عسر

Klavye kısayolları

Ara
/
Yeni not
n
Önceki / sonraki ayet
[ ]
Okuma modu
f
Graf modu
g
Kur'an evreni
e
Kapat / geri
Esc
Grafiği atla

Kök ağı

Kök ağı: ع-س-ر11 sîga, 66 mücavir kök, 12 ayet, 9 sure; sîgalar ve mücavir kökler Sîgalar ve Mücavir kökler kartlarında, ayetler Ayetler kartında liste olarak var.هطععُسْرَةٍعَسِيرًاالْعُسْرَعسريسرعَسِيرٌعَسِرٌرمضزيغضيقالْعُسْرِفرقيومصوم

KökSîga 11Ayet 12Sure 9Mücavir 66

▶ Ağı aç (3B)

عسر

ع - س - ر

KÖK
  • 12 geçiş
  • 12 ayet
  • 11 sîga
  • 12 sözlük

Kur'an'daki karşılığı: Zorluk

Notlarım

Sözlükler(12)

Kitâbu'l-'Ayn

Halîl b. Ahmed · 8. yyTR5.180 harf
باب العين و السين والراء معهما )ع س ر، ع ر س، س ع ر، س ر ع، ر س ع مستعملات، ر ع س مهمل( عسر: العُسْرُ: قلّة ذات اليد. والعُسْرُ نقيض اليُسْر، والعُسْرُ خلافٌ والتواءٌ. أمرٌ عسيرٌ وعَسِرٌ، ويومٌ عسيرٌ وعَسِرٌ، ولم أسمع: رجلٌ عَسِرٌ. وعسُر الأمر يَعْسُر عُسْراً، ويجوز عَسارة، ونعته عسير. وعَسِرَ الأمر يَعْسَرُ علينا عَسْراً، وهو شاذ، لاختلاف تصريفه في الفعل والنعت. قال: عليك بالميسور واترك ما عسر
Maddenin bağlantısı

باب العين و السين والراء معهما

)ع س ر، ع ر س، س ع ر، س ر ع، ر س ع مستعملات، ر ع س مهمل( عسر: العُسْرُ: قلّة ذات اليد. والعُسْرُ نقيض اليُسْر، والعُسْرُ خلافٌ والتواءٌ. أمرٌ عسيرٌ وعَسِرٌ، ويومٌ عسيرٌ وعَسِرٌ، ولم أسمع: رجلٌ عَسِرٌ. وعسُر الأمر يَعْسُر عُسْراً، ويجوز عَسارة، ونعته عسير. وعَسِرَ الأمر يَعْسَرُ علينا عَسْراً، وهو شاذ، لاختلاف تصريفه في الفعل والنعت. قال: عليك بالميسور واترك ما عسر وإن أداروك لشربٍ فاستدر ورجلٌ أَعْسَرُ بينُ العَسَرِ. وأَعْسَرُ يَسَرٌ وامرأةٌ يسراء عسرة إذا كان يعمل بيديه معاً فإذا عمل بيده الشُّمْلَى وكانت غالبة على اليُمْنَى فهو أَعْسَرُ. وأَعْسَرَ الرجلُ إذا صار من مَيْسَرَةٍ إلى عُسْرة. وعَسَرْتُه أعْسُرُه عُسْراً إذا لم تَرْفُقْ به إلى ميسرة. والمعسورُ: المضّيَّق عليه. وبلغت معسوره إذا لم تَرْفُقْ به، وعَسَّرْتُ عليه تعسيراً، أو عَسَرْتُ عليه عُسْراً إذا خالفته. ومن العرب من يقول: عَسُرَ الأمر وعَسِرَ الرّجل فرقا بينهما. والعُسْرَى ذَهابُ اليُسْرَى. ويقال: يَسَّرَهُ الله للعُسْرَى، لا وّفقه لليُسْرَى وما كان أعسر ولقد كان عمل بعسارة. واستعسرته: طلبت معسوره. واستعسر الأمر وتعسَّر، أي: التوى. وتغسّر الغزل بالغين المعجمة إذا التبس فلا يقدر على تخليصه، ولا يقال بالعين المهملة إلاّ تجشماً. وأَعْسَرَتِ المرأةُ: عَسُر عليها وِلادُها. وقيل: أَعْسَرت وأنّثت إذا دُعيَ عليها، وأيسرت وأذكَرتْ إذا دُعي لها. والعَسِيرُ: الناقةُ التي اعتاصت فلم تحملْ سَنَتها. قال: وعسيرٍ أدماءَ حادرةِ العي نِ خنوفٍ عَيْرانةٍ شِملالِ ويقال: عَسِرَ الناقةُ، وناقةٌ عاسرةٌ تَعْسِرُ إذا عَدَتْ، أي: ترفع ذنبها. قال: تراني إذا ما الرّكبُ جدّوا تنوفةً تُكَسّرُ أذناب القلاص العواسِرِ وناقَةٌ عَوْسَرانيّة، وهي التي تُرْكَبُ من قبل أن تُراضَ. والذَّكَرُ عَيْسرانّي كالمنسوب، وإن شئت طرحت الياء، وضممت السّين كما تضمّ الخيُزران، فتقول: عَيْسُران، وتفتح السين أيضاً كما تفتح الغَيْدَقان، فتقول عَيْسَران. عرس: العِرْسُ: امرأة الرّجل. ولبوءة الأسد عِرْسُه. والعَروس نعتٌ للرجل والمرأة، استويا فيه ما داما في تعريسهما إذا عَرَّس أحدهما بالآخر. وأحسن ذلك أن يقال للرجل: مُعْرِسٌ، لأنّه أَعْرَسَ أي: اتخذ عِرْساً. والعُرْسُ: اسم الطعام الذي يُعْرَسُ للعّروس. والعرب تؤنث العُرْس. قال: يمشي إذا أخذ الولـيد بـرأسـه مشيا كما يمشي الهجين المُعْرِسُ هذا هو الذي يُعْرِسُ العُرْس، وهو اسم الطعام الذي يُعْرَسُ للعَروس. قال عرّام: عَرِسَ الرجلُ يَعْرَسُ عَرَساً، أي: بَطِرَ. ويقال: عَرِسَ به، أي: لزمه، واعترسوا عنه، أي: تفرَّقوا. والعِرْسِيّ: ضربٌ من الصّبغ يشبه لون ابن عرس. والعِرِيّسُ: مأوى السد في خيسٍ من الشجر والغياض في أشدها التفافاً. وقول جرير: أَجَمي فيهِمْ وعِرّيسي يعني: منبت أصله في قومه. والتَّعريس: نزول القوم في السّفر من آخر الليل، ثم يقعون وقعة ثم يرتحلون. قال زهير: وعرّسوا ساعةً في كُثْبِ أَسْنُمَةٍ ومنهم بالقَسُوميّات مُعْـتَـرك ابن عرس: دويبّة دون السّنَّوْر أَشْتَرُ أَصَكُّ، وربّما أَلِفَ البيت فَرجَنَ فيه. وجمعه: بناتُ عرسٍ، هكذا يجمع ذكراً كان أم أنثى. سعر: السّعْرُ: سعر السوق الذي تقوم عليه بالثمن. تقول: أسعر أهل السّوق إسعاراً، وسّعروا تسعيراً إذا اتفقوا على سِعْر. وقيل للنبيّ صلى الله عليه وآله: سَعِّرْ لنا. فقال: المُسَعّرُ الله. والسِّعر: وَقود النار والحرب. قال: شددت لها أزري وكنت بسعرها سعيداً وغير الموقديها سعيدها وسعّرت النار في الحطب والحرب، وسعّرت القوم شراً، ويجوز بالتّخفيف. واستعرت النار في الحطب، واستعرت الحرب والشرّ. ورجل مِسْعَر حربٍ، أي: وقَاد لها. قال الضرير: موقد لها والسّاعور: كهيئة تنّور يحفر في الأرض. والسعير: النار. والسُّعار حرّها، وهو السُّعر أيضاً وسُعِرَ الرجل فهو مسعور إذا ضربه السّموم والعطش. قال: أَسْعَرَ ضَرْباً أو طُوْالاً هِجْرَعا

يعني طويلاً. والسَّعْرَةُ في الانسان لون يضرب إلى سواد فُوَيْقَ الأدَمَة. والسُّعرة في الأشياء على ما وصفنا. ومساعرُ البعيرِ: مشافِرُهُ. قال أبو ليلى: آباطُه وأرفاعُه. الواحد: مَسْعَرٌ، وهو أيضاً أصل ذنب البعير حيث دقّ وَبَرُهُ. ويقال لها: المشاعر، لأنّ في تلك المواضع من جسده شعراً، وسائر جسده وَبَر. والسّعْراوةُ التي تتردد في الضوء الساقط في البيت من الشمس من الهباء المنبتّ. سرع: السَّرعُ: من السّرعة في جري الماء وانهيار المطر ونحوه. وقال: .................... غربٌ على ناضحٍ في سجله سَرَعُ والسّريع: نقيض البطيء ما كان سريعاً ولقد سَرُع سُرْعة. وأما قولك: قد أسرع فإنه فعل مجاوز يقع معناه مضمراًعلى مفعول به، أي: أسرع المشيَ وغيره، لمعرفته عند المخاطبين، استغني عن إظهاره فأضمر. ومثله: أفْصَح فلان، أي أفصح القول، وفُصح الرّجل فصاحةً أي: صار فصيحاً. والسَّرْعُ: قضيب سنة من قضبان الكرم، وجمعه: سُرُوع. وهي تَسْرُعُ سُرُوعاً. فهي سارعة. والجميع سوارع ما دامت غرّتها تقودها. والسَّرْع اسم للقضيب خاصّةً، ويقال لكلّ قضيب ما دام غضّاً رطباً: سَرَعْرَع. وإن أنثها قلت: سرعرعة. قال يصف الشباب: أزمان إذ كنت كنعت الناعتِ سَرَعْرَعاً خوطاً كغصنٍ نابتِ وسَرَعانُ الناس: اوائلهم الذين يسبقون إلى أمر. ويقال: لسُرعان ما صنعت كذا، ولوُ شكان ما خرجت، في معنَى ما أسرعَ ما صنع، وهنّ ثلاث كلمات ثلاث:سرعان، ووشكان، وعجلان، وحرّك عرّام سَرَعان ووَشَكان. قال بشر: أتخطب فيهم بعد قتل رجالهم لَسُرْعان هذا والدّماء تَصَيَّبُ واليَسْرُوع والأسروع: دودٌ تكون على الشوك والحشيش. الواحد: يسروعة وأسروعة. والجمع: الأساريع. قال امرؤ القيس: وتعطو برخْصٍ غيرِ شننٍ كأنّه أساريعُ ظبيٍ أو مساويكُ إسحل نسب الدّود إلى رملٍ يُسمَّى ظبياً. وقال أبو الدقيش، نسبها إلى الظّبي، لأن الظباء تأكل هذا الضرب من الدّود كما تأكل النمل. وضمّ الياء لغةً وجمعهُ يساريع. قال: ونحن نسمي تلك الدود السُّرْفَةَ، ويجمع على سُرَفٍ. رسع: رسعتَ عين الرجل، أي فَسَدَتْ وتغيّرت. رجُلٌ مُرَسِعٌ ومُرَسِعّةٌ. وقد رَسَعَ ورَسَّعَ، لغتان. قال: مرسّعة وسط أرباعه به عَسَمٌ يبتغي أرنبا

es-Sıhâh

Cevherî · 10. yyTR1.128 harf
العُسْرُ: نقيض اليسر. يقال: عُسْرٌ وعُسُرٌ. وقد عَسُرَ الأمرُ بالضم يَعسُرُ عُسْراً، فهو عَسيرٌ. وعَسِرَ الأمر بالكسر يَعْسُرُ عُسْراً، أي التاثَ، فهو عَسِرٌ. وعَسَرتِ الناقةُ بذَنَبها تَعسِرُ عَسَراناً، إذا شالت به. وعَسرتُ الغريم أعْسُرُهُ وأعسِرُهُ عَسْراً، إذا طلبتَ منه الدين على عُسْرَتِهِ. وعَسَرَتِ المرأةُ، إذا عَسُرَ ولادها. وعَسَرَني فلانٌ، أي جاء على يساري. ويقال: رجلٌ أعْسَرُ بَيِّن
Tamamını oku

Tehzîbu'l-Luğa

Ezherî · 10. yyTR yok18.243 harf
باب العين والسين مع الراء عسر ، عرس ، سرع ، سعر ، رسع ، رعس : مستعملات . عسر : قال الله جل وعزّ : ( وَإِن كَانَ ذُو عُسْرَةٍ فَنَظِرَةٌ إِلَى مَيْسَرَةٍ ) ( البقرة : 280 ) ، وقال الله جل وعز : ( ءَاتَاهَا سَيَجْعَلُ اللَّهُ بَعْدَ عُسْرٍ ) ( الطلاق : 7 ) وقال : ( ذِكْرَكَ فَإِنَّ مَعَ الْعُسْرِ ) ( الشرح : 5 ) . والعُسْر : نقيض اليسر . والعُسْرة : قِلّة ذات اليد . وكذلك الإعسار . والعُسْرى :
Tamamını oku

Mekâyîsü'l-Luğa

İbn Fâris · 11. yyTR11.274 harf
(باب العين والسين وما يثلثهما) (عسف) العين والسين والفاء كلماتٌ تتقارب ليست تدلُّ على خير إنما هي كالحَيْرة وقلّة البصيرة. قال الخليل: العَسْف: ركوب الأمر من غير تدبير، وركوبُ مفازةٍ بغير قَصْد. ومنه التعسُّف. قال ذو الرّمّة: *قد أعْسِفُ النّازحَ المجهولَ مَعْسِفُهُ *** في ظلِّ أخضَرَ يدعو هامَه البومُ([1]) والعَسِيفُ: الأجير؛ وما يبعدُ أن يكون من هذا القياس؛ لأنَّ ركوبَه في الأمور فيما
Tamamını oku

Müfredât

Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR450 harf
- العسر: نقيض اليسر. قال تعالى: ﴿فإن مع العسر يسرا * إن مع العسر يسرا﴾ [الشرح/5 - 6]، والعسرة: تعسر وجود المال. قال: ﴿في ساعة العسرة﴾ [التوبة/117]، وقال: ﴿وإن كان ذو عسرة﴾ [البقرة/280]، وأعسر فلان، نحو: أضاق، وتعاسر القوم: طلبوا تعسير الأمر. ﴿وإن تعاسرتم فسترضع له أخرى﴾ [الطلاق/6]، ويوم عسير: يتصعب فيه الأمر، قال: ﴿وكان يوما على الكافرين عسيرا﴾ [الفرقان/26]، ﴿يوم عسير * على الكافرين غير يسير﴾
Tamamını oku

Esâsü'l-Belâğa

Zemahşerî · 12. yyTR445 harf
ع س ر عسرت عليّ حاجتي عسراً وتعسرت واستعسرت‏:‏ التاثت‏.‏ وعسر عليّ فلان‏:‏ خالفني‏.‏ ورجل عسر وهو نقيض السهل وأمر عسير‏.‏ ولا تعسر غريمك‏:‏ لا تأخذه على عسرة ولا تطالبه إلا برفق‏.‏ وخذ ميسوره ودع معسوره ويسّره الله للعسرى ولا وفقه لليسرى‏.‏ ويقال في الدعاء للمطلوقة‏:‏ أيسرت وأذكرت وعليها‏:‏ أعسرت وانثت‏.‏ واعتسرت الكلام إذا تكلمت به فدع ذا وعدّ إلى غيره وشر المقالة ما يعتسر وهو مستعار‏:‏
Tamamını oku

Lisânü'l-Arab

İbn Manzûr · 13. yyTR10.889 harf
العسْر والعُسُر: ضد اليُسْر، وهو الضّيق والشدَّة والصعوبة. قال الله تعالى: سَيَجْعَل الله بعد عُسْرٍ يُسْراً، فإِن مع العُسْرِ يُسْراً إِن مع العَسْرِ يُسْراً؛ روي عن ابن مسعود أَنه قرأَ ذلك وقال: لا يَغْلِبُ عُسْرٌ يُسْرَينِ؛ وسئل أَبو العباس عن تفسير قول ابن مسعود ومُرادِه من هذا القول فقال: قال الفراء العرب إِذا ذكرت نكرة ثم أَعادتها بنكرة مثلها صارتا اثنتين وإِذا أَعادتها بمعرفة فهي هي، تقول
Tamamını oku

Kâmûsü'l-Muhît

Fîrûzâbâdî · 15. yyTR736 harf
* ع س ر * * العُسُر * بسكون السين وضمها ضد اليسر قال عيسى بن عمر كل اسم على ثلاثة أحرف أوله مضموم وأوسطه ساكن فمن العرب من يخففه ومنهم من يثقله مثل عُسْر وعُسُر ورُحْم ورُحُم وحُلْم وحُلُم وقد * عَسُر * الأمر بالضم * عُسْراً * فهو * عَسِيرٌ * و * عَسِرَ * عليه الأمر من باب طرب أي التاث فهو * عَسِرٌ * و * عَسَرَ * غريمه طلب منه الدين على * عُسْرَتِهِ * وبابه ضرب ونصر ورجل * أعْسَرُ * بين *
Tamamını oku

Tâcü'l-Arûs

Zebîdî · 18. yyTR9.851 harf
العسر، بالضم وبضمتين، قال عيسى بن عمر: كل اسم على ثلاثة أحرف، أوله مضموم وأوسطه ساكن، فمن العرب من يثقله، ومنهم من يخففه، مثل عسر وعسر، وحلم وحلم، وبالتحريك: ضد اليسر وهو الضيق والشدة والصعوبة. قال الله تعالى: سيجعل الله بعد عسر يسرا. وقال: فإن مع العسر يسرا. إن مع العسر يسرا. روى عن ابن مسعود رضي الله عنه أنه قرأ ذلك، وقال: لن يغلب عسر يسرين. وسئل أبو العباس عن تفسير قول ابن مسعود ومراده من هذا
Tamamını oku

Lane's Lexicon

Edward W. Lane · 19. yyTR15.522 harf
عَسُرَ 1 عَسُرَ ذ , aor. عَسُرَ , inf. n. عُسْرٌ (S, A, O, Msb, K) and عُسُرٌ (S, A, K) and عَسَارَةٌ (Msb, K) [and مَعْسُورٌ and عُسْرَةٌ and مَعْسَرَةٌ and مَعْسُرَةٌ and عُسْرَى (see عُسْرٌ below)]; and عَسِرَ, aor. عَسَرَ , inf. n. عَسَرٌ; (S, O, Msb, K;) and ↓ تعسّر, (A, O, Msb, K,) and ↓ تعاسر, (K,) and ↓ استعسر; (A, O, Msb, K;) It (an affair, or a thing, S, A, O, Msb) was, or became,
Tamamını oku

Salmone

H. Anthony Salmone · 19. yyTR2.366 harf
عَسَرَ عَسَرَ I , U ( n. ac. عَسْر 1 , عُسْر 3 ) a. [ 'Ala ], Was difficult, hard, arduous, trying for; distressed; was hard upon, dunned ( debtor ); opposed, resisted. عَسِرَ عَسِرَ A ( n. ac. عَسَر 4 ), a. Was left-handed; was ambidextrous. b. see infra ( a ), ( b ). عَسُرَ عَسُرَ U ( n. ac. عُسْر 3 , عُسْرَة 3t , عُسْرَى 3ya , عُسُر 10 , مَعْسَر 17 , مَعْسُر 19 , عَسَاْرَة 22t ),
Tamamını oku

Kitâbullâh

Kur'an kullanımından türetilmişTR yok32.259 harf
عسر عَسِرَ- يَعْسَرُ (عَسُرَ- يَعْسُرُ) - عُسْر - عَسِر - عَسِيْر - أَعْسَر - عُسْرَى - عُسْرَة - تَعَاسَرَ - يَتَعاسَرُ عَسِرَ- يَعْسَرُ (عَسُرَ- يَعْسُرُ) + أمر + على كائن: يجد الكائن جهداً ومشقة لعمل شيء مراد في أمد مفترض بالجهد المفترض عُسْر: اسم فعل " عَسِرَ- يَعْسَرُ ": الصعوبة في إنجاز العمل خلال المدة المفترضة أو بالجهد المفترض
Tamamını oku

Sîgalar(11)

Mücavir kökler66 mücavir (88 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.
  1. يسر

    6 ortak ayet · “Yüsr” sol kol; “u’sr”, yanın ayna dönüşmesi ile solak…

  2. رمض

    1 ortak ayet · Rfd (dat) torbadan veya tulumdan sızan su demektir…

  3. هطع

    1 ortak ayet · “Etea’”dan dönüşmüştür

  4. فرق

    2 ortak ayet · Fırka Kayalıktan kopan parça demektir

  5. كمل

    1 ortak ayet · Tam

  6. رضع

    1 ortak ayet · Rda (re,dat,ayn) memede biberon, süt

  7. يوم

    4 ortak ayet · “Yemm” durgun akan su demektir

  8. نفق

    2 ortak ayet · İki yüzlüler

  9. زيغ

    1 ortak ayet · Sıyağ(sad) kalıba dökülmüş parça, Sığa fiil olarak şekil…

  10. كلف

    1 ortak ayet · Yükümlü tutarız

  11. رهق

    1 ortak ayet · Bira gibi hafif sarımtırak içkidir

  12. صوم

    1 ortak ayet · “Sume” damga demektir

Geçtiği ayetler(12)

  1. فَإِنَّ مَعَ الْعُسْرِ يُسْرًا

    ZorlukMuhakkak ki güçlükle beraber bir kolaylık vardır.

  2. إِنَّ مَعَ الْعُسْرِ يُسْرًا

    ZorlukElbette güçlükle beraber bir kolaylık vardır.

Sîga sayfası: تَعَاسَرْتُمْ

Kök analizi

Kök tanımı ve çekirdek özet

AlanDeğer
Kökعسر
YapıÜçlü
Özel DurumBelirgin fark tespit edilmedi
Bağlamsal Yakın Köklerضيق, حرج, شدد, كبد
Zıt Kökيسر
Çekirdek Özet 1İpin düğümlenip karışması, işin bükülüp ters gitmesi, hareketin ve akışın sertleşerek tıkanması
Çekirdek Özet 2Hukuki ve ahlaki ilişkilerde darlık, imkânsızlık hali ve inkârcılar için hesap gününün şiddeti
Çekirdek Özet 3Varlıkta mutlak ve kalıcı tıkanmanın olmaması; ilahi yasada zorluğun genişleme ve kolaylıkla kuşatılmış bulunması
Kritik Hata RiskiKökü yalnızca bireysel maddi fakirlik veya psikolojik sıkıntıya indirgeyip toplumsal dolaşımı tıkayan katılaşmayı ve ontolojik çıkmazı gözden kaçırmak

Biliteral analiz

Biliteral ÇekirdekTemel AnlamEklenen UnsurOluşan Anlam Farkı
عسSıkışma, koyulaşma, iz sürme ve daralma hareketini ifade eder; nitekim عسعس kökünde karanlığın basması ve sıklaşması, عسل kökünde yoğunlaşıp kıvam bağlama, عسق kökünde yapışıp kalma anlamları mevcuttur.رİpe ve harekete dönme, süreklilik ve sert bağlanma anlamı katarak birikintiyi çözümsüz bir düğüme, bükülmeye, geçit vermez bir sertliğe ve şiddete dönüştürür.

Piktografik analiz

BirimPiktografik İmge / HareketAnlam Açıklaması
عGöz; kaynak, görme, açılma ve derinleşmeDurumu açıkça ortaya çıkaran, saklanamayan hal ve nesnenin özüne nüfuz eden odaklanma
سDiken, destek; tutunma, takılma, batma ve dirençHarekete karşı koyan direnç, ilerlemeyi engelleyen pürüz ve takılma hissi
رİnsan başı; başlangıç, üst, süreklilik ve yönelimSürecin bütününe hâkim olan, durumu başından sonuna kuşatan sert yönelim
عسرGözle görünen engelin hareketi takılarak bütünüyle sarmasıAkıcı bir sürecin pürüzlere çarparak kıvrılması, iç içe geçip düğümlenmesi ve bütünüyle sert bir dirence bürünmesi hareketi

Tarihsel ve erken kullanım

AlanVeri
İlk fiziksel anlamİpin birbirine dolanıp çözülemez hale gelmesi (تعسر الغزل), devenin ehlileştirilmeden zorla ve huysuzken binilmesi (اعتسار الناقة) ve kişinin sol elini kullanarak işi tersine veya alışılmadık yönde yapması (أعسر).
Cahiliye şiiri kullanımıErken dönem şairi Cerîr’in şu beytinde kök, zorluk çıkaran ve uzlaşmaz tavır anlamında geçmektedir: بِشْرٌ أبو مروانَ إنْ عاسرتَهُ / عَسِرٌ وعند يَساره ميسورُ
Erken Arapça kullanımİbn Mes‘ûd’un İnşirâh suresindeki ayetlere dair şu açıklaması erken dönem dil ve anlama zeminini gösterir: لا يَغْلِبُ عُسْرٌ يُسْرَينِ (Bir tek zorluk iki ayrı kolaylığa asla galip gelemez).

Kaynak Lisān al-ʿArab, Maqāyīs al-Lugha ve Kitābü’l-ʿAyn.

Sami etimolojik katman

Sami dillerinde عسر kökü, fiziksel olarak bir bağın sıkılması, dolaşması, hareketin bükülmesi ve buna bağlı olarak ortaya çıkan sıkışma ve baskı matrisiyle ilişkilidir. Klasik Arapçada kök aslen bükülme, terslik (خلاف والتواء) ve çözülmez düğümleşme anlamını muhafaza etmiştir. İbranicede kökle fonetik ve anlamsal yakınlık taşıyan ע-צ-ר (ʿ-ṣ-r / ʿatsar) kökü baskı altında tutmak, hapsetmek, hareketi durdurup alıkoymak anlamındadır; yine ע-ש-ׁ-ק (ʿ-š-q) kökü zorbalık, haksız baskı ve sıkıştırmayı ifade eder. Süryanicede ‘-ṣ-r kökü sıkma ve zorlama katmanında benzer bir semantik çekirdek taşır. Arapça bu kökteki fiziksel düğümlenme ve akışın kesintiye uğraması hareketini, hem toplumsal-iktisadi darlık (el darlığı, ödeme güçlüğü) hem de ahlaki ve ontolojik boyutta karşılaşılan çetin ve uzlaşmasız süreçler (yevmün ‘asîr) için özelleştirmiştir.

Güven Güçlü

Kaynak Brown-Driver-Briggs, Payne Smith ve Maqāyīs al-Lugha.

Etimolojik analiz

KatmanVeriAçıklamaGüven
İç Arapça etimolojik yönعسرİpin karışması ve devenin itaatsizliğinden türeyerek işin sarpa sarması, borçlunun darlığı ve sert tabiat anlamlarını kazanmıştır.Kesin
Sami dilleriyle etimolojik ilişkiİbranice ʿ-ṣ-r ve Süryanice ʿ-ṣ-rHareketi durdurma, hapsetme, engelleme ve sıkıştırma eksenindeki ortak Sami semantik çekirdeğiyle örtüşür.Güçlü
Daha geniş dilsel ilişkiVeri bulunamadıSami ailesi dışında spekülasyondan uzak, doğrudan genetik bir bağ tespit edilmedi.Veri bulunamadı

Kaynak Maqāyīs al-Lugha ve Brown-Driver-Briggs.

Kardeş kökler

KombinasyonDurumTemel AnlamAnlam DetayıNot
عسرAnlamlıZorluk, darlık, dolaşıklıkHareketi ve akışı tıkayan iç içe geçme ve sertlik.Hedef köktür; Kur'an'da geçer.
عرسAnlamlıBir yere konaklamak, bağlanmakGece yolculuğundan sonra dinlenmek üzere inmek; evlilik bağı ve düğün.Kur'an'da geçmez; bağlanma ve tutunma ekseninde çekirdekle ilişkilidir.
سعرAnlamlıAteşi tutuşturmak, alevlendirmekAteşin harlanması, şiddetlenmesi ve piyasada fiyatın yükselip kızışması.Kur'an'da geçer; şiddet ve yoğunlaşma ortak paydasıdır.
سرعAnlamlıHız, çabukluk, atiklikHarekette duraksamanın olmaması, atik ve ivmeli geçiş.Kur'an'da geçer; akışın engelsiz hızlanması yönüyle kökle zıtlaşır.
رعسAnlamlıTitremek, sarsılmakBedende veya nesnede güçsüzlükten doğan titreme ve sendeleyiş.Kur'an'da geçmez; Arapçada zayıflık ve istikrarsızlık anlatır.
رسعAnlamlıGöz kapağının yapışması, eklemin gevşemesiGöz pınarının kirlenip kabuk bağlaması veya topuk kemiğinin oynaması.Kur'an'da geçmez; pürüz ve yapışma anlamı taşır.

Komşu kökler ve zıt kök

Kökİlişki TürüAnlam AlanıKarşılaştırmalı NüansAnlam Detayı
عسرMerkezDarlık, tıkanma ve uzlaşmazlıkİpin düğümlenmesi gibi sürecin bükülerek içinden çıkılmaz hale gelmesi.Hukuki, iktisadi ve ahlaki boyuttaki tıkanıklığı ve sertliği ifade eder.
ضيقKomşuHacimce daralmaMekânın, göğsün veya sınırın fiziken veya ruhen sıkışmasıdır; عسر ise işleyişin düğümlenmesidir.İçine sığamama ve kuşatılma hissi öne çıkar.
حرجKomşuÇıkışsızlık, günah ve yasak baskısıİçinden çıkılması mümkün olmayan dar boğaz ve dini sorumluluk baskısıdır; عسر olgusal çetinliği anlatır.Hukuki ve vicdani engellerde kullanılır.
شددKomşuSertlik, kuvvet ve gerginlikBir bağın veya durumun kuvvetle gerilmesidir; عسر bükülme ve karışma pürüzünü de içerir.Güç ve baskının yoğunlaşmasını ifade eder.
كبدKomşuZahmet, meşakkat ve içsel yıpranmaVarlığın varoluşsal zorluk ve yorgunluk içinde yaratılmış olmasıdır; عسر ilişkisel tıkanmadır.İnsanın çabası sırasındaki içsel ezilmedir.
يسرZıtKolaylık, açıklık, akıcılıkYolun açık olması, işin pürüzsüzce akması ve imkânların elverişli hale gelmesi.Düğümsüzlük, genişlik ve rahatça çözüme ulaşma durumudur.

Başka dillerde anlam karşılıkları

DilKelime / KelimelerKısa AnlamDetayGüven
ArapçaعسرÇözümsüzlük, darlık ve sertlikSürecin düğümlenip tersine dönmesi ve kolaylığın karşıtı olma durumudur.Kesin
Latincedifficultas, angustiaZorluk, dar geçit, sıkıntıNesnel zorluğu ve daralmayı karşılar; ipin bükülmesi ve ahlaki inat nüansını eksik bırakır.Güçlü
İngilizcehardship, adversity, distressÇetinlik, darlık, terslikYaşanan meşakkati ve imkânsızlığı iyi karşılar; kökteki akışın düğümlenmesi imgesini tam taşımaz.Güçlü
AlmancaBedrängnis, Not, BeschwernisDarlık, çetin durum, sıkıntıİktisadi ve fiili sıkışmayı verir; ontolojik çözümsüzlük boyutunu kısmen dışarıda bırakır.Güçlü
Fransızcadifficulté, gêne, détresseEngel, darlık, çetinlikHareketi kısıtlayan engelleri ve maddi darlığı ifade eder; kökün uzlaşmazlık katmanını vermez.Güçlü

Kaynak Oxford Latin Dictionary ve Lane’s Lexicon.

Vücûh ve nezâir

Form / KullanımAnlam YüzüAyet Tipi / Bağlam
الْعُسْرِ / الْعُسْرَةِ / عُسْرَةٍİktisadi darlık ve ödeme güçlüğüBorçlunun içine düştüğü maddi imkânsızlık veya sefer hazırlığındaki darlık hali; Bakara 2:280, Tevbe 9:117.
الْعُسْرِ / عُسْرًاDinde veya hükümlerde meşakkat ve zorlamaİlahi tekliflerin fıtrata uygunluğu, oruçta kolaylığın murat edilmesi ve Musa-Hızır yolculuğundaki zorlama; Bakara 2:185, Kehf 18:73.
عَسِرٌ / عَسِيرٌ / عَسِيرًاKıyamet gününün inkârcılar için çetinliğiKafirlerin kaçamayacağı, hiçbir esnekliğin ve kurtuluşun bulunmadığı hesap gününün dehşeti; Furkân 25:26, Kamer 54:8, Müddessir 74:9.
تَعَاسَرْتُمْSosyal ilişkilerde uzlaşmazlık ve inatlaşmaAile hukukunda tarafların nafaka veya emzirme konusunda katılaşıp birbirine zorluk çıkarması; Talâk 6:6.
لِلْعُسْرَىKötülük ve azap yoluna sevk edilmeCimrilik edip kendini müstağni sayanın nihai hüsran ve yıkım yoluna terk edilmesi; Leyl 92:10.

Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

DisiplinKullanım AlanıTartışma NoktasıAnlam Yoğunlaşması
KelamTeklif-i mâ lâ yutâk ve ahiret azabıAllah'ın insana güç yetiremeyeceği zorluğu yükleyip yüklemeyeceği ve ahiretin kafirler için عسير olması meselesi.İlahi adaletin gereği olarak dinde mutlak zorluğun nefyedilmesi, ahirette ise adaletin sertleşmesi.
FıkıhBorç erteleme (inzar) ve ruhsat hükümleriBorçlunun ذو عسرة olması halinde mühlet verilmesinin vacip oluşu ve darlığın ruhsatlara yol açması.Darlık ve aczin borç tahsilini durduran hukuki bir engele dönüşmesi; kolaylaştırma ilkesi.
Tefsirالعسر ile يسر arasındaki belirlilik farkıİnşirâh suresinde harf-i tarifli العسر karşısında nekra gelen يسرا lafzının semantik tahlili.Belirli olan tek bir sıkıntının iki ayrı ve sınırsız kolaylıkla aşıldığı fikri.
HadisMuamelelerde kolaylık ve müflise mühletDarda kalana kolaylık gösterenin (من يسّر على معسر) Allah tarafından dünya ve ahirette ferahlatılması.Sertliğin yerini ahlaki nezaket ve hukuki esnekliğin alması tavsiyesi.

Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

SistemBağlamKarşılıkİşlevAçıklamaGüven
DiniŞeriatın gayeleri ve ibadet teklifleriRuhsat kapısıDinde meşakkatin kaldırılması ve kolaylığın (yüsr) esas kılınmasıDin fıtratı tıkamak için değil, akışı sağlamak için konmuştur; zorluk ilahi tasarrufla aşılır.Kesin
İlmiProblem çözme ve metodolojiKriz veya çıkmaz haliDüşünce yönteminde yanlış düğüm atılmasının açığa çıkmasıHatalı öncüllerin bilgiyi tıkaması ve yeni bir paradigma ile çözüme (yüsr) geçiş zorunluluğu.Güçlü
SiyasiKamu yönetimi ve tebaa ile ilişkilerKatılaşma ve istibdatBürokratik veya siyasi mekanizmanın uzlaşmazlığıYöneticinin halka zorluk çıkarmaması, anlaşmazlıklarda esneklik üretilerek krizin dağıtılması.Güçlü
İktisadiBorç, kredi ve piyasa dolaşımıLikidite krizi ve iflas darlığıNakit akışının durması, dolaşımın tıkanmasıBorçlunun boğulması yerine mühlet verilerek sermaye dolaşımının yeniden açılması.Kesin

Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

Alanİzomorfik KarşılıkAçıklamaGüven
Sayısal bilimlerAkışkanlar mekaniğinde viskozite artışı ve hidrolik dirençSıvının veya akışkanın boru içinde sürtünme ve pürüz nedeniyle akış debisini sıfıra yaklaştırması; devrenin yüksek empedansla tıkanması.Güçlü
Beşeri bilimlerSosyolojide yapısal işlevsizlik ve hukuki kilitlenme (deadlock)İki tarafın uzlaşmayı reddederek hukuki veya toplumsal akışı durdurması; sözleşmenin uygulanamaz hale gelip tarafları kilitlemesi.Güçlü

Yanlış daraltma ve kritik hata riski

AlanAçıklama
Modern daraltma riskiKökün yalnızca bireysel parasızlık, geçim darlığı veya anlık bir moral bozukluğu olarak algılanması.
Kur'an içi daha geniş anlamKök; bireysel mali krizin ötesinde ailevi uzlaşmazlığı (تعاسرتم), ontolojik inkârın ahiretteki kaçınılmaz sert akıbetini (يوم عسير) ve ilahi yasanın kolaylıkla olan diyalektiğini kuşatır.
Yanlış anlamanın doğuracağı hataDin fıtratına aykırı katılıkları dindarlık sanmak; borçlunun hukuki hakkı olan ertelemeyi göz ardı etmek ve kriz anlarının doğasındaki genişleme imkânını kavrayamamak.

Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

SoruCevap
Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir?Kur'an'ın teklif, ahlak ve varlık tasavvurundaki dengeyi gösterir; zorluk arızidir, aslolan kolaylık ve akıştır. Allah'ın dini zorlaştırmak için indirmediği ilkesinin nirengi noktasıdır.
Hangi ayet gruplarında belirleyicidir?Borç ve infak ayetlerinde (Bakara 2:280), şeriatın kolaylaştırma iradesinde (Bakara 2:185), aile hukuku çekişmelerinde (Talâk 6:6-7) ve ahiret tasvirlerinde (İnşirâh 94:5-6, Furkân 25:26).
Hangi yanlış anlamaları düzeltir?Zorluğu mutlak ve kaderî bir çıkmaz sanma yanılgısını yıkar; zorluğun tekil ve geçici, kolaylığın ise çift ve kalıcı bir vaat olduğunu göstererek ümitsizlik ve iflas psikolojisini tashih eder.

Nihai sentez ve LaTeX modeli

  • Somut anlamİp liflerinin birbirine dolanarak düğümlenmesi, devenin biniciye direnç göstererek huysuzlaşması ve akışın mekanik dirence çarparak tıkanmasıdır.
  • Soyut anlamİlişkilerde sertlik ve inat, iktisadi akışta ödeme aczi, ahlaki yapıda uzlaşmazlık ve ilahi hükmü tanımayanlar için varoluşsal çıkmazdır.
  • Sistematik karşılıkDolaşımın kilitlendiği kriz durumunu temsil eder; ancak ilahi nizamda tek başına bırakılmamış, her U (ʿusr) hali potansiyel olarak en az iki Y (yusr) boyutu ile kuşatılarak çözüme açık tutulmuştur.
  • LaTeX modeliR(t)=ΔPQ(t)  ⟹  lim⁡Q→0R(t)=∞ikenU∩{Y1,Y2}  ⟹  U→0
  • LaTeX açıklamasıFormülde R(t) direnç ve zorluk fonksiyonunu, ΔP sistemdeki gerilim farkını, Q(t) ise dolaşım veya kolaylık akış debisini temsil eder. Akış debisi sıfıra yaklaştığında zorluk ve sistemik direnç sonsuza (U→∞) gider; bu durum عسر halidir. İkinci kısımda ise Kur'anî ilke modellenmiştir: Bir tek belirlenmiş zorluk kümesi (U), kendisini önceleyen ve takip eden iki ayrı kolaylık potansiyeli (Y1,Y2) ile etkileşime girdiğinde direnç kırılarak akış yeniden tesis edilir.
Metin sürümü (yapay zekâ araçları için)Harfe göre kök dizini: ع