عوذ

Klavye kısayolları

Ara
/
Yeni not
n
Önceki / sonraki ayet
[ ]
Okuma modu
f
Graf modu
g
Kur'an evreni
e
Kapat / geri
Esc
Grafiği atla

Kök ağı

Kök ağı: ع-و-ذ7 sîga, 58 mücavir kök, 17 ayet, 14 sure; sîgalar ve mücavir kökler Sîgalar ve Mücavir kökler kartlarında, ayetler Ayetler kartında liste olarak var.بقرمَعَاذَفَاسْتَعِذْغلقوَأَعُوذُعوذشطنيَعُوذُونَرجمثويرببهمزأَعُوذُذبح

KökSîga 7Ayet 17Sure 14Mücavir 58

▶ Ağı aç (3B)

عوذ

ع - و - ذ

KÖK
  • 17 geçiş
  • 17 ayet
  • 7 sîga
  • 12 sözlük

Uvvez, hayvanın yetişemeyeceği yerdeki otluk yerin ve hayvanların girip korundukları dikenliğin adıdır. Sonra sığınağa istiare edilmiştir. Sığınmak manasında mastar olmuştur. Eğer belli bir olay esnasında sığınma söz konusu ise “sığınıyorum”, genel bir sığınma ise “sığınırım” şeklinde tercüme edilmelidir.devamı ›

Notlarım

Sözlükler(12)

★ Akevler SözlüğüTürkçe

Uvvez, hayvanın yetişemeyeceği yerdeki otluk yerin ve hayvanların girip korundukları dikenliğin adıdır. Sonra sığınağa istiare edilmiştir. Sığınmak manasında mastar olmuştur. Eğer belli bir olay esnasında sığınma söz konusu ise “sığınıyorum”, genel bir sığınma ise “sığınırım” şeklinde tercüme edilmelidir.

Kitâbu'l-'Ayn

Halîl b. Ahmed · 8. yyTR846 harf
باب العين والذّال وواي معهما ع ذ ي، ع و ذ، ذ ي ع مستعملات عذي: العِذْيُ: موضع بالبادية. والعَذَاةُ: الأرضُ الطيّبةُ التربةِ الكريمةُ المنْبِتِ..قال: بأرضٍ هجانِ التُّربِ وَسْمِيَّةِ الثَّرى عَذاةٍ نَأَتْ عنها المُلوحَةُ والبَحْـرُ والعِذْيُ: اسمٌ للموضِعِ الذي ينبت في الشّتاء والصّيف من غير سقيٍ. ويقال: العِذْيُ: الزّرع الذي لا يُسقَى إلاّ من المطر لبعده من المياه، الواحدة: عَذاة. ويقال:
Tamamını oku

es-Sıhâh

Cevherî · 10. yyTR1.158 harf
عُذْتُ بفلانٍ واسْتَعَذْتُ به، أي لجأت إليه. وهو عياذي، أي ملجئي. وأعَذْتُ غيري به وعَوَّذْتُهُ به بمعنًى. وقولهم مَعاذَ الله، أي أعوذُ بالله مَعاذاً، ويقال أيضاً: مَعاذَةَ الله، ومعاذَ وجهِ الله. ومعاذَةَ وجهِ الله. ويقال: عَوْذٌ بالله منك، أي أعوذُ بالله منك. قال الراجز: قالتْ وفيها حَيْدَةٌ وذُعْرُ عَوْذٌ برَبِّي منكمُ وحَجْرُ والعوذَةُ والمَعاذَةُ والتَعْويذُ، كلُّه بمعنًى. ومُعَوَّذُ
Tamamını oku

Tehzîbu'l-Luğa

Ezherî · 10. yyTR5.479 harf
باب العين والذال عوذ ، ذيع ، عذي ، ذعي ، وذع . عوذ : يقال : عاذ فلان بربّه يعوذ عَوْذاً إذا لجأ إليه واعتصم به . قال الله جلّ وعزّ : ( فَإِذَا قَرَأْتَ الْقُرْءَانَ فَاسْتَعِذْ بِاللَّهِ مِنَ الشَّيْطَانِ الرَّجِيمِ ) ( النّحل : 98 ) معناه : إذا أردت قراءة القرآن فقل : أعوذ بالله من الشيطان الرجيم ووسوسته . وعاذ وتعوَّذ واستعاذ بمعنى واحد . وقال الله جلّ وعزّ : ( قَالَ مَعَاذَ اللَّهِ أَن
Tamamını oku

Mekâyîsü'l-Luğa

İbn Fâris · 11. yyTR14.355 harf
(باب العين والواو وما يثلثهما) (عوي) العين والواو والياء أصلٌ صحيح يدلُّ على ليٍّ في الشيء وعطْفٍ له. قال الخليل: عَوَيت الحبلَ عَيَّا، إذا لويتَه. وعَوَيت رأس النّاقة، إذا عُجْتَه([1]) فانعوى. والناقة تَعْوِي بُرَتَها في سَيرها، إذا لوَتْها بخَطْمها. قال رؤبة: * تَعوِي البُرَى مُستوفِضاتٍ وَفْضا([2]) * أي سريعات، يصف النُّوقَ في سَيرها. قال: وتقول للرّجُل إذا دعا النّاسَ إلى الفتنة: عوى قوماً،
Maddenin bağlantısı

(باب العين والواو وما يثلثهما) (عوي) العين والواو والياء أصلٌ صحيح يدلُّ على ليٍّ في الشيء وعطْفٍ له. قال الخليل: عَوَيت الحبلَ عَيَّا، إذا لويتَه. وعَوَيت رأس النّاقة، إذا عُجْتَه([1]) فانعوى. والناقة تَعْوِي بُرَتَها في سَيرها، إذا لوَتْها بخَطْمها. قال رؤبة: * تَعوِي البُرَى مُستوفِضاتٍ وَفْضا([2]) * أي سريعات، يصف النُّوقَ في سَيرها. قال: وتقول للرّجُل إذا دعا النّاسَ إلى الفتنة: عوى قوماً، واستعوى. فأمَّا عُوَاء الكلب وغيرِه من السباع فقريبٌ من هذا، لأنّه يَلوِيه عن طريق النَّبْح. يقال عَوَتِ السِّباع تَعوِي عُواءً. وأمّا الكَلْبة المستحرِمة فإنَّها تسمَّى المعاوِيَة، وذلك من العُواء أيضاً، كأنَّها مُفاعلة منه. والعَوَّاء: نجمٌ في السماء، يؤنّث، يقال لها: "عوّاء البَرْد"، إذا طلعت جاءت بالبرد. وليس ببعيد أن تكون مشتقَّةً من العُواء أيضاً، لأنّها تأتي ببردٍ تعوي له الكلاب. ويقولون في أسجاعهم: "إذا طلعت العَوَّاء، جَثَمَ الشتاء، وطابَ الصِّلاء". وهي في هذا السَّجع ممدودة، وهي تمدُّ وتقصر. ويقولون على معنى الاستعارة لسافِلَة الإنسان: العَوَّاء([3]) . وأنشد الخليل: قياماً يوارُون عَُوَّاتِهِمْ *** بشتمي وعَُوَّاتُهم أظهرُ([4]) ويروى: "عوراتهم". وقال أيضاً، أنشده الخليل: فهلاَّ شدَدتَ العَقد أو بِتَّ طاويا *** ولم تَفْرِج العَوّا كما تُفْرَج القُلْبُ([5]) جمع قَليب. ومن باب العُواء([6]) قولهم للراعي: قد عَاعَى يُعاعِي عاعاةً([7]) . [قال]: * ولم أستعِرْها من مُعَاعٍ وناعِق([8]) * (عوج) العين والواو والجيم أصلٌ صحيح يدلُّ على مَيَلٍ في الشَّيء أو مَيْل، وفروعُه ترجع إليه. قال الخليل: العَوْج: عطفُ رأسِ البعير([9]) بالزِّمام أو الخِطام. والمرأة تَعُوج رأسَها إلى ضجيعها. قال ذُو الرُّمَّة: خليليّ عُوجَا بارَكَ الله فيكما *** على دارميٍّ من صُدور الرَّكائبِ([10]) وقال: حتى إذا عُجْن من أجيادهنَّ لنا *** عَوْجَ الأَخشة أعناقَ العَناجيجِ([11]) يعني عطفَ الجواري أعناقَهنّ كما يَعطِف الخِشاش عُنقَ النّاقة. وكلُّ شيءٍ تعطفه تقول: عُجْتُه فانعاج. قال رؤبة: * وانعاجَ عُودِي كالشَّظيفِ الأخْشَنِ([12]) * قال الخليل: والعَوَج: اسمٌ لازم لما تراه العُيون في قَضيبٍ أو خشَب أو غيرِه وتقول: فيه عَوَجٌ بيِّنٌ. والعَوَج: مصدر عَوِج يَعْوَج عِوَجاً. ويقال اعوجَّ يعوجُّ اعوِجَاجا وعَوَجاً. فالعَوَج مفتوح في كلِّ ما كان منتصباً كالحائط والعُود، والعِوَج ما كان في بساط أو أمرٍ نحو دينٍ ومَعاش. يقال منه عودٌ أعوجُ بيِّن العَوَج. والنَّعت أعوج وعَوْجاء، والجمع عُوجٌ. والعُوج من الخيل: التي في أرجلها تحنيب. وأمّا الخيل الأعوجيَّة فإنّها تُنسب إلى فرسٍ سابقٍ كان في الجاهليّة، والنِّسبة إليه أعوجيّ. ويقال: هو من بنات أعوج. وقال طفيل: بَنات الوجيهِ والغُراب ولاحقٍ *** وأعوج تَنْمي نِسبةَ المتنسِّبِ([13]) ويمكن أن يكون سمِّي بذلك لتحْنيبٍ كان به. وأمّا قولُهم: ناقةٌ عاجٌ، وهي المِذعان في السِّير اللَّيِّنة الانعطاف، فمن الباب أيضاً. قال ذو الرُّمَّة: تَقَدَّى بي الموماةَ عاجٌ كأنَّها *** أمامَ المطايا نِقْنِقٌ حين تُذعَر([14]) وإذا عطفوها قالوا: عاجِ عاجِ. (عود) العين والواو والدال أصلان صحيحان، يدلُّ أحدهما على تثنيةٍ في الأمر، والآخر جنسٌ من الخشب. فالأوَّل: العَوْد، قال الخليل: هو تثنية الأمر عوداً بعد بَدْء. تقول: بدأ ثُمَّ عاد. والعَوْدة: المَرّة الواحدة. وقولهم عاد فلانٌ بمعروفِه، وذلك إذا أحسَنَ ثم زاد. ومن الباب العِيادة: أن تعود مريضاً. ولآل فلانٍ مَعَادةٌ، أي أمر يغشاهم([15]) النَّاسُ لـه. والمَعَاد: كل شيء إليه المصير. والآخرة مَعادٌ للناس. واللهُ تعالى المبدِئ المُعيد، وذلك أنه أبدأَ الخلْقَ ثم يُعيدهم. وتقول: رأيتُ فلاناً ما يبدئ وما يعيد، أي ما يتكلم ببادئةٍ ولا عائدة([16]) . قال عبيد: أقفر من أهله عبيدُ *** فاليومَ لا يُبدِي ولا يُعيدُ([17]) والعِيد: ما يعتاد من خَيالٍ أو هَمٍّ. ومنه المعاوَدَة، واعتياد الرَّجل، والتعوُّد. وقال عنترةُ يصف ظَلِيماً يعتاد بيضَهُ كلَّ ساعة: صَعْلٍ يعود بذِي العَشَيرةِ بيضَهُ *** كالعبد ذي الفَرْوِ الطّويلِ الأصلمِ([18]) ويقولون: أعادَ الصّلاةَ والحديثَ. والعَادة: الدُّرْبة. والتَّمادِي في شيء حتَّى يصير لـه سجيّةً. ويقال للمواظب على الشيء: المُعاوِد. وفي بعض الكلام: "الزموا تُقَى الله تعالى واستَعيدوها"، أي تعوَّدوها. ويقال في معنى تعوَّد: أعادَ. قال: لا يستطيع جَرَّهُ الغَوامضُ *** الغَرب غَربٌ بقَرِيٌّ فارضُ إلاّ المُعيداتُ به النواهضُ([19]) يعني النوقَ التي استعادت النَّهْض بالدَّلو. ويقال للشجاع: بَطَلٌ معاوِدٌ، أي لا يمنعُه ما رآه شدّة الحرب أن يعاودها. والقياس في كلِّ هذا صحيح. فأمّا الجمَل المسِنُّ فهو يسمَّى عَوْداً. وممكنٌ أن يكون من هذا، كأنَّه عاوَدَ الأسفار والرِّحَلَ مرّةً بعد مرة.وقد أومأ الخليلُ إلى معنىً آخر فقال: هو الذي [فيه] بقيَّة. فإن كان كذا فلأنَّ لأصحابه([20]) في إعماله عَودةً. والمعنيان كلاهما جيِّدان. وجمع الجَمَل العَوْد عِوَدة. ويقال منه: عوَّد يُعوِّد تعويداً، إذا بلغ ذلك الوقت. وقال: هل المجدُ إلاّ السُّودَدُ العَوْد والنَّدَى *** ورأْبُ الثَّأَى والصبرُ عند المَوَاطِنِ([21]) وهذا على معنى الاستعارة، كأنّه أراد السودد القديم. ويقولون أيضاً للطّريق القديم: عَوْد. قال: عَودٌ على عَوْد لأقوامٍ أُوَلْ *** يموتُ بالتَّرْك ويحيا بالعَمَلْ([22]) يعني بالعَود الجمل. على عَودٍ، أي طريق قديم. وكذلك الطريق يموت أو يَدرُس إذا تُرك، ويحيا إذا سُلِك. ومن الباب: العائدة، وهو المعروف والصِّلة. تقول: ما أكثَرَ عائدةَ فلانٍ علينا. وهذا الأمر أعْوَدُ من هذا، أي أرفَق. ومن الباب العِيد: كلُّ يومِ مَجْمَع. واشتقاقُه قد ذكره الخليل من عاد يَعُود، كأنَّهم عادُوا إليه. ويمكن أن يقال لأنَّه يعود كلَّ عامٍ. وهذا عندنا أصحُّ. وقال غيره، وهو قريب من المعنيين: إنّه سمِّي عيداً لأنَّهم قد اعتادوه([23]) . والياء في العِيد أصلها الواو، ولكنها قلبت ياءً لكسرة العين. وقال العجاج: يعتادُ أرباضاً لها آرِيُّ([24]) *** كما يَعودُ العِيدَ نصرانيُّ ويجمعون العيدَ أعياداً، ويصغرونه على التغيير عُيَيْد. ويقولون فحلٌ معيدٌ: معتاد للضِّراب. والعِيديَّة: نجائبُ منسوبة، قالوا: نسبت إلى عادٍ. والله أعلم. وأمّا الأصل الآخَر فالعُود وهو كلُّ خشبةٍ دَقّت. ويقال بل كلُّ خشبة عُود. والعُود: الذي يُتبَخّر به، معروف. (عوذ) العين والواو والذال أصلٌ صحيح يدلُّ على معنىً واحد، وهو الالتجاء إلى الشَّيء، ثم يُحمَل عليه كلُّ شيء لصق بشيءٍ أو لازَمَه. قال الخليل: تقول أعوذ بالله، جلَّ ثناؤُه، أي ألجأ إليه تبارك وتعالى، عَوْذاً أو عِياذاً. ذكر أيضاً أنّهم يقولون: فلانٌ عياذٌ لك، أي ملجأ. وقولهم: مَعاذَ الله، معناه أعوذ بالله. وكذا أستعيذ بالله. وقال *رسول الله صلى الله عليه وسلم للتي استعاذت منه: "لقد عُذْتِ بمَعَاذ". قال: والعُوذة والمَعَاذة: التي يُعوَّذ بها الإنسان من فَزَعٍ أو جُنون. ويقولون لكلِّ أنثى إذا وضعت: عائذ. وتكون كذا سبعةَ أيّام. والجمع عُوذ. قال لَبيد: والعِينُ ساكنةٌ على أطلائِها *** عُوذٌ تأجّلُ بالفَضاء بِهامُها([25]) تأجَّلُ: تَصير آجالاً([26]) ، أي قُطُعاً. وإنّما سمِّيت لما ذكرناه من ملازمة ولِدها إيّاها، أو ملازمتها إيّاه. (عور) العين والواو والراء أصلانِ: أحدهما يدلُّ على تداوُلِ الشّيء، والآخر يدلُّ على مرضٍ في إحدى عيني الإنسان وكلِّ ذي عينينِ. ومعناه الخلوُّ من النظر. ثم يُحمَل عليه ويشتقُّ منه. فالأوّل قولهم: تعاوَرَ القومُ فلاناً واعتورُوه ضرباً، إذا تعاوَنُوا، فكلّما كَفَّ واحدٌ ضَربَ آخر. قال الخليل: والتّعاوُرُ عامٌّ في كلِّ شيء. ويقال تعاوَرَت الرِّياحُ رسماً حَتَّى عَفَته، أي تواظبت عليه. قال الأعشى: دِمنةٌ قفرةٌ تعاوَرَها الصَّيـ *** ـفُ بريحينِ من صبَاً وشَمالِ([27]) وحكى الأصمعيُّ أو غيره: تعوَّرنا العَوارِيَّ([28]) . والأصل الآخر العَوَر في العين. قال الخليل: يقال انظُروا إلى عينه العَوراء. ولا يقال لإحدى العينين عَمْياء. لأنّ العَوَر لا يكون إلاّ في إحدى العينين. وتقول: عُرْت عينَه، وعَوّرت، وأعرت، كلّ ذلك يقال. ويقولون في معنى التشبيه وهي كلمةٌ عوراء. قال الخليل: الكلمة التي تهوي في غير عَقْلٍ ولا رَشَد. قال: ولا تنطقِ العَوراءَ في القومِ سادراً *** فإنّ لها فاعلم من القوم واعيا([29]) وقال بعضهم: العَوراء: الكلمة القبيحة التي يَمتعض منها الرَّجُل ويَغضب. وأنشد: وعوراءَ قد قِيلت فلم ألتفِتْ لها *** وما الكَلِمُ العَوْراء لي بقَبُولِ([30]) ومن الباب العَوَاء، وهو خرقٌ أو شَقٌّ يكون في الثَّوب. ومن الباب العَوْرة، واشتقاقُها من الذي قدّمْنا ذكره، وأنّه ممّا حُمِل على الأصل، كأنَّ العورةَ شيءٌ ينبغي مراقبتُه لخلوّه. وعلى ذلك فُسِّرَ قوله تعالى: ﴿يَقُولُونَ إنَّ بُيُوتَنَا عَوْرَةٌ ومَا هِيَ بِعَوْرَةٍ﴾ [الأحزاب 13]، قالوا: كأنَّها ليست بحَريزة([31]) . وجمع العَورةِ عَوْرات. قال الشَّاعر([32]) : في جَميعٍ حافِظي عَوْراتهِمْ *** لا يهُمُّمون بإدعاقِ الشَّلَلْ([33]) الإدعاق: الإسراع. والشَّلَل: الطَّرْد. ويقال في المكان يكون عورة: قد أَعْوَرَ يُعْوِر إعوارًا. قال الخليل: ولو قلت أعار يُعير إعارةً جاز في القياس، أي صار ذا عورةٍ. ويقال أعورَ البيتُ: صارت فيه عَورةٌ. قال الخليل: يقال: عَوِرَ يَعْوَرُ عَوَراً. فعورةٌ، في قولـه تعالى: ﴿إنَّ بُيُوتَنَا عَوْرَةٌ﴾ [الأحزاب 13]، قال الخليل: نعتٌ يخرجُ على العِدَّة والتّذكير والتّأنيث، وعورةٌ مجزومة على حالٍ واحد في الجمع والواحد، والتأنيث والتذكير، كقولك رجلٌ صوم وامرأة صوم، ورجالٌ صَوم ونساءٌ صوم. فأمّا قولهم إنّ العَوَر تَرْكُ الحقّ، وإنشادُهم قول العجّاج: قد جبَرَ الدِّينَ الإلهُ فجبَرْ *** وعَوّرَ الرّحمنُ مَنْ ولّى العَوَرْ([34]) فالقياس غير مقتضٍ للَّفظ الذي ذُكر من ترك الحقّ، وإنما أراد العجّاج العَوَر الذي هو عَوَرُ العين، يضربُه مثلاً لمن عَمِيَ عن الحق فلم يهتدِ له. وأما قولُ العرب: إنّ لفلان من المال عائرةَ عينٍ، يريدون الكثرة، فمعناه المعنى الذي ذكرناه، كأنَّ العينَ تَتحيَّر عند النظر إلى المال الكثير فكأنَّها عَوْرة. ويقولون عوَّرْتُ عينَ الركِيَّة، إذا كبَسْتَها حتى نَضَب الماء. والمكانُ المُعْوِر: الذي يُخاف فيه القَطْع. (عوز) العين والواو والزاء كلمةٌ واحدةٌ تدلُّ على سوءِ حالٍ. من ذلك العَوَز: أن يُعوز الإنسانَ الشيءُ الذي هو محتاجٌ إليه، يرومُه ولا يتهيَّأ له. يقال: عازَني([35]) . وأعْوَز الرّجُل: ساءت حالُه. ومن الباب المِعْوَز، والجمع مَعَاوِز، وهي الثِّياب الخُلْقَان والخِرَقُ التي تدلُّ على إعواز صاحِبها. قال الشّماخ: إذا سقط الأنداء صِينَتْ وأُشْعِرَتْ *** حَبِيراً ولم تُدْرَجْ عليها المَعَاوِزُ([36]) فأمّا العزّة([37]) … (*عوس) العين والواو والسين كلمةٌ قد ذكرها أهلُ اللُّغة، وقياسُها قياسٌ صحيح بعيد. قالوا: العَوَاساء: الحامل من الخنافس، وأنشدوا: * بِكراً عَوساءَ تَفَاسَى مُقْرِبا([38]) * أي دنا أن تضع حَمْلها. ويقولون: العَوَسانُ والعَوْس: الطّوَفان باللّيل. ويقولون أيضاً: الأعوس: الصَّيْقَل. والأعوس: الوصَّاف للشيء. وكلُّ هذا مما لا يكاد القلبُ يسكُن إلى صحَّته. (عوص) العين والواو والصاد أُصيلٌ يدلُّ على قِلّة الإمكان في الشيء. يقال اعتاصَ الشيءُ، إذا لم يُمكِنْ. والعَوَص مصدر الأعوص والعَويص. ومنه كلامٌ عويص، وكلمةٌ عَوصاء. وقال: * أيُّها السَّائلُ عن عوصائها * ويقال أعْوَص في المنطق وأعْوَص بالخَصْم([39]) ، إذا كلّمهُ بما لا يَفْطِن له. قال لبيد: فلقد أَعْوِصُ بالخَصْم وقد *** أملا الجَفْنَة من شحم القُلَلْ([40]) ومن الباب: اعتاصت الناقة، إذا ضربها الفحل فلم تحمِل من [غير([41]) ] عِلّة. (عوض) العين والواو والضاد كلمتان صحيحتان، إحداهما تدلُّ على بدل للشيء، والأخرى على زمان. فالأولى: العِوَض، والفعل منه العَوْض، قال الخليل: عاضَ يَعُوضُ عَوْضاً وعِياضاً، والاسم العِوَض، والمستعمل التَّعويض([42]) ، تقول: عوّضتُه من هِبَته خيراً. واعتاضَنِي فلانٌ، إذا جاء طالباً للعِوَض والصِّلَة. واستعاضني، إذا سألك العِوَض. وقال رؤبة: نعم الفتى ومَرْغَبُ المعتاضِ *** والله يجزي القَرْض بالإقراضِ([43]) وتقول: اعتضت ممّا أعطيتُ فلاناً وعُضْت، أصبت عِوَضاً. وقال: يا ليلَ أسْقاكِ البُرَيْقُ الوامِضُ *** هل لكِ والعارضُ منك عائضُ * في مائةٍ يُسْئرُ منها القابضُ([44]) * ومعناه أنّه خَطَبها على مائةٍ من الإبل ثم قال لها: وأنا آخُذُك فأنا عائض، قد عُضْت، أي صار الفَضْلُ لي والعِوَضُ بأخْذِيكِ. والكلمة الأخرى: قولهم عَوْضُ، واختُلِفَ فيها، فقال قوم هي كلمةُ قَسمٍ. وذُكر عن الخليل أنَّه قال: هو الدهر والزَّمان. يقول الرجلُ لصاحبه: عَوْضُ لا يكون ذلك، أي أبداً. ثم قال الخليل: لو كان عَوْضُ اسماً للزَّمان لَجَرَى بالتنوين([45]) ، ولكنه حرفٌ يراد بها القَسَم، كما أنَّ أجَلْ ونَعَمْ ونحوهما لمّا لم يتمكَّنُ حُمِلَ على غير الإعراب. وقال الأعشى: رَضِيعَيْ لِبَانٍ ثديَ أمٍّ تقاسما *** بأسحَمَ داجٍ عَوْضُ لا نتفرَّقُ([46]) والله أعلم بالصواب([47]) --------------ـــ ([1]) في الأصل: "عجبتها"، صوابه من المجمل. ([2]) ديوان رؤبة 80 واللسان (وفض، عوى) . ([3]) وردت في المجمل بالقصر، وقال: "لا أعلمها إلا مقصورة". وكذا جاءت في اللسان مقصورة، وفي القاموس بالقصر والمد. ([4]) هذا لا يصلح شاهداً لما قبله، وإنما هو شاهد للعوة بضم العين وفتحها. ([5]) أنشده محرفاً في اللسان (عوى). ([6]) في الأصل: "وهو من باب العواء". ([7]) ويقال أيضاً: "معاعاة". ([8]) صدره كما في اللسان (عوى) : * وإن ثيابي من ثياب محرق * ([9]) في الأصل: "عطف إلى رأس البعير"، صوابه في المجمل واللسان. ([10]) ديوان ذي الرمة 54. ([11]) ديوان ذي الرمة 72 واللسان (عوج). وصواب إنشاده: "تسقي". ومفعوله هذا الفعل قوله في البيت التالي: صوادي الهام والأحشاء خافقة *** تناول الهيم أرشاف الصهاريج ([12]) ديوان رؤبة 161 واللسان (عوج، شظف). ([13]) ديوان طفيل 22 واللسان (وجه) وخيل ابن الكلبي 9. ([14]) البيت ليس في ديوان ذي الرمة ولا ملحقاته. انظر قصيدته على هذا الروي في 222-239. وأنشد صدره في اللسان (عوج) محرفاً. ([15]) في الأصل: "يغشيهم". وفي اللسان: "أي مصيبة يغشاهم الناس في مناوح أو غيرها، يتكلم به النساء. يقال خرجت إلى المعادة والمعاد والماثم". ([16]) في الأصل: "ولا عادية"، صوابه في اللسان. ([17]) ديوان عبيد 3. ([18]) البيت من معلقته المشهورة. ([19]) الرجز في اللسان (عود، غمض) والمخصص (12: 75). ([20]) في الأصل: "إلى أصحابه". ([21]) البيت للطرماح في ديوانه 173 واللسان (عود). ([22]) الرجز ليشير بن النكث، كما في اللسان (عود). ([23]) في الأصل: "اعتادوهم". ([24]) صوابه إنشاده: "واعتاد" كما في ديوان العجاج 69 واللسان (عود). ([25]) من معلقته المشهورة. ([26]) الآجال: جميع إجل بالكسر، وهو القطيع. وفي الأصل"، أجلالاً"، تحريف. ([27]) ديوان الأعشى 3 واللسان (عور). ([28]) ويقال أيضاً: تعاورنا العواري تعاوراً. وقد اقتصر على هذه اللغة في المجمل. ([29]) في الأصل: "أوعيا". ([30]) البيت لكعب بن سعد الغنوي، من قصيدة لـه في الأصمعيات 60-61 ليبسك. وروايته هنا تطابق روايته هناك. وأنشده في اللسان (عور) بدون نسبة برواية: "وما الكلم العوران لي بقتول". وقال: "وصف الكلم بالعوران لأنه جمع وأخبر عنه بالقتول وهو واحد لأن الكلم يذكر ويؤنث، وكذلك كل جميع لا يفارق واحده إلا بالهاء لك فيه كل ذلك". ([31]) حريزة أي حصينة، وفي الأصل: "بجزيرة"، تحريف. ([32]) هو لبيد، كما سبق في حواشي (دعق)، والبيت ليس في ديوانه. وقد سبق إنشاد عجزه في (دعق، شلل). ([33]) لابن منظور كلام على البيت في (دعق). ([34]) مطلع أرجوزة له في ديوانه 15 يمدح بها عمر بن عبيد الله بن معمر. ([35]) في اللسان: "قال ابن سيده: يقال عازني الشيء وأعوزني: أعجزني على شدة حاجة". ([36]) ديوان الشماخ 50 واللسان (حبر) وشروح سقط الزند 419، 1554. ([37]) كذا في الأصل. ولعله يريد: "فأما العوز، وهو الحب من العنب فقد سبق قولنا إن أسماء النبات ليس مما يطرد فيه القياس". ([38]) الحيوان (3: 501) واللسان (عوس، فسى) والمخصص (2: 18) والمقصور والممدود لابن ولاد 78 والغريب المصنف 157، 244 مخطوطة دار الكتب. ([39]) في الأصل: "بالختم"، صوابه في اللسان. ([40]) ديوان لبيد 12 طبع سنة 1881 واللسان (عوص). ([41]) التكملة من اللسان. وفي المجمل: "فلم تحمل ولا علة بها". ([42]) أي الذي يكثر استعماله، هو عوضه لا عاضه. وهذه العبارة تصحح ما في اللسان (عوض) من قوله: "والمستقبل التعويض" وقد حار فيها مصححه. ([43]) ديوان رؤبة 82. وهو في اللسان بدون نسبة. ([44]) لأبي محمد الفقعسي، كما في اللسان (عوض). وانظر المخصص (12: 251). ([45]) في الأصل: "يجري بالتنوين"، صوابه من المجمل. ([46]) ديوان الأعشى: 150 واللسان (سحم، عوض)، وقد سبق إنشاده في (سحم) ([47]) أهمل المصنف بعد هذا بعض المواد من باب العين والواو، وهي كما في المجمل (عوف)، (عوق)، (عول)، (عوم)، (عون)، (عوه) .

ـ

Müfredât

Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR498 harf
- العوذ: الالتجاء إلى الغير والتعلق به. يقال: عاذ فلان بفلان، ومنه قوله تعالى: ﴿أعوذ بالله أن أكون من الجاهلين﴾ [البقرة/67]، ﴿وإني عذت بربي وربكم أن ترجمون﴾ [الدخان/20]، ﴿قل أعوذ برب﴾ [الفلق/1]، ﴿إني أعوذ بالرحمن﴾ [مريم/18]. وأعذته بالله أعيذه. قال: ﴿إني أعيذها بك﴾ [آل عمران /36]، وقوله: ﴿معاذ الله﴾ [يوسف/79]، أي: نلتجئ إليه ونستنصر به أن نفعل ذلك، فإن ذلك سوء نتحاشى من تعاطيه. والعوذة: ما يعاذ
Tamamını oku

Esâsü'l-Belâğa

Zemahşerî · 12. yyTR557 harf
ع و ذ أعيذك بالله أن تفعل كذا‏.‏ ويقال للمستعيذ بالله‏:‏ لقد عذت بمعاذ ومعاذ الله وعياذ الله والله مستعاذي ومستلاذي واللهم عائذاً بك من كل سوء وعوذٌ بالله منك‏.‏ قال‏:‏ عوذ بربي منكم وحجر وتعلق عوذةً ومعاذةً وهي التميمة‏.‏ وتعاوذ القوم‏:‏ تواكلوا أو عاذ بعضهم ببعض‏.‏ ومن المستعار‏:‏ أطيب اللحم عوّذه أي ما عاذ منه بالعظم‏.‏ وارعوا بهمكم عوّذ هذا الشجر ومعوّذه وهو ما عاذ به من الرّعي واستتر
Tamamını oku

Lisânü'l-Arab

İbn Manzûr · 13. yyTR6.782 harf
عاذ به يَعُوذُ عَوْذاً وعِياذاً ومَعاذاً: لاذ فيه ولجأَ إِليه واعتصم. ومعاذَ اللهِ أَي عياذاً بالله. قال الله عز وجل: مَعَاذَ الله أَن نأْخذ إِلا مَن وجدَنا متاعنا عنده؛ أَي نعوذ بالله معذاً أَن نأْخذ غير الجاني بجنايته، نصبه على المصدر الذي أُريدَ به الفعل. وروي عن النبي، صلى الله عليه وسلم، أَنه تزوّج امرأَة من العرب فلما أُدْخِلَتْ عليه قالت: أَعوذ بالله منك، فقال: لقد عُذْتِ بمعاذ فالحقي
Tamamını oku

Tâcü'l-Arûs

Zebîdî · 18. yyTR9.700 harf
العوذ، الالتجاء، كالعياذ بالكسر والمعاذ والمعاذة والتعوذ والاستعاذة عاذ به يعوذ: لاذ به ولجأ إليه واعتصم. وعذت بفلان واستعذت به، أي لجأت إليه. وفي الحديث إنما قالها تعوذا أي إنما أقر بالشهادة لاجئا إليها ومعتصما بها ليدفع عنه القتل، وليس بمخلص في إسلامه. العوذ بالضم: الحديثات النتاج من الظباء والإبل والخيل من كل أنثى، كالعوذان، وهما جمعا عائذ كحائل وحول، وراع ورعيان وحائر وحوران. وفي
Tamamını oku

Lane's Lexicon

Edward W. Lane · 19. yyTR14.040 harf
عَاذَ بِهِ 1 عَاذَ بِهِ ذ , aor. يَعُوذُ, (S, A, O, L, Msb,) inf. n. عَوْذٌ (O, L, K) and عِيَاذٌ and مَعَاذٌ (O, L, Msb, K) and مَعَاذَةٌ; (O, K;) and بِهِ ↓ تعوّذ; (O, L, Msb, K; *) and بِهِ ↓ استعاذ; (S, A, O, L, Msb, K; *) He sought protection, or preservation, by him; sought, or took, refuge in him; had recourse to him for protection, preservation, or refuge; sought his protection, or
Tamamını oku

Salmone

H. Anthony Salmone · 19. yyTR1.350 harf
عَاذَ عَاذَ ( w ) U ( n. ac. عَوْذ 1 , مَعَاذ [ 17A ] , مَعَاذَة [ 17tA ] , عَيَاذ [ 23I ] ) a. [ Bi & Min ], Fled to, took refuge with.... from; sought the protection of, appealed to.... against. b. [ Bi ], Clave, adhered to. عَوَّذَ عَوَّذَ II a. [ acc. & Bi ], Made, induced, constrained to take refuge with; commended to the protection of. b. [ acc. & Bi ], Protected, furnished
Tamamını oku

Kitâbullâh

Kur'an kullanımından türetilmişTR yok26.088 harf
عوذ عَاذَ- يَعُوْذُ - مَعَاذ - مَعَاذ الله - أَعَاذَ- يُعِيْذُ - اسْتَعَاذَ - يَسْتَعِيْذُ عَاذ َ- يَعُوْذُ + كائن + بكائن: يتوجه بطلب اللجوء والاعتصام والنصرة إلى آخر مَعَاذ: على وزن " فـَعال" اسم فعل مبالغة من " عَاذَ- يَعُوْذُ ": وهو كذلك اسم مكان: المكان الذي ترتجى وتظن فيه الحماية والنصرة مَعَاذَ الله: أي أعوذ بالله معاذاَ: أن الله هو
Tamamını oku

Sîgalar(7)

Mücavir kökler58 mücavir (80 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.
  1. شطن

    5 ortak ayet · Şetan, kuyudan su çekilen uzun iptir

  2. رجم

    3 ortak ayet · Alet olarak kullanılan taştır

  3. نزغ

    2 ortak ayet · “Nez’ ”den dönüşmüştür

  4. ربب

    9 ortak ayet · Ribve, tümsek demektir

  5. غلق

    1 ortak ayet · Ve kapattı

  6. قول

    10 ortak ayet · Birlikte bir iş yapan kimselere, belli bir sesle kumanda…

  7. همز

    1 ortak ayet · Dürtmek için kullanılan sivri bizdir

  8. فلق

    1 ortak ayet · Felak Kayalıklardan kopan büyük kaya parçasıdır

  9. هيت

    1 ortak ayet · Getirin

  10. سمع

    3 ortak ayet · İşiten

  11. بقر

    1 ortak ayet · Sığır

  12. ذبح

    1 ortak ayet · Zebih kesilmiş hayvan demektir

Geçtiği ayetler(17)

  1. وَإِذْ قَالَ مُوسَى لِقَوْمِهِ إِنَّ اللَّهَ يَأْمُرُكُمْ أَنْ تَذْبَحُوا بَقَرَةً قَالُوا أَتَتَّخِذُنَا هُزُوًا قَالَ أَعُوذُ بِاللَّهِ أَنْ أَكُونَ مِنَ الْجَاهِلِينَ

    SığınırımHani, bir de Musa kavmine: Allah, herhalde bir sığır boğazlamanızı emrediyor, demişti. Onlar: Sen bizimle alay mı ediyorsun, demişlerdi. Musa da: Ben cahillerden olmaktan Allah’a sığınırım, demişti.

  2. قَالَ رَبِّ إِنِّي أَعُوذُ بِكَ أَنْ أَسْأَلَكَ مَا لَيْسَ لِي بِهِ عِلْمٌ وَإِلَّا تَغْفِرْ لِي وَتَرْحَمْنِي أَكُنْ مِنَ الْخَاسِرِينَ

    SığınırımRabbım; bilmediğim şeyi Senden istemekten Sana sığınırım. Beni bağışlamaz ve yarlıgamazsan; hüsrana uğrayanlardan olurum, dedi.

  3. قَالَتْ إِنِّي أَعُوذُ بِالرَّحْمَنِ مِنْكَ إِنْ كُنْتَ تَقِيًّا

    SığınırımRahman’a sığınırım senden, dedi. Eğer takva sahibi isen.

  4. وَقُلْ رَبِّ أَعُوذُ بِكَ مِنْ هَمَزَاتِ الشَّيَاطِينِ

    SığınırımVe de ki: Rabbım, şeytanların kışkırtmalarından Sana sığınırım.

  5. قُلْ أَعُوذُ بِرَبِّ الْفَلَقِ

    SığınırımDe ki: Tanyerini ağartan Rabba sığınırım.

  6. قُلْ أَعُوذُ بِرَبِّ النَّاسِ

    SığınırımDe ki: İnsanların Rabbına sığınırım,

Kök analizi

Kök tanımı ve çekirdek özet

AlanDeğer
Kökعوذ
YapıÜçlü
Özel Durumİlletli (ecvef-vâvî)
Bağlamsal Yakın Köklerلوذ, لجأ, عصم, حرم
Zıt Kökتعرض
Çekirdek Özet 1Bir tehlikeden kaçarak emin bir yere, nesneye veya varlığa yapışıp sığınma, sımsıkı tutunma
Çekirdek Özet 2Şer, vesvese, baskı ve sapma karşısında mutlak koruyucu olan Allah'ın himayesine fiilen ve kalben iltica etme
Çekirdek Özet 3Tehlike kaynağı ile özne arasına aşılmaz bir dokunulmazlık kalkanı koyarak korunmayı kurumsallaştırma
Kritik Hata RiskiSığınmayı yalnızca dille söylenen bir koruma tekerlemesi (istiâze lafzı) sanıp varoluşsal bir sığınma ve fiili korunma eyleminden soyutlamak

Biliteral analiz

Biliteral ÇekirdekTemel AnlamEklenen UnsurOluşan Anlam Farkı
عوBoşluk, kıvrılma, bir tarafa meyil gösterme, dönme ve yönelme; nitekim عوج eğrilik ve sapmayı, عود bir noktaya geri dönüp bağlanmayı, عور açığı ve korunmasız boşluğu, عوق alıkoyup bir yana çekmeyi, عون yardım için yönelip destek olmayı ifade ederذYayılma ve yönelme hareketine keskin bir tutunma, ayrılmama, bir sınıra yapışma ve dokunulmaz bir sınıra sığınma boyutu katarak iltica anlamını netleştirmiştir

Piktografik analiz

BirimPiktografik İmge / HareketAnlam Açıklaması
عGöz; görme, bilme, kaynakTehlikeyi fark etme, bilincin uyanması ve emin bir kaynağa dikkatle odaklanma
وÇengel, çadır kazığı; bağlama, ekleme, tutturmaSığınılan nesneye veya makama kuvvetle bağlanma, ona kenetlenme ve ayrılmama
ذKapı ve sınır ayrımı (ikiz harf د türetmesi)Dışarıdaki tehlike ile içerideki emniyet arasına konulan koruyucu eşik, dokunulmazlık engeli
عوذGörme, bağlanma ve koruyucu eşiğe sığınmaTehlikeyi görüp fark eden canlının, kendini koruyucu bir eşiğe bağlayarak emin bir alana sımsıkı yapışması

Tarihsel ve erken kullanım

AlanVeri
İlk fiziksel anlamBir canlının yırtıcıdan, sıcaktan veya tehlikeden kaçıp korunaklı bir kayaya, ağaç altına veya dikenliğe yapışması; yeni doğurmuş dişi devenin ya da ceylanın yavrusuna sımsıkı sarılıp onu koruması; kemiğe sımsıkı yapışmış et (عوّذ اللحم)
Cahiliye şiiri kullanımıLebîd b. Rebîa, Muallaka'sında yeni doğum yapmış ve yavrularına sımsıkı yapışarak onları koruyan yaban sığırlarını / ceylanlarını tasvir eder: والعِينُ ساكِنَةٌ عَلى أَطْلائِها / عُوذاً تَأَجَّلُ بِالفَضاءِ بِهامُها
Erken Arapça kullanımErken bedevi Araplarında zor durumdaki bir kimsenin dokunulmaz bir kabile reisinin eteğine, çadır direğine veya harem sınırına tutunarak can güvenliği talep etmesi anlamında عُذْتُ بِكَ kullanımı

Kaynak Maqāyīs al-Lugha, Kitābü’l-ʿAyn, Lisān al-ʿArab, Dīvânu Lebîd.

Sami etimolojik katman

Sami dil ailesinde عوذ kökü, fiziksel olarak bir nesneye yapışma, bir engelin ardına gizlenme ve tehlikeden korunmak için sığınak arama semantik çekirdeğine dayanır. Kuzeybatı Sami dillerinde ve İbranicede bu kök doğrudan fonetik denklik sergileyen ʿ-w-z biçimiyle (özellikle ע-ו-ז / ʿûz) bir tehlike anında güvenli bir yere çekilme, sığınak bulma ve kaçarak toplanma anlamlarında mevcuttur (örneğin Yeşaya 10:31 ve Yeremya 4:6 metinlerindeki sığınma hareketleri). Arapçada kök, yalnızca bir yere kaçmayı değil; sığınılan yere sımsıkı yapışmayı, araya bir dokunulmazlık perdesi koymayı ve yavrunun anneye yapışması örneğinde olduğu gibi sürekli bir korunma bağını temsil edecek biçimde özelleşmiştir. Süryanice ve Aramice katmanında da tehlike karşısında himaye arama ve güvenli alana sığınma çağrışımları korunmuştur.

Güven Güçlü

Kaynak Brown-Driver-Briggs Hebrew and English Lexicon, Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab.

Etimolojik analiz

KatmanVeriAçıklamaGüven
İç Arapça etimolojik yönعوذKemiğe yapışan et, yavrusuna yapışan anne ve ağacın korunaklı dibi gibi somut yapışma ve korunma hallerinden manevi ve ilahi sığınmaya (istiâze) intikal etmiştirKesin
Sami dilleriyle etimolojik ilişkiİbranice ע-ו-ז (ʿûz)Tehlike anında sığınacak güvenli bir yer bulma, toplanıp sığınağa çekilme anlamıyla morfolojik ve semantik olarak tam örtüşürGüçlü
Daha geniş dilsel ilişkiVeri bulunamadıAfro-Asyatik ailenin diğer kollarında güvenilir ve doğrudan türetilmiş ortak biçim tespit edilememiştirVeri bulunamadı

Kaynak Brown-Driver-Briggs, Maqāyīs al-Lugha, Gesenius' Hebrew Grammar.

Kardeş kökler

KombinasyonDurumTemel AnlamAnlam DetayıNot
عوذAnlamlıSığınmak, yapışmakTehlikeden kaçıp koruyucuya iltica etmek, himayesine girmekHedef kök; Kur'an'da geçer
عذوAnlamlıTemiz ve tatlı olmakSuyun ve toprağın pislikten uzak, temiz ve hoş olması (عَذِيّ)Kalb veya zenginleşme; Kur'an'da geçmez
وعذKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıVeri bulunamadıKlasik sözlüklerde mühmel kabul edilmiştir
وذعKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıVeri bulunamadıKlasik sözlüklerde mühmel kabul edilmiştir
ذعوKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıVeri bulunamadıKlasik sözlüklerde mühmel kabul edilmiştir
ذوعAnlamlıKorkutmak, ürkütmek, sürmekBir şeyi korkutarak yerinden oynatmak veya yaymak (ذيع ile yakın)Zıt/hareket yönü ilişkisi; Kur'an'da geçmez

Komşu kökler ve zıt kök

Kökİlişki TürüAnlam AlanıKarşılaştırmalı NüansAnlam Detayı
عوذMerkezSığınma, ilticaTehlikeden, şerden ve korkudan kaçarak koruyucuya sımsıkı yapışıp himaye istemekŞerden kaçışta sığınılan varlığa yapışma ve korunma esastır
لوذKomşuİltica, sığınmaعوذ şerden ve korkudan kaçarak sığınmayı anlatırken لوذ bir menfaati elde etmek, umutlanmak veya kuşatılmak için yanaşmayı ifade ederعياذ korkulan şeye karşı, لياذ ise umulan ve arzulanan şeye yönelik sığınmadır
لجأKomşuBarınma, sığınakZorlayıcı bir durum karşısında çaresizce güvenli bir mekana veya tahkimata kaçmakلجأ mekan ve çaresizlik vurgusu taşırken عوذ şahsa ve kudrete yapışmayı öne çıkarır
عصمKomşuTutunma, korunmaDüşmeyi, batmayı veya helak olmayı önleyecek bir ipe, dağa veya bağa asılmakعصم engelleme ve düşmekten alıkoyma merkezlidir; عوذ ise himayeye iltica merkezlidir
حرمKomşuDokunulmazlıkYasaklanan, sınırları korunan ve müdahale edilemeyen korunaklı alan oluşturmakDokunulmaz kılınan sınırın kendisine işaret eder
تعرضZıtKarşılaşma, açıkta durmaTehlikenin, saldırının veya riskin önüne kalkan olmadan doğrudan çıkmak, maruz kalmakSığınmanın aksine koruyucu engeli terk edip saldırıya ve tehlikeye açık hale gelmektir

Başka dillerde anlam karşılıkları

DilKelime / KelimelerKısa AnlamDetayGüven
Arapçaعوذالالتجاء والاعتصامŞerden emin bir varlığa kaçarak himayesine yapışmak ve korunmakKesin
LatinceConfugere, refugium petereBir yere veya birine kaçarak sığınmakTehlikeden kaçış eylemini tam karşılar; ancak anne-yavru arasındaki şefkatli yapışma nüansını eksik bırakırGüçlü
İngilizceTo seek refuge, take shelterSığınmak, korunma aramakKurumsal ve hukuki sığınmayı iyi verir; ontolojik ve manevi iltica derinliğini kısmen dışarıda bırakırGüçlü
AlmancaZuflucht nehmen, sich bergenSığınmak, güvenceye girmekKorunma arzusunu ve emniyet duygusunu karşılar; varlığa sımsıkı sarılma unsurunu tam yansıtmazGüçlü
FransızcaChercher refuge, recourir àSığınmak, başvurmakTehlike karşısında başkasına yönelme eylemini karşılar; bedensel ve nesnel yapışma boyutunu taşımazGüçlü

Kaynak Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch, Lisān al-ʿArab.

Vücûh ve nezâir

Form / KullanımAnlam YüzüAyet Tipi / Bağlam
أَعُوذُCehaletten, alaycılıktan ve haddi aşmaktan Allah'a sığınmaİmanî edep ve peygamberi vakar bağlamında iltica (Bakara 2:67)
أَعُوذُİffeti ve canı tehdit eden durumlarda Rahman'a ilticaMelek veya insan suretindeki yabancı karşısında takvaya davetle sığınma (Meryem 19:18)
أَعُوذُ / فَاسْتَعِذْŞeytanın kışkırtmalarından, vesveselerinden ve hazır bulunmasından sığınmaKur'an okurken ve nefsi öfke/vesvese anlarında ilahi korumayı talep etme (A'râf 7:200, Nahl 16:98, Mü'minûn 23:97-98, Fussilet 41:36)
عُذْتُZalimlerin, kibirlilerin ve hesap gününe inanmayanların şerrinden sığınmaPeygamberlerin ölüm tehdidi ve baskı karşısında fiili meydan okuyuşu (Mü'min 40:27, Duhân 44:20)
مَعَاذَ اللَّهِGünahtan, ihanetten ve adaletsizlikten kaçınarak Allah'a sığınmaİffet imtihanında haramdan ve hükümde hak yemekten şiddetle kaçınma (Yûsuf 12:23, 12:79)
أُعِيذُهَاSoyu, çocuğu ve nesli şeytani tahribattan koruması için Allah'ın emanetine bırakmaAnne duası olarak gelecek nesli ilahi himayeye teslim etme (Âl-i İmrân 3:36)
يَعُوذُونَPutperestçe ve sapkınca cinlere sığınmaİnsanların cahiliye adetleriyle görünmez varlıklardan himaye ve güç devşirmesi (Cin 72:6)
قُلْ أَعُوذُYaratılmışların tüm şerlerinden, karanlıktan, hasetten ve sinsi vesveselerden mutlak ilticaKainatın ve insanların yegane Rabbine, Melikine ve İlahına sığınma (Felak 113:1, Nâs 114:1)

Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

DisiplinKullanım AlanıTartışma NoktasıAnlam Yoğunlaşması
KelamŞer problemi, tevfîk ve hıfzİnsanın şeytan ve nefis karşısındaki acziyeti ile Allah'ın mutlak koruyuculuğu; gayr-ı müstakil varlıklara (cinler vb.) istiâzenin şirke açılan kapısı (Cin 72:6)Tevhidin korunması; sığınılan tek merciin zat-ı ilahi olması zorunluluğu
FıkıhKıraat öncesi istiâze hükmüNamazda ve tilavette Kur'an okumaya başlarken istiâze çekmenin vacip mi mendup mu olduğu meselesiİbadetin ve zihnin harici müdahalelerden arındırılması, amelin korunması
Tefsirİstiâze formülünün tahlili"Eûzü billâhi mine'ş-şeytâni'r-racîm" ifadesindeki fiilin lisanî ve kalbî boyutu; şerrin zatî değil arızî oluşuKur'an vahyine muhatap olmadan önce idraki koruyucu bir zırha alma
HadisKorunma duaları ve rukyeHz. Peygamber'in sabah-akşam ve yatarken okuduğu Muavvizeteyn uygulamaları, çocukları nazar ve şerden koruma sîgaları (ü'îzukümâ)Sözlü beyanın fiili bir teslimiyet ve ilahi himayeye giriş olması

Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

SistemBağlamKarşılıkİşlevAçıklamaGüven
DiniTevhid ve kulluk bilinciMutlak iltica ve tevekkülKalbi ve aklı her türlü sinsi şerden, kurgudan ve şirk şaibesinden arındırmakVarlık üzerindeki nihai emniyetin yalnızca Allah'a yapışmakla mümkün olduğunu tescil ederKesin
İlmiHakikat arayışı ve bilgi güvenliğiEpistemik arınma ve önyargılardan soyutlanmaZihne dışarıdan zerk edilen yanılsamaları, kuruntuları ve manipülasyonları filtrelemekBilgi kaynağına yaklaşırken zihni kirletici tesirlerden koruma eşiği kurarGüçlü
SiyasiHukuki himaye ve dokunulmazlıkİltica hakkı, eman ve dokunulmazlık zırhıGüçsüzü ve mazlumu zalimin ve tiranın tasallutundan koruyacak kurumsal sığınak oluşturmakHukukun üstünlüğü ilkesiyle bireyi keyfi iktidar baskısına karşı dokunulmaz kılarGüçlü
İktisadiMülkiyet ve servet güvenliğiKriz ve haksız el koymaya karşı sigorta / koruma kalkanıPazardaki hile, tekel ve sömürü mekanizmalarına karşı hak sahibini teminat altına almakHaksız kazanç ve tecavüze karşı iktisadi aktörün hakkını hukuki dokunulmazlığa bağlarMuhtemel

Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

Alanİzomorfik KarşılıkAçıklamaGüven
Sayısal bilimlerGüvenlik duvarı (Firewall) ve Faraday kafesiDış ortamdan gelen yıkıcı dalgaların, virüslerin ve parazitlerin içeriye sızmasını engelleyen, sistemi sıfır potansiyele bağlayarak koruyan yalıtkan katmanGüçlü
Beşeri bilimlerHukuki dokunulmazlık ve diplomatik sığınma (Asylum)Tehdit altındaki failin, saldırgan gücün erişemeyeceği egemen bir alanın ve yasanın koruyucu zırhına fiilen dahil olmasıKesin

Yanlış daraltma ve kritik hata riski

AlanAçıklama
Modern daraltma riskiKökü yalnızca korku anlarında veya tilavet öncesinde ezbere söylenen bir sihirli sözcük, kuru bir büyüsel tekerleme gibi algılamak
Kur'an içi daha geniş anlamKök; peygamberlerin zalim iktidarlara karşı direnişindeki varoluşsal dayanağı, iffet ve adalet savunmasındaki ahlaki tavrı ve insanın varoluşsal tehlikelere karşı mutlak Hakka fiilen bağlanmasını içerir
Yanlış anlamanın doğuracağı hataİnsanın kötülük karşısında pasifleşmesi, dille sığınırken eylemde ve ahlakta korumasız kalması, sığınmayı fiili bir emniyet ve eylem inşası olmaktan çıkarıp boş bir ritüele indirgemesi

Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

SoruCevap
Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir?Kur'an idrakinin ön şartı olan zihinsel ve kalbî arınmanın (istiâze) anahtarıdır; insanın ontolojik kırılganlığını fark edip nihai emniyeti nerede arayacağını belirleyen tevhidî bir başlangıçtır
Hangi ayet gruplarında belirleyicidir?Vahye muhatap olma emirlerinde (Nahl 16:98), zulme ve kibre karşı peygamberî meydan okumalarda (Mü'min 40:27), ahlaki iffet imtihanlarında (Yûsuf 12:23) ve varoluşsal şerlerin tasfiyesini emreden surelerde (Felak ve Nâs)
Hangi yanlış anlamaları düzeltir?İnsanın kendi kendine yettiği (istiğnâ) yanılgısını yıkar; koruyucu gücü cinler, tiranlar veya batıl güçlerde arayan şirk psikolojisini (Cin 72:6) kökten tasfiye eder

Nihai sentez ve LaTeX modeli

  • Somut anlamBir tehlike, yırtıcı veya fırtına karşısında bir canlının emin bir ağaca, kayaya veya annesine sımsıkı yapışması, araya koruyucu bir sınır koymasıdır.
  • Soyut anlamİnsanın içsel vesvese, ahlaki zaaf veya dışsal baskı karşısında acziyetini kavrayıp zatî kudret sahibi olan Allah'ın koruyucu kalkanına iradi olarak bağlanmasıdır.
  • Sistematik karşılıkŞer kaynağı ile korunan özne arasına, nüfuz edilemez bir meşruiyet ve dokunulmazlık perdesi yerleştiren dinamik iltica mekanizmasıdır.
  • LaTeX modeliS(x,y,z)={x∈X∣∃z∈Z:d(x,z)<ϵ  ⟹  ϕ(x,y)=0}
  • LaTeX açıklamasıFormülde x tehlikeye maruz kalan özneyi, y şer ve vesvese kaynağını, z ise sığınılan mutlak koruyucuyu (melce) temsil eder. Özne x ile sığınak z arasındaki mesafe (d(x,z)) sıfıra yaklaşıp yapışma gerçekleştikçe, şer kaynağı y'nin özne x üzerindeki nüfuz ve etki fonksiyonu ϕ(x,y) sıfırlanmakta ve tam koruma sağlanmaktadır.
Metin sürümü (yapay zekâ araçları için)Harfe göre kök dizini: ع