وزن
و - ز - ن
KÖK- 23 geçiş
- 21 ayet
- 11 sîga
- 13 sözlük
Terazi demektir. Tartı anlamındadır. “Mevazinuhu” tartılan şeyler demektir.devamı ›
Notlarım
Sözlükler(13)
★ Akevler SözlüğüTürkçe
Terazi demektir. Tartı anlamındadır. “Mevazinuhu” tartılan şeyler demektir.
Kitâbu'l-'Ayn
Halîl b. Ahmed · 8. yyTR1.814 harfباب الزاي والنون و و ا ي ء معهما
ز و ن، و ز ن، ن ز و، ز ن ي، ز ي ن، ي ز ن، ز ن أ، أ ز ن مستعملات
زون:
الزُّونُ: مَوْضِعٌ تُجْمع فيه الأصنام وتُنصب وتُزَيَّن.
والزُّوانُ: حَبِّ يكونُ في البُرّ يُسمّيه أهلُ السَّواد: الشَّيْلَم، الواحدةُ: زُوانة.
والزِّوَنَّةُ: المرأةُ القصيرةُ، الرَّجل: زِوَنٌّ.
وزن:
الوَزْنُ: معروفٌ. والوَزْنُ: ثقل شَيءٍ بشَيْءٍ مِثْلِه، كأَوْزانِ الدَّراهم، ويُقالُ: وَزَنَ
es-Sıhâh
Cevherî · 10. yyTR727 harfالميزانُ معروف، وأصله مِوْزانٌ. وقام ميزان النهار، أي انتصفَ. ووَزَنْتُ الشيء وَزْناً وزِنَةً. ويقال: وَزَنْتُ فلاناً ووَزَنْتُ لفلان. قال تعالى: "وإذا كالوهُمْ أو وَزَنوهمْ يُخْسِرونَ". وهذا يَزِنُ درهماً. ودرهمُ وازِنٌ، أي تامٌّ. وقال الشاعر:
مثلُ العصافير أحلاماً ومـقـدرةًلو يوزَنونَ بزِفِّ الريشِ ما وزنوا
ووازَنْتُ بين الشيئين مُوازَنَةً ووِزاناً. وهذا يُوازِنُ هذا، إذا كان على زِنَتِهِ
Tehzîbu'l-Luğa
Ezherî · 10. yyTR8.755 harfز ن ( و ا ي ء )
زين ، زون ، زني ، زنأ ، وزن ، نزا ، نزأ ، نوز : مستعملة .
زين : الزَّيْن : نقيضُ الشَّين ، وسمعتُ صبيّاً من بني عُقَيل يقول لصبيّ آخَر : وجهِي زَيْن ووجهُك شَيْن ، أراد أنه صَبيح
الوجه ، وأن الآخر قبيحُه ، والتقدير : وجهِي ذو زَيْن ، ووجهُك ذو شَيْن ، فنعتهما بالمَصْدَر ، كما يقال : رجلٌ صَوْم وعَدْل ، أي : ذو عَدْل .
وقال اللّيث : زانَه الحُسُن يَزِينه زيناً . وازدانت الأرضُ
Mekâyîsü'l-Luğa
İbn Fâris · 11. yyTR3.321 harf(باب الواو والزاء وما يثلثهما)
(وزع) الواو والزاء والعين: بناءٌ موضوعٌ على غير قياس. ووَزَعْته عن الأمر: كفَفْته. قال الله سبحانه: (فَهُمْ يُوزَعُونَ)[النمل 17]، أي يحبَس أوّلُهم على آخِرِهم. وجمع الوازع وَزَعَة. وفي بعض الكلام: "ما يَزَعُ السُّلطانُ أكثَرُ مِمَّا يَزَعُ القرآن(1)"، أي إنَّ النَّاسَ للسُّلطان أخْوَف.
وبناء آخر، يقال: أوْزَعَ اللهُ فلاناً الشُّكرَ: ألْهَمَه إياه. ويقال هو من
Müfredât
Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR848 harf- الوزن: معرفة قدر الشيء. يقال: وزنته وزنا وزنة، والمتعارف في الوزن عند العامة: ما يقدر بالقسط والقبان. وقوله: ﴿وزنوا بالقسطاس المستقيم﴾ [السعراء/182]، ﴿وأقيموا الوزن بالقسط﴾ [الرحمن/9] إشارة إلى مراعاة المعدلة في جميع ما يتحراه الإنسان من الأفعال والأقوال. وقوله تعالى: ﴿فلا نقيم لهم يوم القيامة وزنا﴾ [الكهف/105] وقوله: ﴿وأنبتنا فيها من كل شيء موزون﴾ [الحجر/19] فقد قيل: هو المعادن كالفضة والذهب،
Esâsü'l-Belâğa
Zemahşerî · 12. yyTR834 harfو ز ن
وزنه وزناً وزنة ووزنت له الدراهم فاتّزنها كقولك: نقدتها له فانتقدها.
واتّزن العدل: اعتدل بالآخر.
ودينار وازن ودراهم وازنة بوزن مكة.
ووازن الشيء الشيء: ساواه في الوزن وتوازنا واتّزنا.
وسمعتهم يقولون: أخذت كذا بكذا وزنة بوزنة ووزنت الشيء ووزنته وثقلته إذا رزته بيدك لتعرف وزنه.
ومن المجاز: استقام ميزان النهار: انتصف.
وكلام موزون.
وتقول: زن كلامك ولا تزنه.
Lisânü'l-Arab
İbn Manzûr · 13. yyTR6.899 harfالوَزْنُ: رَوْزُ الثِّقَلِ والخِفَّةِ. الليث: الوَزْنُ ثَقْلُ شيء بشيء مثلِه كأَوزان الدراهم، ومثله الرَّزْنُ، وَزَنَ الشيءَ وَزْناً وزِنَةً. قال سيبويه: اتَّزَنَ يكون على الاتخاذ وعلى المُطاوعة، وإِنه لحَسَنُ الوِزْنَةِ أَي الوَزْنِ، جاؤوا به على الأَصل ولم يُعِلُّوه لأَنه ليس بمصدر إِنما هو هيئة الحال، وقالوا: هذا درهم وَزْناً ووَزْنٌ، النصب على المصدر الموضوع في موضع الحال، والرفع على الصفة
Kâmûsü'l-Muhît
Fîrûzâbâdî · 15. yyTR501 harf* و ز ن * * المِيزان * معروف و * وَزَنَ * الشيء من باب وعد و * زِنَةً * أيضا ويقال * وَزَنْتُ * فلانا ووزنت لفلان قال الله تعالى ﴿وإذا كالوهم أو وزنوهم يخسرون﴾ وهذا يزن درهما قلت معناه أنه يساوي درهما في القيمة لا في الثقل كذا وقع لي ومنه الحديث ﴿لو كانت الدنيا تزن عند الله جناح بعوضة﴾ أي تعدل وتساوي ودرهم * وَازِنٌ * و * وَازَنَ * بين الشيئين * مُوَازَنَة * و * وِزَانا * وهذا يوازن هذا إذا
Tâcü'l-Arûs
Zebîdî · 18. yyTR7.347 harf: ( *!الوَزْنُ ، كالوَعْدِ : رَوْزُ الثِّقَلِ والخِفَّةِ ) بيدِكَ لتعْرف وَزْنَه ؛ ( *!كالزِّنَةِ ) ، بالكسْرِ ، وأَصْلُ الكَلِمَةِ الواوُ والهاءُ فيها عِوَض مِنَ الواوِ المَحذوفَةِ مِن أَوَّلِها .
وقيلَ : الوَزْنُ : هو الثِّقَلُ والخِفَّةُ .
وقالَ اللَّيْثُ : الوَزْنُ ثَقْلُ شيءٍ بشيءٍ مِثْلِه ، كأَوْزَانِ الدَّرَاهِم ، ومِثْلُه الرَّزْنُ ؛ ( *!وزَنَهُ *!يَزِنُه *!وَزْناً *!وزِنَةً ) ، كوَعَدَ
Lane's Lexicon
Edward W. Lane · 19. yyTR888 harfوَزَنَ
1 وَزَنَ ذ It (a thing) was heavy: (Msb:) or outweighed, or preponderated; syn. وَجَحَ. (TA.)
هٰذَا يُوَازِنُ هٰذَا
3 هٰذَا يُوَازِنُ هٰذَا ذ This is equiponderant to this. (S.)
اِتَّزَنَهُ
8 اِتَّزَنَهُ ذ He took it, or received it, by weight. (S, * Mgh, Msb, K. *) See an ex. voce سَنْجَةٌ.
الوَزْنُ
الوَزْنُ ذ A certain star in the left fore leg of Centaurus. (Kzw.) See حَضَارِ.
Salmone
H. Anthony Salmone · 19. yyTR2.365 harfوَزَنَ
وَزَنَ
a. [ يَزِنُ ] ( n. ac. وَزْن 1 , زِنَة ), Weighed; estimated.
b. Pondered, considered.
c. [ acc. & acc. or La ], Weighed out, paid to.
d. Composed regularly; scanned ( verses ).
e. Paid.
f. see IV .
g. Was at rest.
وَزُنَ
وَزُنَ U ( n. ac. وَزَاْنَة 22t ),
a. Was weighty.
b. Was prudent; was influential.
وَزَّنَ
وَزَّنَ II ,
a. see IV .
b. [ coll. ], Had
وَزَنَ وَزَنَ a. [ يَزِنُ ] ( n. ac. وَزْن 1 , زِنَة ), Weighed; estimated.
b. Pondered, considered.
c. [ acc. & acc. or La ], Weighed out, paid to.
d. Composed regularly; scanned ( verses ).
e. Paid.
f. see IV .
g. Was at rest.
وَزُنَ وَزُنَ U ( n. ac. وَزَاْنَة 22t ), a. Was weighty.
b. Was prudent; was influential.
وَزَّنَ وَزَّنَ II , a. see IV .
b. [ coll. ], Had weighed.
وَاْزَنَ وَاْزَنَ III , a. Equalled.
b. Faced, fronted.
c. Requited.
d. [ Bain ], Compared.
أَوْزَنَ أَوْزَنَ IV a. [ acc. & 'Ala ], Accustomed, trained ( himself ) to; applied himself to.
تَوَاْزَنَ تَوَاْزَنَ VI , a. Balanced, counterbalanced; were equal.
اِوْتَزَنَ اِوْتَزَنَ VIII ( t ), a. Was weighed.
b. Had weighed; received weighed.
c. Was equal, equivalent.
d. Was rhythmical ( verse ).
وَزْن وَزْن 1 , ( pl. أَوْزَاْن 38 ), a. Weight; full weight.
b. Metre, measure.
c. Paradigm.
d. ( pl. وُزُوْن 27 ), Heavy load of dates.
e. see 5t & 23 .
وَزْنَة وَزْنَة 1t , ( pl. وَزَنَات ), a. A weight.
b. Talent, shekel.
وَزْنِيّ وَزْنِيّ 1yi , a. Heavy, weighty.
وِزْنَة وِزْنَة 2t , a. Manner of weighing.
وَزِنَة وَزِنَة 5t , a. Weighing.
أَوْزَنُ أَوْزَنُ 14 , a. Heavier; weightier.
b. More influential.
وَاْزِن وَاْزِن 21 , a. Weigher.
b. Of full weight.
وِزَاْن وِزَاْن 23 , a. Opposite; facing; vis-à-vis.
وَزِيْن وَزِيْن 25 , a. see 1yi .
b. Powdered collyrium.
مِيْزَان مِيْزَان [ 45I ] , ( pl. مَوَاْزِيْنُ 65 ), a. Balance, scales; weighing-machine.
b. Justice, equity; fairness; precision, exactness, nicety.
c. Quantity; measure.
d. see 1 (b) , ( c ).
f. [ art. ], Libra ( constellation ).
مَوْزُوْن مَوْزُوْن [ N. P. a. I], Weighed.
b. Regular ( verse & c. ).
مُوَازِن مُوَازِن [ N. Ag. a. III], Equal, equivalent.
b. Counterpoise; make-weight.
مُوَازَنَة مُوَازَنَة [ N. Ac. وَاْزَنَ III ( وِزْن 2 )], a. Equilibrium.
b. Equality.
c. Parallelism ( in verse ).
زِنَة زِنَة a. see 23 .
b. Equivalent.
رَاجِع الوَزْن رَاجِع الوَزْن a. Wise.
أَوْخَن الْقَوْم أَوْخَن الْقَوْم a. Chief.
وَزِيْن الرَّأْي وَزِيْن الرَّأْي a. Judicious.
هُوَ وَزْنَهُ هُوَ وَزْنَهُ a. He is opposite him.
اِنَّهُ لَحَسنُ الْوِزْنَة اِنَّهُ لَحَسنُ الْوِزْنَة a. It is well thought of.
اِسْتَقَامَ مِيْزَان النَّهَار اِسْتَقَامَ مِيْزَان النَّهَار a. or قَامَ It is noon.
Kitâbullâh
Kur'an kullanımından türetilmişTR20.870 harfوزن
وَزَنَ - يَزِنُ - وَزْن - مَوَازِيْن - مَوْزُوْن - مِيْزَان
وَزَنَ - يَزِنُ + كائن + كائناً + شيئاً: قدَّر وزن الأشياء بناء على طلب من آخر
وَزْن: اسم فعل " وَزَنَ - يَزِنُ ": وهو كذلك بمعنى مفعول: وزن الشيء: مقدار الثقل الذي يعدل الأشياء من حيث قوة جذب الأرض للجسم والذي يقدر بعملية الوزن
مَوَازِيْن: جمع " وَزْن " :
الموازين القسط: القسط
Sîgalar(11)
- مَوَازِينُهُOnun terazileri(مَفَاعِيلُهُ)×6
- وَالْمِيزَانَVe terazi(وَالْمِفْعَالَ)×6
- الْمِيزَانَTerazi(الْمِفْعَالَ)×2
- وَزِنُواVe tartın(وَافْعِلُوا)×2
- الْمَوَازِينَTeraziler(الْمَفَاعِيلَ)×1
- الْمِيزَانِTerazi(الْمِفْعَالِ)×1
- الْوَزْنَTartı(الْفَعْلَ)×1
- مَوْزُونٍTartılan(مَفْعُولٍ)×1
- وَالْوَزْنُTartı(وَالْفَعْلُ)×1
- وَزَنُوهُمْOnları tarttılar(فَعَلُوهُمْ)×1
Mücavir kökler33 mücavir (109 toplam)
- قسط
7 ortak ayet · Bir şeyi böldükten sonraki yarım parçası, “nısf” bölmeden…
- كيل
6 ortak ayet · Kile ölçü birimidir
- ثقل
4 ortak ayet · Terazinin karşı kefesine konan taş demektir
- خفف
3 ortak ayet · Huff : Devenin kopmuş toynağı demektir
- خسر
4 ortak ayet · Husrin : “Hasre" harap olmuş yer demektir
- وفي
4 ortak ayet · “Vefyü” düzlük yerde oluşan tümsek yer veya tepecikler…
- قوم
9 ortak ayet · Hayvanların ön ayaklarına denir
- بخس
2 ortak ayet · Çalgın ekin, cılız ekin demektir
- مدين
2 ortak ayet · Medyen
- شعب
2 ortak ayet · Ağacın dalı demektir
- وضع
2 ortak ayet · Koyar
- فلح
2 ortak ayet · Felah “Felh” toprağın yarılmışı, çatlak toprak demektir
Geçtiği ayetler(21)
وَالْوَزْنُ يَوْمَئِذٍ الْحَقُّ فَمَنْ ثَقُلَتْ مَوَازِينُهُ فَأُولَئِكَ هُمُ الْمُفْلِحُونَ
Onun terazileriTartı, o gün haktır. Kimin terazisi ağır basarsa; işte onlar, felaha erenlerin kendileridir.
وَمَنْ خَفَّتْ مَوَازِينُهُ فَأُولَئِكَ الَّذِينَ خَسِرُوا أَنْفُسَهُمْ بِمَا كَانُوا بِآيَاتِنَا يَظْلِمُونَ
Onun terazileriKimin de tartısı hafif gelirse; işte onlar da ayetlerimize zulmeder oldukları için kendilerini ziyana uğratmış olanlardır.
فَمَنْ ثَقُلَتْ مَوَازِينُهُ فَأُولَئِكَ هُمُ الْمُفْلِحُونَ
Onun terazileriTartıları ağır gelenler; işte onlar, felaha ermiş olanların kendileridir.
وَمَنْ خَفَّتْ مَوَازِينُهُ فَأُولَئِكَ الَّذِينَ خَسِرُوا أَنْفُسَهُمْ فِي جَهَنَّمَ خَالِدُونَ
Onun terazileriKimin de tartıları hafif gelirse; işte onlar, kendilerine yazık edenlerdir, cehennemde ebedi kalırlar.
فَأَمَّا مَنْ ثَقُلَتْ مَوَازِينُهُ
Onun terazileriAma kimin tartıları ağır gelirse;
وَأَمَّا مَنْ خَفَّتْ مَوَازِينُهُ
Onun terazileriAma kimin de tartıları hafif gelirse;
Kök analizi
Kök tanımı ve çekirdek özet
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | وزن |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Misâl (ilk harfi illetli / vâv) |
| Bağlamsal Yakın Kökler | كيل, قدر, قسط |
| Zıt Kök | بخس |
| Çekirdek Özet 1 | İki nesnenin ağırlığını birbiriyle karşılaştırarak dengeye getirme ve hakiki kütleyi belirleme |
| Çekirdek Özet 2 | Varlıktaki kozmik ölçü ve dengenin korunması, amellerin hakiki değerleriyle tam olarak tartılması |
| Çekirdek Özet 3 | Adaletin soyut bir niyetten somut, ölçülebilir ve denetlenebilir bir denge mekanizmasına dönüşmesi |
| Kritik Hata Riski | Kökü yalnızca ticari tartı aletine indirgeyerek kozmik ve ahlaki denge boyutunu gözden kaçırmak |
Biliteral analiz
| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| وز | Toplanma, yoğunlaşma, bir araya gelerek ağırlık ve kütle oluşturma; وزر ve وزع köklerinde görüldüğü gibi bir ağırlığı yüklenme veya kitleyi yerinde tutma hareketi | ن | Yoğunlaşan kütleye süreklilik, nispet ve karşılıklı dengeleme boyutu eklenerek ağırlığın başka bir ağırlıkla tam olarak ölçülmesi ve dengelenmesi anlamı oluşmuştur |
Piktografik analiz
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| و | Çengel, çadır kazığı | İki unsuru birbirine bağlama, rabıta kurma ve zemine sabitleme payını taşır |
| ز | Kesici alet | Birbirine denk olanı olmayandan ayırt etme, sınır çekme ve netleştirme payını taşır |
| ن | Filiz, balık, canlılık ve süreklilik | Denge durumunun akışkan, hassas ve dinamik biçimde sürmesi payını taşır |
| وزن | İki ayrı kefenin bir çengel vasıtasıyla asılıp keskin bir ibreyle sürekli dengelenmesi | Birbirine mukabil iki kütlenin ortak bir dayanak noktasında buluşturulup tam bir denge ve ölçüye kavuşturulması hareketini anlatır |
Tarihsel ve erken kullanım
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Bir nesnenin ağırlığını el ile yoklayarak veya iki kefeli bir aletle başka bir denk kütleyle karşılaştırarak miktarını tayin etmek |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Cahiliye şiirinde aklın ve karakterin kemali, sarsılmazlığı ve hafifmeşrep olmaması ağırlık metaforuyla anlatılmış; ağırbaşlı ve metin kimseler için bu kökten türevler kullanılmıştır |
| Erken Arapça kullanım | Güneşin göğün tam ortasına gelip günün iki yarısının birbirine eşitlendiği vakit için قام ميزان النهار ibaresi kullanılmıştır |
Kaynak Kitābü’l-ʿAyn, Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab.
Sami etimolojik katman
Sami dil ailesinde وزن kökü, ağırlık, denge ve ölçü bildiren birincil kökler arasında yer alır. Güney Sami ve Arap sahasında tam biçimiyle korunan kök, ağırlığın yerçekimine karşı gösterdiği direnci ve bu direncin başka bir standart kütleyle eşitlenmesini temsil eder. Kuzeybatı Sami dillerinde (İbranice ve Aramice) tartı ve ağırlık alanı daha ziyade شقل kökü ile karşılanırken, Arapçada وزن kökü hem fiziksel kütlenin tayinini hem de soyut adalet ve akli dengeyi ifade eden merkezi bir kavrama dönüşmüştür. Kökün ilk harfi olan vâv harfinin bazı çekimlerde düşmesi (örneğin زِنَة gibi), kökün eski Sami morfolojisindeki değişken ilk harf yapısını koruduğunu gösterir.
Güven Güçlü
Kaynak Brown-Driver-Briggs, Lisān al-ʿArab, David Cohen.
Etimolojik analiz
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | وز ikili tabanından türeme | Ağırlık, sıkışma ve kütlenin karşılıklı mukayese ile dengelenmesi yönünde gelişmiştir | Güçlü |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | Arapça ve Güney Sami dillerinde tartı ve standart ölçü | Arapçada ağırlık ölçümünün yanı sıra akli ve ahlaki denklik anlamı kökleşmiştir | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Veri bulunamadı | Belirgin bir Afro-Asyatik dış bağlantı tespit edilmedi | Veri bulunamadı |
Kaynak Maqāyīs al-Lugha, Tahdhīb al-Lugha.
Kardeş kökler
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| وزن | Anlamlı | Tartmak, dengelemek | İki kütlenin birbirine denkliğini ve ağırlığını ölçmek | Hedef kök; Kur'an'da geçer |
| ونز | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Arap dilinde bu harf dizilimiyle müstakil bir kök teşekkül etmemiştir | Kur'an'da geçmez |
| زون | Anlamlı | Katışık ve bozuk tohum | Ekin arasına karışan delice darı ve aldatıcı unsur | Kur'an'da geçmez |
| زنو | Anlamlı | Daralmak, haddi aşmak | Hukuki ve meşru sınırların dışına çıkmak, meşru nikahsız ilişki | Kur'an'da geçmez |
| نوز | Anlamlı | Hafifçe kımıldamak | Bir şeyin yerinde hafifçe hareket etmesi veya sallanması | Kur'an'da geçmez |
| نزو | Anlamlı | Sıçramak, atılmak | Bir canlının yukarı doğru fırlaması, cinsel veya saldırgan dürtüyle atılması | Kur'an'da geçmez |
Komşu kökler ve zıt kök
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| وزن | Merkez | Kütle ve ağırlık dengesi | Yerçekimi ve kütle esaslı tam denklik | Hakiki ağırlığı standart bir ölçüyle birebir eşitlemek |
| كيل | Komşu | Hacim ölçümü | Boyut ve hacim esaslı kap ölçüsü | Bir kaba sığan miktarı ölçmek; kütleyi değil hacmi belirler |
| قدر | Komşu | Takdir ve miktar | Önceden belirlenmiş sınır ve plan | Bir şeyin nihai hududunu ve mahiyetinin gerektirdiği miktarı tayin etmek |
| قسط | Komşu | Paylaştırma ve hisse adaleti | Dağıtımda herkese hakkını tam verme | Hakkaniyetli paylaştırma; ağırlıktan ziyade payın hakka uygunluğu |
| بخس | Zıt | Değerini düşürme, eksiltme | Hakkı olan ağırlığı veya değeri kasten kırma | Tartıda veya değer tayininde eksiltme yaparak hak gasbetmek |
Başka dillerde anlam karşılıkları
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | وزن | Tartmak, dengelemek | Kütleyi ölçmek, iki tarafı denk kılmak, akli ve ahlaki dengeyi korumak | Kesin |
| Latince | Ponderare, librare | Tartmak, tartarak dengelemek | Kütlece tartmayı ve zihnen değerlendirmeyi karşılar; kozmik boyut eksik kalır | Güçlü |
| İngilizce | To weigh, balance, poise | Tartmak, dengelemek | Ağırlık tayini ve dengeyi karşılar; terazi aleti ve soyut adalet manasını taşır | Güçlü |
| Almanca | Wägen, wiegen, Gleichgewicht | Tartmak, ağırlık ölçmek, denge | Kütlece ölçüm ve tartı aletini karşılar; ahlaki denklik boyutunu kısmen verir | Güçlü |
| Fransızca | Peser, équilibrer | Ağırlığını ölçmek, dengelemek | Fiziksel kütle ölçümünü ve dengelenmeyi tam olarak karşılar | Güçlü |
Kaynak Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch.
Vücûh ve nezâir
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| مِيزَان | Kozmik ölçü ve kozmolojik denge | Göğün yaratılışı ve tabiat kanunlarındaki hassas nizam bağlamı; Rahmân 55:7 |
| مِيزَان | Vahyedilen ahlaki ve hukuki ölçü | İnsanlar arasında adaletin tesis edilmesi için kitapla birlikte indirilen norm bağlamı; Şûrâ 42:17, Hadîd 57:25 |
| وَزْن / زِنُوا | Ticari ve toplumsal ölçüm dürüstlüğü | Piyasada, alışverişte ve malların değişiminde hilesiz ve tam tartma emri bağlamı; İsrâ 17:35, Şuarâ 26:182 |
| مَوَازِين | Uhrevi hesap ve amellerin değerlendirilmesi | Mahşer günü amellerin hakiki değerine göre tartılması ve insanın nihai akıbeti bağlamı; A'râf 7:8-9, Enbiyâ 21:47, Kâria 101:6-9 |
| مَوْزُون | Yaratılıştaki ölçülü ve ahenkli dağılım | Yeryüzünde her nebat ve unsurun tam bir denge ve hesapla bitirilmesi bağlamı; Hicr 15:19 |
| وَزْن | İtibar, değer ve manevi ağırlık | İnkarcıların amellerinin değersizliği ve varoluşsal hükümsüzlüğü bağlamı; Kehf 18:105 |
Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Ahiret halleri ve hesap | Mahşerdeki terazinin mahiyeti; ameller gibi arazların kütleye bürünerek mi yoksa hakiki değerleriyle mi tartıldığı | Amellerin karşılıksız kalmayıp hakiki kıymetleriyle açığa çıkması |
| Fıkıh | Muamelat ve akitler | Ribâ hükümleri, veznî (tartılan) ve keylî (ölçülen) malların değişimindeki misliyet şartı | Haksız kazancı önleyen objektif tartı standardı |
| Tefsir | Kozmik ve ahlaki nizam | Rahmân suresindeki üçlü terazi zikrinin (yaratılış, şeriat ve ameli uygulama) tevhidi bütünlüğü | Varlık düzeni ile insan ahlakı arasındaki ontolojik paralellik |
| Hadis | Ahlak ve amellerin fazileti | Kelimelerin veya güzel ahlakın terazide ağır gelmesi (örneğin iki kelimenin mizandaki ağırlığı) | Zahiren hafif görünen taatlerin ilahi kattaki hakiki manevi kütlesi |
Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Uhrevi muhasebe | Mîzân | İlahî adaletin tecellisi | Amellerin hiçbir kayba ve haksızlığa uğramadan hakiki karşılığını bulması sağlanır | Kesin |
| İlmi | Fiziksel ve kimyasal nizam | Kütle dengesi | Nicel ölçülebilirlik | Maddenin ve kuvvetlerin belirlenmiş bir kanun ve denklik üzere işlemesi temin edilir | Güçlü |
| Siyasi | Hukukun üstünlüğü | Hakkaniyet terazisi | Keyfiyeti engelleme | Güç sahiplerinin keyfi tasarruflarına karşı tarafsız ve standart normlar uygulanır | Güçlü |
| İktisadi | Pazar ve mübadele | Standart ölçü | Güven ve istikrar | Mal değişiminde eksiltme ve aldatmayı önleyerek adil servet dolaşımı korunur | Kesin |
Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Kütle korunumu ve dinamik denge (equilibrium) | Bir sistemdeki girdilerin ve çıktıların birbirini dengelemesi, cebirsel eşitliğin iki tarafının sıfır farkla korunması yapısıyla örtüşür | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Dağıtıcı adalet ve denge teorisi (homeostasis) | Hak ve yükümlülüklerin taraflar arasında simetrik dağıtılması, toplumsal gerilimlerin denge mekanizmalarıyla giderilmesiyle aynı yapıyı taşır | Güçlü |
Yanlış daraltma ve kritik hata riski
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Terazi ve tartıyı sadece çarşı pazar esnafının kullandığı mekanik veya elektronik alete indirgemek |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Kozmik yaratılış dengesi, indirilen vahyani ölçü, ahlaki dürüstlük ve nihai varoluşsal hesaplaşmayı içine alan külli nizam |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Adaletin evrensel ve ontolojik bir ilke olduğunu unutup onu yalnızca dar bir hukuki veya ticari kural sanmak |
Kur'an'ı anlama odaklı sonuç
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an'ın varlık, ahlak ve hesap anlayışının temel taşı olan adalet fikrini soyut bir temenniden somut, nesnel ve sarsılmaz bir ölçü zeminine oturtur |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Göklerin yaratılış nizamını anlatan ayetlerde, ticari dürüstlüğü emreden ahkam ayetlerinde ve mahşerdeki hesap anını tasvir eden eskatolojik ayetlerde belirleyicidir |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Amellerin ve varlıkların keyfi bir lütufla veya rastlantıyla değerlendirileceği zannını yıkar; ilahi yargının ve evrensel düzenin mutlak bir ölçü ve hakkaniyet üzere işlediğini gösterir |
Nihai sentez ve LaTeX modeli
- Somut anlamİki kefeli bir alet yardımıyla bir nesnenin kütlesini başka bir standart kütleyle karşılaştırıp ağırlığını net olarak ortaya çıkarma ve denk kılma eylemidir.
- Soyut anlamVarlığın, ahlakın, bilginin ve hukukun keyfilikten arındırılarak hakiki değerine göre takdir edilmesi ve sistemik dengenin korunmasıdır.
- Sistematik karşılıkİlahi düzenin kozmik, hukuki, ahlaki ve uhrevi katmanlarını birbirine bağlayan evrensel adalet ve denklik mekanizmasıdır.
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklamasıModelde ve değerlendirilen farklı amelleri veya nesneleri, ve bu unsurların hakiki ağırlık katsayılarını temsil eder. İki tarafın ağırlıklı toplamlarının birbirine denkliği, durumuyla sistemin tam dengede olduğunu ve hiçbir hakkın zayi edilmediğini simgeler.