عتد

Klavye kısayolları

Ara
/
Yeni not
n
Önceki / sonraki ayet
[ ]
Okuma modu
f
Graf modu
g
Kur'an evreni
e
Kapat / geri
Esc
Grafiği atla

Kök ağı

Kök ağı: ع-ت-د4 sîga, 82 mücavir kök, 16 ayet, 10 sure; sîgalar ve mücavir kökler Sîgalar ve Mücavir kökler kartlarında, ayetler Ayetler kartında liste olarak var.عذبسلسلسردقوَأَعْتَدَتْعتدسعرعَتِيدٌكفروَأَعْتَدْنَاألملديكرم

KökSîga 4Ayet 16Sure 10Mücavir 82

▶ Ağı aç (3B)

عتد

ع - ت - د

KÖK
  • 16 geçiş
  • 16 ayet
  • 4 sîga
  • 12 sözlük

Kur'an'daki karşılığı: Hazırladık

Notlarım

Sözlükler(12)

Kitâbu'l-'Ayn

Halîl b. Ahmed · 8. yyTR722 harf
باب العين والدّال والتاء معهما ع ت د فقط عتد: عَتُدَ الشَّيء يَعْتُد عَتاداً فهو عَتِيد: حاضرٌ. ومنه سُمِّيَتِ العَتيدةُ التي يكون فيها الطِّيب، والأدهان. قال النابغة: عتادُ امرىءٍ لا يَنْقُضُ البُعْدُ هَمَّـهُ طَلُوبِ الأعادي، واضحٍ غير خامِلِ والعتيدُ: الشّيءُ المُعَدُّ. أَعتَدْناه، أي: أعددناه لأمرٍ إن حزب. وجمعه: عُتُدٌ، وأَعْتِدة. والعَتُودُ: الجدْيُ الذي قد استكرش. وثلاثة أعتدة،
Tamamını oku

es-Sıhâh

Cevherî · 10. yyTR484 harf
العَتيد: الشيء الحاضرُ المهيَّأُ. وقد عَتَّدَهُ تَعْتيداً، وأَعْتَدَهُ إِعْتاداً، أي أَعَدَّهُ ليومٍ. ومنه قوله تعالى: "وأَعْتَدَتْ لَهُنَّ مُتَّكَأً". وفرسٌ عَتَدٌ وعَتِدٌ، بفتح التاء وكسرها: المُعَدُّ للجري. قال ابن السكيت: وهو الشديدُ التامُّ الخَلْق.والعَتادُ: العُدَّة. يقال: أخذ للأمر عُدَّتَهُ وعَتَادَهُ، أي أُهْبَتَهُ وآلَتَهُ. وربما سمّوا القدحَ الضخمَ عَتاداً. والعَتودُ من أولادِ
Tamamını oku

Tehzîbu'l-Luğa

Ezherî · 10. yyTR3.167 harf
باب العين والدال والتاء عتد استعمل من وجوهها : ( عتد ) . عتد : قال الله جلّ وعزّ : ( وَأَعْتَدَتْ لَهُنَّ مُتَّكَئًا ) ( يوسف : 31 ) أي هيّأت وأعدّت . وقال الليث : العَتَاد : الشيء الذي تُعِدّه لأمرٍ ما وتهيئُه له . قال : ويقال : إنّ العُدَّة إنما هي العُتْدَةُ ، وأعَدّ يُعِدّ إنما هو أعتَد يُعْتِد ، ولكن أدغمت التاء في الدال . قال : وأنكر آخرون فقالوا : اشتقاق أعَدّ من عين ودالين ؛ لأنهم يقولون
Tamamını oku

Mekâyîsü'l-Luğa

İbn Fâris · 11. yyTR13.324 harf
(باب العين والتاء وما يثلثهما) (عتد) العين والتاء والدال أصلٌ واحدٌ يدلُّ على حضورٍ وقُرب. قال الخليل: تقول عَتُدَ الشّيءُ، وهو يعتُد عَتاداً، فهو عَتيدٌ حاضر. قال: ومن ذلك سمِّيت العتيدة: التي يكون فيها الطِّيب والأدهان. ويقال للشَّيء المعْتَد: إنّه لعتيد، وقد أعتدْناه، وهيَأناه لأمرٍ إنْ حَزَب. وجمع العَتَاد عُتُدٌ وأعْتِدة. قال النّابغة: عَتَادَ امرئٍ لا ينقُضُ البُعدُ هَمَّه *** طَلُوبِ
Maddenin bağlantısı

(باب العين والتاء وما يثلثهما) (عتد) العين والتاء والدال أصلٌ واحدٌ يدلُّ على حضورٍ وقُرب. قال الخليل: تقول عَتُدَ الشّيءُ، وهو يعتُد عَتاداً، فهو عَتيدٌ حاضر. قال: ومن ذلك سمِّيت العتيدة: التي يكون فيها الطِّيب والأدهان. ويقال للشَّيء المعْتَد: إنّه لعتيد، وقد أعتدْناه، وهيَأناه لأمرٍ إنْ حَزَب. وجمع العَتَاد عُتُدٌ وأعْتِدة. قال النّابغة: عَتَادَ امرئٍ لا ينقُضُ البُعدُ هَمَّه *** طَلُوبِ الأعادِي واضحٍ غيرِ خاملِ([1]) قال الخليل: يقولون هذا الفرس عَتَدٌ، أي مُعَدّ متى شاء صاحبهُ رَكِبَه، الذَّكرُ والأنثى فيه سواء. قال سلامة بن جندل: بكل مُحنَّبٍ كالسِّيدِ نَهْدٍ *** وكُلِّ طُوَالةٍ عَتَدٍ مِزَاقِ([2])

فأمَّا العَتُود فذكَرَ الخليلُ فيه قياساً صحيحاً، وهو الذي بَلغ السِّفادَ. فإن كان كذا فكأنَّه شيءٌ أُعِدّ للسِّفاد، والجمع عِدَّان على وزنِ فِعْلان، وكان الأصل عِتْدَان فأُدغمت التاء في الدال. قال الأخطل: واذكر غَدَانَةَ مزَنَّمة *** من الحَبَلَّقِ تُبنَى حولَها الصِّيَرُ([3]) (عتر) العين والتاء والراء أصلٌ صحيح يدلُّ على معنيين، أحدهما الأصل والنِّصاب، والآخر التفرُّق. فالأوُّل ما ذكره الخليل أن عِتْرَ كلِّ شيء: نصابه. قال: وعِتْرَةُ المِسْحاةِ: خشبتها التي تسمَّى يَدَ المسحاة. قال: ومن ثَمَّ قيل: عترة فلان، أي مَنْصِبه. وقال أيضاً: هم أقرباؤه، مِن ولدِه وولدِ ولده وبني عمِّه. هذا قولُ الخليل في اشتقاق العِتْرَة، وذكر غيرُه أنَّ القياسَ في العِترة ما نذكره من بعد. والأصل الثاني: العِتْر، قال قومٌ: هو الذي يقال له: المَرْزَنْجُوش. قال: وهو لا ينبُت إلاّ متفرِّقاً. قال: وقياس عِترة الإنسان من هذا، لأنهم أقرباؤه متفرِّقي الأنساب، هذا من أبيه وهذا من نسله كولده. وأنشد في العِتْر: فما كنتُ أخشَى أن أُقِيمَ خِلافهم *** لستّةِ أبياتٍ كما ينبت العِتْرُ([4]) فهذا يدلُّ على التفرُّق، وهو وجهٌ جميل في قياس العِترة. ومما يُشبهه عِتْرُ المسك، وهي حَصاةٌ تكون([5]) متفرِّقة فيه. ولعلَّ عِتْرُ المِسك أن تكون عربيَّة صحيحة فإِنَّها غير بعيدة مما ذكرناه، ولم نسمَعْها من عالم. ومن هذا الأصل قولهم: عَتَرَ الرُّمحُ فهو يَعْتِرُ عَتراً وعَتَرَاناً، إذا اضطَرَبَ وترأَّدَ في اهتزاز. قال: * وكلّ خطّيٍّ إذا هُزَّ عَتَرْ([6]) * وإنما قلنا إنّه من الباب لأنّه إذا هُزّ خيّل أنّه تتفرّق أجزاؤه. وهذا مشاهَد، فإن صحَّ ما تأوَّلناه وإلاّ فهو من باب الإِبدال يكون من عَسَل، وتكون التاء بدلاً من السين والرَّاءُ بدلاً من اللام. وممّا يصلح حملُه على هذا: العَتيرة؛ لأنَّ دَمها يُعْتَر، أي يُسَالُ حتى يتفرَّق. قال الخليل: العاتر: الذي يَعْترُ شاةً فيذبحُها، كانوا يفعلون ذلك في الجاهليَّة، يذبحُها ثم يصبُّ دمَها على رأس الصَّنَم، فتلك الشَّاةُ هي العَتيرة والمعتورة، والجمع عتائر. وكان بعضُهم يقول: العتير هو الصنم الذي تُعْتَرُ لـه العتائر في رَجب. وأنشد لِزُهير: فَزَلَّ عنها وأوفَى رأسَ مَرقَبةٍ *** كمَنْصَبِ العِتْر دَمَّى رأسه النُّسُكُ([7]) فإن كان صحيحاً هذا فهو من الباب الأوّل، وقد أفصح الشاعر بقياسه حيث قال: * كمنصب العِتْرِ دَمَّى رأسَه النُّسكُ * (عتق) العين والتاء والقاف أصل صحيح *يجمع معنى الكرم خِلْقةً وخُلُقاً، ومعنى القِدَم. وما شذَّ من ذلك فقد ذُكِر على حدة. قال الخليل: عَتَق العبد يَعْتِق عَتاقاً وعَتاقةً وعُتوقاً، وأعتقه صاحبُه إعتاقاً. قال الأصمعيّ: عَتَق فلانٌ بعد استعلاجٍ، إذا صار رقيقَ الخِلْقة بعد ما كان جافياً. ويقال: حلف بالعَتَاق، وهو مولى عَتَاقةٍ. وصار العبد عتيقاً. ولا يقال عاتق في موضع عتيق([8]) إلاّ أن تنوى فعلهُ في قابل، فتقول عاتقٌ غداً. وامرأة عتيقةٌ حُرَّةٌ من الأمُوَّة([9]) . وامرأةٌ عتيقة أيضاً، أي جميلة كريمة. وفرس عتيق: رائع بيِّن العِتْق، وثوب ناعمٌ عتيق. والعتيق أيضاً: الكريم من كلِّ شيء. وقد عَتَق وعَتُق، إذا أتَى عليه زمن. قال الخليل: جاريةٌ عاتق، أي شابّة أوّلَ ما أدركت. قال ابنُ الأعرابيِّ: إنما سمِّيت عاتقاً لأنّها عَتَقت من الصِّبا وبلغت أنْ تَدَرَّع. قالوا: والجوارح من الطير عِتاقٌ لأنّها تصيد ولا تصاد، فهي أكرمُ الطَّير([10]) ، وكأنّها عتَقت أن تُصاد، وذلك كالبازِي وما أشبهه. قال لبيد: فانتضَلْنا وابنُ سلمى قاعدٌ *** كعَتيق الطَّيرِ يُغضِي ويُجَلّ([11]) قال أبو عبيد: أعتقت المالَ فعَتق، أي أصلحتُه فصَلَح. ويقال: عَتَقت الفرسُ، إذا سَبَقت. قال الأصمعيّ: وكنت بالمِرْبد فأُجرِيَ فَرَسان، فقال أعرابيّ: هذا أوَان([12]) عَتَقت الشَّقْراء، أي سبقت. ويقال: فلانٌ مِعتاقُ الوَسِيقة، إذا طرد طريدةً أنجاهَا وسَلِمَ بها. ويقال: ما أبْيَنَ العِتْق في وجه فلانٍ، أي الكرم. قال الخليل: البيت العتيق: الكعبة، لأنّه أوّلُ بيتٍ وُضِع للنّاس. قال الله تعالى:﴿ولْيَطَّوَّفُوا بالبَيْتِ الْعَتِيقِ﴾ [الحج 29]. ويقال: سمِّي بذلك لأنّه أُعِتقَ من الغَرَق أيّامَ الطُّوفان فرُفع. ويقال أُعتِق من الحبشة عامَ الفيل ويقال: أُعتِقَ من أنْ يدَّعِيَه أحدٌ فهو بيتُ الله تعالى. قال أبو عبيدة: من أمثالهم: "لولا عِتْقُه لقد بلى"، يقال ذلك للرَّجل إذا ثَبَتَ ودام. وقال الخليل: العاتق من الطَّير فوقَ النَّاهض. وقال الأصمعيّ: يقال أخذ فرْخ قطاة عاتقاً، إذا استقلَّ وطار. ونرى أنّه من عَتَقت الفرسُ. قال أبو حاتم: طيرٌ عاتِق، إذا كان فوقَ النَّاهض، لأنَّه قد خرج عن حد الزقّ([13]) . فأما العاتق من الزِّقاق فهو الواسع الجيِّد، وهذا على معنى التَّشبيه بالشيء الكريم. قال لبيد: أُغلِي السِّباءَ بكلِّ أدكَنَ عاتقٍ *** أو جَونةٍ قُدِحَتْ وفُضَّ خِتامُها([14]) وقال الخليل: شرابٌ عاتقٌ، أي عتيق. قال أبو زُبَيد([15]) : لا تَبعدَنَّ إداوةٌ مطروحة *** كانت زماناً للشَّرَاب العاتق ويقال للبِئر القديمة عاتقة([16]) . والخمر العتيقة: التي عُتّقَت زماناً حتى عَتَقت. قال الأعشى: وسبيئةٍ ممَّا تُعَتِّقُ بابلٌ *** كدم الذَّبيحِ سلبتُها جِريالَها([17]) قال بعضهم: العاتق في وصف الخمر التي لم تُفَضَّ ولم تُبزَل، ذَهَبَ إلى الجارية العاتق التي لم تَبِنْ عن أبويها. ويقال: بل الخمر العاتق من القِدم، وكلُّ شيء تقادَمَ فهو عاتق وعتيق. قال ابنُ الأعرابيّ: كلُّ شيء بلغ إنَاهُ فقد عَتَق، وسمِّي العبدُ عتيقاً لأنَّهُ بلغَ غايَته. فأمّا قولُ عنترة: كَذَبَ العتيقُ وماءُ شنٍّ باردٌ *** إن كنتِ سائلتِي غبوقاً فاذهَبِي([18]) فقال قوم: إنَّه نوعٌ من التَّمر العتيق. ومعنى كَذَب، أي عليك بهذا النَّوع. ويقال بل العتيق: الماء؛ وسمِّيَ بذلك لأنَّه أجلُّ الأشربة، وفيه الحياة. ومن القِدَم الذي ذكرناه قولُهم: عَتُقَتْ عليه يمينٌ، أي قَدُمَت ووجَبَت. قال: عليَّ أَلِيَّةٌ عتقَتْ قديماً *** فليس لها وإن طُلبِت مَرَامُ([19]) ويقال لكلِّ كريمٍ عتيق. ومما شذَّ عن هذا الأصل: عاتقا الإنسان، وهما ما بين المَنكِبَين والعُنق، والجمع العواتق. ويقال العاتق يذكَّر ويؤنَّث. وقال الأصمعيُّ: يقال فلانٌ أمْيَل العاتق *إذا كان موضعُ الرداء منه معوَّجاً. وقال في تأنيث العاتق: لا صُلحَ بيني فاعلمُوه ولا *** بينكم ما حَمَلَتْ عاتقي([20]) سَيفي وما كُنَّا بنجدٍ وما *** قَرْقَرَ قُمْرُ الوادِ بالشَّاهقِ قال ابن الأعرابيّ: العاتق: القَوس التي تغيَّر لونها واسودَّت، وهذا أيضاً من القِدَم راجعٌ إلى الباب الأوّل. (عتك) العين والتاء والكاف أصلٌ صحيح يدلُّ على قريبٍ من الذي قبله، وليس ببعيدٍ أن يكونَ من باب الإبدال، وهو من الإقدام والقِدَم. قال الخليلُ وغيره: عَتَك فلانٌ [بفلانٍ([21]) ]، إذا أقْدَمَ عليه ضرباً لا يُنهنِهُه شيء. قال الأصمعيُّ: هو أن يَحمِلَ عليه حملةَ أخْذٍ وبَطْش. قال الخليل: عَتَكَ الرّجُل يَعْتِك عَتْكاً وعُتُوكاً، إذا ذَهَب في الأرض. والقوس العاتكة طالَ عليها العهدُ حتَّى احمرَّت. قال الهذلي([22]) : وصَفراء البُرايةِ عُودِ نَبْعٍ *** كوَقْف العاجِ عاتكة [اللِّيَاطِ([23]) ] [وامرأة عاتكة]، إذا كانت متضمِّخة بالخَلَوق. ومنه عَتَكتِ القوس. قال الخليل: يقال لكلِّ كريم عاتك، أي قديم. وأصله من عَتَكت القَوس. (عتل) العين والتاء واللام أصلٌ صحيح يدلُّ على شِدّةٍ وقوّة في الشَّيء. من ذلك الرّجل العُتُلّ، وهو الشَّديد القويَّ المصحَّح الجِسم؛ واشتقاقُه من العَتَلة التي يُحفَر بها. والعَتَلة أيضاً: الهِراوة الغليظة من الخشَب، والجمع عَتَل. وقال: وأينما كنتَ من البلادِ *** فاجتنبَنَّ عُرَّمَ الذُّوّادِ وضَربَهم بالعَتَل الشِّدادِ ومن الباب العَتْل، وهو أن تأخذ بتَلبيب الرّجُل فتَعتِله، أي تجرّه إليك بقوّة وشدّة. قال الله تعالى: ﴿خُذُوهُ فَاعْتِلُوهُ إِلَى سَواءِ الجَحِيمِ([24])﴾ [الدخان 47]. ولا يكون عَتْلاً إلاّ بجفاءٍ وشِدّة. وزعم قومٌ أنّهم يقولون: لا أنعتِل معك: أي لا أنقاد معك. (عتم) العين والتاء والميم أصلٌ صحيح يدلُّ على إبطاء في الشَّيء أو كفٍّ عنه. قال الخليل: عَتَّم الرجل يُعَتِّم، إذا كفَّ عن الشيء بعد المضيِّ فيه، وعَتَم يَعْتم. وحملتُ على فُلانٍ فما عتَّمت أن ضربتُه، أي ما نَهنَهت وما نكَلت وما أبطأت. وفي الحديث: أنّ رسول الله صلى الله عليه وآله وسلم غرس كذا وَدِيّةً [فما عتَّمَتْ منها وَدِيَّة([25]) ]، أي ما أبطأت، حتّى عَلِقت. وقال: * مجامع الهام ولا يُعْتَمُ * أي لا يُمْهَل ولا يُكَفّ. وقال: ولستُ عن القِرن الكميِّ بعاتمِ *** ولستُ بوَقَّافٍ إذا الخَيلُ أحجمت قال: والعَتَمة هو الثُّلث الأوّل من اللَّيل بعد غيبوبة الشَّمسِ والشَّفَق. يقال: أعْتَمَ القومُ، إذا صاروا في ذلك الوقت. وجاء الضَّيفُ عاتماً، أي مُعْتِماً في تلك السَّاعة. ومما شذَّ عن هذا الباب العتم([26]) : الزَّيتون البرّيّ. قال النابغة([27]) : [تَستَنُّ بالضَّرْوِ من بَراقِشَ أو *** هَيلانَ أو ناضرٍ من العتمِ([28]) ] (عتو) العين والتاء والحرف المعتل أصلٌ صحيح يدلُّ على استكبار. قال الخليل وغيرُه: عتَا يَعتُو عتُوَّاً: استكَبَر. قال الله تعالى: ﴿وعَتَوْا عُتُوَّاً كَبِيراً﴾ [الفرقان 21]. وكذلك يعتُو عِتِياً، فهو عاتٍ، والملك الجبَّار عاتٍ، وجَبابِرةٌ عُتاة. قال: * والناس يعتُون على المُسلَّطِ * ويقال: تَعَتَّى فلانٌ وتعتّت فلانة، إذا لم تُطِع. قال العجَّاج: الحمد لله الذي استقلَّتِ *** بأمره السّماءُ واطمأنّتِ * بأمره الأرضُ فما تَعتَّتِ([29]) * أي ما عصَتْ. (عتب) العين والتاء والباء أصلٌ صحيح، يرجع كله إلى الأمر فيه بعضُ الصُّعوبة من كلامٍ أو غيره. من ذلك العَتَبة، وهي أسكُفَّة الباب، وإنَّما سمِّيت بذلك لارتفاعها عن المكان المطمئنّ السَّهل. وعَتَبات الدُّرْجة: [مَرَاقيها]، كلُّ مِرقاةٍ من الدُّرْجة عتَبة. ويشبّه بذلك العتَباتُ تكون في الجبال، والواحدة عَتَبة، وتجمع أيضاً على عَتَب. وكلُّ شيء جَسَا وجفا فهو يشتقُّ له هذا اللفظ، يقال فيه عَتَبٌ، إذا اعتراه ما يغيِّره عن الخُلوص. قال: فما في حُسْن طاعتِنا *** ولا في سَمْعِنا عَتَب([30]) وقال في وصف سيف: * مُجرّبَ الوَقعِ غيرَ ذي عَتَبِ([31]) * أي غير ملتوٍ عن الضَّريبة ولا نابٍ عنها. ويقولون: حُمِل فلانٌ على عَتَبةٍ كريهة* وعَتَب كريه من بلاءٍ وشرّ. قال المتلمَّس: * يُعْلَى على العَتَب الكريهِ ويُوبَسُ([32]) * ويقال للفحَل المعقول أو الظَّالع إذا مَشَى على ثلاثِ قوائم كأنّه يَقفِز: عَتَب عَتَباناً([33]) . قال الخليل: وهذا تشبيهٌ، كأنّه يمشي على عتبات الدّرجةِ فينزُو من عَتبةٍ إلى عتبة. ويقال عتِّب لنا عَتبةً، أي اتَّخذْها. ومن الباب، وهو القياسُ الصحيح: العَتْب: المَوْجِدة. تقول: عَتَبتُ على فلان عَتْباً ومَعْتَِبَة، أي وَجَدْت عليه. ثم يشتقّ منها فيقال: أعتَبَني، أي ترك [ما كنت([34]) ] أجد عليه ورجع إلى مَسَرَّتي([35]) ؛ وهو مُعْتِب راجعٌ عن الإساءة. وأنشد: عتبتُ على جُمْلٍ ولستُ بشامتٍ *** بجُملٍ وإن كانت بها النّعلُ زلَّتِ ويقولون: أعطانِي العُتْبَى، أي أعتَبني. ولك العُتْبَى، أي أعطيتك العتبَى. والتعتُّب، إذا قال هذا وهذا يَصِفان الموجِدة([36]) . وكذلك المعاتبة، إذا لامك واستزادك قلت عاتِبْني. قال: إذا ذهب العتابُ فليس حُبٌّ *** ويبقى الحبُّ ما بقي العتابُ([37]) ويقال للرّجُل إذا طَلب أنْ يُعتَب: قد استَعتَب. قال أبو الأسود: فعاتبتُه ثم راجعته *** عتاباً رقيقاً وقولاً أصيلا فألفيتُه غيرَ مستعتبٍ *** ولا ذاكِرَ اللهَِ إلاّ قليلا([38]) وقال بعضهم: ما رأيت عند فلان عُتْباناً، إذا أردت أنّه أعتبك ولم تر لذلك بَياناً. --------------ـــ ([1]) ديوان النابغة 64، من قصيدة ليست من مرويات الأصمعي. ([2]) البيت مما لم يرو في ديوان سلامة. وأنشده في اللسان (عتد) براوية "نزاق" بالنون، وكلاهما صحيح. والمزاق والنزاق: السريع، ويقالان أيضاً للسريعة بلفظهما. ([3]) ديوان الأخطل 111 واللسان (عتد، صبر، حبلق). ([4]) البيت للبريق الهذلي، كما في ديوان الهذليين (3: 59) واللسان (خلف، عتر). وذكر في بقية أشعار الهذليين أن قصيدة البيت يرويها الأصمعي لعامر بن سدوس. ويروى: "وما كنت أخشى أن أعيش خلافهم" كما في اللسان (خلف)؛ وفي (عتر) وديوان الهذليين: "بستة أبيات". ([5]) في الأصل: "فتكون". ([6]) وكذا أنشده في اللسان (عتر) وللعجاج في ديوانه 18: * في سلب الغاب إذا هز عتر * ([7]) ديوان زهير 178، وفي اللسان (عتر): "كناصب العتر"، ثم قال: "ويروى: كمنصب العتر، يريد كمنصب ذلك الصنم أو الحجر الذي يدمي رأسه بدم العتيرة". ([8]) في الأصل: "عتق". ([9]) الأموة كالأبوة، مصدر أمت المرأة وأميت وأموت، أي صارت أمة. ([10]) في الأصل: "إكرام الطير". ([11]) ديوان لبيد 16 طبع 1881 واللسان (عتق، جلا). ([12]) في الأصل: "هذا وان". ([13]) أي أن يزقه أبواه. وفي الأصل: "الرق". ([14]) البيت من معلقته المشهورة. ([15]) يروى البيت التالي لعبد الرحمن بن أرطاة بن سيحان المحاربي، أو هو عبد الرحمن بن سيحان المحاربي. انظر الأغاني (1: 76-78) تجد قصة الشعر. ([16]) لم أجد بهذا اللفظ إلا قولهم: "العاتقة من القوس مثل العاتكة، وهي التي قدمت واحمرت". ([17]) ديوان الأعشى 23 واللسان (جرل، عتق) وقد سبق في (جرل). ([18]) ديوان عنترة 24 واللسان (كذب، عتق)، وقيل: إن البيت من أبيات لخزز بن لوذان السدوسي، رواه صاحب اللسان في (عتق). ([19]) لأوس بن حجر في ديوان 24 واللسان (عتق). ([20]) البيتان لأبي عامر، جد العباس بن مرداس، كما في اللسان (عتق)، وأنشدهما في إصلاح المنطق 399. ([21]) التكملة من اللسان. ([22]) هو المتنخل الهذلي. ديوان الهذليين (2: 26). ([23]) هذه الكلمة ساقطة من الأصل. وفي الديوان: "فرع نبع". قال السكري: "ويروى: وصفراء البرية غير خلط". ([24]) قرأ بضم التاء ابن كثير ونافع وابن عامر ويعقوب، ووافقهم ابن محيصن والحسن. وقرأ الباقون بكسر التاء. إتحاف فضلاء البشر 389 واللسان (عتل). ([25]) التكملة من اللسان (عتم). ([26]) يقال بضم وبضمتين، وبالتحريك. ([27]) هو النابغة الجعدي، اللسان (ضرو، برقش، هيل، عتم) والأغاني (6: 64) ومعجم البلدان(براقش، هيلان). وانظر الحيوان (5: 453). ([28]) التكملة من المراجع المتقدمة وأمالي القالي (1: 173) . ([29]) الأشطار مفتح أرجوزة له في ديوانه 5. والشطر الأخير في اللسان (عتا). ([30]) أنشده في اللسان (عتب). ([31]) صدره كما في اللسان (عتب): * أعددت للحرب صارماً ذكراً * ([32]) أنشد هذا العجز في اللسان (عتب) بدون نسبة، وليس في ديوان المتلمس. على أن في الديوان أبياتاً من هذا الوزن والروي وليس هو بينها. ([33]) ويقال "عتباً" أيضاً، "وتعتاباً". ([34]) التكملة من اللسان. ([35]) في الأصل: "مدتي". وفي المجمل: "وأعتبني فلان، إذا عاد إلى مسرتي راجعاً عن الإساءة". ([36]) في الأصل: "نصفان الموجدة"، تحريف. وفي اللسان: "والتعتب والتعاتب والمعاتبة: تواصف الموجدة". ([37]) قبله في اللسان (عتب): أعاتب ذا المودة من صديق *** إذا ما رابني منه اجتناب ([38]) اللسان (عتب) والخزانة (4: 554) وسيبويه (1: 85) وأمالي ابن الشجري (1: 383) والأغاني (11: 107) وشرح شواهد المغني 316.

ـ

Müfredât

Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR372 harf
- العتاد: ادخار الشيء قبل الحاجة إليه كالإعداد، والعتيد: المعد والمعد. قال تعالى: ﴿هذا ما لدي عتيد﴾ [ق/23]، ﴿رقيب عتيد﴾ [ق/18]، أي: معتد أعمال العباد، وقوله: ﴿أعتدنا لهم عذابا أليما﴾ [النساء/18]، قيل: هو أفعلنا من العتاد، وقيل: أصله أعددنا، فأبدل من إحدى الدالين تاء (انظر: البصائر 3/18). وفرس عتيد وعتد: حاضر العدو، والعتود من أولاد المعز، جمعه: أعتدة، وعدان على الإدغام.
Tamamını oku

Esâsü'l-Belâğa

Zemahşerî · 12. yyTR184 harf
ع ت د هو عتاد لكذا أي عدة‏.‏ قال الكميت‏:‏ فلكل ذلك قد أعدّ عتاده أنْفُ الكريمِ وحيلَة الْمُحتالِ وأعتَدَه له: هيّأه، وهو عتيدٌ: مُعَدّ حاضر، ومنه: العتيدة التي فيها الطّيب والأدهان.
Tamamını oku

Lisânü'l-Arab

İbn Manzûr · 13. yyTR4.921 harf
عَتُدَ الشيءُ عَتاداً، فهو عَتِيدٌ: جَسُمَ. والعَتِيدَةُ: وعاءُ الطِّيب ونحوهُ، منه. قال الأَزهري: والعَتِيدَةُ طَبْلُ العَرائس أُعْتِدَتْ لِما تحتاج إِليه العَرُوسُ من طيب وأَداة وبَخُور ومُِشْط وغيره، أُدخل فيها الهاء على مذهب الأَسماء. وفي حديث أُم سليم: فَفَتَحَتْ عَتِيدَتَها؛ هي كالصندوق الصغير الذي تترك فيه المرأَة ما يَعِزُّ عليها من متاعها. وأَعْتَدَ الشيءَ: أَعَدَّه؛ قال الله عز وجل:
Tamamını oku

Kâmûsü'l-Muhît

Fîrûzâbâdî · 15. yyTR142 harf
* ع ت د * * العَتِيدُ * الحاضر المُهيأ وقد * عَتَّدَهُ تَعْتِيداً * و * أعْتَدَهُ إعْتَاداً * أي أعده ليوم ومنه قوله تعالى ﴿وأعتدت لهن متكأ﴾
Tamamını oku

Tâcü'l-Arûs

Zebîdî · 18. yyTR2.825 harf
العتيد: الحاضر المهيأ وقوله تعالى: هذا ما لدي عتيد قيل: حاضر، وقيل: قريب. والمعتد، كمكرم: المعد، وأعد يعد إنمأ هو أعتد يعتد، فأدغم، وقيل: إنما هو من عين ودالين لقولهم أعددنا، فيظهرون الدالين. وقد عتد الشيء ككرم عتادة، وعتادا بالفتح فيهما، فهو عتيد: جسم. وعتدته تعتيدا، واعتدته: هيأته ليوم، ومنه قوله جل وعز واعتدت لهن متكأ. وفرس عتد محركة وككتف: معد للجري والركوب، معتد، لغتأن: شديد الخلق سريع
Tamamını oku

Lane's Lexicon

Edward W. Lane · 19. yyTR4.378 harf
عَتُدَ 1 عَتُدَ ذ , [aor. عَتُدَ ,] (O, L, Msb, K,) inf. n. عَتَادٌ (O, Msb, K) and عَتَادَةٌ, (O, L, K,) It (a thing, L, Msb) was, or became, ready, at hand, or prepared. (O, L, Msb, K.) ― -b2- And عَتُدَ, inf. n. عَتَادٌ (L, TA) and عَتَادَةٌ, (TA,) It (a thing) was, or became, great, big, or bulky. (L, TA.) 2 عَتَّدَ see the next paragraph. اعتدهُ 4 اعتدهُ ذ , (S, O, Msb, K,) inf. n.
Tamamını oku

Salmone

H. Anthony Salmone · 19. yyTR480 harf
عَتُدَ عَتُدَ U ( n. ac. عَتَاْد 22 , عَتَاْدَة 22t ), a. Was ready. عَتَّدَ عَتَّدَ II , أَعْتَدَ IV , a. Prepared, made ready. تَعَتَّدَ تَعَتَّدَ V a. [ Fī ], Was careful over. عَتَد عَتَد 4 , a. see 5 . عَتِد عَتِد 5 . a. Prepared, ready; handy. b. Strong, robust. عَتَاْد عَتَاْد 22 , ( pl. أَعْتُد 16 ), a. Apparatus: implement; utensil. b. Large cup. عَتِيْد عَتِيْد 25 , a.
Tamamını oku

Kitâbullâh

Kur'an kullanımından türetilmişTR13.673 harf
عتد عَتُدَ- يَعْتُدُ - عَتِيْد - أَعْتَدَ - يَعْتِدُ عَتُدَ- يَعْتُدُ + كائن أو شيء + لشيئ أو أمر: يتهيأ ويجهز بكل مستلزمات وأدوات فعل أوعمل أو شأن عَتِيْد: اسم مفعول مبالغة على وزن " فعيل " من " عَتُدَ- يَعْتُدُ ": من تجهز بكل ما يلزم لأدائه الفعل المراد منه أَعْتَدَ - يَعْتِدُ (أعتدت - أعتدنا) + كائن + لكائن + شيئاً: على وزن " أفعل " من"
Tamamını oku

Sîgalar(4)

Mücavir kökler82 mücavir (108 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.
  1. سعر

    4 ortak ayet · “Sa’ire” ateşin alevidir

  2. كفر

    8 ortak ayet · Hufre, çukur demektir

  3. عذب

    7 ortak ayet · Su yosunudur

  4. ألم

    4 ortak ayet · Ürrem, erm çakıl taşları, azı dişi demektir

  5. سردق

    1 ortak ayet · Onun çiti

  6. لفظ

    1 ortak ayet · Horoz demektir

  7. لدي

    2 ortak ayet · Onların yanı

  8. هون

    2 ortak ayet · Düzlük demektir

  9. حاش

    1 ortak ayet · İstisna edilir

  10. شوي

    1 ortak ayet · Karaltı, uzaktan görülebilen karaltı demektir

  11. سلسل

    1 ortak ayet · Zincirdir

  12. كرم

    2 ortak ayet · Üzüm salkımıdır

Geçtiği ayetler(16)

Sîga sayfası: وَأَعْتَدْنَا
  1. الَّذِينَ يَبْخَلُونَ وَيَأْمُرُونَ النَّاسَ بِالْبُخْلِ وَيَكْتُمُونَ مَا آتَاهُمُ اللَّهُ مِنْ فَضْلِهِ وَأَعْتَدْنَا لِلْكَافِرِينَ عَذَابًا مُهِينًا

    HazırladıkOnlar ki; hem cimrilik ederler, hem de insanlara cimrilik tavsiye ederler ve Allah’ın kendilerine lütfundan verdiği şeyleri saklarlar. Biz, kafirler için hor ve rüsvay edici bir azab hazırladık.

  2. أُولَئِكَ هُمُ الْكَافِرُونَ حَقًّا وَأَعْتَدْنَا لِلْكَافِرِينَ عَذَابًا مُهِينًا

    Hazırladıkİşte onlar; gerçekten kafir olanlardır. Kafirlere alçaltıcı bir azab hazırlamışızdır.

  3. وَأَخْذِهِمُ الرِّبَا وَقَدْ نُهُوا عَنْهُ وَأَكْلِهِمْ أَمْوَالَ النَّاسِ بِالْبَاطِلِ وَأَعْتَدْنَا لِلْكَافِرِينَ مِنْهُمْ عَذَابًا أَلِيمًا

    HazırladıkKendilerine yasaklanan faizi almaları ve haksız yere insanların mallarını yemelerinden ötürü. Onların küfür içinde olanlarına elem verici bir azab hazırladık.

  4. بَلْ كَذَّبُوا بِالسَّاعَةِ وَأَعْتَدْنَا لِمَنْ كَذَّبَ بِالسَّاعَةِ سَعِيرًا

    Ve hazırladıkFakat onlar, kıyamet saatını da yalanladılar. Biz, o saatın geleceğini yalanlayanlara öyle çılgın bir ateş hazırladık ki.

  5. وَقَوْمَ نُوحٍ لَمَّا كَذَّبُوا الرُّسُلَ أَغْرَقْنَاهُمْ وَجَعَلْنَاهُمْ لِلنَّاسِ آيَةً وَأَعْتَدْنَا لِلظَّالِمِينَ عَذَابًا أَلِيمًا

    Ve hazırladıkNuh kavmini de peygamberlerini yalanladıkları vakit, suda boğduk ve kendilerini insanlar için bir ayet yaptık. Zalimlere elim bir azab hazırlamışızdır.

  6. وَمَنْ يَقْنُتْ مِنْكُنَّ لِلَّهِ وَرَسُولِهِ وَتَعْمَلْ صَالِحًا نُؤْتِهَا أَجْرَهَا مَرَّتَيْنِ وَأَعْتَدْنَا لَهَا رِزْقًا كَرِيمًا

    Ve hazırladıkSizden her kim de Allah’a ve Rasulüne boyun eğip salih amel işlerse; onun mükafatını da iki kat veririz. Hem Biz, ona cömertçe bir rızık da hazırlamışızdır.

  7. وَلَقَدْ زَيَّنَّا السَّمَاءَ الدُّنْيَا بِمَصَابِيحَ وَجَعَلْنَاهَا رُجُومًا لِلشَّيَاطِينِ وَأَعْتَدْنَا لَهُمْ عَذَابَ السَّعِيرِ

    Ve hazırladıkAndolsun ki; Biz, yere en yakın göğü kandillerle donattık. Onlarla şeytanların taşlanmasını sağladık. Ve onlara, çılgın alevli azabı hazırladık.

Sîga sayfası: وَأَعْتَدَتْ

Kök analizi

Kök tanımı ve çekirdek özet

AlanDeğer
Kökعتد
YapıÜçlü
Özel DurumBelirgin fark tespit edilmedi
Bağlamsal Yakın Köklerعدد, جهز, هيأ
Zıt Kökغفل
Çekirdek Özet 1Bir şeyi bir amaca matuf olarak önceden eksiksiz hazırlamak, teyakkuzda ve kullanıma hazır halde yakın tutmak
Çekirdek Özet 2İlahi adaletin ve ceza/mükâfat mekanizmasının gecikmeksizin işletilmek üzere tam donanımlı ve hazır bekletilmesi
Çekirdek Özet 3Eylemin potansiyel varlıktan fiili tecelliye her an geçebilecek kesin bir hazırlık düzeyine ulaşması
Kritik Hata RiskiKökün yalnızca pasif bir bekleyiş veya sıradan bir zamanlama olarak görülüp, arkasındaki kasıtlı tertibat, donanım ve anlık müdahale kabiliyetinin göz ardı edilmesi

Biliteral analiz

Biliteral ÇekirdekTemel AnlamEklenen UnsurOluşan Anlam Farkı
عتBir eşiği aşma, sertleşme, ileri atılma ve direnç kazanma; bu kök ailesi عتب (eşik aşma, azarlama), عتق (eski ve sağlam hale gelme, özgürleşme), عتل (şiddetle çekip götürme) ve عتو (haddini aşma, serkeşleşme) köklerinde olduğu gibi bir sınırın ve mukavemetin aşılmasını ifade ederدKapı, giriş ve yönelim bildiren د harfinin eklenmesiyle soyut sertlik ve sınır aşma potansiyeli; belirli bir hedefe, kapıya veya olaya dönük olarak somut bir tertibatla hazır ve nazır bekletilme anlamına daralmıştır

Piktografik analiz

BirimPiktografik İmge / HareketAnlam Açıklaması
عGöz; görme, bilme, kaynakDurumun farkında olunmasını, gözetleme ve amaca matuf bir yönelişin başlangıcını temsil eder
تİşaret, çarpı; im, sınır, antlaşma, sonHazırlığın hedefine, belirlenmiş bir sınıra ve bağlayıcı bir ilkeye raptedilmesini simgeler
دKapı; giriş, geçiş, hareketEyleme geçmeye elverişli bir açıklığı, fiilin her an gerçekleşebileceği eşiği gösterir
عتدGözetleme ve bilincin belirli bir sınıra odaklanarak kapıda/eşikte harekete hazır bekleyişiBir nesne veya eylemin, amaçlanan sınıra ulaştırılarak kapı aralığında anında devreye girecek şekilde donatılıp hazır tutulması hareketidir

Tarihsel ve erken kullanım

AlanVeri
İlk fiziksel anlamHer an binilmeye ve koşulmaya hazır, dinç ve tetikte duran at (فرس عَتَد); kadının koku ve süs malzemelerini derli toplu ve kullanıma hazır sakladığı sandıkça/kap (عَتِيدَة); kendi kendine otlamaya ve çiftleşmeye hazır hale gelmiş teke yavrusu (عَتُود)
Cahiliye şiiri kullanımıNâbiğa ez-Zubyânî divanında savaş için eksiksiz hazır tutulan zırh ve silah teçhizatı anlamında şöyle der: عَتَادَ امرئٍ لا ينقُضُ البُعدُ هَمَّه / طَلُوبِ الأعادِي واضحٍ غيرِ خاملِ
Erken Arapça kullanımSelâme b. Jendel’in şiirinde her an binilmeye hazır çevik kısrağı nitelemesi: بكل مُحنَّبٍ كالسِّيدِ نَهْدٍ / وكُلِّ طُوَالةٍ عَتَدٍ مِزَاقِ; ayrıca Ümmü Süleym rivayetinde değerli kokuların saklandığı kutu anlamındaki kullanımı

Kaynak Kitābü’l-ʿAyn, Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab, Dīvānü’n-Nâbiğa.

Sami etimolojik katman

Arapça kök عتد, Kuzeybatı Sami ve Güney Sami dillerinde ortak bir kullanım zeminine sahiptir. Kökün ana ekseni, gelecekteki veya anlık bir olaya karşı donanımlı, hazır ve mukadder olma fikridir. İbranicede עָתִיד (ʿatid) formu "hazır, hazırlanmış, geleceğe ait, kaçınılmaz biçimde bekleyen" anlamlarını taşır. Süryanicede ܥܬܰܕ (ʿtad) fiili "hazırlanmak, hazır kılınmak", edilgen ortaç formu olan ܥܬܺܝܕ (ʿtīd) ise "hazır, gelecekte vuku bulacak, hazır bekleyen" demektir. Ge'ez (Eski Habeşçe) dilinde de ʿattada fiili "donatmak, tertip etmek" sahasında görülür. Klasik Arap dilcilerinden bir kısmı عتد ile عدد kökleri arasında bir lafız değişimi (ibdâl) olduğunu ileri sürmüşse de, kökün diğer Sami dillerindeki yaygın ve kadim varlığı, bunun bağımsız ve köklü bir Afro-Asyatik/Sami kökü olduğunu teyit eder. Kök, salt zaman bakımından gelecekte olmayı değil, o geleceğe dönük maddi veya manevi tertibatın tam olarak ikmal edilmiş olmasını ifade eder.

Güven Kesin

Kaynak Brown-Driver-Briggs, Payne Smith Syriac Dictionary, Brockelmann Lexicon Syriacum, Maqāyīs al-Lugha.

Etimolojik analiz

KatmanVeriAçıklamaGüven
İç Arapça etimolojik yönHazırlamak, donatmak, yakın ve hazır tutmakعدد kökünden türeyen bir tebdil olduğu görüşü bulunmakla birlikte, müstakil bir kök olarak eşyanın anında kullanıma amade kılınması ve gözetim altında hazır tutulması manasında kökleşmiştirGüçlü
Sami dilleriyle etimolojik ilişkiİbranice ʿatid, Süryanice ʿtad / ʿtidHer iki dilde de "hazır, mukadder, gelecekte tecelli edecek olan" anlamında ortak morfo-semantik kök birliği mevcutturKesin
Daha geniş dilsel ilişkiVeri bulunamadıSami dilleri dışındaki Afro-Asyatik kollarda güvenilir doğrudan akrabalık kaydı tespit edilmemiştirVeri bulunamadı

Kaynak Brown-Driver-Briggs, HALOT, Payne Smith, Lisān al-ʿArab.

Kardeş kökler

KombinasyonDurumTemel AnlamAnlam DetayıNot
عتدAnlamlıHazırlamak, hazır ve nazır olmakBir maksat için önceden donatıp hazır bulundurmakHedef kök; Kur'an'da geçer
عدتAnlamı bulunmayanVeri bulunamadıVeri bulunamadıMühmel kombinasyon
تعدKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıVeri bulunamadıBağımsız üçlü kök olarak oluşmamıştır
تدعKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıVeri bulunamadıBağımsız üçlü kök olarak oluşmamıştır
دعتAnlamı bulunmayanVeri bulunamadıVeri bulunamadıKlasik sözlüklerde kayıtlı anlamı yoktur
دتعKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıVeri bulunamadıFonetik diziliş kuralları gereği kullanılmamıştır

Komşu kökler ve zıt kök

Kökİlişki TürüAnlam AlanıKarşılaştırmalı NüansAnlam Detayı
عتدMerkezHazırlık ve teyakkuzİhtiyaç anında derhal kullanılmak üzere tam donanımlı ve hazır bekletilmeEyleme geçiş süresinin sıfıra indirilmiş hali
عددKomşuSayma ve tedarikEşyayı sayıca biriktirme, güç toplama ve genel hazırlık yapmaDonanımın sayım ve hazırlık aşaması; anlık teyakkuz şartı içermez
جهزKomşuDonatım ve sevkBir yolcuyu veya orduyu yola çıkacak tarzda bütün lüzumlu şeylerle takviye etmeDışsal ihtiyaç maddelerini tamamlayıp yola çıkarma yönü baskındır
هيأKomşuBiçimlendirme ve elverişlilikBir şeye uygun suret ve düzen vererek işe yarar hale getirmeŞekilsel ve konumsal yatkınlık sağlama manası öne çıkar
غفلZıtİhmal ve habersizlikVakti ve imkânı varken tedbir almayıp hazırlıksız ve gafil yakalanmaHazırlığın ve teyakkuzun bütünüyle terk edilmesi durumu

Başka dillerde anlam karşılıkları

DilKelime / KelimelerKısa AnlamDetayGüven
ArapçaعتدHazır ve donanımlı olmakİhtiyaç anında anında devreye girecek biçimde eksiksiz tertip edilmeKesin
Latinceparatus, praeparatusHazır, hazırlanmış, donanımlıÖnceden tertip edilmiş olmayı ve tetikte bulunmayı karşılar; manevi murakabe boyutunu kısmen dışarıda bırakırGüçlü
İngilizceprepared, ready, standing byHazır, tedarik edilmiş, teyakkuzda"Standing by" ifadesi kökün anında müdahaleye amade olma ve bekleme boyutunu tam karşılarKesin
Almancabereit, gerüstet, vorrätigHazır, donanımlı, elde mevcutMaddi teçhizatı ve durumsal hazır bulunuşluğu verir; ilahi takdir vurgusunu içermezGüçlü
Fransızcaprêt, préparé, pourvuHazır, tedarikli, donatılmışHarekete geçmeye amade olma durumunu yansıtırGüçlü

Kaynak Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch, Littré Dictionnaire de la langue française.

Vücûh ve nezâir

Form / KullanımAnlam YüzüAyet Tipi / Bağlam
أَعْتَدْنَا / وَأَعْتَدْنَاİlahi adaletin tecellisi olarak azabın veya ödülün eksiksiz hazırlanmış olmasıKâfirler, zalimler ve münafıklar için cehennem azabının; müminler için ise cennet nimetlerinin önceden kesin olarak var kılınması (Nisâ 4:18, Nisâ 4:37, Kehf 18:29, Ahzâb 33:44)
عَتِيدٌKesintisiz gözetleyen, anında kayda geçiren ve şahitlik için hazır bulunan gözeticiİnsanın her söz ve fiilini kaydeden meleğin amade oluşu ve hesap gününde deliliyle hazır bekleyen yoldaş melek (Kâf 50:18, Kâf 50:23)
أَعْتَدَتْBeşeri planda bir davet veya amaç için ortam ve gereçleri eksiksiz tertip etmeMısır Azizi'nin eşinin kadınlar için ziyafet meclisi ve yaslanacak yerler hazırlaması (Yûsuf 12:31)

Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

DisiplinKullanım AlanıTartışma NoktasıAnlam Yoğunlaşması
KelamCennet ve cehennemin yaratılmışlığı meselesiأَعْتَدْنَا fiilinin geçmiş zaman kipiyle gelmesi sebebiyle cennet ve cehennemin halen mevcut ve yaratılmış (mahlûk) olup olmadığı tartışmasıMukadder bir akıbetin ontolojik olarak hazır bekletilmesi
FıkıhCihad ve savunma hazırlığı (i‘dâdü’l-idde / el-atâd)Savaş aletleri, binekler ve teçhizatın düşmana karşı barış zamanında dahi hazır ve işler tutulması yükümlülüğüCaydırıcılık amacıyla anında kullanıma hazır askeri donanım
TefsirAmel defterleri ve ilahi murakabe sistemiKâf 50:18'deki "rakîbün ‘atîd" terkibinin meleğin sıfatı olarak hiçbir anı kaçırmayan teyakkuz halini açıklamasıZamansal ve mekânsal olarak kaçınılmaz hazır bulunuşluk
HadisÖlüm sonrası ve kabir ahvali rivayetleriKişinin ölümle birlikte amellerinin ve varacağı yerin karşısına hazır çıkarılması bağlamındaki anlatımlarAmelin tehir edilmeksizin failin önüne konması

Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

SistemBağlamKarşılıkİşlevAçıklamaGüven
Diniİlahi adalet ve ceza/ödül düzeniAhirete matuf kesin tahsisatAmelin karşılığının varoluşsal olarak eksiksiz bekletilmesiİnsanın eylemine denk düşen karşılığın çoktan var kılınmış olması güven ve sorumluluk duygusunu diri tutarKesin
İlmiDeneysel düzenek ve metodolojik tertibatHipotezi sınamaya amade altyapıBilgi üretiminde veri toplama araçlarını hazır tutmaGözlemcinin yanılgıya yer bırakmayacak biçimde olguyu anında kaydetme donanımıGüçlü
SiyasiSavunma doktrini ve kriz yönetimiStratejik teyakkuz ve caydırıcılıkAni tehditlere karşı hazır kuvvet bulundurmaBir devletin saldırı vuku bulmadan evvel her türlü lojistik ve askeri gücünü harekete hazır tutmasıKesin
İktisadiİhtiyat akçesi ve kriz rezerviLikit ve amade sermaye/stokBeklenmedik dalgalanmalara karşı piyasayı güvenceye almaTüketim veya felaket anında gecikmeksizin devreye sokulabilecek hazır kaynak yönetimiGüçlü

Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

Alanİzomorfik KarşılıkAçıklamaGüven
Sayısal bilimlerPotansiyel enerjinin eşik değerde bekletilmesi / kesme (interrupt) mekanizmasıFizikte serbest bırakılmaya hazır potansiyel durum veya bilgisayar mimarisinde bir sinyal geldiğinde ana işlemi durdurup anında yanıt veren donanımsal hazır bekleme rutiniGüçlü
Beşeri bilimlerKurumsal teyakkuz hali ve hukuki yaptırım mekanizmasıBir ihlal vuku bulduğunda mahkemenin veya icra organının yeni bir yasa yapmaya gerek kalmaksızın yürürlükteki hazır müeyyideyi derhal tatbik etmesiGüçlü

Yanlış daraltma ve kritik hata riski

AlanAçıklama
Modern daraltma riskiKökün yalnızca mekanik veya zihinsel bir "planlama" olarak algılanması ve eylemin dinamik, anlık müdahaleye amade boyutunun silinmesi
Kur'an içi daha geniş anlamKur’an’da bu kök, zamanı geldiğinde araya hiçbir gecikme girmeksizin devreye giren ilahi takdirin, kayıt mekanizmasının ve ceza/mükâfat ortamının ontolojik kesinliğini ifade eder
Yanlış anlamanın doğuracağı hataCehennem veya cennetin "ileride bir gün duruma göre üretilecek" tesadüfi sonuçlar sanılması; meleklerin kaydının ise sonradan toparlanan hatıralar düzeyine indirgenmesi tehlikesi

Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

SoruCevap
Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir?Kur'an'ın hesap, adalet ve murakabe anlayışının soyut birer vaatten ibaret olmadığını; her an tecelli edebilecek, fiziki ve ontolojik olarak kurulu, kusursuz işleyen bir sisteme dayandığını gösterir.
Hangi ayet gruplarında belirleyicidir?İnkârcılara yönelik ceza vaatlerinin yer aldığı tehdit ayetlerinde (Nisâ, Kehf, Furkân) ve insanın bireysel sorumluluğunun melekler vasıtasıyla kayda geçirildiği eskatolojik sahnelerde (Kâf Suresi).
Hangi yanlış anlamaları düzeltir?İlahi adaletin tehir edilmesini acziyet veya hazırlıksızlık sanan inkârcı zihniyetin yanılgısını yıkar; hazırlığın tamam olduğunu, sadece belirlenmiş vaktin beklendiğini bildirir.

Nihai sentez ve LaTeX modeli

  • Somut anlamBir ihtiyacı veya görevi karşılamak üzere biniti, silahı, kabı veya ortamı tam teçhizatlı, işler ve erişilebilir halde bekletmek.
  • Soyut anlamBir hükmün veya fiilin, tetikleyici şart gerçekleştiği anda sıfır zaman aralığında tatbik edilmesini sağlayan ontolojik ve epistemolojik hazır bulunuşluk.
  • Sistematik karşılıkVaroluşsal ve ahlaki eylemlerin karşılıklarının gecikmeksizin tahakkuk etmesini güvenceye alan hazır altyapı ve teyakkuz nizamı.
  • LaTeX modeliS→κR  ⟹  ∀t≥t0,lim⁡Δt→0E(t+Δt)−E(t)Δt≠0
  • LaTeX açıklamasıFormülde S hazırlık öncesi genel durumlar kümesini, κ hazırlama ve donatma operatörünü (عتد kökünün fiili eylemini), R ise tam hazır ve amade olma durumunu (عتيد hali) simgeler. t0 anından itibaren sistemin hazır hale gelmesiyle birlikte, olayın vuku bulma eşiğinde (Δt→0) sonuç eyleminin (E) anında ve gecikmesiz türevlenebilir bir etki doğurduğu, araya hiçbir hazırlık boşluğunun girmediği matematiksel olarak ifade edilmiştir.
Metin sürümü (yapay zekâ araçları için)Harfe göre kök dizini: ع