عسر
ع - س - ر
KÖK- 12 geçiş
- 12 ayet
- 11 sîga
- 12 sözlük
Kur'an'daki karşılığı: Zorluk
Notlarım
Sözlükler(12)
Kitâbu'l-'Ayn
Halîl b. Ahmed · 8. yyTR5.180 harfباب العين و السين والراء معهما
)ع س ر، ع ر س، س ع ر، س ر ع، ر س ع مستعملات، ر ع س مهمل( عسر: العُسْرُ: قلّة ذات اليد. والعُسْرُ نقيض اليُسْر، والعُسْرُ خلافٌ والتواءٌ.
أمرٌ عسيرٌ وعَسِرٌ، ويومٌ عسيرٌ وعَسِرٌ، ولم أسمع: رجلٌ عَسِرٌ.
وعسُر الأمر يَعْسُر عُسْراً، ويجوز عَسارة، ونعته عسير. وعَسِرَ الأمر يَعْسَرُ علينا عَسْراً، وهو شاذ، لاختلاف تصريفه في الفعل والنعت. قال:
عليك بالميسور واترك ما عسر
es-Sıhâh
Cevherî · 10. yyTR1.128 harfالعُسْرُ: نقيض اليسر. يقال: عُسْرٌ وعُسُرٌ. وقد عَسُرَ الأمرُ بالضم يَعسُرُ عُسْراً، فهو عَسيرٌ. وعَسِرَ الأمر بالكسر يَعْسُرُ عُسْراً، أي التاثَ، فهو عَسِرٌ. وعَسَرتِ الناقةُ بذَنَبها تَعسِرُ عَسَراناً، إذا شالت به. وعَسرتُ الغريم أعْسُرُهُ وأعسِرُهُ عَسْراً، إذا طلبتَ منه الدين على عُسْرَتِهِ. وعَسَرَتِ المرأةُ، إذا عَسُرَ ولادها. وعَسَرَني فلانٌ، أي جاء على يساري. ويقال: رجلٌ أعْسَرُ بَيِّن
Tehzîbu'l-Luğa
Ezherî · 10. yyTR yok18.243 harfباب العين والسين مع الراء
عسر ، عرس ، سرع ، سعر ، رسع ، رعس : مستعملات .
عسر : قال الله جل وعزّ : ( وَإِن كَانَ ذُو عُسْرَةٍ فَنَظِرَةٌ إِلَى مَيْسَرَةٍ ) ( البقرة : 280 ) ، وقال الله جل وعز : ( ءَاتَاهَا سَيَجْعَلُ اللَّهُ بَعْدَ عُسْرٍ ) ( الطلاق : 7 ) وقال : ( ذِكْرَكَ فَإِنَّ مَعَ الْعُسْرِ ) ( الشرح : 5 ) . والعُسْر : نقيض اليسر . والعُسْرة : قِلّة ذات اليد . وكذلك الإعسار . والعُسْرى :
Mekâyîsü'l-Luğa
İbn Fâris · 11. yyTR11.274 harf(باب العين والسين وما يثلثهما)
(عسف) العين والسين والفاء كلماتٌ تتقارب ليست تدلُّ على خير إنما هي كالحَيْرة وقلّة البصيرة.
قال الخليل: العَسْف: ركوب الأمر من غير تدبير، وركوبُ مفازةٍ بغير قَصْد. ومنه التعسُّف. قال ذو الرّمّة:
*قد أعْسِفُ النّازحَ المجهولَ مَعْسِفُهُ *** في ظلِّ أخضَرَ يدعو هامَه البومُ([1])
والعَسِيفُ: الأجير؛ وما يبعدُ أن يكون من هذا القياس؛ لأنَّ ركوبَه في الأمور فيما
Müfredât
Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR450 harf- العسر: نقيض اليسر. قال تعالى: ﴿فإن مع العسر يسرا * إن مع العسر يسرا﴾ [الشرح/5 - 6]، والعسرة: تعسر وجود المال. قال: ﴿في ساعة العسرة﴾ [التوبة/117]، وقال: ﴿وإن كان ذو عسرة﴾ [البقرة/280]، وأعسر فلان، نحو: أضاق، وتعاسر القوم: طلبوا تعسير الأمر. ﴿وإن تعاسرتم فسترضع له أخرى﴾ [الطلاق/6]، ويوم عسير: يتصعب فيه الأمر، قال: ﴿وكان يوما على الكافرين عسيرا﴾ [الفرقان/26]، ﴿يوم عسير * على الكافرين غير يسير﴾
Esâsü'l-Belâğa
Zemahşerî · 12. yyTR445 harfع س ر
عسرت عليّ حاجتي عسراً وتعسرت واستعسرت: التاثت.
وعسر عليّ فلان: خالفني.
ورجل عسر وهو نقيض السهل وأمر عسير.
ولا تعسر غريمك: لا تأخذه على عسرة ولا تطالبه إلا برفق.
وخذ ميسوره ودع معسوره ويسّره الله للعسرى ولا وفقه لليسرى.
ويقال في الدعاء للمطلوقة: أيسرت وأذكرت وعليها: أعسرت وانثت.
واعتسرت الكلام إذا تكلمت به فدع ذا وعدّ إلى غيره وشر المقالة ما يعتسر وهو مستعار:
Lisânü'l-Arab
İbn Manzûr · 13. yyTR10.889 harfالعسْر والعُسُر: ضد اليُسْر، وهو الضّيق والشدَّة والصعوبة. قال الله تعالى: سَيَجْعَل الله بعد عُسْرٍ يُسْراً، فإِن مع العُسْرِ يُسْراً إِن مع العَسْرِ يُسْراً؛ روي عن ابن مسعود أَنه قرأَ ذلك وقال: لا يَغْلِبُ عُسْرٌ يُسْرَينِ؛ وسئل أَبو العباس عن تفسير قول ابن مسعود ومُرادِه من هذا القول فقال: قال الفراء العرب إِذا ذكرت نكرة ثم أَعادتها بنكرة مثلها صارتا اثنتين وإِذا أَعادتها بمعرفة فهي هي، تقول
Kâmûsü'l-Muhît
Fîrûzâbâdî · 15. yyTR736 harf* ع س ر * * العُسُر * بسكون السين وضمها ضد اليسر قال عيسى بن عمر كل اسم على ثلاثة أحرف أوله مضموم وأوسطه ساكن فمن العرب من يخففه ومنهم من يثقله مثل عُسْر وعُسُر ورُحْم ورُحُم وحُلْم وحُلُم وقد * عَسُر * الأمر بالضم * عُسْراً * فهو * عَسِيرٌ * و * عَسِرَ * عليه الأمر من باب طرب أي التاث فهو * عَسِرٌ * و * عَسَرَ * غريمه طلب منه الدين على * عُسْرَتِهِ * وبابه ضرب ونصر ورجل * أعْسَرُ * بين *
Tâcü'l-Arûs
Zebîdî · 18. yyTR9.851 harfالعسر، بالضم وبضمتين، قال عيسى بن عمر: كل اسم على ثلاثة أحرف، أوله مضموم وأوسطه ساكن، فمن العرب من يثقله، ومنهم من يخففه، مثل عسر وعسر، وحلم وحلم، وبالتحريك: ضد اليسر وهو الضيق والشدة والصعوبة. قال الله تعالى: سيجعل الله بعد عسر يسرا. وقال: فإن مع العسر يسرا. إن مع العسر يسرا. روى عن ابن مسعود رضي الله عنه أنه قرأ ذلك، وقال: لن يغلب عسر يسرين. وسئل أبو العباس عن تفسير قول ابن مسعود ومراده من هذا
العسر، بالضم وبضمتين، قال عيسى بن عمر: كل اسم على ثلاثة أحرف، أوله مضموم وأوسطه ساكن، فمن العرب من يثقله، ومنهم من يخففه، مثل عسر وعسر، وحلم وحلم، وبالتحريك: ضد اليسر وهو الضيق والشدة والصعوبة. قال الله تعالى: سيجعل الله بعد عسر يسرا. وقال: فإن مع العسر يسرا. إن مع العسر يسرا. روى عن ابن مسعود رضي الله عنه أنه قرأ ذلك، وقال: لن يغلب عسر يسرين. وسئل أبو العباس عن تفسير قول ابن مسعود ومراده من هذا القول: فقال: قال الفراء: العرب إذا ذكرت نكرة ثم أعادتها بنكرة مثلها صارتا اثنتين، وإذا أعادتها بمعرفة فهي هي، تقول من ذلك: إذا كسبت درهما فأنفق درهما، فالثاني غير الأول، وإذا أعدته بالألف واللام فهي هي، تقول من ذلك: إذا كسبت درهما فأنفق الدرهم، فالثاني هو الأول. قال أبو العباس: فهذا معنى قول ابن مسعود، لأن الله تعالى لما ذكر العسر ثم أعاده بالألف واللام علم أنه هو، ولما ذكر يسرا ثم أعاده بلا ألف ولام علم أن الثاني غير الأول، فصار العسر الثاني العسر الأول، وصار يسر ثان غير يسر بدأ بذكره. وفي حديث عمر أنه كتب إلى أبي عبيدة وهو محصور: مهما نزل بامرئ شديدة يجعل الله بعدها فرجا، فإنه لن يغلب عسر يسرين. وقيل: لو دخل العسر جحرا لدخل اليسر عليه. كالمعسور، قال ابن سيده: وهو أحد ما جاء من المصادر على وزن مفعول. وقال غيره: والعرب تضع المعسور موضع العسر، والميسور موضع اليسر، وتجعل المفعول في الحرفين كالمصدر. ونقل شيخنا الإنكار عن سيبويه في ذلك، وأنه قال: الصواب أنهما صفتان ولهما نظائر. انتهى. قلت: فهو يتأول قولهم: دعه إلى ميسوره وإلى معسوره، يقول: كأنه قال: دعه إلى أمر يوسر فيه، وإلى أمر يعسر فيه، ويتأول المعقول أيضا. والعسرة، بالضم، والمعسرة، بفتح السين، والمعسرة، بضم السين، والعسرى، كبشرى: خلاف الميسرة وهي الأمور التي تعسر ولا تتيسر. واليسرى: ما استيسر منها. والعسرى: تأنيث الأعسر من الأمور. وفي التنزيل: وإن كان ذو عسرة فنظرة إلى ميسرة. والعسرة: قلة ذات اليد، وكذلك الإعسار. وقوله عز وجل: فسنيسره للعسرى. قالوا: العسرى العذاب والأمر العسير. قال الفراء: وإطلاق التيسير فيه من باب قوله تعالى: فبشرهم بعذاب أليم. وقد عسر الأمر، كفرح، عسرا فهو عسر، وعسر، ككرم، يعسر عسرا، بالضم، وعسارة، بالفتح، فهو عسير: التاث. ويوم عسر وعسير وأعسر: شديد ذو عسر. قال الله تعالى في صفة يوم القيامة: فذلك يومئذ يوم عسير. على الكافرين غير يسير. أو يوم أعسر: شؤم، هكذا في النسخ، وفي بعض الأصول: مشؤوم، بزيادة الميم. قال معقل الهذلى: ورحنا بقوم من بدالة قرنـوا وظل لهم يوم من الشر أعسر أراد أنه مشؤوم، هكذا فسروه. وحاجة عسر وعسير: متعسرة، هكذا في النسخ، والذي في اللسان: وحاجة عسير وعسيرة: متعسرة. وأنشد ثعلب: قد أنتحى للحاجة العسير إذ الشباب لين الكسور
قال: معناه: للحاجة التي تعسر على غيري. وتعسر على الأمر، وتعاسر، واستعسر: اشتد والتوى وصار عسيرا. وأعسر فهو معسر: صار ذا عسرة وقلة ذات يد. وقيل: افتقر. وحكى كراع: أعسر إعسارا وعسرا، والصحيح أن الإعسار المصدر، وأن العسرة الاسم. ويقال: استعسره، إذا طلب معسوره. وعسر الغريم يعسره، بالضم ويعسره، بالكسر، عسرا، بالفتح: طلب منه الدين على عسرة وأخذه على عسرة ولم يرفق به إلى ميسرته، كأعسره إعسارا، إذا طالبه كذلك. ورجل عسر، ككتف، بين العسر، محركة: شكس، وقد عاسره قال: بشر أبو مروان إن عاسرته عسر وعند يساره ميسور وأعسرت المرأة: عسر عليها ولادها، كعسرت، وكذا الناقة إذا نشب ولدها عند الولادة، وإذا دعى عليها قيل: أعسرت وآنثت، وإذا دعى لها قيل: أيسرت وأذكرت، أي وضعت ذكرا وتيسر عليها الولاد؛ قاله الليث: وعسر الزمان اشتد علينا. وعسر عليه: ضيق، حكاها سيبويه. وعسر عليه ما في البطن: لم يخرج. وعسر عليه عسرا: خالفه، كعسر تعسيرا. وتعسر القول، هكذا في سائر النسخ بالقاف والواو واللام، والصواب: وتعسر الغزل بالغين والزاي: التبس فلم يقدر على تخليصه، والغين المعجمة لغة فيه، كذا في كتاب الليث، ونقله الأزهري، وسلمه وصححه من كلام العرب، ثم رأيت في التكملة للصاغاني قال: واستعسر الأمر وتعسر، إذا صار عسيرا، فأما الغزل إذا التبس فلم يقدر على تخليصه فيقال فيه: تغسر، بالغين المعجمة، ولا يقال بالعين المهملة إلا تجشما. ورجل أعسر يسر: يعمل بيديه جميعا. فإن عمل بالشمال خاصة: فهو أعسر بين العسر، وهي عسراء، وقد عسرت، بالفتح عسرا، بالتحريك، هكذا هو مضبوط في سائر النسخ. قال لها منسم مثل المحارة خفهكأن الحصى من خلفه خذف أعسرا
ويقال: رجل أعسر، وامرأة عسراء، إذا كانت قوتهما في أشملهما، ويعمل كل واحد منهما بشماله ما يعمله غيره بيمينه. ويقال للمرأة: عسراء يسرة: إذا كانت تعمل بيديها جميعا، ولا يقال: أعسر أيسر، ولا عسراء يسراء للأنثى، وعلى هذا كلام العرب. وفي حديث رافع بن سالم، وفينا قوم عسران ينزعون نزعا شديدا: وهو جمع أعسر: الذي يعمل بيده اليسرى، كأسود وسودان. يقال: ليس شئ أشد رميا من الأعسر. ومنه حديث الزهري كان يدعم على عسرائه العسراء، تأنيث الأعسر: اليد العسراء ويحتمل أنه كان أعسر. وعسرني فلان، بالفتح، وعسرني، بالتشديد، هكذا في النسخ، وفي بعض الأصول: الأول من باب علم والثاني من كتب يعسرني عسرا، إذا جاء عن يساري. ويقال: اعتسر فلان الناقة، إذا أخذها ريضا قبل أن تذلل فخطهما وركبها. وناقة عسير: اعتسرت من الإبل فركبت، أو حمل عليها ولم تلين قبل. وهذا على حذف الزائد. وكذلك ناقة عيسر وعوسرانة وعيسرانة: قد فعل بها ذلك. والبعير عسير وعيسران، بضم السين، وعيسراني، بفتح السين وضمها. وقال الليث: العيسرانية والعيسرانية من النوق: التي تركب قبل أن تراض. قال: والذكر عيسران وعيسران. قال الأزهري: وكلام العرب على غير ما قال الليث، هكذا نقله الصاغاني في التكملة. والذي في اللسان: قال الأزهري: وزعم الليث أن العوسرانية والعيسرانية من النوق.. إلى آخر ما ذكره كما قدمنا. قلت: وفي الصحاح: وجمل عوسراني. والعسير: الناقة التي قد اعتاطت في عامها فلم تحمل سنتها، هكذا قال الليث، ومثله نقل الأزهري، وفي بعض الأصول: هي العسيرة، بالهاء. وقد أعسرت إعسارا، وعسرت، مبنيا للمجهول، قال الأعشى: وعسير أدماء حادرة العي ن خنوف عيرانة شملال قال الأزهري: وتفسير الليث للعسير بما تقدم غير صحيح، والعسير من الإبل عند العرب: التي اعتسرت فركبت ولم تكن ذللت قبل ذلك ولا ريضت: وكذا فسره الأصمعي. وكذلك قاله ابن السكيت. وعسرت الناقة تعسر، من حد ضرب، عسرا، بالفتح، وعسرانا، محركة، وهي عاسر وعسير، إذا رفعت ذنبها في عدوها. قال الأعشى: بناجـية كـأتـان الـثـمـيل تقضى السرى بعد أين عسيرا وعسرت، وهي عاسر: رفعت ذنبها بعد اللقاح. والعسر: أن تعسر الناقة بذنبها، أي تشول به، يقال: عسرت به تعسر عسرا. والعسران: أن تشول الناقة بذنبها لترى الفحل أنها لاقح، وإذا لم تعسر وذنبت به فهي غير لاقح. والعسراء من العقبان: التي في جناحها قوادم بيض. وقيل: عقاب عسراء، هي التي ريشها من الجانب الأيسر أكثر من الأيمن. وقيل: العسراء: القادمة البيضاء، قال ساعدة بن جؤية: وعمى عليه الموت يأتي طريقه سنان كعسراء العقاب ومنهب
هكذا أنشده ابن دريد، كالعسرة، محركة. ومنه يقال: عقاب عسراء، إذا كان في يدها قوادم بيض. والعسراء: أم أبي الحسن علي بن محمد بن عيسى الخياط المصري المرادي، يعرف بها، قال ابن الجوزي: هو مولى لبني معاوية ابن خديج، حدث عن محمد بن هشام بن أبي خيرة، ضعيف. وقال الذهبي في الديوان: واه. وقال ابن ماكولا: ليس بشيء ولا تجوز الرواية عنه. وقال الحافظ: مات بعد العشرين وثلاثمائة. والعسرى، كسكرى ويضم: بقلة، وقال أبو حنيفة: هي بقلة تكون أذنة، ثم تكون سحاء إذا التوت، ثم تكون عسرى وعسرى إذا يبست، قال الشاعر: وما منعاها المـاء إلا ضـنـانة بأطراف عسرى شوكها قد تخددا قال الصاغاني: يقول: منعاها الماء بخلا بالكلإ، لأنها إذا شربت رعت، وإذا كانت عطاشا لم تلتفت إلى المرعى؛ وهذا هو معنى قول النبي صلى الله عليه وسلم: لا يمنع فضل الماء ليمنع به فضل الكلإ. وفي الحديث: من جهز جيش العسرة فله الجنة: هو بالضم، جيش تبوك. قال ابن عرفة: سمى به لأنهم ندبوا إليها في حمارة القيظ، فعسر ذلك عليهم وغلظ، وكان إبان إيناع الثمرة. قال: وإنما ضرب المثل بجيش العسرة لأن النبي صلى الله عليه وسلم لم يغز قبله في عدد مثله، لأن أصحابه يوم بدر كانوا ثلاثمائة وبضعة عشر، ويوم أحد سبعمائة، ويوم خيبر ألفا وخمسمائة، ويوم الفتح عشرة آلاف، ويوم حنين اثني عشر ألفا، ويوم تبوك ثلاثين ألفا. والعسر، بالكسر: قبيلة من الجن، وبه فسر بعضهم قول بن أحمر: وفتيان كجنة آل عـسـر إذا لم يعدل المسك القتارا أو العسر أرض يسكنونها، وقد تفتح، نقله الصاغاني. وقال ابن دريد: العيسران مثال هيجمان: نبت. وقال ابن شميل: جاؤوا عساريات وعسارى، مثال سكارى، أي بعضهم في إثر بعض. قال الصاغاني: وواحد العساريات عسارى مثل حبارى وحباريات. والعسير، كأمير، هكذا ضبطه الصاغاني وصاحب اللسان، فلا يلتفت إلى ضبط النسخ كلها مصغرا: كانت بئرا بالمدينة، على ساكنها أفضل الصلاة والسلام، لأبي أمية المخزومي، فسماها النبي صلى الله تعالى عليه وسلم اليسيرة، بفتح التحتية وكسر السين، تفاؤلا. وناقة عوسرانية، إذا كان من دأبها تعسير ذنبها، هكذا في التكملة، وفي نسخة اللسان: تكسير ذنبها إذا عدت ورفعه، ومنه قول الطرماح: عوسرانية إذا انتفـض الـخـم س نطاف الفضيض أي انتفاض
الفضيض: الماء السائل، أراد أنها ترفع ذنبها من النشاط، وتعدو بعد عطشها وآخر ظمئها في الخمس. ونقل الصاغاني عن ابن السكيت: ذهبوا عساريات وعشاريات، أي ذهبوا أيادي سبا متفرقين في كل وجه. ورجل معسر، كمنبر: مقعط على غريمه، كذا في التهذيب والتكملة. واعتسر الرجل من مال ولده: أخذ منه كرها، من الإعتسار، وهو الاقتصار والقهر، ويروى بالصاد. وفي حديث عمر يعتسر الوالد من مال ولده، أي يأخذه وهو كاره. هكذا رواه النضر في هذا الحديث بالسين، وقال: معناه: وهو كاره، وأنشد: معتسر الصرم أو مذل. وغزوة ذي العسيرة معروفة، روى بالسين وبالشين، وبالأخير أعرف، وقال الصاغاني: أصح. ومما يستدرك عليه: يقال: بلغت معسور فلان، إذا لم ترفق به. واعتسرت الكلام، إذا اقتضبته قبل أن تزوره وتهيئه، وقال الجعدي: فذر ذا وعد إلى غيره فشر المقالة ما يعتسر قال الأزهري: وهذا من اعتسار البعير وركوبه قبل تذليله. ومثله قول الزمخشري، وهو مجاز. وتعاسر البيعان: لم يتفقا. وكذلك الزوجان. وفي التنزيل: وإن تعاسرتم فسترضع له أخرى. وحمام أعسر: بجناحه من يساره بياض. والمعاسرة والتعاسر: ضد المياسرة والتياسر. وعسرت الناقة عسرا، إذا أخذتها من الإبل. والعواسر: الذئاب التي تعسر في عدوها وتكسر أذنابها من النشاط. ومنه قول الشاعر: إلا عواسر كالقداح معيدة بالليل مورد أيم متغضب والعسراء: بنت جرير بن سعيد الرياحي. واعتسره مثل اقتسره. وقال الأصمعي: عسره وقسره واحد. والعسر، بضمتين: أصحاب البترية في التقاضي والعمل، نقله الصاغاني عن بن الأعرابي. وعسر: موضع في أرض اليمن يزعمون أنه مجنة، وبه فسروا قول زهير: كأن عليهم بجنوب عسر غماما يستهل ويستطير قلت: هكذا استدركه الصاغاني، وهو بعينه الموضع الذي ذكره المصنف. وقال الصاغاني أيضا: والعسر: لعبة، وهي أن ينصبوا خشبة ويرموا من غلوة بأخرى، فمن أصابها قمر. وفي كتاب ابن القطاع: وعسر الرجل عسارة وعسرا وعسرا: قل سماحه وضاق خلقه. وعسر الرجل بيده: رفعها. والعسيرات: قبيلة بالصعيد الأعلى.
Lane's Lexicon
Edward W. Lane · 19. yyTR15.522 harfعَسُرَ
1 عَسُرَ ذ , aor. عَسُرَ , inf. n. عُسْرٌ (S, A, O, Msb, K) and عُسُرٌ (S, A, K) and عَسَارَةٌ (Msb, K) [and مَعْسُورٌ and عُسْرَةٌ and مَعْسَرَةٌ and مَعْسُرَةٌ and عُسْرَى (see عُسْرٌ below)]; and عَسِرَ, aor. عَسَرَ , inf. n. عَسَرٌ; (S, O, Msb, K;) and ↓ تعسّر, (A, O, Msb, K,) and ↓ تعاسر, (K,) and ↓ استعسر; (A, O, Msb, K;) It (an affair, or a thing, S, A, O, Msb) was, or became,
Salmone
H. Anthony Salmone · 19. yyTR2.366 harfعَسَرَ
عَسَرَ I , U ( n. ac. عَسْر 1 , عُسْر 3 )
a. [ 'Ala ], Was difficult, hard, arduous, trying for; distressed; was hard upon, dunned ( debtor ); opposed, resisted.
عَسِرَ
عَسِرَ A ( n. ac. عَسَر 4 ),
a. Was left-handed; was ambidextrous.
b. see infra ( a ), ( b ).
عَسُرَ
عَسُرَ U ( n. ac. عُسْر 3 , عُسْرَة 3t , عُسْرَى 3ya , عُسُر 10 , مَعْسَر 17 , مَعْسُر 19 , عَسَاْرَة 22t ),
Kitâbullâh
Kur'an kullanımından türetilmişTR yok32.259 harfعسر
عَسِرَ- يَعْسَرُ (عَسُرَ- يَعْسُرُ) - عُسْر - عَسِر - عَسِيْر - أَعْسَر - عُسْرَى - عُسْرَة - تَعَاسَرَ - يَتَعاسَرُ
عَسِرَ- يَعْسَرُ (عَسُرَ- يَعْسُرُ) + أمر + على كائن: يجد الكائن جهداً ومشقة لعمل شيء مراد في أمد مفترض بالجهد المفترض
عُسْر: اسم فعل " عَسِرَ- يَعْسَرُ ": الصعوبة في إنجاز العمل خلال المدة المفترضة أو بالجهد المفترض
Mücavir kökler66 mücavir (88 toplam)
- يسر
6 ortak ayet · “Yüsr” sol kol; “u’sr”, yanın ayna dönüşmesi ile solak…
- رمض
1 ortak ayet · Rfd (dat) torbadan veya tulumdan sızan su demektir…
- هطع
1 ortak ayet · “Etea’”dan dönüşmüştür
- فرق
2 ortak ayet · Fırka Kayalıktan kopan parça demektir
- كمل
1 ortak ayet · Tam
- رضع
1 ortak ayet · Rda (re,dat,ayn) memede biberon, süt
- يوم
4 ortak ayet · “Yemm” durgun akan su demektir
- نفق
2 ortak ayet · İki yüzlüler
- زيغ
1 ortak ayet · Sıyağ(sad) kalıba dökülmüş parça, Sığa fiil olarak şekil…
- كلف
1 ortak ayet · Yükümlü tutarız
- رهق
1 ortak ayet · Bira gibi hafif sarımtırak içkidir
- صوم
1 ortak ayet · “Sume” damga demektir
Geçtiği ayetler(12)
فَإِنَّ مَعَ الْعُسْرِ يُسْرًا
ZorlukMuhakkak ki güçlükle beraber bir kolaylık vardır.
إِنَّ مَعَ الْعُسْرِ يُسْرًا
ZorlukElbette güçlükle beraber bir kolaylık vardır.
Kök analizi
Kök tanımı ve çekirdek özet
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | عسر |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Belirgin fark tespit edilmedi |
| Bağlamsal Yakın Kökler | ضيق, حرج, شدد, كبد |
| Zıt Kök | يسر |
| Çekirdek Özet 1 | İpin düğümlenip karışması, işin bükülüp ters gitmesi, hareketin ve akışın sertleşerek tıkanması |
| Çekirdek Özet 2 | Hukuki ve ahlaki ilişkilerde darlık, imkânsızlık hali ve inkârcılar için hesap gününün şiddeti |
| Çekirdek Özet 3 | Varlıkta mutlak ve kalıcı tıkanmanın olmaması; ilahi yasada zorluğun genişleme ve kolaylıkla kuşatılmış bulunması |
| Kritik Hata Riski | Kökü yalnızca bireysel maddi fakirlik veya psikolojik sıkıntıya indirgeyip toplumsal dolaşımı tıkayan katılaşmayı ve ontolojik çıkmazı gözden kaçırmak |
Biliteral analiz
| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| عس | Sıkışma, koyulaşma, iz sürme ve daralma hareketini ifade eder; nitekim عسعس kökünde karanlığın basması ve sıklaşması, عسل kökünde yoğunlaşıp kıvam bağlama, عسق kökünde yapışıp kalma anlamları mevcuttur. | ر | İpe ve harekete dönme, süreklilik ve sert bağlanma anlamı katarak birikintiyi çözümsüz bir düğüme, bükülmeye, geçit vermez bir sertliğe ve şiddete dönüştürür. |
Piktografik analiz
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ع | Göz; kaynak, görme, açılma ve derinleşme | Durumu açıkça ortaya çıkaran, saklanamayan hal ve nesnenin özüne nüfuz eden odaklanma |
| س | Diken, destek; tutunma, takılma, batma ve direnç | Harekete karşı koyan direnç, ilerlemeyi engelleyen pürüz ve takılma hissi |
| ر | İnsan başı; başlangıç, üst, süreklilik ve yönelim | Sürecin bütününe hâkim olan, durumu başından sonuna kuşatan sert yönelim |
| عسر | Gözle görünen engelin hareketi takılarak bütünüyle sarması | Akıcı bir sürecin pürüzlere çarparak kıvrılması, iç içe geçip düğümlenmesi ve bütünüyle sert bir dirence bürünmesi hareketi |
Tarihsel ve erken kullanım
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | İpin birbirine dolanıp çözülemez hale gelmesi (تعسر الغزل), devenin ehlileştirilmeden zorla ve huysuzken binilmesi (اعتسار الناقة) ve kişinin sol elini kullanarak işi tersine veya alışılmadık yönde yapması (أعسر). |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Erken dönem şairi Cerîr’in şu beytinde kök, zorluk çıkaran ve uzlaşmaz tavır anlamında geçmektedir: بِشْرٌ أبو مروانَ إنْ عاسرتَهُ / عَسِرٌ وعند يَساره ميسورُ |
| Erken Arapça kullanım | İbn Mes‘ûd’un İnşirâh suresindeki ayetlere dair şu açıklaması erken dönem dil ve anlama zeminini gösterir: لا يَغْلِبُ عُسْرٌ يُسْرَينِ (Bir tek zorluk iki ayrı kolaylığa asla galip gelemez). |
Kaynak Lisān al-ʿArab, Maqāyīs al-Lugha ve Kitābü’l-ʿAyn.
Sami etimolojik katman
Sami dillerinde عسر kökü, fiziksel olarak bir bağın sıkılması, dolaşması, hareketin bükülmesi ve buna bağlı olarak ortaya çıkan sıkışma ve baskı matrisiyle ilişkilidir. Klasik Arapçada kök aslen bükülme, terslik (خلاف والتواء) ve çözülmez düğümleşme anlamını muhafaza etmiştir. İbranicede kökle fonetik ve anlamsal yakınlık taşıyan ע-צ-ר (ʿ-ṣ-r / ʿatsar) kökü baskı altında tutmak, hapsetmek, hareketi durdurup alıkoymak anlamındadır; yine ע-ש-ׁ-ק (ʿ-š-q) kökü zorbalık, haksız baskı ve sıkıştırmayı ifade eder. Süryanicede ‘-ṣ-r kökü sıkma ve zorlama katmanında benzer bir semantik çekirdek taşır. Arapça bu kökteki fiziksel düğümlenme ve akışın kesintiye uğraması hareketini, hem toplumsal-iktisadi darlık (el darlığı, ödeme güçlüğü) hem de ahlaki ve ontolojik boyutta karşılaşılan çetin ve uzlaşmasız süreçler (yevmün ‘asîr) için özelleştirmiştir.
Güven Güçlü
Kaynak Brown-Driver-Briggs, Payne Smith ve Maqāyīs al-Lugha.
Etimolojik analiz
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | عسر | İpin karışması ve devenin itaatsizliğinden türeyerek işin sarpa sarması, borçlunun darlığı ve sert tabiat anlamlarını kazanmıştır. | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | İbranice ʿ-ṣ-r ve Süryanice ʿ-ṣ-r | Hareketi durdurma, hapsetme, engelleme ve sıkıştırma eksenindeki ortak Sami semantik çekirdeğiyle örtüşür. | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Veri bulunamadı | Sami ailesi dışında spekülasyondan uzak, doğrudan genetik bir bağ tespit edilmedi. | Veri bulunamadı |
Kaynak Maqāyīs al-Lugha ve Brown-Driver-Briggs.
Kardeş kökler
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| عسر | Anlamlı | Zorluk, darlık, dolaşıklık | Hareketi ve akışı tıkayan iç içe geçme ve sertlik. | Hedef köktür; Kur'an'da geçer. |
| عرس | Anlamlı | Bir yere konaklamak, bağlanmak | Gece yolculuğundan sonra dinlenmek üzere inmek; evlilik bağı ve düğün. | Kur'an'da geçmez; bağlanma ve tutunma ekseninde çekirdekle ilişkilidir. |
| سعر | Anlamlı | Ateşi tutuşturmak, alevlendirmek | Ateşin harlanması, şiddetlenmesi ve piyasada fiyatın yükselip kızışması. | Kur'an'da geçer; şiddet ve yoğunlaşma ortak paydasıdır. |
| سرع | Anlamlı | Hız, çabukluk, atiklik | Harekette duraksamanın olmaması, atik ve ivmeli geçiş. | Kur'an'da geçer; akışın engelsiz hızlanması yönüyle kökle zıtlaşır. |
| رعس | Anlamlı | Titremek, sarsılmak | Bedende veya nesnede güçsüzlükten doğan titreme ve sendeleyiş. | Kur'an'da geçmez; Arapçada zayıflık ve istikrarsızlık anlatır. |
| رسع | Anlamlı | Göz kapağının yapışması, eklemin gevşemesi | Göz pınarının kirlenip kabuk bağlaması veya topuk kemiğinin oynaması. | Kur'an'da geçmez; pürüz ve yapışma anlamı taşır. |
Komşu kökler ve zıt kök
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| عسر | Merkez | Darlık, tıkanma ve uzlaşmazlık | İpin düğümlenmesi gibi sürecin bükülerek içinden çıkılmaz hale gelmesi. | Hukuki, iktisadi ve ahlaki boyuttaki tıkanıklığı ve sertliği ifade eder. |
| ضيق | Komşu | Hacimce daralma | Mekânın, göğsün veya sınırın fiziken veya ruhen sıkışmasıdır; عسر ise işleyişin düğümlenmesidir. | İçine sığamama ve kuşatılma hissi öne çıkar. |
| حرج | Komşu | Çıkışsızlık, günah ve yasak baskısı | İçinden çıkılması mümkün olmayan dar boğaz ve dini sorumluluk baskısıdır; عسر olgusal çetinliği anlatır. | Hukuki ve vicdani engellerde kullanılır. |
| شدد | Komşu | Sertlik, kuvvet ve gerginlik | Bir bağın veya durumun kuvvetle gerilmesidir; عسر bükülme ve karışma pürüzünü de içerir. | Güç ve baskının yoğunlaşmasını ifade eder. |
| كبد | Komşu | Zahmet, meşakkat ve içsel yıpranma | Varlığın varoluşsal zorluk ve yorgunluk içinde yaratılmış olmasıdır; عسر ilişkisel tıkanmadır. | İnsanın çabası sırasındaki içsel ezilmedir. |
| يسر | Zıt | Kolaylık, açıklık, akıcılık | Yolun açık olması, işin pürüzsüzce akması ve imkânların elverişli hale gelmesi. | Düğümsüzlük, genişlik ve rahatça çözüme ulaşma durumudur. |
Başka dillerde anlam karşılıkları
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | عسر | Çözümsüzlük, darlık ve sertlik | Sürecin düğümlenip tersine dönmesi ve kolaylığın karşıtı olma durumudur. | Kesin |
| Latince | difficultas, angustia | Zorluk, dar geçit, sıkıntı | Nesnel zorluğu ve daralmayı karşılar; ipin bükülmesi ve ahlaki inat nüansını eksik bırakır. | Güçlü |
| İngilizce | hardship, adversity, distress | Çetinlik, darlık, terslik | Yaşanan meşakkati ve imkânsızlığı iyi karşılar; kökteki akışın düğümlenmesi imgesini tam taşımaz. | Güçlü |
| Almanca | Bedrängnis, Not, Beschwernis | Darlık, çetin durum, sıkıntı | İktisadi ve fiili sıkışmayı verir; ontolojik çözümsüzlük boyutunu kısmen dışarıda bırakır. | Güçlü |
| Fransızca | difficulté, gêne, détresse | Engel, darlık, çetinlik | Hareketi kısıtlayan engelleri ve maddi darlığı ifade eder; kökün uzlaşmazlık katmanını vermez. | Güçlü |
Kaynak Oxford Latin Dictionary ve Lane’s Lexicon.
Vücûh ve nezâir
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| الْعُسْرِ / الْعُسْرَةِ / عُسْرَةٍ | İktisadi darlık ve ödeme güçlüğü | Borçlunun içine düştüğü maddi imkânsızlık veya sefer hazırlığındaki darlık hali; Bakara 2:280, Tevbe 9:117. |
| الْعُسْرِ / عُسْرًا | Dinde veya hükümlerde meşakkat ve zorlama | İlahi tekliflerin fıtrata uygunluğu, oruçta kolaylığın murat edilmesi ve Musa-Hızır yolculuğundaki zorlama; Bakara 2:185, Kehf 18:73. |
| عَسِرٌ / عَسِيرٌ / عَسِيرًا | Kıyamet gününün inkârcılar için çetinliği | Kafirlerin kaçamayacağı, hiçbir esnekliğin ve kurtuluşun bulunmadığı hesap gününün dehşeti; Furkân 25:26, Kamer 54:8, Müddessir 74:9. |
| تَعَاسَرْتُمْ | Sosyal ilişkilerde uzlaşmazlık ve inatlaşma | Aile hukukunda tarafların nafaka veya emzirme konusunda katılaşıp birbirine zorluk çıkarması; Talâk 6:6. |
| لِلْعُسْرَى | Kötülük ve azap yoluna sevk edilme | Cimrilik edip kendini müstağni sayanın nihai hüsran ve yıkım yoluna terk edilmesi; Leyl 92:10. |
Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Teklif-i mâ lâ yutâk ve ahiret azabı | Allah'ın insana güç yetiremeyeceği zorluğu yükleyip yüklemeyeceği ve ahiretin kafirler için عسير olması meselesi. | İlahi adaletin gereği olarak dinde mutlak zorluğun nefyedilmesi, ahirette ise adaletin sertleşmesi. |
| Fıkıh | Borç erteleme (inzar) ve ruhsat hükümleri | Borçlunun ذو عسرة olması halinde mühlet verilmesinin vacip oluşu ve darlığın ruhsatlara yol açması. | Darlık ve aczin borç tahsilini durduran hukuki bir engele dönüşmesi; kolaylaştırma ilkesi. |
| Tefsir | العسر ile يسر arasındaki belirlilik farkı | İnşirâh suresinde harf-i tarifli العسر karşısında nekra gelen يسرا lafzının semantik tahlili. | Belirli olan tek bir sıkıntının iki ayrı ve sınırsız kolaylıkla aşıldığı fikri. |
| Hadis | Muamelelerde kolaylık ve müflise mühlet | Darda kalana kolaylık gösterenin (من يسّر على معسر) Allah tarafından dünya ve ahirette ferahlatılması. | Sertliğin yerini ahlaki nezaket ve hukuki esnekliğin alması tavsiyesi. |
Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Şeriatın gayeleri ve ibadet teklifleri | Ruhsat kapısı | Dinde meşakkatin kaldırılması ve kolaylığın (yüsr) esas kılınması | Din fıtratı tıkamak için değil, akışı sağlamak için konmuştur; zorluk ilahi tasarrufla aşılır. | Kesin |
| İlmi | Problem çözme ve metodoloji | Kriz veya çıkmaz hali | Düşünce yönteminde yanlış düğüm atılmasının açığa çıkması | Hatalı öncüllerin bilgiyi tıkaması ve yeni bir paradigma ile çözüme (yüsr) geçiş zorunluluğu. | Güçlü |
| Siyasi | Kamu yönetimi ve tebaa ile ilişkiler | Katılaşma ve istibdat | Bürokratik veya siyasi mekanizmanın uzlaşmazlığı | Yöneticinin halka zorluk çıkarmaması, anlaşmazlıklarda esneklik üretilerek krizin dağıtılması. | Güçlü |
| İktisadi | Borç, kredi ve piyasa dolaşımı | Likidite krizi ve iflas darlığı | Nakit akışının durması, dolaşımın tıkanması | Borçlunun boğulması yerine mühlet verilerek sermaye dolaşımının yeniden açılması. | Kesin |
Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Akışkanlar mekaniğinde viskozite artışı ve hidrolik direnç | Sıvının veya akışkanın boru içinde sürtünme ve pürüz nedeniyle akış debisini sıfıra yaklaştırması; devrenin yüksek empedansla tıkanması. | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Sosyolojide yapısal işlevsizlik ve hukuki kilitlenme (deadlock) | İki tarafın uzlaşmayı reddederek hukuki veya toplumsal akışı durdurması; sözleşmenin uygulanamaz hale gelip tarafları kilitlemesi. | Güçlü |
Yanlış daraltma ve kritik hata riski
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kökün yalnızca bireysel parasızlık, geçim darlığı veya anlık bir moral bozukluğu olarak algılanması. |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Kök; bireysel mali krizin ötesinde ailevi uzlaşmazlığı (تعاسرتم), ontolojik inkârın ahiretteki kaçınılmaz sert akıbetini (يوم عسير) ve ilahi yasanın kolaylıkla olan diyalektiğini kuşatır. |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Din fıtratına aykırı katılıkları dindarlık sanmak; borçlunun hukuki hakkı olan ertelemeyi göz ardı etmek ve kriz anlarının doğasındaki genişleme imkânını kavrayamamak. |
Kur'an'ı anlama odaklı sonuç
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an'ın teklif, ahlak ve varlık tasavvurundaki dengeyi gösterir; zorluk arızidir, aslolan kolaylık ve akıştır. Allah'ın dini zorlaştırmak için indirmediği ilkesinin nirengi noktasıdır. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Borç ve infak ayetlerinde (Bakara 2:280), şeriatın kolaylaştırma iradesinde (Bakara 2:185), aile hukuku çekişmelerinde (Talâk 6:6-7) ve ahiret tasvirlerinde (İnşirâh 94:5-6, Furkân 25:26). |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Zorluğu mutlak ve kaderî bir çıkmaz sanma yanılgısını yıkar; zorluğun tekil ve geçici, kolaylığın ise çift ve kalıcı bir vaat olduğunu göstererek ümitsizlik ve iflas psikolojisini tashih eder. |
Nihai sentez ve LaTeX modeli
- Somut anlamİp liflerinin birbirine dolanarak düğümlenmesi, devenin biniciye direnç göstererek huysuzlaşması ve akışın mekanik dirence çarparak tıkanmasıdır.
- Soyut anlamİlişkilerde sertlik ve inat, iktisadi akışta ödeme aczi, ahlaki yapıda uzlaşmazlık ve ilahi hükmü tanımayanlar için varoluşsal çıkmazdır.
- Sistematik karşılıkDolaşımın kilitlendiği kriz durumunu temsil eder; ancak ilahi nizamda tek başına bırakılmamış, her () hali potansiyel olarak en az iki () boyutu ile kuşatılarak çözüme açık tutulmuştur.
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklamasıFormülde direnç ve zorluk fonksiyonunu, sistemdeki gerilim farkını, ise dolaşım veya kolaylık akış debisini temsil eder. Akış debisi sıfıra yaklaştığında zorluk ve sistemik direnç sonsuza () gider; bu durum عسر halidir. İkinci kısımda ise Kur'anî ilke modellenmiştir: Bir tek belirlenmiş zorluk kümesi (), kendisini önceleyen ve takip eden iki ayrı kolaylık potansiyeli () ile etkileşime girdiğinde direnç kırılarak akış yeniden tesis edilir.