemek ve sirayet etmek. | Hedef kökle ortak çekirdek; zaman daralması taşır; Kur'an'da geçer. |
| يسر | Anlamlı | Kolay olmak, yumuşak ve zahmetsiz akmak | Bir işin engele takılmadan, düzgün ve rahat bir hat üzerinde akması, bolluk ve ferahlık. | Hareketteki pürüzsüzlük yönüyle anlamsal akrabalık; Kur'an'da geçer. |
| يرس | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Arap dilinde bu harf dizilimiyle müstakil bir kök teşekkül etmemiştir. | Kur'an'da geçmez; mühmel. |
| رسي | Anlamlı | Sabitlenmek, demir atmak, durmak | Hareket halindeki bir şeyin durup yere sağlamca yerleşmesi, dağın veya geminin tutunması. | Hedef kökün zıt semantik ucunu temsil eder; Kur'an'da geçer. |
| ريس | Anlamlı | Başa geçmek, öne çıkmak, yönetmek | Bir topluluğun veya yapının başında yer almak, önderlik etmek. | رأس köküyle morfolojik varyasyon bağı taşır; Kur'an'da geçmez. |
Komşu kökler ve zıt kök
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| سير | Merkez | İntizamlı, sürekli ve mesafeli hareket | Zaman ve mekân boyunca kesintisiz, yönü belirli ve akıcı ilerlemeyi ifade eder; salt ayak adımı değil geniş menzilli harekettir. | Yeryüzünde ibret için gezmek, kervanın akışı, dağların yürütülmesi ve hayat tarzı. |
| مشي | Komşu | Ayaklarla olağan yürüme | Bedenin kendi uzuvlarıyla, olağan hızda ve yakın mesafede yer değiştirmesidir; سير kadar geniş ufuklu ve intizamlı bir akış içermez. | Gündelik ve fiziksel ayak hareketi. |
| سعي | Komşu | Hızlı ve maksatlı gayret | Bir amaca ulaşmak için adımları sıklaştırmak, ciddiyet ve şevkle koşarcasına yönelmektir; sonuç odaklıdır. | Hedefe kilitlenmiş yoğun bedensel veya zihinsel çaba. |
| سري | Komşu | Gece yolculuğu | سير eyleminin yalnızca geceye, karanlığa veya gizli yayılmaya tahsis edilmiş özel halidir. | Gece vakti örtülü ve sessiz mesafe alma. |
| جري | Komşu | Hızlı ve kesintisiz akış | Suyun, geminin veya rüzgârın engelsiz ve süratle akmasıdır; iradeden ziyade tabiatındaki akıcılık baskındır. | Sıvı veya akışkan nesnelerin kayarcasına yer değiştirmesi. |
| قرر | Zıt | Sabit kalma, durulma, yerleşme | Her türlü yer değiştirmeyi sonlandırıp bir mekânda sükûnete ermek, kımıldamadan durmak. | Hareketin ve akışın tamamen kesilip durağanlaşması hali. |
Başka dillerde anlam karşılıkları
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | سير | Kesintisiz akışla yol almak, hat boyu ilerlemek | Hem maddi yer değiştirmeyi hem zihinsel tefekkür yolculuğunu hem de hayat tarzı çizgisini karşılar. | Kesin |
| Latince | iter facere, cursus, peragrare | Yolculuk yapmak, rota izlemek, baştan başa gezmek | Mekânsal yer değiştirmeyi ve hat takibini iyi verir; sîret kavramındaki ahlaki ve ontolojik süreklilik boyutunu tam kapsamaz. | Güçlü |
| İngilizce | to travel, to journey, course, conduct | Seyahat etmek, akış izlemek, gidişat | Hareket ve rota anlamını karşılar; Kur'an'daki tümevarımsal ibret ve yasa keşfi gayesini yalın olarak taşımaz. | Güçlü |
| Almanca | reisen, durchwandern, Lebenswandel | Gezmek, boydan boya katetmek, hayat tarzı | Mekânı baştan başa aşma ve yaşam çizgisi nüanslarını verir; tefekkür odaklı kutsal çağrıyı dışarıda bırakır. | Güçlü |
| Fransızca | cheminer, parcourir, conduite | Yol almak, baştan başa geçmek, tutum | Adım adım bir hat üzerinde ilerleme anlamını iyi aktarır; kozmik dağların yürütülüşündeki köklü dönüşümü tek başına karşılamaz. | Güçlü |
Kaynak Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch, Littré Dictionnaire de la langue française.
Vücûh ve nezâir
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| سِيرُوا / فَسِيرُوا / يَسِيرُوا | Yeryüzünü gezerek tarihsel ve toplumsal sünnetullahı inceleme | Helak edilen geçmiş kavimlerin akıbetini, medeniyet kalıntılarını ve ahlaki yasaları tefekkür etme çağrısı (Âl-i İmrân 3:137, En'âm 6:11, Yûsuf 12:109, Nahl 16:36, Neml 27:69, Rûm 30:9, Mü'min 40:21). |
| السَّيَّارَةِ / سَيَّارَةٌ | Yolcu kafilesi, kervan | Çölde bir rota boyunca ilerleyen, kuyuya uğrayan gezginler topluluğu (Yûsuf 12:10, 12:19). |
| سُيِّرَتْ / نُسَيِّرُ / وَتَسِيرُ | Kozmik varlıkların (dağların, bulutların) yerinden sökülüp akıtılması | Kıyamet sahnelerinde dağların sabitliğini yitirerek toz duman halinde yürütülmesi, hareket ettirilmesi (Kehf 18:47, Tûr 52:10, Tekvîr 81:3). |
| سِيرَتَهَا | İlk biçim, özgün yaratılış yapısı ve durumu | Hz. Musa'nın asasının yılan halinden tekrar önceki yaratılış formuna ve tabiatına döndürülmesi (Tâhâ 20:21). |
| السَّيْرَ | Güvenli ve ölçülü yolculuk imkânı | Sebe halkına bahşedilen, kasabalar arası mesafeleri belirlenmiş ve emniyetli kılınmış seyahat düzeni (Sebe 34:18). |
| وَسَارَ | Aileyle birlikte belirli bir menzile doğru yola çıkma | Hz. Musa'nın Medyen'den ailesiyle birlikte Mısır'a doğru intizamlı yolculuğu (Kasas 28:29). |
Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Tarih felsefesi ve sünnetullahın değişmezliği | Helak edilen toplumlardan ibret alma emrinin akli bir delil ve nedensellik yasası olup olmadığı; kıyamette dağların yürütülmesiyle evrenin nizamının bozulması. | Deterministik ahlaki yasalar ve kozmolojik dönüşüm. |
| Fıkıh | Sefer hükümleri ve yolculuk hukuku | Seferilik mesafesi (mesîre), namazların kısaltılması, orucun ertelenmesi ve meşru seyahatin şartları; ayrıca siyer/cihad hukuku (devletlerarası ilişkiler). | Mesafe ölçüsü, ruhsat sınırları ve uluslararası hukuk kuralları. |
| Tefsir | Arzda gezip görme (seyir) emirlerinin mahiyeti | Emrin vacip mi mendup mu olduğu; seyahatin fiziksel olarak yapılmasının mı yoksa tarihsel haberlerin zihnen tetkik edilmesinin mi istendiği. | Basiret, tefekkür ve görerek akletme zorunluluğu. |
| Hadis | Hz. Peygamber’in hayat çizgisi (es-Sîre) ve yolculuk adabı | Resûlullah’ın ahlaki tutumu, askeri harekâtları ve gazvelerinin anlatımı; yolculuk esnasındaki uygulamaları ve duaları. | Amelî model, sünnet ve tarihsel pratik bütünlüğü. |
Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Ahlaki ve itikadi rota (Sîret) | İstikamet ve yaşayış tarzı | Kulun hayat boyunca benimsediği kesintisiz ahlaki hat | İnancın eyleme dökülerek bir ömür boyu kararlılıkla sürdürülmesini sağlar. | Kesin |
| İlmi | Yeryüzü araştırması ve arkeolojik gözlem | Tümevarımsal metodoloji | Sahada gözlem yaparak doğa ve toplum kanunlarını anlama | Masa başı soyut bilgiyi yeryüzündeki somut kalıntılarla ve olgularla test eder. | Kesin |
| Siyasi | Devletler hukuku ve uluslararası ilişkiler (Siyer) | Dış politika ve hareket doktrini | Toplumun diğer milletlerle olan münasebetlerini tanzim etme | Barış, savaş, antlaşma ve diplomasi rotasını bir ilkeler bütününe bağlar. | Güçlü |
| İktisadi | Ticaret kervanları ve lojistik hareketlilik | Tedarik ve dolaşım ağı | Mal, hizmet ve sermayenin emniyetle menziller arasında akışı | Pazarın canlanmasını, refahın taşınmasını ve kıtlıkların önlenmesini mümkün kılar. | Güçlü |
Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Vektörel yörünge ve akış dinamiği (Trajectory / Flow) | Bir parçacığın veya sistemin zaman parametresine bağlı olarak bir kuvvet alanı altında uzayda çizdiği sürekli ve yönlü çizgi; kesintiye uğramayan dinamik hat. | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Tarihsel sosyoloji ve medeniyet çizgisi (Historical trajectory) | Toplumların değer sistemleri, kurumları ve davranış kalıplarıyla tarih sahnesinde izledikleri yükseliş, olgunluk ve çöküş rotası; tecrübi birikim. | Güçlü |
Yanlış daraltma ve kritik hata riski
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kökün yalnızca turistik gezinti, eğlence amaçlı seyahat veya motorlu araçla sıradan yer değiştirme manasına indirgenmesi; kavramın sîret ve sünnet boyutundan koparılması. |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Yeryüzünün açık hava laboratuvarı ve tarih sahnesi olarak algılanması; geçmiş medeniyetlerin izleri üzerinde ahlak-akıbet yasalarının (sünnetullah) doğrudan gözlemlenmesi ve kozmik varlıkların ontolojik hareketliliği. |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Ayetlerdeki «yeryüzünde gezin» emirlerinin keyfi bir seyahat tavsiyesi sanılması; tarihten ders çıkarma, toplumsal kanunları keşfetme ve tümevarımsal düşünme sorumluluğunun zihinden silinmesi. |
Kur'an'ı anlama odaklı sonuç
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an'ın hakikati yalnızca soyut metinlerde değil, yeryüzünün somut coğrafyasında ve insanlık tarihinde aramayı emreden tecrübi ve gözlemsel bilgi teorisini inşa eder. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Önceki kavimlerin kalıntılarına ve akıbetlerine dikkat çeken tarih-medeniyet ayetlerinde; kıyamet sahnelerindeki kozmik altüst oluş tasvirlerinde ve Hz. Peygamber'in siretini temellendiren kıssalarda belirleyicidir. |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Dini bilginin yalnızca geçmişten aktarılan dogmatik kabullerden ibaret olduğu yanılgısını yıkar; insanı sahaya çıkmaya, kalıntıları incelemeye ve aklını işleterek yasaları bizzat görmeye yöneltir. |
Nihai sentez ve LaTeX modeli
- Somut anlamBir hat boyu kesintisiz uzanan deri kayış, çizgili dokuma ve binek sırtında menziller arası intizamlı yolculuk.
- Soyut anlamZaman ve mekân içerisinde amaca yönelik, bilinçli ve kesintisiz akış; ahlaki duruş ve tarihsel tecrübe çizgisi.
- Sistematik karşılıkOlgulardan yasalara ulaşmayı sağlayan tümevarımsal gözlem ve toplumların akıbetini belirleyen dinamik nizam.
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklamasıFormüldeki harfi hareketin gerçekleştiği yeryüzünü veya mekânı; zaman aralığını; zaman parametresine bağlı kesintisiz rotayı ve seyrin çizgisini; konum vektörünü; sıfırdan farklı ve iradî hız vektörünü; ise başlangıçtan varış menziline kadar katolunan mesafeyi ve elde edilen birikimli tecrübeyi simgeler. Model, kökün özündeki durağanlık karşıtı, istikametli ve sürekli akış karakterini temsil eder.