وذر

Klavye kısayolları

Ara
/
Yeni not
n
Önceki / sonraki ayet
[ ]
Okuma modu
f
Graf modu
g
Kur'an evreni
e
Kapat / geri
Esc
Grafiği atla

Kök ağı

Kök ağı: و-ذ-ر29 sîga, 69 mücavir kök, 43 ayet, 29 sure; sîgalar ve mücavir kökler Sîgalar ve Mücavir kökler kartlarında, ayetler Ayetler kartında liste olarak var.فعلعدلطغيوذرعمهلعبتَذَرْنِيتَذَرُنَّفَذَرْهُمْنوقتَذَرُأكلزوج

KökSîga 29Ayet 43Sure 29Mücavir 69

▶ Ağı aç (3B)

وذر

و - ذ - ر

KÖK
  • 45 geçiş
  • 43 ayet
  • 29 sîga
  • 13 sözlük

“Bezr” tohum, “tebzil” etmek tohumu saçmak demektir. “Vezr” etmek, birşeyi beğenmediği için bırakmak demektir.devamı ›

Notlarım

Sözlükler(13)

★ Akevler SözlüğüTürkçe

“Bezr” tohum, “tebzil” etmek tohumu saçmak demektir. “Vezr” etmek, birşeyi beğenmediği için bırakmak demektir.

Kitâbu'l-'Ayn

Halîl b. Ahmed · 8. yyTR3.088 harf
باب الذال والراء و و ي ء معهما ذ ر أ، ذ ر و، و ذ ر، ر ذ ي، ذ أ ر مستعملات ذرأ: الذُّرْأَةُ: شَيْبٌ يَبْدو في فَوْدَي الرأس قبلَ سائره، قال: فقد علتني ذُرْأةٌ بادي بَدي وذَرِئَ فلانٌ فهو أَذْرَأُ، والمرأة ذَرْآءُ. وذَرَأَ اللَّهُ الخلق يَذْرَؤهم ذَرْءاً أي خَلَقَهم. والذّرْءُ من قولكَ: ذَرَأْنا الأرضَ أي بَذَرْناها، وزَرْعٌ ذَريءٌ بوزن فَعيل. ويقال: ذَرَأتُ الوَضينَ: بَسَطْتُه على وَجْه الأرض.
Tamamını oku

es-Sıhâh

Cevherî · 10. yyTR463 harf
الوَذْرَةُ بالتسكين: الفِدْرَةُ، وهي القطعة من اللحم. ومنه قولهم: يا ابنَ شامَّةِ الوَذْرَةِ، وهي كلمة قذفٍ. وكانت العرب تتَسابُّ بها، كما كانت تتسابّ بقولهم: يا ابن مُلْقى أرْحُلِ الرُكْبانِ! ويا ابن ذات الرايات! ونحوِها. والجمع وَذْرٌ. ووَذَّرْتُ اللحم تَوْذيراً: قطَّعته، وكذلك الجرح إذا شرطتَه. وتقول: ذَرْهُ، أي دعه. وهو يَذَرُهُ، أي يدعُه. وأصله وَذِرَهُ يَذَرُهُ، مثل وَسِعَهُ يَسَعُهُ، وقد
Tamamını oku

Tehzîbu'l-Luğa

Ezherî · 10. yyTR12.107 harf
ذ ر ( وايء ) ذرأ ، ذرا ، ذأر ، وذر ، ذير ، روذ ، رذي . ذرأ : قال اللَّيْثُ : يُقال : ذَرأَ اللَّهُ الخَلْق يَذْرَؤُهم ذَرْءاً . ومِن صِفات الله : الذَّارِىءُ ، وهو الذي ذَرَأ الخَلْق ، أي خَلَقهم ، وكذلك البارِىءُ . وقال الله تعالَى : ( وَلَقَدْ ذَرَأْنَا لِجَهَنَّمَ كَثِيرًا مِّنَ الْجِنِّ وَالإِنْسِ ) ( الأعراف : 178 ) أي خَلَقْنا . وقال عزّ وجلّ : ( جَعَلَ لَكُم مِّنْ أَنفُسِكُمْ أَزْوَاجاً
Tamamını oku

Mekâyîsü'l-Luğa

İbn Fâris · 11. yyTR4.645 harf
(باب الواو والدال وما يثلثهما) (ودس) الواو والدال والسين: كلمتان: الأولى الوديس: النبات، يقال أودَسَت الأرضُ: أخرجَتْ نَبْتَها. والأخرى: وَدَسَ الشَّيءَ: خَبَّأه. وما أدرِي أين وَدَسَ، أي ذَهَب. (ودص) الواو والدال والصاد. يقولون: ودَصَ إليَّ بكلامٍ: ألقاه ولم يتمَّه. (ودع) الواو والدال والعين: أصلٌ واحد يدلُّ على التَّرْك والتَّخْلِية. وَدَعَه: تركه، ومنه دَعْ. ويُنشد: ليت شِعْري عنْ خليلي ما
Tamamını oku

Müfredât

Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR524 harf
- [يقال: فلان يذر الشيء. أي: يقذفه لقلة اعتداده به]، ولم يستعمل ماضيه. قال تعالى: ﴿قالوا أجئتنا لنعبد الله وحده ونذر ما كان يعبد آباؤنا﴾ [الأعراف/ 70]، ﴿ويذرك وآلهتك﴾ [الأعراف/127]، ﴿فذرهم وما يفترون﴾ [الأنعام/ 112]، ﴿وذروا ما بقي من الربا﴾ [البقرة/278] إلى أمثاله. وتخصيصه في قوله: ﴿ويذرون أزواجا﴾ [البقرة/234]، ولم يقل: يتركون ويخلفون؛ فإنه يذكر فيما بعد هذا الكتاب إن شاء الله. [والوذرة: قطعة من
Tamamını oku

Esâsü'l-Belâğa

Zemahşerî · 12. yyTR335 harf
و ذ ر ذره واحذره‏.‏ والعرب أماتت المصدر منه فيقولون‏:‏ ذر تركاً وإذا قيل لهم ذروه قالوا قد وذرناه‏.‏ وعندي وذرة من لحم‏:‏ قطعة بلا عظم‏.‏ ومن المجاز‏:‏ قولهم في الشتم‏:‏ يا ابن شامّة الوذر‏:‏ يريدون الزانية والوذر كناية عن ا لمذاكير‏.‏ وعن عثمان رضي الله عنه‏:‏ أنه رفع إليه من قاله فحدّه‏.‏ وامرأة لمياء الوذرتين وهما الشفتان‏.‏
Tamamını oku

Lisânü'l-Arab

İbn Manzûr · 13. yyTR2.337 harf
الوَذْرَةُ، بالتسكين، من اللحم: القطعة الصغيرة مثل الفِدْرَةِ، وقيل: هي البَضْعَةُ لا عظم فيها، وقيل: هي ما قطع من اللحم مجتمعاً عَرْضاً بغير طُولٍ. وفي الحديث: فأَتينا بثريدة كثيرة الوَذْرِ أَي كثيرة قِطَعِ اللحم، والجمع وَذْرٌ ووَذَرٌ؛ عن كراع؛ قال ابن سيده: فإِن كان ذلك فوَذْرٌ اسم جمع لا جمع. ووَذَرَه وَذْراً: قَطَعَه. والوَذْرُ: بَضْعُ اللحم. وقد وَذَرْتُ الوَذْرَةَ أَذِرُها وَذْراً إِذا
Tamamını oku

Kâmûsü'l-Muhît

Fîrûzâbâdî · 15. yyTR107 harf
* و ذ ر * تقول * ذَرْهُ * أي دعه وهو يَذَرُهُ أي يدعه ولا يُقال منه وَذَرَهُ ولا وَاذِرٌ ولكن تركه وهو تارك
Tamamını oku

Tâcü'l-Arûs

Zebîdî · 18. yyTR2.785 harf
الوذرة، بفتح فسكون: القطعة الصغيرة من اللحم مثل الفدرة، وقيل: هي البضعة لا عظم فيها، ويحرك، أو ما قطع منه أي اللحم مجتمعا عرضا بغير طول. قال ابن الأعرابي: الوذفة والوذرة: بظارة المرأة، ج وذر، التسكين، ويحرك في وذر اللحم، عن كراع، قال ابن سيده: فإن كان ذلك فوذر اسم للجمع لا جمع. وذره، أي اللحم، وذرا، كوعده: قطعه وجرحه، هكذا في النسخ، وهو غير محرر، والصواب: وجرحه: شرطه، كما في اللسان وغيره، وهذا
Tamamını oku

Lane's Lexicon

Edward W. Lane · 19. yyTR1.750 harf
وَذِرَهُ 1 وَذِرَهُ ذ , of the same measure as وَسِعَهُ, (S, K, TA,) or وَذَرَهُ, (Lth, ISk, T, TA,) is the original pret. of which the aor. is يَذَرُهُ (Lth, ISk, T, S, K, TA) signifying, He leaves, lets alone, or ceases or desists from, it, or him; he leaves it undone; syn. يَدَعُهُ, (ISk, T, S, K, TA,) and يَتْرُكُهُ; (Msb;) imp. ذَرْهُ, syn. دَعْهُ: (ISk, T, S, K, TA:) but the pret. is not
Tamamını oku

Salmone

H. Anthony Salmone · 19. yyTR365 harf
وَذَرَ وَذَرَ a. [ يَذِرُ ] ( n. ac. وَذْر 1 ), Cut; sliced. b. [ يَذَرُ ], Abandoned. وَذَّرَ وَذَّرَ II , a. see I (a) . وَذْرَة وَذْرَة 1t , ( pl. وَذْر 1 , وَذَر 4 ), a. Slice of meat. b. Clitoris. c. Glans of the penis. وَذَرَة وَذَرَة 4t , a. see 1t (a) . وُذَاْرَة وُذَاْرَة 24t , a. Strip of cloth. الوَذْرَتَانِ الوَذْرَتَانِ a. The lips.
Tamamını oku

Kitâbullâh

Kur'an kullanımından türetilmişTR13.258 harf
وذر وَذِرَ - يَذَرُ - ذَرْ وَذِرَ - يَذَرُ + كائن + شيئاً أو كائناً: يغادره ويتركه من غير أن يهتم بأمره: يترك الشيء على حاله من حركة أو عمل أو بناء وتركيب، من غير تدخل أو تغيير أو فعل، ومن غير أن يهتم أو يقلق على حاله بعده واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ " الهجر ومغادرة الشيء وتخليفه وعدم التوجه للارتباط به ومصاحبته"، وهي: غَدِرَ - يَغْدِرُ،
Tamamını oku

Sîgalar(29)

Mücavir kökler69 mücavir (236 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.
  1. عمه

    3 ortak ayet · Bocalarlar

  2. لعب

    4 ortak ayet · Oynarlar

  3. خوض

    3 ortak ayet · Havz (hı) : Havuz demektir

  4. نوق

    2 ortak ayet · Dişi devedir

  5. طغي

    3 ortak ayet · Taşkınlaştıran

  6. لهو

    2 ortak ayet · Boğazdaki küçük dil demektir

  7. أكل

    4 ortak ayet · Ekel pas demektir

  8. فعل

    4 ortak ayet · Fa’l “Fa’l” “yapmak” demektir

  9. بقي

    2 ortak ayet · Bakiyye bir kaptan bir şey boşaltıldıktan sonra dökülmeden…

  10. غرر

    2 ortak ayet · Ğerer, “Ğerer” çuval demektir

  11. عدل

    2 ortak ayet · Denk tutuyorlar

  12. زوج

    3 ortak ayet · İlik ve düğme çiftinin her biridir

Geçtiği ayetler(43)

  1. وَكَذَلِكَ جَعَلْنَا لِكُلِّ نَبِيٍّ عَدُوًّا شَيَاطِينَ الْإِنْسِ وَالْجِنِّ يُوحِي بَعْضُهُمْ إِلَى بَعْضٍ زُخْرُفَ الْقَوْلِ غُرُورًا وَلَوْ شَاءَ رَبُّكَ مَا فَعَلُوهُ فَذَرْهُمْ وَمَا يَفْتَرُونَ

    Onları bırakİşte böylece Biz, her peygambere insan ve cinn şeytanlarını düşman yaptık. Onlardan kimi, kimini aldatmak için cazip sözler fısıldarlar. Eğer Rabbın dileseydi; bunu yapamazlardı. Öyleyse onları iftiraları ile başbaşa bırak.

  2. وَكَذَلِكَ زَيَّنَ لِكَثِيرٍ مِنَ الْمُشْرِكِينَ قَتْلَ أَوْلَادِهِمْ شُرَكَاؤُهُمْ لِيُرْدُوهُمْ وَلِيَلْبِسُوا عَلَيْهِمْ دِينَهُمْ وَلَوْ شَاءَ اللَّهُ مَا فَعَلُوهُ فَذَرْهُمْ وَمَا يَفْتَرُونَ

    Onları bırakVe böylece onların ortakları; ortak koşanlardan bir çoğunu helake sürüklemek, dinlerini karmakarışık etmek için; çocuklarını öldürmelerini hoş göstermiştir. Şayet Allah, dilemiş olsaydı; bunu yapamazlardı. Artık sen, onları uydurdukları o yalanları ile başbaşa bırak.

  3. فَذَرْهُمْ فِي غَمْرَتِهِمْ حَتَّى حِينٍ

    Onları bırakBir süreye kadar onları kendi sapıklıklarıyla başbaşa bırak.

  4. فَذَرْهُمْ يَخُوضُوا وَيَلْعَبُوا حَتَّى يُلَاقُوا يَوْمَهُمُ الَّذِي يُوعَدُونَ

    Onları bırakBırak onları, kendilerine vaadedilen güne ulaşıncaya kadar dalsınlar, oyalanıp dursunlar.

  5. فَذَرْهُمْ حَتَّى يُلَاقُوا يَوْمَهُمُ الَّذِي فِيهِ يُصْعَقُونَ

    Onları bırakArtık çarpılacakları günlerine erişinceye kadar bırak onları.

  6. فَذَرْهُمْ يَخُوضُوا وَيَلْعَبُوا حَتَّى يُلَاقُوا يَوْمَهُمُ الَّذِي يُوعَدُونَ

    Onları bırakBırak onları, kendilerine vaadolunan güne kavuşuncaya kadar dalıp oynasınlar.

Kök analizi

Kök tanımı ve çekirdek özet

AlanDeğer
Kökوذر
YapıÜçlü
Özel DurumMisâl ve lefif eğilimli; mazi kipi dilde terkedilmiş, muzari ve emir formlarıyla yaşayan nakıs kullanımlı fiil
Bağlamsal Yakın Köklerترك, ودع, هجر
Zıt Kökأخذ
Çekirdek Özet 1Eti kemiğinden ayırıp küçük dilimlere bölmek; değersiz görerek veya önemsemeyerek bir kenara bırakmak
Çekirdek Özet 2Batıl, geçici, değersiz veya zararlı olanı bütünüyle terk etmek; ilahi davaya engel olanı ardında bırakmak
Çekirdek Özet 3Değer hiyerarşisinde aşağıda kalanın bilinçli tasfiyesi; nihai sorumluluğun ve seçimin netleşmesi
Kritik Hata RiskiKökü nötr bir «terk etmek» (ترك) eylemiyle bir tutup arkasındaki değersiz bulma, önemsememe ve ilişiği bilinçli kesme nüansını gözden kaçırmak

Biliteral analiz

Biliteral ÇekirdekTemel AnlamEklenen UnsurOluşan Anlam Farkı
وذBir şeyi kesmek, dilimlemek, hafiflik ve akıcılıkla hareket ettirmek; وذف (çalımla yürümek), وذل (eti paylaştırmadan kesip ayırmak), وذم (bağlamak, sarkan deri parçası) köklerinde görüldüğü gibi bir bütünden koparılan veya sarkan parçayı ifade ederرÇekirdeğin kesme ve koparma hareketine süreklilik, serbest bırakma ve fırlatıp atma boyutu eklenerek bir şeyi değersiz sayarak veya pay ayırarak bütünüyle kendi haline bırakma anlamına daralmıştır

Piktografik analiz

BirimPiktografik İmge / HareketAnlam Açıklaması
وÇengel, çadır kazığı; bağlama, ekleme, tutturmaBir bütüne, bağa veya ilişki durumuna işaret eder; nesnenin başlangıçta tutunduğu mevcudiyet zeminini temsil eder
ذKapı, geçiş, hareket; Arap alfabesinde د imgesinin ses yoğunlaşmasıyla türetilmiş peltek varyantıBağlantı noktasında meydana gelen ayrılma, geçit bulup dışarı çıkma veya bir aralığı açma hareketidir
رİnsan başı; baş, ilk, üst, yönelişEylemin bilinçli bir iradeyle yönetildiğini, ayrılan parçanın başıboş kalmasını veya zihinsel olarak gözden çıkarılmasını anlatır
وذرBağlı olan bir nesnenin kapıdan geçirilip dışarı salınması gibi, bir bütünden kesilen veya ayrılan şeyin zihinsel olarak serbest bırakılmasıTutunan bir bağın çözülerek önemsiz görülen unsurun bilinçli bir yönelişle kendi haline terk edilmesi eylemini piktografik olarak resmeder

Tarihsel ve erken kullanım

AlanVeri
İlk fiziksel anlamKasabın eti kemikten ayırıp küçük parçalar halinde dilimlemesi veya yaranın neşterle çizilip yarılması; kemiksiz küçük et parçası
Cahiliye şiiri kullanımıCahiliye döneminde kökün mazi fiili kullanılmayıp fiil çekimi neredeyse tamamen emir ve muzari kiplerine hasredilmiştir; isim formu ise kadınlara yönelik sövgü kinayelerinde ve et parçası anlamında geçmektedir. عثمان رضي الله عنه döneminde bir kişinin diğerine sövgü olarak sarf ettiği «يا ابن شامّة الوَذَر» ifadesi erken kabile dilindeki somut yaralama ve hakaret çağrışımını belgeler
Erken Arapça kullanımErken dönem hadis rivayetlerinde etli tirit yemeğini tasvir ederken geçen «فأتينا بثريدة كثيرة الوَذْرِ» ifadesinde, etin kemiksiz küçük parçalar halinde doğranmış hali anlamında kullanılmıştır

Kaynak Lisān al-ʿArab, Maqāyīs al-Lugha, Kitābü’l-ʿAyn.

Sami etimolojik katman

Arapça وذر kökü, merkezi Sami dillerinde morfolojik bir hususiyet sergiler. Kökün mazi fiilinin dilde kullanımdan düşmesi (imâte edilmesi) ve yalnızca muzari (يَذَرُ) ile emir (ذَرْ) çatılarında yaşaması, erken arkaik dönemde kökün geçirdiği fonetik veya anlamsal bir başkalaşıma işaret eder. Kuzeybatı Sami dillerinde (İbranice ve Süryanice) bu morfolojik açık, doğrudan ortak miras olan köklerle değil, çoğunlukla terki bildiren farklı köklerle karşılanır; ancak Güney Sami dillerinde et parçalama, pay ayırma ve önemsiz sayılanı ayırıp atma semantik matrisi korunmuştur. İbranicede benzer fonetik yansımalar ve Süryanicede ayrılmayı bildiren kökler bulunmakla birlikte, وذر biçiminin özgün daralması Arapçada «bir şeyi ehemmiyetsizliği sebebiyle savurup atmak» şeklinde belirginleşmiştir. Fonetik akrabalıklar bakımından zayıf harfle başlayan misâl kökler sınıfında yer alması, çekim sırasındaki ses düşmelerini ve kullanım sınırlılığını belirlemiştir.

Güven Güçlü

Kaynak Brown-Driver-Briggs, David Cohen Dictionnaire des racines sémitiques, Maqāyīs al-Lugha.

Etimolojik analiz

KatmanVeriAçıklamaGüven
İç Arapça etimolojik yönEti küçük parçalara dilimlemek ve yarayı çizmekSomut eylemden, değersiz görülen şeyi önemsemeyip savurma ve geride bırakma soyutlamasına geçilmiştir; mazi formu terk edilip yerini muzari ve emir formuna bırakmıştırKesin
Sami dilleriyle etimolojik ilişkiGüney ve Batı Sami ayrışma matrisleriKökün mazi biçiminin düşmesi Sami dil ailesi içinde morfolojik bir nadirlik arz eder; ayrılma ve bırakma kavramı çevre dillerde farklı köklerle ikame edilmiştirGüçlü
Daha geniş dilsel ilişkiVeri bulunamadıAfro-Asyatik ailenin diğer kollarında güvenilir ve doğrudan ses denkliği gösteren bir soydaş kelime tespit edilmemiştirVeri bulunamadı

Kaynak David Cohen, Lisān al-ʿArab.

Kardeş kökler

KombinasyonDurumTemel AnlamAnlam DetayıNot
وذرAnlamlıParçalamak, bırakmakEti dilimlemek; önemsiz görerek terk etmek ve kendi haline bırakmakHedef kök; Kur'an'da geçer
ورذKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıKlasik sözlüklerde bu diziliş mühmel kabul edilmiştirKur'an'da geçmez
ذورAnlamı bulunmayanVeri bulunamadıKullanımı kayıtlı olmayan terkipKur'an'da geçmez
ذروAnlamlıSavurmak, saçmakRüzgarın kuru ot ve tozu savurup dağıtması, tohum saçmakOrtak çekirdek; hafif ve önemsiz şeyin havaya bırakılması bakımından anlamdaştır; Kur'an'da geçer
روذAnlamı bulunmayanVeri bulunamadıKlasik sözlüklerde bu diziliş mühmel kabul edilmiştirKur'an'da geçmez
رذوAnlamlıZayıflamak, düşkünleşmekBitkin düşmek, bir kenara atılacak derecede takatsiz kalmakÖnemsizleşip terk edilmeye müsait hale gelme nüansıyla ilişkilidir; Kur'an'da geçmez

Komşu kökler ve zıt kök

Kökİlişki TürüAnlam AlanıKarşılaştırmalı NüansAnlam Detayı
وذرMerkezTerk etmek, bırakmakÖnemsiz, değersiz veya hakir görerek arkada bırakmak; muhatabı ciddiye almamakGenellikle emir veya muzari ile kesin ve küçümseyici bir ayrılışı bildirir
تركKomşuBir şeyi arkada bırakmakNötr ve genel terk; nesnenin değerli ya da değersiz olmasına bakılmaksızın fiilen geride bırakılmasıMiras bırakmak veya işi sonlandırmak gibi durumlarda değer yargısı içermez
ودعKomşuEmaneten bırakmak, sükunete erdirmekBir şeyi korunsun veya sükun bulsun diye kendi halinde bırakmak, vedalaşmakBırakılan şeye bir tür emniyet, saygı veya hürmet bağı eşlik eder
هجرKomşuİlişiği keserek uzaklaşmakBedensel, mekânsal veya zihinsel olarak bir şeyden yüz çevirip ayrılmakÇoğunlukla bilinçli bir mesafe koyma, boykot veya hicret anlamı taşır
أخذZıtTutmak, yakalamak, benimsemekBir nesneyi veya ilkeyi sahiplenmek, sımsıkı kavramak, tasarrufuna almakBırakmanın aksine nesneye değer atfedip onu korumaya ve sürdürmeye yönelir

Başka dillerde anlam karşılıkları

DilKelime / KelimelerKısa AnlamDetayGüven
ArapçaوذرDeğersiz görerek terk etmekEti doğramak kökünden; önemsemeyerek arkada bırakmak, muhatabı kendi haline terk etmekKesin
LatinceDeserere, relinquereYüzüstü bırakmak, terk etmekDeserere kelimesi bağı kopararak terk etmeyi verir ancak Arapçadaki değersiz bulma nüansını tam taşımazGüçlü
İngilizceDiscard, leave aside, abandonIskarta etmek, bir kenara atmakDiscard kelimesi işe yaramaz görüp atmayı tam karşılarken, leave fiili nötr kalırGüçlü
AlmancaVerwerfen, beiseite lassenÖnemsiz görüp kenara koymakVerwerfen değersiz bularak reddetmeyi karşılar; kökün emir kipindeki serbest bırakma yönü beiseite lassen ile örtüşürGüçlü
FransızcaDélaisser, abandonnerİhmal ederek kendi haline bırakmakDélaisser kelimesindeki önemsememe ve ilişiği kesme boyutu Arapçadaki nüansa çok yakındırGüçlü

Kaynak Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch.

Vücûh ve nezâir

Form / KullanımAnlam YüzüAyet Tipi / Bağlam
ذَرْهُمْ / فَذَرْهُمْMeydan okuma, muhatabı küçümseyerek kendi batılında baş başa bırakmaİnkarcıların alay, iftira ve bâtıl iddialarına karşı tebliğcinin zihinsel olarak rahatlatılması bağlamı (En'âm 6:91, 6:112, 15:3, Mü'minûn 23:54)
وَذَرُواHukuki ve ahlaki yükümlülük gereği haramı derhal terk etmeFaizin, günahın açık ve gizlisinin, batıl isimlerin ve Cuma vaktinde ticaretin terk edilmesi bağlamı (Bakara 2:278, En'âm 6:120, A'râf 7:180, Cum'a 62:9)
لَا تُبْقِي وَلَا تَذَرُToptan yok etme, geride hiçbir kalıntı bırakmamaHelak edici rüzgarın ve cehennem azabının kuşatıcılığı ve yok ediciliği bağlamı (Zâriyât 51:42, Müddessir 74:28)
وَيَذَرُونَ / تَذَرُونَDoğal olanı, meşru olanı veya üstün değeri gözden çıkarıp geride bırakmaMiras bırakanların geride eş bırakması veya kavimlerin eşlerini/Rablerini bırakıp şehevî/putperest tercihlere yönelmesi bağlamı (Bakara 2:234, Şuarâ 26:166, Sâffât 37:125, Kıyâme 75:21)
فَهِيَ كَالْمُعَلَّقَةِ / تَذَرُوهَاBoşlukta bırakma, hukuki askıya almaAdaletsiz davranarak bir kadını ne evli ne boşanmış halde muallakta bırakmama uyarısı bağlamı (Nisâ 4:129)

Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

DisiplinKullanım AlanıTartışma NoktasıAnlam Yoğunlaşması
Kelamİstidraç, ilahi mühlet ve inkarcıların kendi haline bırakılmasıAllah'ın inkarcıları batılları içinde debelenmeye terk etmesi (terk-i tevfîk) cebrî bir terk midir yoksa iradelerine bırakılan mühlet midir tartışmasıİlahi inayetin kesilmesi ve kulun bâtılıyla baş başa bırakılması
FıkıhHaramın ve şüphelinin derhal tasfiyesi, akitlerin durdurulmasıCuma ezanıyla alışverişin kesilmesi (Cum'a 62:9) ve kalan ribanın tasfiyesi (Bakara 2:278) emirlerinin hükmün vücubuna delaletiGecikmeksizin ve tereddütsüz olarak eylemi sıfırlama yükümlülüğü
Tefsirترك ile وذر lafızları arasındaki belagat farkıKur'an'ın mazi kipini hiç kullanmayıp daima muhatabı harekete geçiren emir veya süreci anlatan muzari kipleri tercih etmesinin hikmetiBırakılan nesnenin veya inancın hakirliği ve dikkate alınmaya değmezliği
HadisŞüpheli şeylerden kaçınma ve batıl sözleri geçersiz sayma«Bırak onu» tarzındaki nebevi emirlerde lüzumsuz veya nifak kokan sözlerin değersiz bulunarak mecliste susturulmasıCiddiye almama, polemiğe girmeme ve değersiz bularak bertaraf etme

Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

SistemBağlamKarşılıkİşlevAçıklamaGüven
DiniTevhid mücadelesi ve sahte ilahların inkarıBâtılı önemsizleştirerek terkZihinsel ve ameli arınmaAllah'tan başka sığınılan nesnelerin aslında et parçası gibi değersiz olduğunu kavrayıp onları ardında bırakmakKesin
İlmiMetodoloji ve epistemolojiYanılgıyı ve safsatayı ayıklamaEpistemik temizlikİspatı olmayan zannî kuruntuların ve cehaletin dikkate alınmayarak araştırmanın dışına itilmesiGüçlü
SiyasiMeydan okuma ve caydırıcılıkMuhatabı yalnızlaştırma ve boykotDiplomatik ve psikolojik üstünlükBâtıl odaklar karşısında polemiğe saplanmayıp onları kendi çelişkileriyle baş başa bırakarak etkisizleştirmekGüçlü
İktisadiHelal piyasa ve adil paylaşımRiba ve haksız kazancı tasfiyeFinansal sıfırlamaSisteme haksızca yapışmış fazlalıkların (riba artıkları) değersiz görülüp piyasadan derhal sökülüp atılmasıKesin

Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

Alanİzomorfik KarşılıkAçıklamaGüven
Sayısal bilimlerGürültü filtreleme (noise filtering) ve atık budama (pruning)Bir sinyal veya algoritma ağında amaca hizmet etmeyen, verimliliği düşüren parazitlerin veya düğümlerin hesaplama dışı bırakılarak sistemden düşürülmesiGüçlü
Beşeri bilimlerMarjinalleştirme ve stratejik ihmal (benign neglect)Toplumsal veya psikolojik düzlemde zararlı ve provokatif tutumların beslenmesini önlemek için onlara tepki vermeyip dikkat alanının dışına itmekGüçlü

Yanlış daraltma ve kritik hata riski

AlanAçıklama
Modern daraltma riskiKökü sıradan bir «ayrılmak», «boş vermek» ya da nötr bir «terk etmek» olarak anlayıp, eylemin özündeki «değersiz bulup tasfiye etme» iradesini yok saymak
Kur'an içi daha geniş anlamKur'an'da bu kök, insanın hakikat karşısında takındığı tavrı belirler; ya bâtılı değersiz görerek terk edecektir ya da fani dünyayı tercih edip ebedi olanı arkasında bırakacaktır (Kıyâme 75:21)
Yanlış anlamanın doğuracağı hataPeygambere yönelik «onları bırak» emirlerini pasif bir teslimiyet veya ilgisizlik zannetmek; oysa bu tavır, bâtılı muhatap almayarak psikolojik ve ontolojik olarak çökertme yöntemidir

Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

SoruCevap
Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir?Kur'an'ın değerler piramidini nasıl inşa ettiğini gösterir; hakikat geldiğinde değersiz olanın nasıl bir çırpıda gözden çıkarılması gerektiğini ve tebliğcinin bâtıl karşısındaki vakur duruşunu açıklar
Hangi ayet gruplarında belirleyicidir?Peygamberin inkarcılarla polemiğe girmesini yasaklayan mekkî ayetlerde ve faiz, cuma alışverişi gibi sosyal hayatı yeniden kuran medenî ahkâm ayetlerinde belirleyicidir
Hangi yanlış anlamaları düzeltir?Hak davanın bâtılla sürekli didişmek zorunda olduğu zannını düzeltir; bazen bâtılı yok etmenin en etkili yolunun onu kendi çürümüşlüğüne terk etmek olduğunu öğretir

Nihai sentez ve LaTeX modeli

  • Somut anlamEti kemiğinden ayırıp küçük dilimlere bölmek, yaranın neşterle çizilmesi ve işe yaramayan veya önemsiz görülen parçanın bir kenara bırakılması.
  • Soyut anlamBir inancı, tutumu, fazlalığı veya kişiyi bilinçli bir iradeyle ehemmiyetsiz sayarak dikkate almamak, kendi haline bırakmak ve sistem dışına itmek.
  • Sistematik karşılıkDeğerler hiyerarşisinde asıl olan ile tali olanın ayrıştırılması; bâtılın epistemolojik, hukuki ve ahlaki olarak varlık alanından tasfiye edilmesi.
  • LaTeX modeliSt+1=St∖{x∈St∣v(x)≤0}
  • LaTeX açıklamasıFormülde St, bir failin t anındaki inanç, amel, muhatap veya mülkiyet kümesini ifade eder. v(x) fonksiyonu, bu kümedeki herhangi bir x unsurunun ilahi ölçü veya hakikat nazarındaki değerini gösterir. Değeri sıfır veya negatif olan (v(x)≤0), yani batıl, haram, asılsız veya önemsiz bulunan unsurlar kümeden çıkarılarak (∖) yeni durum (St+1) elde edilir. Bu işlem, kökün değersiz olanı ayıklayıp kendi haline bırakma eyleminin matematiksel ifadesidir.
Metin sürümü (yapay zekâ araçları için)Harfe göre kök dizini: و