شرك
ش - ر - ك
KÖK- 168 geçiş
- 143 ayet
- 62 sîga
- 13 sözlük
Tasma kayış demektir. Ortak olmak birbirine bağlanmak manasi taşıdığı için ortaklığa şirk denmektedir. İşrak ise birini başka birine ortak saymak demektir.devamı ›
Notlarım
Sözlükler(13)
★ Akevler SözlüğüTürkçe
Tasma kayış demektir. Ortak olmak birbirine bağlanmak manasi taşıdığı için ortaklığa şirk denmektedir. İşrak ise birini başka birine ortak saymak demektir.
Kitâbu'l-'Ayn
Halîl b. Ahmed · 8. yyTR2.890 harfالكاف والشين والراء معهما
ك ش ر، ك ر ش، ش ك ر، ش ر ك، ر ش ك مستعملات كشر: الكَشْرُ: بدو الأسنان عند التبسم، ويقال في غير ضحك، كَشَرَ عن أسنانه إذا أبداها. قال المتلمس:
إن شر الناس من يَكْشِرُ لي حين ألقاه وإن غبت شتـم
وقال:
وإن من الإخوان إخوان كِشْرةٍ وإخوان كيف الحال والبال كله
الكِشْرة في هذا البيت خلف من المكاشرة، لأن الفِعلةَ تجيء في مصدر فاعل، تقول: هاجر هِجرةً، وعاشر عِشرةً، وإنما
es-Sıhâh
Cevherî · 10. yyTR1.069 harfالشَريكُ يجمع على شُرَكاءَ وأَشْراكٍ والمرأةُ شَريكَةٌ، والنساءُ شَرائِكٌ. وشارَكتُ فلاناً: صرتُ شَريكَهُ. واشْتَرَكْنا وتَشارَكْنا في كذا. وشَرِكْتُهُ في البيع والميراثِ أَشْرَكُهُ شِرْكَةً، والاسم الشِرْكُ. قال الجعدي:
وشارَكْنا قُرَيْشاً في تُقاهـاوفي أَحْسابِها شِرْكَ العِنانِ
والجمع أَشْراكٌ. قال لبيد:
تطيرُ عَدائِدُ الأَشْراكِ شَفْعاًووِتْراً والزَعامَةُ لِلْغُـلامِ
قال الأصمعي:
Tehzîbu'l-Luğa
Ezherî · 10. yyTR11.526 harfك ش ر
كشر ، كرش ، شكر ، شرك ، رشك : مستعملة .
كشر : قال الليثُ : الكَشْرُ : بُدوُّ الأسنَان عند التَّبسُّم ، وأنشد :
إِنَّ منَ الإخوَانِ إخوَانَ كِشْرَةٍ
واخوانَ كيفَ الحالُ والحال كلُّهُ
قال : والفِعْلةُ تجيءُ في مصدرِ فاعل . تقول : هاجرَ هِجرةً وعاشر عِشرةً .
قال : وإنما يكونُ هذا التأسيسِ فيما يدخل الإفتعالُ على تفاعلا جميعاً .
قال : وزعمَ أَبو الدُّقيشِ : أن الكَاشِرَ ضربٌ من البُضْع .
يقال :
Mekâyîsü'l-Luğa
İbn Fâris · 11. yyTR14.182 harf(باب الشين والراء وما يثلثهما)
(شرز) الشين والراء والزّاء أصلٌ يدلُّ على خلافِ الخَير، في جميع فروعهِ: من هلاك، ومنازَعة وغير ذلك. ومن ذلك قول العرب للعدوّ: أَشْرزَه الله، أي أهلكَه. ورماه بِشَرْزةٍ، أي مَهلكة. ويقال إنَّ المشارَزة كالمصاحبة والمنازعة. والمشارِز: الرجل السيِّئ الخلُق، الشَّديد الخَلْق.
ومن الباب : أَشْرزت [الشيء([1])]، إِذا قطعتَه فلم تصلْه.
(شرس) الشين والراء والسين أصلٌ قريبٌ
Müfredât
Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR2.635 harf- الشركة والمشاركة: خلط الملكين، وقيل: هو أن يوجد شيء لاثنين فصاعدا؛ عينا كان ذلك الشيء، أو معنى، كمشاركة الإنسان والفرس في الحيوانية، ومشاركة فرس وفرس في الكمتة، والدهمة، يقال: شركته، وشاركته، وتشاركوا، واشتركوا، وأشركته في كذا. قال تعالى: ﴿وأشركه في أمري﴾ [طه/32]، وفي الحديث: (اللهم أشركنا في دعاء الصالحين) (جاء بمعناه عند الترمذي: (اللهم ما قصر عنه رأيي، ولم تبلغه نيتي، ولم تبلغه مسألتي من خير
Esâsü'l-Belâğa
Zemahşerî · 12. yyTR509 harfش ر ك
شركتـه فيـه أشركـه وشاركتـه واشتركـوا وتشاركـوا وهـو شريكي وهم شركائي ولي فيه شركة وشرك وأشركه في الأمر.
وأشرك بالله تعالى وهو من أهل الشرك.
وطريق مشترك.
مـا إن يكـاد يخليهم لوجهتهم تخالـج الأمـر إن الأمـر مشترك ورأيت فلاناً مشتركاً إذا كان يحدث نفسه كالموسوس.
ونصب الصائد الشركة والشرك والأشراك.
وشرك النعل وأصلحوا شكر نعالكم.
ومن المجاز: مضوا على شراك واضح.
وقال
Lisânü'l-Arab
İbn Manzûr · 13. yyTR8.081 harfالشِّرْكَةُ والشَّرِكة سواء: مخالطة الشريكين. يقال: اشترَكنا بمعنى تَشارَكنا، وقد اشترك الرجلان وتَشارَكا وشارَك أَحدُهما الآخر؛ فأَما قوله:
عَلى كُلِّ نَهْدِ العَصْرَيَيْنِ مُقَلِّصٌ
وجَرْداءَ يَأْبى رَبُّها أَن يُشارَكا
فمعناه أَنه يغزو على فرسه ولا يدفعه إلى غيره، ويُشارَك يعني يشاركه في الغنيمة. والشَّريكُ: المُشارِك. والشِّرْكُ: كالشَّريك؛ قال المُسَيِّب أَو غيره:
شِرْكاً بماء الذَّوْبِ
Kâmûsü'l-Muhît
Fîrûzâbâdî · 15. yyTR535 harf* ش ر ك * جمع * الشَّرِيكِ شُرَكاءُ * و * أشْرَاكٌ * مثل شريف وشرفاء وأشراف والمرأة * شَرِيكةٌ * والنساء * شَرائِكُ * و * شاركَهُ * صار شريكه و * اشْتَركا * في كذا و * تَشاركا * و * شَرِكةُ * في البيع والميراث يشركه مثل علِمه يعلمه * شَرِكَةً * والاسم * الشِّرْكُ * وجمعه * أشْراكٌ * كشبر وأشبار و * الشِّرْكُ * أيضا الكفر وقد * أشْرَك * بالله فهو * مُشْرِكٌ * وقوله تعالى ﴿وأشركه في أمري﴾ أي
Tâcü'l-Arûs
Zebîdî · 18. yyTR7.798 harfالشرك والشركة، بكسرهما وضم الثاني بمعنى واد، وهو مخالطة الشريكين، قال شيخنا: هذه عبارة قلقة قاصرة، والمعروف أن كلا منهما يفتح فكسر، وبكسر أو فتح فسكون، ثلاث لغات حكاها غير واحد من أعلام اللغة، كإسماعيل بن هبة الله على ألفاظ المهذب، وابن سيده في المحكم، وابن القطاع، وشراح الفصيح، وغيرهم، وهذا الضم الذي ذكره في الثاني غير معروف، فتأمل. قلت: الضم في الثاني لغة فاشية في الشام، لا يكاد,ن ينطقون
الشرك والشركة، بكسرهما وضم الثاني بمعنى واد، وهو مخالطة الشريكين، قال شيخنا: هذه عبارة قلقة قاصرة، والمعروف أن كلا منهما يفتح فكسر، وبكسر أو فتح فسكون، ثلاث لغات حكاها غير واحد من أعلام اللغة، كإسماعيل بن هبة الله على ألفاظ المهذب، وابن سيده في المحكم، وابن القطاع، وشراح الفصيح، وغيرهم، وهذا الضم الذي ذكره في الثاني غير معروف، فتأمل. قلت: الضم في الثاني لغة فاشية في الشام، لا يكاد,ن ينطقون بغيرها، وشاهد الشرءك حديث معاذ: أنه أجاز بين أهل اليمن الشرك أي الاشتراك في الأرض،وهو أن يدفعها صاحبها إلى آخر بالنصف أو الثلث أو نحو ذلك، وفي حديث عمر بن عبد العزيز: أن الشرك جائز وهو من ذلك. وقد اشتركا وتشاركا، وشارك أحدهما الآخر والاشتراك هنا بمعنى التشارك، وقال النابغة الجعدي: وشاركنا قريشا في تقاها وفي أنسابها شرك العنان والشرك، بالكسر، والشريك كأمير: المشارك قال المسيب، أو غيره: شركا بماء الذوب يجمـعـه في طود أيمن في قرى قسر أشراك مثل شبر وأشبار، ويجوز أن يكون جمع شريك كشهيد وأشهاد. ويجمع الشريك على شركاء كما يقال: شريف وأشراف وشرفاء، قال تعالى: فأجمعوا أمركم وشركاءكم أي: وادعوا شركاءكم ليعاونوكم. وقال الأزهري: والشرك يكون بمعنى الشريك، وبمعنى النصيب وجمعه أشراك كشبر وأشبار، وقال لبيد: تطير عدائد الأشراك شفعا ووترا والزعامة للغـلام وهي شريكة الرجل، وهي جارته وزوجها جارها، وهذا يدل على أن الشريك جار، وأنه أقرب الجيران شرائك.
وشركه في البيع والميراث كعلمه شركة بالكسر وهو أفصح من أشركه رباعيا. وأشرك بالله: كفر أي: جعل له شريكا في ملكه تعالى الله عن ذلك، وقال أبو العباس في قوله تعالى: والذين هم به مشركون معناه الذين صاروا مشركين بطاعتهم للشيطان، وليس المعنى أنهم آمنوا بالله وأشركوا بالشيطان، ولكن عبدوا الله وعبدوا معه الشيطان، فصاروا بذلك مشركين، ليس أنهم أشركوا بالشيطان وآمنوا بالله وحده، رواه عنه أبو عمر الزاهد، قال: وعرضه على المبرد فقال: متلئب صحيح فهو مشرك ومشركي مثل: دو ودوي، وقعسر وقعسري، قال الراجز: ومشركي كافر بالفرق أي: بالفرقان، كما في الصحاح. والاسم الشرك فيهما بالكسر، وفي الحديث: الشرك أخفى في أمتي من دبيب النمل قال ابن الأثير: يريد به الرياء في العمل، فكأنه أشرك في عمله غير الله تعالى، وقال الله تعالى: إن الشرك لظلم عظيم المراد به الكفر. ويقال في المصاهرة: رغبنا في شرككم وصهركم، أي: مشاركتكم في النسب. قال الأزهري: وسمعت بعض العرب يقول: فلان شريك فلان: إذا كان متزوجا بابنته، أو بأخته، وهو الذي يسميه الناس الختن. والشرك، محركة: حبائل الصيد، وكذلك ما ينصب للطير ومنه الحديث: أعوذ بك من شر الشيطان وشركه فيمن رواه بالتحريك، أي حبائله ومصائده شرك، بضمتين وهو قليل نادر ويقال: واحدته شركة، قال زهير: كأنها من قطا الأحباب حان لها ورد وأفرد عنها أختها الشرك والشرك من الطريق: جواده، أو هي الطرق التي لا تخفى عليك ولا تستجمع لك فأنت تراها وربما انقطعت غير أنها لا تخفى عليك، واحدته شركة، وقال الأصمعي: الزم شرك الطريق، وهي أنساع الطريق، وقال غيره: هي أخاديد الطريق، ومعناهما واحد، وهي ما حفرت الدواب بقوائمها في متن الطريق، شركة هنا وأخرى بجانبها. وقال شمر: أم الطريق: معظمه، وبنياته: أشراكه، صغار تتشعب عنه ثم تنقطع. وقال الجوهري: الشركة: معظم الطريق ووسطه، والجمع شرك، قال ابن بري: شاهده قول الشماخ: إذا شرك الطريق توسمته بخوصاوين في لحج كنين وقال رؤبة: بالعيس فوق الشرك الرفاض وأنشد الصاغاني لزهير: شبه النعام إذا هيجتها اندفعت على لواحب بيض بينها شرك قال: ويروى شرك، بضمتين. وشرك بلا لام: بالحجاز وهو الجبل الذي يذكره فيما بعد بعينه. والشراك ككتاب: سير النعل على وجهها، ومنه الحديث: أنه صلى الظهر حين زالت الشمس وكان الفيء بقدر الشراك شرك ككتب. وأشرك وفي بعض النسخ وأفلس، وكلاهما غلط، والصواب: وأشركها وشركها تشريكا وإشراكا: جعل لها شراكا. والشراك: الطريقة من الكلإ جمعه شرك عن أبي نصر، يقال: الكلأ في بني فلان شرك أي طرائق، وقال أبو حنيفة: إذا لم يكن المرعى متصلا وكان طرائق فهو شرك. والشركي كهذلي، وتشدد راؤه: السريع من السير نقله ابن سيده. ولطم شركي أي: سريع متتابع كلطم المنتقش من البعير، وهو الذي يدخل في رجله الشوكة فيضرب بها الأرض ضربا متتابعا، قال أوس بن حجر: وما أنا إلا مستعد كما تـرى أخو شركي الورد غير معتم
أي: ورد بعد ورد متتابع، كما في الصحاح. وشريك، كزبير: ابن مالك بن عمرو بن مالك بن عمرو بن مالك بن فهم بن غنم بن دوس: أبو بطن. قاله ابن دريد. قلت: وهو أخو صليم وشوبك، ووالد أسد بالتحريك وسري ووهبان. وشريك آخر: جد لمسدد بن مسرهد بن مسربل بن أرندل بن سرندل بن عرندل بن المستورد، وهكذا نسبه ابن دريد والمستغفري والسلفي في سفينته نقلا عن ابن الجواني النسابة وابن العديم في تاريخ حلب، ويقال في نسبه الأسدي والشريكي، وقد تقدم سرد نسبه في الدال، قال ابن دريد: ومن موالي بني شريك مقاتل بن سليمان. وقال ابن بزرج شركت النعل وشسعت وزمت كفرح: إذا انقطع شراكها وشسعها وزمامها. ورجل مشترك: إذا كان يحدث نفسه أن رأيه مشترك ليس بواحد، وفي الصحاح عن الأصمعي: إذا كان يحدث نفسه كالمهموم. وفي العباب التشريك: بيع بعض ما اشترى بما اشتراه به. قال: والفريضة المشركة، كمعظمة أي: المشترك فيها، فحذف وأوصل، ويقال لها أيضا المشركة - كمحدثة - بنسبة التشريك إليها مجازا، كذا في شرح الفصول ويقال أيضا: المشتركة وهذه عن الليث، وهي التي يستوي فيها المقتسمون، وهي زوج، وأم، وأخوان لأم، وأخوان لأب وأم للزوج النصف، وللأم السدس، وللأخوين للأم الثلث ويشركهم بنو الأب والأم؛ لأن الأب لما سقط سقط حكمه، وكان كأن لم يكن، وصاروا بني أم معا، وهذا قول زيد بن ثابت رضي الله عنه، وحكم فيها عمر رضي الله عنه فجعل الثلث للأخوين لأم، ولم يجعل للإخوة للأب والأم شيئا، فقالوا له: يا أمير المؤمنين هب أن أبانا كان حمارا فأشركنا بقرابة أمنا، فأشرك بينهم، فسميت الفريضة مشركة ومشتركة الأخيرة عن الليث وحمارية لقولهم: هب أن أبانا كان حمارا، وأيضا حجرية؛ لأنه روى أنهم قالوا: هب أن أبانا كان حجرا ملقى في اليم، وبعضهم سماها يمية لذلك، وسميت أيضا عمرية؛ لقضاء عمر رضي الله عنه فيها، قال شيخنا: وهو مذهب مالك والشافعي والجمهور، خلافا لأبي حنيفة، وبعض أهل العراق. قلت: وفي فرائض أبي نصر: المشركة: زوج وأم أو جدة، واثنان فصاعدا من أولاد الأم، وعصبة من ولد الأب والأم، قضى فيها علي للزوج بالنصف، وللأم بالسدس، ولولد الأم بالثلث، وأسقط ولد الأب والأم، وهو قول الشعبي وأبي حنيفة وابن أبي ليلى وأبي يوسف وزفر ومحمد والحسن وابن حنبل وكثير، وقضى عثمان فيها للزوج بالنصف، وللألم بالسدس، ولولد الألم بالثلث، وشرك ولد الأب والأم معهم فيه، وبه قال الشافعي وكثير من الصحابة، وروى أن عمر قضى فيها كما قضى علي، فقال له الأخ من الأب والأم: هب أن أبانا كان حمارا فما زادنا إلا قربا فرجع فشركهم، ولذا سميت حمارية، انتهى. وفي شرح الفصول: أبطل هذا بزوج وأخت شقيقة، وأخ وأخت لأب، فإن الأخت سقطت بأخيها وليس لها أن تقول إن أخي لو لم يكن لورثت فهبوه حمارا، فتأمل. والشركة، محركة: لبني أسد. وشرك، بالكسر: ماء لهم وراء جبل قنان قال عميرة بن طارق: فأهون علي بالوعيد وأهـلـه إذا حل أهلي بين شرك فعاقل
وشرك بالتحريك: جبل بالحجاز قاله نصر. وريح مشارك، وهي التي تكون النكباء إليها أقرب من الريحين التي تهب بينهما قال الشاعر: إلى ضوء نار بين قران أوقدت وغضور تزهاها شمال مشارك وقران وغضور: ماءان لطيئ. ومما يستدرك عليه: شاركت فلانا: صرت شريكه، وفي حديث أم معبد: تشاركن هزلى مخهن قليل أي عمهن الهزال فاشتركن فيه، ويروى تساوكن وقد تقدم. وطريق مشترك: يستوي فيه الناس. واسم مشترك: تشترك فيه معان كثيرة، كالعين ونحوها؛ فإنه يجمع معاني كثيرة، وأنشد ابن الأعرابي: ولا يستوي المرءان هذا ابن حرة وهذا ابن أخرى ظهرها متشرك فسره فقال: معناه مشترك. وشركه في الأمر، يشركه: دخل معه فيه، وأشركه فيه. وأشرك فلانا في البيع: إذا أدخله مع نفسه فيه، وقوله تعالى: وأشركه في أمري أي اجعله شريكا لي. واشترك الأمر: التبس. والشركة، بالكسر: اللحمة يمانية، وأصلها في الجزور يشتركون فيها. وشرك، بالفتح: موضع، وأنشد ابن بري لعمارة: هل تذكرون غداة شرك وأنتم مثل الرعيل من النعام النافر ومن المجاز: مضوا على شراك واحد. والمسمى بشريك من الصحابة عشرة، ومن التابعين تسعة. وكوم شريك: قرية بمصر. وشارك، كهاجر: بليدة من أعمال بلخ، منها نصر بن منصور الشاركي عرف بالمصباح، وأيضا جد أحمد بن محمد عن أبي يعلى، وعنه حفيده أحمد بن حمدان بن أحمد، وعن حفيده أبو إسماعيل الهروي. وشارك بن سنان: رجل، وفيه يقول الشاعر: ونار كأفنان الصباح رفـيعة تننورتها من شارك بن سنان والشراك، ككتان: قرية بمصر من أعمال البحيرة.
Lane's Lexicon
Edward W. Lane · 19. yyTR16.511 harfشَرِكَهُ فِيهِ
1 شَرِكَهُ فِيهِ ذ , aor. شَرَكَ , inf. n. شِرْكَةٌ (S, Mgh, * Msb, K) and شَرِكَةٌ, the former a contraction of the latter, but the more usual, (Msb,) and شِرْكٌ (Mgh, Msb) and شَرِكٌ, the former of these two a contraction of the latter, but the more usual, (Msb,) or شِرْكٌ [q. v. infrà] is a simple subst., (S, K,) [He shared, participated, or partook, with him in it;] he was, or
Salmone
H. Anthony Salmone · 19. yyTR1.635 harfشَرِكَ
شَرِكَ A ( n. ac. شِرْك 2 , شِرْكَة 2t )
a. [ acc. & Fī ], Shared, participated, partook with, was sharer, a partner with.... in.
b. ( n. ac. شَرَك 4 ), Had its strap broken ( sandal ).
شَرَّكَ
شَرَّكَ II ,
a. Put a strap &c. to.
b. Had shares, investments.
شَاْرَكَ
شَاْرَكَ III ,
a. see I (a) .
أَشْرَكَ
أَشْرَكَ IV
a. [ acc. & Fī ], Made a sharer, partner in; admitted into.
Kitâbullâh
Kur'an kullanımından türetilmişTR63.712 harfشرك
شَرِكَ - يَشْرَكُ - شِرْك - شَرِيْك - شُرَكاء - أَشْرَكَ - يُشْرِكُ - مُشْرِك - مُشْرِكِيْن - شَارَك - يُشَارِكُ
شَرِكَ - يَشْرَكُ + كائنٌ + كائناً + في أمر أو في ملك شيء: جعل له جزءاَ من حق ملك الأمر أو ملك الملك، وذلك على شيء كان يملك كامل هذا الحق عليه
شِرْك: على وزن " فـِعـْل" اسم فعل بمعنى مفعول من " شَرِكَ - يَشْرَكُ ": جزء من حق
Sîgalar(62)
- الْمُشْرِكِينَOrtak edenler(الْمُفْعِلِينَ)×24
- يُشْرِكُونَOrtak ederler(يُفْعِلُونَ)×19
- أَشْرَكُواOrtak ettiler(أَفْعَلُوا)×12
- تُشْرِكُونَOrtak edersiniz(تُفْعِلُونَ)×7
- شُرَكَاءَOrtaklar(فُعَلَاءَ)×7
- شُرَكَاءُOrtaklar(فُعَلَاءُ)×6
- يُشْرِكْOrtak eder(يُفْعِلْ)×5
- شُرَكَائِيَOrtaklarım(فُعَلَائِيَ)×4
- لِلْمُشْرِكِينَOrtak edenler için(لِلْمُفْعِلِينَ)×4
- مُشْرِكِينَOrtak edenler(مُفْعِلِينَ)×4
Mücavir kökler168 mücavir (418 toplam)
- حنف
9 ortak ayet · Hanif eğildiği zaman kırılmayan yaş çalıdır
- أله
85 ortak ayet · Lah bir şeyi kapatmak için üstüne örtülen örtü demektir
- دعو
21 ortak ayet · Deav : Dua, gel gel anlamına kalkan eller demektir
- علو
13 ortak ayet · “A’leve” kökünden fiilin ismi olmuş ve “gel !” anlamındadır
- زعم
7 ortak ayet · Ganimetten ve kollektif olarak elde edilen maldan…
- وحد
16 ortak ayet · وَحْدَهُ kelimesi aslında منفرداً anlamındadır ve marifeye…
- حرم
11 ortak ayet · Hiram keçe demektir
- شيأ
27 ortak ayet · Şey
- إبراهيم
9 ortak ayet · İbrahim
- كون
48 ortak ayet · Kevn, tepe demektir
- ملل
5 ortak ayet · İnanç
- قول
54 ortak ayet · Birlikte bir iş yapan kimselere, belli bir sesle kumanda…
Geçtiği ayetler(143)
مَا يَوَدُّ الَّذِينَ كَفَرُوا مِنْ أَهْلِ الْكِتَابِ وَلَا الْمُشْرِكِينَ أَنْ يُنَزَّلَ عَلَيْكُمْ مِنْ خَيْرٍ مِنْ رَبِّكُمْ وَاللَّهُ …
Ortak edenlerEhl-i Kitab’dan kafir olanlar da, müşrikler de Rabbınızdan size hiç bir hayır indirilmesini istemezler. Allah, rahmetini dilediğine tahsis eder. Allah, büyük lütuf ve ihsan sahibidir.
وَقَالُوا كُونُوا هُودًا أَوْ نَصَارَى تَهْتَدُوا قُلْ بَلْ مِلَّةَ إِبْرَاهِيمَ حَنِيفًا وَمَا كَانَ مِنَ الْمُشْرِكِينَ
Ortak edenlerYahudi veya Hristiyan olun ki hidayete eresiniz, dediler. De ki: Hayır, biz Hanif olan İbrahim’in dinine uyarız. O, müşriklerden değildi.
… مُؤْمِنَةٌ خَيْرٌ مِنْ مُشْرِكَةٍ وَلَوْ أَعْجَبَتْكُمْ وَلَا تُنْكِحُوا الْمُشْرِكِينَ حَتَّى يُؤْمِنُوا وَلَعَبْدٌ مُؤْمِنٌ خَيْرٌ مِنْ مُشْرِكٍ وَلَوْ …
Ortak edenlerİman edinceye kadar putperest kadınları nikahlamayın. İman eden bir cariye puta tapan bir kadındano hoşunuza gitse dedaha iyidir. İman edinceye kadar onları puta tapan erkeklerle de nikah ettirmeyin. İman eden bir köle, -hoşunuza gitse deputa tapan erkekten daha iyidir. Onlar sizi cehenneme çağırırlar. Allah ise cennete ve mağfirete çağırır ve öğüt alsınlar diye insanlara ayetlerini açıkça bildirir.
مَا كَانَ إِبْرَاهِيمُ يَهُودِيًّا وَلَا نَصْرَانِيًّا وَلَكِنْ كَانَ حَنِيفًا مُسْلِمًا وَمَا كَانَ مِنَ الْمُشْرِكِينَ
Ortak edenlerİbrahim; ne Yahudi, ne de Hristiyan idi. Fakat o, Allah’ı bir tanıyan, gerçek bir müslüman idi. Ve müşriklerden değildi.
قُلْ صَدَقَ اللَّهُ فَاتَّبِعُوا مِلَّةَ إِبْرَاهِيمَ حَنِيفًا وَمَا كَانَ مِنَ الْمُشْرِكِينَ
Ortak edenlerDe ki: Allah doğru buyurmuştur. O halde Hanif olarak İbrahim’in dinine uyun. O, müşriklerden değildi.
قُلْ أَغَيْرَ اللَّهِ أَتَّخِذُ وَلِيًّا فَاطِرِ السَّمَوَاتِ وَالْأَرْضِ وَهُوَ يُطْعِمُ وَلَا يُطْعَمُ قُلْ إِنِّي أُمِرْتُ أَنْ أَكُونَ أَوَّلَ مَنْ أَسْلَمَ وَلَا تَكُونَنَّ مِنَ الْمُشْرِكِينَ
Ortak edenlerDe ki: Ben Allah’tan başka bir dost mu edinirim? Gökleri ve yeri yoktan var eden O’dur. Ve O yedirir, ama yedirilmez. De ki: Doğrusu ben, müslüman olanların ilki olmakla emrolundum. Sakın müşriklerden olma.
إِنِّي وَجَّهْتُ وَجْهِيَ لِلَّذِي فَطَرَ السَّمَوَاتِ وَالْأَرْضَ حَنِيفًا وَمَا أَنَا مِنَ الْمُشْرِكِينَ
Ortak edenlerDoğrusu ben, gerçekten yüzümü bir muvahhid olarak gökleri ve yeri yaratana çevirdim ve ben, müşriklerden değilim.
اتَّبِعْ مَا أُوحِيَ إِلَيْكَ مِنْ رَبِّكَ لَا إِلَهَ إِلَّا هُوَ وَأَعْرِضْ عَنِ الْمُشْرِكِينَ
Ortak edenlerRabbından sana vahyolunana uy. O’ndan başka tanrı yoktur. Müşriklerden yüz çevir.
وَكَذَلِكَ زَيَّنَ لِكَثِيرٍ مِنَ الْمُشْرِكِينَ قَتْلَ أَوْلَادِهِمْ شُرَكَاؤُهُمْ لِيُرْدُوهُمْ وَلِيَلْبِسُوا عَلَيْهِمْ دِينَهُمْ وَلَوْ شَاءَ اللَّهُ مَا فَعَلُوهُ فَذَرْهُمْ وَمَا يَفْتَرُونَ
Ortak edenlerVe böylece onların ortakları; ortak koşanlardan bir çoğunu helake sürüklemek, dinlerini karmakarışık etmek için; çocuklarını öldürmelerini hoş göstermiştir. Şayet Allah, dilemiş olsaydı; bunu yapamazlardı. Artık sen, onları uydurdukları o yalanları ile başbaşa bırak.
قُلْ إِنَّنِي هَدَانِي رَبِّي إِلَى صِرَاطٍ مُسْتَقِيمٍ دِينًا قِيَمًا مِلَّةَ إِبْرَاهِيمَ حَنِيفًا وَمَا كَانَ مِنَ الْمُشْرِكِينَ
Ortak edenlerDe ki: Şüphesiz Rabbım, beni dosdoğru yola iletti. Hanif olan İbrahim’in dinine. Ve o, müşriklerden olmadı.
Kök analizi
Kök tanımı ve çekirdek özet
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | شرك |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Belirgin fark tespit edilmedi |
| Bağlamsal Yakın Kökler | خلط, قسم, حزب |
| Zıt Kök | فرد |
| Çekirdek Özet 1 | İki veya daha çok unsurun tek bir hat, bağ, mülk veya tasarruf alanında birleşerek teklik ve bağımsızlığı ortadan kaldırması, av bağı veya pabuç şeridi gibi bağlayıcı hat |
| Çekirdek Özet 2 | Allah’a ait mutlak egemenlik, yaratma, hüküm koyma ve ibadet alanına başka varlıkları paydaş kılarak tevhid bütünlüğünü parçalama |
| Çekirdek Özet 3 | Yetki, mülkiyet ve ontolojik aidiyetin bölünmesi; meşru sivil alanda adil sözleşme ve ortaklık iken, aşkın ilahi alanda varoluşsal sapma ve en büyük zulüm |
| Kritik Hata Riski | Şirk kavramını yalnızca putlara tapınma gibi ilkel bir tarihsel ritüele indirgeyip, yetki, itaat, hüküm ve sevgi ortaklığını kökün anlam çerçevesi dışında bırakmak |
Biliteral analiz
| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| شر | Yayılma, ayrılma, yarılma, boylu boyunca uzanma ve açığa çıkma; nitekim شرح yarmak ve açmak, شرع yolu açmak ve suya giden açık yol belirlemek, شرق ışığın yayılması, شري yayılma ve satım akdi köklerinde bu hareket görülür. | ك | Harfin temsil ettiği tutma, bağlama ve kavrama işleviyle, yayılan ve uzanan doğrusal hattı bir şerit, bağ veya hisse haline getirerek iki tarafı birbirine raptetmiş, bölünmüş payları tek bir nesne üzerinde müşterek kılmıştır. |
Piktografik analiz
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ش | Diş | Isırma, kesme, parçalama, nesneyi bölümlere veya paylara ayırma işlevi |
| ر | İnsan başı | Baş, yöneliş, öncelik, belirleyici ilke ve hiyerarşik tepe noktası |
| ك | Avuç içi | Kavrama, tutma, içine alma, mülkiyet ve tasarruf altına alma |
| شرك | Paylara ayrılan tasarruf alanının kavranarak bağlanması | Bağımsız olan bir alanın başat otoritesini bölerek, birden çok elin veya unsurun aynı tasarruf alanını kavraması ve birbirine düğümlenmesi hareketini betimler. |
Tarihsel ve erken kullanım
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Pabuç bağı veya tasması anlamına gelen şirak, avcının hayvanı yakalamak için yere yaydığı uzatılmış tuzak ipleri ve çöl yolunda ayak izlerinin üst üste binmesiyle oluşan belirgin iz hattı |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Lebîd bin Rebîa divanında av veya miras paylaşımındaki ortakların hisselerini anlatırken bu kökü çoğul olarak kullanmıştır: تَطيرُ عَدائدُ الأشْراكِ شَفْعاً / ووِتْراً، والزَّعامَةُ للغُلامِ |
| Erken Arapça kullanım | Erken dönem hukuki ve idari metinlerde bir mal veya arazide birden fazla kişinin pay sahibi olması durumu ile nalinlerin şeritlerinin onarılması anlamında şerrekte’n-na‘l şeklinde kullanılmıştır. |
Kaynak Lisânü’l-Arab, Kitâbü’l-ʿAyn, Maqāyīsü’l-Luğa.
Sami etimolojik katman
Sami dil ailesinde شرك kökü, özellikle Güney-Batı Sami kolunda ve klasik Arapçada mülkiyet, eylem veya yetkide ortaklık kurma, birbirine bağlanma ve bir nesneyi paydaşlar arasında bölüştürme ekseninde zengin bir semantik çekirdek oluşturur. Erken Batı Sami ve İbranice katmanında doğrudan kök denkliği sınırlı olmakla birlikte, kavramsal açıdan bağlanma, ağ kurma ve tuzak anlamları semantik ağda kendini gösterir. Arapçada kökün sergilediği çift veçhe (fiziksel bağ/şerit ve soyut hisse ortaklığı), kökün ilksel olarak nesneleri birbirine rapteden bir bağlama aracından tasarruf yetkisinin birden fazla özneye paylaştırılmasına doğru evrildiğini belgeler.
Güven Güçlü
Kaynak Brown-Driver-Briggs, Cohen Dictionnaire des racines sémitiques, Lane's Lexicon.
Etimolojik analiz
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | Şirâk (pabuç bağı) ve şerek (tuzak ipi) somut adlarından fiil türetimi | Fiziksel olarak birleştiren ve bağlayan şeritten, iki veya daha çok kişinin hakta birbirine bağlanmasına geçiş | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | Arapça ve Güney Sami lehçelerinde ortaklık ve müşterek mülkiyet | Kuzey-Batı Sami dillerinde tuzak ve bağ anlam alanıyla kesişen tematik paralellikler | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Veri bulunamadı | Belirgin bir Afroasyatik dış bağ tespit edilmedi | Veri bulunamadı |
Kaynak Maqāyīsü’l-Luğa, Lisânü’l-Arab.
Kardeş kökler
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| شرك | Anlamlı | Ortaklık, bağ, paydaşlık | İki veya daha çok unsurun tek bir şeyde pay sahibi olması | Hedef kök; Kur'an'da geçer |
| شكر | Anlamlı | Nimeti açığa vurma, karşılık verme | Verilen iyiliği itiraf edip dolup taşma, övgüyle mukabele etme | Kur'an'da geçer; ortaklığı reddeden tevhidi şükürle ilişkilidir |
| رشك | Anlamlı | Hafiflik, zarafet, okun tüyleri | Okun arkasına takılan tüy ve bedenin çevik olması | Kur'an'da geçmez |
| ركش | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde bağımsız anlamlı bir kullanımı kayıtlı değildir | Kur'an'da geçmez |
| كشر | Anlamlı | Diş gösterme, sırıtma | Tebessüm ederken veya tehdit amacıyla dişleri açığa çıkarma | Kur'an'da geçmez |
| كرş | Anlamlı | Toplanma, büzülme, mide | İşkembeyi ve dağınık unsurların bir yere yığılıp toplanmasını ifade eder | Kur'an'da geçmez |
Komşu kökler ve zıt kök
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| شرك | Merkez | Ortaklık ve paydaşlık | Yetki veya mülkte teklik durumunu bozarak birden çok özneye hisse tanıma | Bir şeyin bütününde pay sahibi olma |
| خلط | Komşu | Karışım ve iç içe geçme | Maddi veya manevi unsurların ayırt edilemeyecek şekilde birleşmesi | Birbirine geçme esastır, hisse tayini zorunlu değildir |
| قسم | Komşu | Paylaştırma ve taksim | Bir bütünü parçalara ayırarak taraflara bağımsız paylar verme | Şirkte mülkiyet müşterektir, kısmette ise paylar ayrışır |
| حزب | Komşu | Kümelenme ve taraftarlık | Ortak bir fikir veya menfaat etrafında toplanan kapalı grup | Toplumsal dayanışma ve hizipleşme boyutu öne çıkar |
| فرد | Zıt | Teklik, yalnızlık ve benzersizlik | Herhangi bir ortak, denk veya paydaştan tamamen arınmış olma | Mutlak bağımsızlık ve bölünmez teklik hali |
Başka dillerde anlam karşılıkları
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | شرك | Ortaklık, bağ, paydaşlık | Mülk veya yetkide tekliği ortadan kaldıran katılım | Kesin |
| Latince | Societas, participatio | Paydaşlık, katılma | Hukuki ve toplumsal ortaklığı karşılar, teolojik sapma boyutunu dışarıda bırakır | Güçlü |
| İngilizce | Association, partnership, polytheism | Ortaklık, şirk, çoktanrıcılık | Hukuki ortaklığı ve teolojik çoktanrıcılığı ayrı ayrı karşılar, kökün semantik birliğini tek kelimede veremez | Güçlü |
| Almanca | Teilhabe, Partnerschaft, Götzendienst | Pay alma, ortaklık, putperestlik | Sosyal ve hukuki iştiraki iyi verir, teolojik şirk boyutunu putperestliğe indirgeme riski taşır | Güçlü |
| Fransızca | Association, partage, polythéisme | Birliktelik, paylaşım, şirk | Sözleşmeli iştirak ve paydaşlığı kapsar, ilahi egemenliğin bölünmesi nüansını dolaylı içerir | Güçlü |
Kaynak Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch, Robert Dictionnaire.
Vücûh ve nezâir
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| شُرَكَاءَ / الْمُشْرِكِينَ | Uluhiyette, rububiyette ve ibadette Allah’a denk tutulan varlıklar | Tevhid mücadelesi ve sahte ilahların yetkisizliğinin açıklandığı bağlamlar (En'âm 6:137, A'râf 7:190) |
| أَشْرِكْهُ فِي أَمْرِي | Görevde, risalette ve idari sorumlulukta meşru yardımlaşma ve paydaşlık | Hz. Musa'nın Hz. Harun için risalet yüküne ortak kılınması talebi (Tâhâ 20:32) |
| فَهُمْ شُرَكَاءُ فِي الثُّلُثِ | Miras hukukunda mali paydaşlık ve hak sahipliği | Kelale durumunda anne bir kardeşlerin mirasta eşit hak sahibi olması (Nisâ 4:12) |
| شُرَكَاءُ مُتَشَاكِسُونَ | İnsanlar arası çatışmalı kölelik ve otorite bölünmesi | Çoklu otoritenin insan psikolojisi ve düzen üzerindeki yıkıcı etkisini gösteren temsil (Zümer 39:29) |
| مُشْتَرِكُونَ | Cezada ve akıbette müştereklik | Ahirette zalimlerin ve saptırıcıların azapta eşit şekilde pay sahibi olması (Zuhruf 43:39) |
Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Uluhiyet ve sıfatlar bahsi | Şirkin mahiyeti, zatında, sıfatlarında ve fiillerinde Allah'a denk koşmanın imkansızlığı, büyük ve küçük şirk ayrımı | Tevhidin mutlak zıddı, bağışlanmayan en temel ontolojik inkar |
| Fıkıh | Muamelat ve miras hukuku | Şirket akitleri (inan, müfâvada, vücûh), mülkiyet paydaşlığı, kurban ve mirasta hisse ortaklığının sınırları | Mülkiyetin ve kâr-zarar sorumluluğunun meşru şekilde bölüşülmesi |
| Tefsir | Mekkî ve Medenî ayetlerin mukayesesi | Müşriklerin Allah'ı inkar etmeyip aracı varlıkları şefaatçi ve ortak saymaları gerçeği | Aracılık kurumu yoluyla ilahi yetkilerin gasp edilmesi |
| Hadis | Ahlak ve niyet bahisleri | Riyânın küçük şirk olarak tanımlanması ve ibadete Allah rızası dışında niyet katılması tartışması | Amelin ihlasını bozan gizli ortaklık ve niyet parçalanması |
Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Tevhid inancı | Uluhiyette ortak tanıma | İlahlık vasıflarını parçalama | Yaratma, dua ve mutlak itaatte Allah'tan başkasına pay çıkarma sapması | Kesin |
| İlmi | Hakikat araştırması | Çoklu ve çelişkili nedensellik | Sistematik bütünlüğü bozma | Olguları tek ve tutarlı bir kanun yerine birbiriyle çatışan güçlere bağlama yanılgısı | Güçlü |
| Siyasi | Egemenlik ve otorite | Parçalı otorite ve tiranlık | Hukuk düzenini dağıtma | Meşru anayasal sınırları aşarak nihai egemenlikte ilahi buyruğa rakip otorite üretme | Güçlü |
| İktisadi | Mülkiyet ve üretim | Meşru ortaklık ve adil bölüşüm | Sermaye ve emeği birleştirme | Tekelciliği engelleyerek zenginliğin adil sözleşmelerle toplum tabanına yayılması | Kesin |
Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Kümeler teorisinde kesişim kümesi veya çoklu vektör bileşkesi | Birden çok bağımsız girdinin tek bir çıktı uzayında pay sahibi olması; sistem dinamiğinde tekli otoriter kaynak yerine dağıtık düğümlerin bulunması | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Dağıtık hisseli mülkiyet ve çok merkezli güç ayrımı | Tekil otoritenin veya tekelci sermayenin sözleşmeye dayalı olarak çoklu aktörler arasında rasyonel ve hakkaniyetli dağılımı | Güçlü |
Yanlış daraltma ve kritik hata riski
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Şirki sadece taştan ve tahtadan yapılmış putlara tapınmaktan ibaret görmek; modern dünyadaki ideolojik, siyasal ve seküler bağlılıkları bu kavramın kapsamı dışında bırakmak |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Kur'an'da şirk, Allah'ın yaratıcılığını inkar etmekten ziyade, O'nun hükümranlığına, şeriatına, sevgisine ve nihai itaat alanına aracıları ve beşeri otoriteleri ortak kılmaktır |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Şirkin sadece tarihsel bir kalıntı olduğu zannıyla, çağdaş insanın kendi hevasını, kurumlarını veya yöneticilerini mutlaklaştırmasını görememek ve tevhid bilincini salt bir soyutlamaya indirgemek |
Kur'an'ı anlama odaklı sonuç
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an'ın ana davası olan tevhidi tanımlayan negatif sınırı çizer; neyin tevhid olduğunu kavramak, neyin şirk olduğunun netleşmesine bağlıdır. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | İbadetin ve duanın yalnızca Allah'a hasredilmesini emreden ayetlerde, Mekkeli muhatapların itirazlarının ele alındığı bölümlerde ve miras gibi somut paylaşımları düzenleyen ahkam ayetlerinde belirleyicidir. |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Müşriklerin ateist olduğu yanılgısını kökten düzeltir; onların Allah'ı kabul eden fakat araya şefaatçiler ve yetki ortakları koyan kimseler olduğunu gösterir. |
Nihai sentez ve LaTeX modeli
- Somut anlamAyak bağı, pabuç tasması veya av tuzak ipi gibi iki nesneyi birbirine rapteden hat; bir nesne veya mülk üzerinde birden çok tarafın birleşmesi.
- Soyut anlamTek bir otoriteye, kaynağa veya varlığa ait olan alanda başka unsurlara hak, pay, paydaşlık ve belirleyicilik tanıma.
- Sistematik karşılıkMuvahhid bir sistemde tekil egemenliğin meşru kılınması; sosyal ve iktisadi boyutta ise adil sözleşmelerle hakların bölünerek paylaşılması.
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklamasıModelde tekil ve mutlak egemenlik alanı birim büyüklük olan ile temsil edilir. Sisteme dahil edilen paydaş unsurlar ve bu unsurlara atfedilen yetki ağırlıkları simgeleriyle gösterilmiştir. Eğer yetki paylarının toplamı tekil birimi aşarsa veya bölünürse sistemde tevhidi bütünlüğün kırılması ve ontolojik sapma durumu olan ortaya çıkar.