خسر
خ - س - ر
جذر- الورود: ٦٥
- الآيات: ٦٠
- الصيغ: ٢١
- المعاجم: ١٣
Husrin : “Hasre" harap olmuş yer demektir. Fiil olarak yıkılmak parçalanmak, çökmek anlamlarında kullanılmaktadır.المزيد ›
ملاحظاتي
المعاجم(١٣)
★ معجم آق إيفلر (بالتركية)التركية
Husrin : “Hasre" harap olmuş yer demektir. Fiil olarak yıkılmak parçalanmak, çökmek anlamlarında kullanılmaktadır.
كتاب العين
الخليل بن أحمد · القرن ٨مترجمالحروف: ١٬٧٥٤باب الخاء والسين والراء معهما
خ س ر، خ ر س، س خ ر، ر س خ مستعملات
خسر:
الخُسْر: النقصان، والخُسْرانُ كذلك، والفعلك خَسِرَ يَخْسَرُ خُسْرانا.
والخاسِرُ: الذي وضع في تجارته، ومصدره: الخَسارَةُ والخُسْرُ. كِلْتُهُ ووزَنْتُهُ فأَخْسَرْتُهُ، أي: نقصته. وقوله جل وعز : "وكان عاقبة أمرها خُسْرا" ، أي: نقصا.
وصفقة خاسرِةٌ، أي: غير مربحة خرس: خَرِسَ خَرَساً. والخَرَسُ: ذهاب الكلام خلقة، أو عيا.
وكتيبة
الصحاح
الجوهري · القرن ١٠مترجمالحروف: ٢٥٣خَسِرَ في البَيْع خُسْراً وخُسْراناً. وخَسَرْتُ الشيءَ بالفتح وأَخْسَرْتُهُ: نَقَصْتُهُ. وقوله تعالى: "هل نُنَبِّئُكُمْ بالأَخْسَرَيْنِ أَعْمالاً"، قال الأخفش: واحدهم الأَخْسَرْ. والتَخْسيرُ: الإهْلاك. والخَسارَ والخَسارَةَ والخَيْسَرى: الضَلال والهلاك.
تهذيب اللغة
الأزهري · القرن ١٠مترجمالحروف: ٥٬٩٠٥خ س ر
خسر ، خرس ، سخر ، رسخ : مستعملة .
خسر : قال الليث : الخُسْرُ : النُّقْصَان ،
والخُسْرَانُ كذلك ، والفِعْل : خسِر يَخْسَرُ
خُسْرَاناً .
ويقال : كِلْتُهُ ووَزَنْتُهُ فأَخسَرْتُهُ _ أي :
نَقَصْتُهُ .
قال الله جلّ وعزّ ) وإذا كالوهم أو وزنوهم يخسرون ( [ المطفّفِين : 3 ] .
قال الزجاج : أي : يَنْقُصُونَ في الكَيْل
والوَزن .
قال : ويجوز في اللُّغة ) ( يخْسَرُون ) ( يقال :
أَخسَرْتُ الميزان
مقاييس اللغة
ابن فارس · القرن ١١مترجمالحروف: ٢٬٤٦٨(باب الخاء والسين وما يثلثهما)
(خسف) الخاء والسين والفاء أصلٌ واحدٌ يدلُّ على غموض وغُؤور، وإليه يرجعُ فُروع الباب. فالخَسْف والخَسَف([1]). غموضُ ظاهرِ الأرض. قال الله تعالى: ﴿فَخَسَفْنَا بِهِ وَبِدَارِهِ الأَرْضَ﴾ [القصص 81].
ومن الباب خُسوفُ القَمَر. وكان بعضُ أهل اللُّغة يقول: الخُسوف للقمر، والكُسوف للشمس. ويقال بئرٌ خَسِيفٌ([2])، إذا كُسِرَ جِيلُها([3]) فانهارَ ولم يُنتَزَحْ ماؤُها.
المفردات في غريب القرآن
الراغب الأصفهاني · القرن ١١مترجمالحروف: ١٬٠٣٠- الخسر والخسران: انتقاص رأس المال، وينسب ذلك إلى الإنسان، فيقال: خسر فلان، وإلى الفعل فيقال: خسرت تجارته، قال تعالى: ﴿تلك إذا كرة خاسرة﴾ [النازعات/12]، ويستعمل ذلك في المقتنيات الخارجة كالمال والجاه في الدنيا وهو الأكثر، وفي المقتنيات النفسية كالصحة والسلامة، والعقل والإيمان، والثواب، وهو الذي جعله الله تعالى الخسران المبين، وقال: {الذين خسروا أنفسهم وأهليهم يوم القيامة ألا ذلك هو الخسران
أساس البلاغة
الزمخشري · القرن ١٢مترجمالحروف: ٥٢٥خ س ر
خسر التاجر في بيعه خسراناً وخسراً وتاجر خاسر.
وأخسر الميزان وخسره وخسره: نقصه وميزان مخسور.
وأخسر فلان وأكسد: وقع في الخسران والكساد.
وأخسرت الرجل: نقيض أربحته.
وقيل لسلم الخاسر لأنه باع مصحفاً ورثه واشترى بثمنه عوداً يضرب به.
وثوب خسرواني وخسروي منسوب إلى خسرو شاه من الأكاسرة.
ومن المجاز: خسرت تجارته وربحت وتجارة خاسرة ورابحة.
ومن لم يطع الله فهو خاسر.
وقـد
لسان العرب
ابن منظور · القرن ١٣مترجمالحروف: ٢٬٩٢١خِسِرَ خَسْراً
(* قوله: «خسر خسراً إلخ» ترك مصدرين خسراً، بضم
فسكون، وخسراً، بضمتين كما في القاموس). وخَسَراً وخُسْراناً وخَسَارَةً وخَسَاراً، فهو خاسِر وخَسِرٌ، كله: ضَلَّ. والخَسَار والخَسارة والخَيْسَرَى: الضلال والهلاك، والياء فيه زائدة. وفي التنزيل العزيز: والعصرِ إِن الإِنسان لفي خُسْر؛ الفراء: لفي عقوبة بذنبه وأَن يَخْسَر أَهله ومنزله في الجنة. وقال عز وجل: خَسِرَ الدنيا والآخرة ذلك هو
القاموس المحيط
الفيروزآبادي · القرن ١٥مترجمالحروف: ٣٣٤* خ س ر * * خَسِرَ * في البيع بالكسر * خُسْرا * بالضم و * خُسْرَاناً * أيضا و * خَسَر * الشيء نقصه وبابه ضرب و * أخْسَرَهُ * مثله وقوله تعالى ﴿قل هل أُنبئكم بالأخسرين أعمالا﴾ قال الأخفش واحدهم * الأخْسَرُ * مثل الأكبر و * التَّخْسِيرُ * الإهلاك و * الخَسَارُ * و * الخَسَارةُ * و * الخَيْسَرَى * بفتح الخاء في الثلاثة الضلال والهلاك
تاج العروس
الزبيدي · القرن ١٨مترجمالحروف: ٥٬١٤٣خسر، كفرح وضرب، الثاني لغة شاذة، كما صرح به المصنف في البصائر، قال ومنه قراءة الحسن البصري ولا تخسروا الميزان . خسرا، بفتح فسكون، وخسرا، محركة، وخسرا، بضم فسكون، وخسرا، بضمتين، وبه قرأ الأعراج وعيسى بن عمر وأبو بكر وابن عباس: لفي خسر وخسرانا، كعثمان ، وخسارة، بالفتح، وخسارا، كسحاب، الثانية والثالثة عن ابن دريد: ضل ولا يستعمل هذا الباب إلا لازما، كما صرح به أئمة التصريف. قال شيخنا: وتعقب هذا
معجم لين
إدوارد لين · القرن ١٩مترجمالحروف: ١١٬٠٠٥خَسِرَ
1 خَسِرَ خسر , (S, A, Msb, K, &c.,) aor. خَسَرَ ; (K;) and خَسَرَ, aor. خَسِرَ ; (K;) but the latter is an unusual form [except in the sense of أَخْسَرَ]; (B, TA;) inf. n. خُسْرَانٌ (S, A, Msb, K) and خُسْرٌ (S, Msb, K) and خَسَارَةٌ (Msb, K) [which are the only forms assigned in the TA to the verb when used with reference to traffic] and خُسُرٌ and خَسْرٌ and خَسَرٌ and خَسَارٌ; (K;) He
خَسِرَ 1 خَسِرَ خسر , (S, A, Msb, K, &c.,) aor. خَسَرَ ; (K;) and خَسَرَ, aor. خَسِرَ ; (K;) but the latter is an unusual form [except in the sense of أَخْسَرَ]; (B, TA;) inf. n. خُسْرَانٌ (S, A, Msb, K) and خُسْرٌ (S, Msb, K) and خَسَارَةٌ (Msb, K) [which are the only forms assigned in the TA to the verb when used with reference to traffic] and خُسُرٌ and خَسْرٌ and خَسَرٌ and خَسَارٌ; (K;) He lost, or suffered loss or diminution: or he was deceived, cheated, beguiled, or circumvented: (K:) فِى البَيْعِ in selling; (S;) or فِى بَيَعِهِ in his selling; (A;) or فِى تِجَارَتِهِ in his traffic: (Msb, K: [see also 4:]) the former is the original signification: (TA:) he suffered diminution of his capital; he lost part thereof: (B, TA:) and he lost his capital altogether. (Bd in iv. 118; &c.) خُسْرَانٌ is also attributed to an action, as well as to a man: (B, TA:) you say, (but in this case the verb is used tropically, A,) خَسِرَتْ تِجَارَتُهُ (tropical:) [His traffic was losing; or an occasion of loss]; (A, B;) opposed to رَبِحَتْ. (A.) It is also used in relation to personal acquisitions; such as health, and safety, and intellect, and faith, and the recompense or reward of obedience [to God], which God has declared [Kur xxii. 11 and xxxix. 17] to be manifest خُسْرَان, (B,) since there is none like it. (Bd.) For instance, you say, خَسِرَ عَقْلَهُ, and مَالَهُ, He lost his intellect, and his property. (IAar.) [In a phrase of this kind, the noun which immediately follows the verb may be considered as put in the accus. case on account of the rejection of a prep., namely فِى: for] it is said that خَسِرَ is never used otherwise than intransitively: though this has been contradicted, on the ground of the following phrase in the Kur [xxii. 11], خَسِرَ الدُّنْيَا وَ الْآخِرَةَ [He hath lost, or he loseth, the things of the present life and of the latter life]; and the like; as الَّذِينَ خَسِرُوا أَنْفُسَهُمْ وَ أَهْلِيهِمْ [Who shall have lost themselves, or their own souls, and their families, or their wives; Kur xxxix. 17 and xlii. 44]; (MF, TA;) i. e., themselves, or their own souls, by their having erred, and their families by their having caused them to err, or by being separated from them for ever; (Bd;) or by being themselves made to remain for ever in Hell, and by their not gaining access to the حُور prepared in Paradise [as wives] for the believers: (Jel:) or the meaning is, accord. to Fr, who shall be deceived of their own souls, &c.: or, accord. to others, who shall have destroyed their own souls, &c. (TA.) ― -b2- Also [He experienced, or saw, that he was loser; or] his having lost became manifest to him: so in the Kur xl. [78 and] last verse. (TA.) ― -b3- Also (with all the forms of the inf. n. above mentioned, K,) He erred; went astray; deviated from, or lost, or missed, the right way: or he became lost; he perished; or he died: syn. ضَلَّ, (K,) and هَلَكَ. (Msb.) -A2- خَسَرَهُ, (A 'Obeyd, IAar, Zj, S, A, &c.,) aor. خَسِرَ (Zj, Msb) and خَسُرَ , (Bd in lv. 8,) inf. n. خَسْرٌ (Msb, K) and خُسْرَانٌ; (K;) and ↓ اخسرهُ, (A 'Obeyd, Zj, S, A, Msb,) inf. n. اـِخْسَارٌ; (Msb, K;) and ↓ خسّرهُ; (A;) He made it defective, or deficient; (A 'Obeyd, IAar, Zj, S, A, Msb, K;) namely, the weight, and the measure; (Zj, TA;) and the thing weighed; (TA;) and the balance, (A 'Obeyd, IAar, Zj, A, Msb,) by diminishing the weight. (Msb.) ↓ The second of these forms is more common, in this sense, than the first (Zj, TA) [and than the third]. For الْمِيزَانَ ↓ وَ لَا تُخْسِرُوا, in the Kur lv. 8, there are three other readings; namely تَخْسُرُوا and تَخْسُروا and تَخْسَرُوا; in the last of which, the prep. فِى is omitted after the verb. (Bd.) ― -b2- [And He, or it, made him to lose, or suffer loss; to err, or go astray; to become lost, or to perish.]
خسّرهُ 2 خسّرهُ خسر خسره خسرة , (A, K,) inf. n. تَخْسِيرٌ, (S, K,) i. q. خَسَرَهُ, q. v.: (A:) [and particularly] He, or it, destroyed him; caused him to perish. (S, K.) You say, خسّرهُ سُوْءُ عَمَلِهِ (tropical:) The evilness of his conduct caused him to perish. (A.) ― -b2- He put him away, or far away; removed, alienated, or estranged, him; (IAar, Msb;) from good, or prosperity. (IAar.) ― -b3- He attributed, or imputed, to him خُسْرَان [i. e. loss; or error, or deviation from the right way]: like كَذَّبَهُ meaning “ he attributed, or imputed, to him lying, ” &c. (Msb.)
اخسرهُ 4 اخسرهُ أخسر أخسره اخسره اخسرة خسر i. q. خَسَرَهُ, which see in three places: (A 'Obeyd, Zj, S, A, Msb:) [and particularly] He made him to lose, or suffer loss, in his traffic; contr. of أَرْبَحَهُ. (A.) -A2- And اخسر He fell into loss; (A;) he met with loss in his traffic. (TA. [See also 1.])
خُسْرٌ خُسْرٌ خسر an inf. n. of خَسِرَ. (S, Msb, K.) In the Kur ciii. 2, accord. to some, it means Punishment for sin. (TA.)
خَسِرٌ خَسِرٌ خسر : see خَاسِرٌ.
خُسْرَانٌ خُسْرَانٌ خسران an inf. n. of خَسِرَ. (S, A, Msb, K.) [For particular usages thereof, see 1. As a simple subst., it generally signifies Loss, or the state of suffering loss or diminution: the state of being deceived or cheated: error, or deviation from the right way: (see also خَسَارٌ:) or the state of becoming lost, of perishing, or of dying.] ― -b2- It is also an inf. n. of خَسَرَهُ. (K.)
خُسْرَوِىٌّ خُسْرَوِىٌّ خسروى خسروي : see what next follows.
خُسْرَوَانِىٌّ خُسْرَوَانِىٌّ خسروانى خسرواني , (A, K,) or خُسْرُوَانِىٌّ, (TA, [but the former is the better known,]) A certain kind of garment or cloth; (A, K;) so called in relation to Khusrow Shلh, one of the [kings of Persia called] أَكَاسِرَة [pl. of كِسْرَى or كَسْرَى]; as also ↓ خُسْرَوِىٌّ. (A, TA.) ― -b2- And A certain wine or beverage. (K.)
خَسَارٌ خَسَارٌ خسار and ↓ خَسَارَةٌ, [both inf. ns. of خَسِرَ, q. v.,] (S,) and ↓ خَيْسَرَى, (S, M, K, in some copies of the K written خَنْسَرَى, with ن, TA,) Error; or deviation from the right way: [like خُسْرَانٌ:] (S:) and perdition; or death; (S, K;) as also ↓ خَنَاسِيرُ, (S, and K in art. خنسر,) which last [is of a pl. form, but] has no sing. (S.) ― -b2- And all the foregoing words, including ↓ خناسير, Baseness, ignobleness, ungenerousness, or meanness; (K;) the last, in poetry, shortened to ↓ خَنَاسِرُ: (TA:) and ↓ خَيْسَرَى, (K,) and, as some say, ↓ خَنَاسِيرُ, (TA,) perfidy, unfaithfulness, or treachery. (K, TA.)
خَسِيرٌ خَسِيرٌ خسير : see خَاسِرٌ.
خَسَارَةٌ خَسَارَةٌ خساره خسارة : see خَسَارٌ.
خَاسِرٌ خَاسِرٌ خاسر Losing, or suffering loss, in his traffic. (Lth.) And [hence,] تِجَارَةٌ خَاسِرَةٌ (tropical:) [Losing traffic; traffic which is an occasion of loss]; opposed to رَابِحَةٌ. (A.) And صَفْقَةٌ خَاسِرَةٌ (assumed tropical:) A bargain that does not bring gain [but on the contrary occasions loss]. (TA.) And كَرَّةٌ خَاسِرَةٌ (assumed tropical:) An unprofitable charge or assault. (K.) ― -b2- One who has lost his property, and his intellect. (IAar.) ― -b3- Erring; going astray; deviating from, or losing, or missing, the right way: or becoming lost; perishing; or dying: syn. ضَالٌّ: (K:) and so ↓ خَسِرٌ (TA) and ↓ خَسِيرٌ and ↓ خَيْسَرَى, (K, TA, but the last written in the CK خَيْسَرِىٌّ,) or ↓ خَيْسَرٌ, for it is said to occur [as an epithet] only in the following saying, in which خَيْسَرَى is said to be put for خَيْسَرٌ to assimilate it to preceding words: بِفِيهِ البَرَى وَ حُمَّى خَيْبَرَى وَ شَرٌّ مَا يَرَى فَاـِنَّهُ خَيْسَرَى [In his mouth be dust, and may the fever of Kheyber befall him, and evil be that which he shall see, for he is one who goeth astray: but in the TA, in art. ورى, is another reading; for بفيه البرى, substituting بِهِ الوَرَى, meaning a certain disease]. (TA.) [Hence,] أَحْمَقُ خَاسِرٌ دَابِرٌ دَامِرٌ [Foolish, or stupid, erring, and utterly perishing]. (T in art. بت. [See بَاتٌّ: and see also دَامِرٌ.]) ― -b4- Also One who makes the measure, and the balance, defective, or deficient, when he gives, and demands excess when he receives. (AA.)
خَاسِرَةٌ خَاسِرَةٌ خاسر خاسره خاسرة : see the next paragraph.
خَنْسَرٌ خَنْسَرٌ خنسر and ↓ خَنْسَرِىٌّ A man in a place [or condition] of خُسْرَان [or loss, &c.]: (K in the present art. and in art. خنسر:) pl. خَنَاسِرَةٌ. (K in art. خنسر.) ― -b2- And [the pl.] الخَنَاسِرَةُ, in several copies of the K, in other copies of the K ↓ الخَاسِرَةُ, but correctly ↓ الخَنَاسِرُ, (TA,) The weak of mankind; (K, TA;) and the small, or little, of them; (TA;) as also ↓ الخَنَاسِيرُ, in the former sense, (K and TA in art. خنسر,) and in the latter sense also: (TA in that art.:) and أَهْلُ الخِيَانَةِ; (K and TA in this art.; and K in art. خنسر, accord. to several copies;) i. e. The people of perfidy, unfaithfulness, or treachery; and of baseness, ignobleness, ungenerousness, or meanness: (TA in the present art.:) or اهل الجبانة; because of their weakness; (TA in art. خنسر;) [as though meaning the people of cowardice (الجَبَانَة): or it may mean the people of the burial-ground (الجَبَّانَة); for, accord. to AHلt, ↓ الخناسير signifies those who conduct [to the burial-ground] the corpse or the bier with the corpse; perhaps from خَنَاسِرُ meaning “ small, or little, and weak men. ” (TA.)
خِنْسِرٌ خِنْسِرٌ خنسر , (K in art. خنسر, [in the CK, erroneously, خِنْسَر,]) or ↓ خِنْسِيرٌ, (Ibn-'Osfoor, AHei, and K in the present art.,) Base, ignoble, ungenerous, or mean: (K:) and perfidious, unfaithful, or treacherous. (TA in explanation of the latter.) -A2- Also (the former accord. to the K in art. خنسر, and the latter likewise accord. to the TA in the present art.,) A calamity, or misfortune: (K, TA:) pl. [of the latter] in this sense خَنَاسِيرُ, like خَنَاثِيرُ. (IAar, TA.)
خَيْسَرٌ خَيْسَرٌ خيسر : see خَاسِرٌ.
خَيْسَرَى خَيْسَرَى خيسرى خيسري : see خَسَارٌ, in two places: -A2- and see also خَاسِرٌ. ― -b2- Also One who will not accept an invitation to partake of food, lest he should be required to make a requital: so in a trad. of 'Omar. (TA.)
خَنْسَرِىٌّ خَنْسَرِىٌّ خنسرى خنسري : see خَنْسَرٌ.
خِنْسِيرٌ خِنْسِيرٌ خنسير : see خِنْسِرٌ.
خَنَاسِرُ خَنَاسِرُ خناسر : see خَسَارٌ: -A2- and see also خَنْسَرٌ.
خَنَاسِيرُ خَنَاسِيرُ خناسير a word [of a pl. form] having no sing.: (S:) see خَسَارٌ, in three places. -A2- [Also pl. of خِنْسِيرٌ, q. v.] -A3- See also خَنْسَرٌ, in two places. -A4- Also The urine of the mountain-goats upon the herbage and the trees [or shrubs]: (K in this art. and in art. خنسر:) in which sense, also, it has no singular. (TA in the present art.)
أَخْسَرُ أَخْسَرُ ذ sing. of أَخْسَرُونَ, which occurs in the Kur [xi. 24 and] xviii. 103 [and xxi. 70 and xxvii. 5], (Akh, S,) and signifies The greatest losers; those who suffer, or shall suffer, the greatest loss. (Bd.)
مَخْسَرَةٌ [ مَخْسَرَةٌ مخسر مخسره مخسرة An occasion, or a cause, of loss; or of error, or going astray; or of being lost, of perishing, or of dying: a word of the same class as مَبْخَلَةٌ and مَجْبَنَةٌ &c.: pl. مَخَاسِرُ. Hence the saying,] المَسَاخِرُ مَخَاسِرُ (tropical:) [Occasions, or causes, of mockery, or derision, or ridicule, are occasions, or causes, of loss, &c.]. (A.)
قاموس سالمون
هنري أنتوني سالمون · القرن ١٩مترجمالحروف: ٨٧٧خَسَرَ
خَسَرَ I , U ( n. ac. خَسْر 1 , خُسْرَاْن 35 ),
a. Made deficient, defective ( weight, measure & c. ).
خَسِرَ
خَسِرَ A ( n. ac. خَسْر 1 , خُسْر 3 , خَسَر 4 , خُسُر 10 , خَسَاْر 22 , خَسَاْرَة 22t , خُسْرَاْن 35 )
a. [ acc. or Fī ], Lost, suffered losses.
b. Was lost; went astray, erred.
خَسَّرَ
خَسَّرَ II ,
a. Caused to lose, caused loss to; caused to perish.
b. Met
كتاب الله
مستخلص من الاستعمال القرآنيمترجمالحروف: ٢٩٬٥١٠خسر
خَسِرَ - يَخْسَرُ - خُسْر - خَسَار - خُسْران - خَاسِر - خَاسِرُوْن - أَخْسَر - أَخْسَرُوْن - الأَخْسَر - الأَخْسَرُوْن - أَخْسَرَ - يُخْسِرُ - مُخْسِر - مُخْسِرِيْن - خَسَّرَ - يُخَسِّرُ - تَخْسِيْر
خَسِرَ - يَخْسَرُ + كائن + كائناً + شيئاً: في عملية تبادل، يجعله ينال أقل مما قدم فيضيع عليه جزء من ملكه: في عملية تبادل، يقدم جهداَ أو
الصيغ(٢١)
- الْخَاسِرِينَZarara uğrayanlar(الْفَاعِلِينَ)×١٣
- الْخَاسِرُونَZarara uğrayanlar(الْفَاعِلُونَ)×١١
- خَسِرُواZarara uğradılar(فَعِلُوا)×٨
- خَاسِرِينَZarara uğrayanlar(فَاعِلِينَ)×٥
- خَسِرَZarara uğradı(فَعِلَ)×٥
- خَسَارًاZarar(فَعَالًا)×٣
- لَخَاسِرُونَZarara uğrayanlar(لَفَاعِلُونَ)×٣
- الْأَخْسَرُونَEn büyük zarara uğrayanlar(الْأَفْعَلُونَ)×٢
- الْخُسْرَانُZarar(الْفُعْلَانُ)×٢
- وَخَسِرَVe zarara uğradı(وَفَعِلَ)×٢
الجذور المجاورةالمجاورة: ٧٠ (الإجمالي: ٢٢٣)
- حبط
الآيات المشتركة: ٤ · Habte suyu kurumuş kuyu demektir
- وزن
الآيات المشتركة: ٤ · Terazi demektir
- نفس
الآيات المشتركة: ١٠ · Dibağlamada kullanılan palamut, meşenin bir meyvesidir
- خلو
الآيات المشتركة: ٣ · Haliy : Boş arı kovanıdır
- زيد
الآيات المشتركة: ٤ · Zade : Azık demektir
- غير
الآيات المشتركة: ٦ · Ğayr, Ğayr dışında demektir
- بطل
الآيات المشتركة: ٣ · Batn ve zehr sırt ve karın (daha çok hayvanlar için)…
- شعب
الآيات المشتركة: ٢ · Ağacın dalı demektir
- كيل
الآيات المشتركة: ٢ · Kile ölçü birimidir
- كون
الآيات المشتركة: ٢٠ · Kevn, tepe demektir
- قبل
الآيات المشتركة: ٨ · Önce
- ضلل
الآيات المشتركة: ٦ · Fi Tadlil Dalle kaybolan deve demektir
الآيات التي ورد فيها(٦٠)
ثُمَّ تَوَلَّيْتُمْ مِنْ بَعْدِ ذَلِكَ فَلَوْلَا فَضْلُ اللَّهِ عَلَيْكُمْ وَرَحْمَتُهُ لَكُنْتُمْ مِنَ الْخَاسِرِينَ
Zarara uğrayanlar
وَمَنْ يَبْتَغِ غَيْرَ الْإِسْلَامِ دِينًا فَلَنْ يُقْبَلَ مِنْهُ وَهُوَ فِي الْآخِرَةِ مِنَ الْخَاسِرِينَ
Zarara uğrayanlar
… بِالْإِيمَانِ فَقَدْ حَبِطَ عَمَلُهُ وَهُوَ فِي الْآخِرَةِ مِنَ الْخَاسِرِينَ
Zarara uğrayanlar
فَطَوَّعَتْ لَهُ نَفْسُهُ قَتْلَ أَخِيهِ فَقَتَلَهُ فَأَصْبَحَ مِنَ الْخَاسِرِينَ
Zarara uğrayanlar
قَالَا رَبَّنَا ظَلَمْنَا أَنْفُسَنَا وَإِنْ لَمْ تَغْفِرْ لَنَا وَتَرْحَمْنَا لَنَكُونَنَّ مِنَ الْخَاسِرِينَ
Zarara uğrayanlar
الَّذِينَ كَذَّبُوا شُعَيْبًا كَأَنْ لَمْ يَغْنَوْا فِيهَا الَّذِينَ كَذَّبُوا شُعَيْبًا كَانُوا هُمُ الْخَاسِرِينَ
Zarara uğrayanlar
وَلَمَّا سُقِطَ فِي أَيْدِيهِمْ وَرَأَوْا أَنَّهُمْ قَدْ ضَلُّوا قَالُوا لَئِنْ لَمْ يَرْحَمْنَا رَبُّنَا وَيَغْفِرْ لَنَا لَنَكُونَنَّ مِنَ الْخَاسِرِينَ
Zarara uğrayanlar
وَلَا تَكُونَنَّ مِنَ الَّذِينَ كَذَّبُوا بِآيَاتِ اللَّهِ فَتَكُونَ مِنَ الْخَاسِرِينَ
Zarara uğrayanlar
قَالَ رَبِّ إِنِّي أَعُوذُ بِكَ أَنْ أَسْأَلَكَ مَا لَيْسَ لِي بِهِ عِلْمٌ وَإِلَّا تَغْفِرْ لِي وَتَرْحَمْنِي أَكُنْ مِنَ الْخَاسِرِينَ
Zarara uğrayanlar
فَاعْبُدُوا مَا شِئْتُمْ مِنْ دُونِهِ قُلْ إِنَّ الْخَاسِرِينَ الَّذِينَ خَسِرُوا أَنْفُسَهُمْ وَأَهْلِيهِمْ يَوْمَ الْقِيَامَةِ أَلَا ذَلِكَ هُوَ الْخُسْرَانُ الْمُبِينُ
Zarara uğrayanlar
تحليل الجذر
تعريف الجذر والخلاصة
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | خسر |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Belirgin fark tespit edilmedi |
| Bağlamsal Yakın Kökler | نقص, غبن, هلك, ضلل |
| Zıt Kök | ربح |
| Çekirdek Özet 1 | Sermayeden eksilme, ölçü ve tartıda eksiltme yapma, ana varlığın erimesi |
| Çekirdek Özet 2 | İnsanın varoluşsal sermayesini yanlış tercihlerle tüketip ebedi iflasa uğraması |
| Çekirdek Özet 3 | Varlık ve eylem dengesinde girdi-çıktı açığı, fıtri potansiyelin zayi edilmesi |
| Kritik Hata Riski | Kavramı yalnızca ticari kâr-zarar veya geçici dünyevi maddi kayıp olarak anlayıp varoluşsal iflas boyutunu gözden kaçırmak |
التحليل الثنائي
| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| خس | Alçalma, eksilme, değersizleşip dibe çökme ve zayıflama hareketidir. Nitekim aynı çekirdeği paylaşan خسأ kökünde aşağılanıp kovulma ve uzaklaştırılma, خسف kökünde ise yere batma, ışığın sönmesi ve görünmez derecede eksilme anlamları esastır. | ر | Çekirdeğe eklenen ر harfinin temsil ettiği baş, bütünlük ve süreklilik karakteriyle bu eksilme hareketi; bir yapının veya sermayenin ana gövdesinden sürekli erimesi, bütünden noksanlaşma ve geri dönülemez biçimde iflas etme yönünde özelleşmiştir. |
التحليل التصويري للحروف
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| خ | Çit ve duvar imgesi taşıyan ikiz harf ح türetmesi | Pürüz, yarık, aşınma ve sızıntı oluşturarak koruyucu hattın gedik vermesi |
| س | Diken ve destek | Tutunma, dayanma, koruma ve dengede durma kabiliyeti |
| ر | İnsan başı | Baş, tepe, ilk olan, ana gövde ve sermaye |
| خسر | Başlangıçtaki ana sermayenin (ر), dayanak ve koruma unsurlarını (س) yitirip aşınma ve gedikler (خ) yoluyla sızarak eksilmesi ve iflas etmesi |
الاستعمال التاريخي والمبكر
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Ölçü ve tartıda eksiltme yapmak, kabı veya teraziyi eksik tutarak alıcının hakkını kısmak, ticarette sermayenin aşınması ve kâr elde edemeyip ana maldan yemek. |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Veri bulunamadı |
| Erken Arapça kullanım | Erken dönem bedevi ve ticari kullanımında teraziyi aldatıcı şekilde eksik tartmak (خَسَرَ المِيزَانَ) ve alışverişte aldanıp sermayesini zayi etmek (خَسِرَ التَّاجِرُ) durumlarında kullanılmıştır. |
المصدر Lisān al-ʿArab, Maqāyīs al-Lugha, Kitābü’l-ʿAyn.
الطبقة الاشتقاقية السامية
Arapça kök خسر Sami dil ailesi içinde özellikle Batı ve Güney Sami kollarında noksanlaşma, eksilme ve yoksun kalma semantik dairesiyle doğrudan ilişkilidir. İbranicede חסר (ḥāsēr / ḥaser: eksilmek, yoksun kalmak, muhtaç olmak, noksan olmak) kökü düzenli fonetik ve anlamsal bir paralellik arz eder; bu dilde de kökün çekirdeğinde tam olan bir bütünden geriye doğru azalma ve eksiklik mevcuttur. Süryanicede ܚܣܪ (ḥsar: eksilmek, zarar görmek, ziyan etmek) biçimi benzer şekilde bir varlığın, sermayenin veya hak edilen payın azalmasını ve noksanlaşmasını ifade eder. Arapçada kök hem somut terazi ve kile hilesini (أخسر الميزان) hem de insanın varoluşsal ve ruhani sermayesini tüketip iflas etmesini kuşatacak bir derinliğe ulaşmıştır.
درجة الثقة Güçlü
المصدر Brown-Driver-Briggs Hebrew and English Lexicon, Payne Smith Syriac Dictionary, Maqāyīs al-Lugha.
التحليل الاشتقاقي
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | خسر | Sermayenin aşınması, terazide eksiltme yapılması ve ticari iflas hali. | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | İbranice חסר (haser), Süryanice ܚܣܪ (hsar) | Noksanlaşma, yoksun kalma, sermaye ve varlıkta eksilme ortak semantik çekirdeği. | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı |
المصدر Brown-Driver-Briggs, Lisān al-ʿArab.
الجذور الشقيقة (التقاليب)
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| خسر | Anlamlı | Sermayeden eksilme, zarar etme | Ticarette veya varlıkta noksanlaşma, iflas | Hedef kök |
| خرس | Anlamlı | Dilsizlik, sessizlik | Konuşma yetisinin doğuştan veya sonradan yitimi, sesin kesilmesi | Kur'an'da geçmez; sessizleşerek fonetik iflas bağı |
| سخر | Anlamlı | Boyun eğdirme, alay etme | Birini zahmetsizce emre amade kılma veya küçük düşürerek değerini eksiltme | Kur'an'da geçer; değer eksiltme ve istihza |
| سرخ | Anlamı bulunmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Kitābü'l-ʿAyn ve Tehzîbü'l-Luğa'da mühmel kayıtlıdır; Kur'an'da geçmez |
| رخس | Anlamı bulunmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Kitābü'l-ʿAyn ve Tehzîbü'l-Luğa'da mühmel kayıtlıdır; Kur'an'da geçmez |
| رسخ | Anlamlı | Kökleşme, sabit olma | Bir şeyin zihinde veya yerde sarsılmaz biçimde yerleşmesi | Kur'an'da geçer; zıt yönde sebat ve sabitlik |
الجذور المجاورة والجذر المضاد
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| خسر | Merkez | Sermayenin erimesi ve mutlak iflas | Ana varlığın ve fıtri sermayenin noksanlaşarak batması | Varlık ve emek dengesinde sermayeyi tüketerek iflas etme durumu |
| نقص | Komşu | Noksanlaşma ve niceliksel eksilme | نقص parça veya miktar eksilmesidir, bütünüyle iflas şart değildir; خسر ise doğrudan ana sermayenin batışıdır | Bütünün bir cüzünün veya niceliğin azalması |
| غبن | Komşu | Aldanma ve değer farkı zararı | غبن bir akitte değerinin altında veya üstünde kalarak aldatılma durumudur; خسر ise sürecin nihai bir yıkım ve tükenişle neticelenmesidir | Alışverişte dengeyi kaybetme sonucu aldanış |
| هلك | Komşu | Helak ve yok oluş | هلك varlığın fiziksel veya nihai olarak son bulmasıdır; خسر ise sermayenin yanlış işletilmesi neticesinde elin boş kalmasıdır | Varlığın bütünüyle ortadan kalkması ve zevali |
| ضلل | Komşu | Yoldan sapma ve kaybolma | ضلل hedeften uzaklaşma ve istikameti yitirmedir; خسر bu sapmanın yol açtığı nihai bilanço açığı ve kayıptır | Doğru yoldan ayrılma ve gayeyi ıskalama |
| ربح | Zıt | Kâr ve sermayeye fazlalık katma | ربح sermayenin korunup üzerine artı değer eklenmesidir; خسر ise kâr bir yana ana sermayenin tüketilmesidir | Ticari ve ahlaki eylemde net kazanç sağlama |
مقابلات المعنى في لغات أخرى
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | خسر | Sermayeden eksilme, iflas | Kök hem ölçü-tartı hilesini hem de varoluşsal-ruhani iflası bütünüyle karşılar | Kesin |
| Latince | damnum, jactura | Zarar, ziyan, sermaye kaybı | Maddi hasar ve elden çıkan varlığı karşılar; varoluşsal nihai iflas boyutunu kısmen dışarıda bırakır | Güçlü |
| İngilizce | loss, forfeit, ruin | Kayıp, hakkını yitirme, iflas | Finansal ve ahlaki kaybı ifade eder; nefsin kendi sermayesini tüketmesi nüansını tek başına tam vermez | Güçlü |
| Almanca | Verlust, Einbuße, Ruin | Kayıp, eksilme, çöküş | Varlık ve kazanç kaybını kapsar; ontolojik hüsran derinliğini bütünüyle yansıtamaz | Güçlü |
| Fransızca | perte, faillite, ruine | Kayıp, iflas, yıkım | İflas ve mahrumiyeti karşılar ancak fıtrat sermayesiyle doğrudan rabıtası zayıftır | Güçlü |
المصدر Oxford Latin Dictionary, Oxford English Dictionary, Lisān al-ʿArab.
الوجوه والنظائر
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| خَسِرُوا / خَسِرَ | Varoluşsal iflas, nefsin ve ehlin ebediyen kaybedilmesi | İman etmeyip fıtri sermayesini tüketenlerin ahiretteki mutlak çöküşü (En'âm 6:12, A'râf 7:9, Zümer 39:15) |
| الْخَاسِرُونَ / الْخَاسِرِينَ | Hüsrana uğramış zümre, mutlak kaybedenler | İlahi ahdi bozanlar, fasıklar ve hidayet yerine dalaleti satın alanlar (Bakara 2:27, Bakara 2:64, Mâide 5:21) |
| لَا تُخْسِرُوا / الْمُخْسِرِينَ | Ölçü ve tartıda eksiltme yapma, hak gaspı | Ticari dürüstlük, terazi adaleti ve piyasa ahlakı bağlamı (Şuarâ 26:181, Rahmân 55:9) |
| خُسْرٍ | İnsanın ontolojik tükeniş ve erime hali | Zaman akışı içinde insanın fıtri sermayesini tüketme riski (Asr 103:2) |
| خَسَارًا | Manevi hüsranın ve körlüğün katlanarak artması | Kur'an hitabının zalimlerde sadece azgınlık ve kayıp üretmesi (İsrâ 17:82, Nûh 71:21) |
| الْأَخْسَرُونَ | Amelleri bütünüyle boşa çıkanlar | İyi bir iş yaptığını sanıp ameli sıfırlananların durumu (Hûd 11:22, Kehf 18:103) |
سياق الكلام والفقه والتفسير والحديث
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Amellerin boşa çıkması (ihbât) ve ebedi hüsran | Kafir ve münafıkların dünyevi iyiliklerinin ahirette karşılıksız kalması ve nefsin ebedi azapla zayi olması | İmanın sermaye, inkarın ise mutlak iflas sayılması |
| Fıkıh | Ölçü ve tartıda eksiltme (ihsâr ve tatfîf) yasağı | Ticari akitlerde ölçüyü eksik tutarak haksız kazanç sağlama yasağı ve akdin fesadı | Terazide hakkı kısmaktan doğan haramlık ve tazmin yükümlülüğü |
| Tefsir | Asr suresindeki خسر lafzının semantik tahlili | Hüsranın sadece cehennem azabı mı yoksa ömrün boşa harcanması mı olduğu | İnsanın zaman içinde doğal olarak eriyen bir sermaye olduğu vurgusu |
| Hadis | Ahirette müflis kalan kişi tasviri | Dünyada ibadeti olup kul hakkı sebebiyle sevaplarını kaybedip iflas eden kimsenin hali | Hüsranın ibadetlere rağmen ahlaki borçlarla gerçekleşebileceği uyarısı |
تحليل النظام الديني والعلمي والسياسي والاقتصادي
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Varoluşsal sermaye (ömür ve fıtrat) | Ebedi iflas | İnsanın varlık amacını ıskalayarak ebedi geleceğini tüketmesi | İman ve salih amel kâr getiren ticaret, inkar ise sermayeyi yok eden hüsrandır | Kesin |
| İlmi | Akıl ve idrak kabiliyeti | Cehalet ve bilişsel körelme | Verilen zihni melekelerin hakikati aramak yerine heba edilmesi | Bilgiyi doğru kullanmayan zihin fıtri idrak sermayesini tüketir | Güçlü |
| Siyasi | Kamu emaneti ve adalet | Meşruiyet kaybı ve çöküş | İktidar gücünü adaleti eksiltmek için kullanıp toplumsal yıkıma yol açma | Haksızlık ve zulüm yönetimlerin meşruiyet sermayesini eritir | Güçlü |
| İktisadi | Ticari sermaye ve piyasa dengesi | Haksız eksiltme ve iflas | Ölçüde hile yapmama, sermayeyi batırmama ve adil mübadele sağlama | Eksik tartı güven sermayesini yok eder, piyasayı iflasa sürükler | Kesin |
التماثل في العلوم العددية والإنسانية
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Termodinamik entropi ve negatif bakiye | Kapalı bir sistemde yararlı enerjinin sürekli azalarak kullanılamaz hale gelmesi veya bir denklemde girdilerin çıktıları karşılayamayarak sistemin tükenişe sürüklenmesi | Güçlü |
| Beşeri bilimler | İflas teorisi ve sermaye erimesi | İktisat ve sosyolojide bir aktörün veya kurumun sahip olduğu güven, itibar ve kaynakları yanlış yöneterek tasfiye sürecine girmesi | Kesin |
التضييق الخاطئ وخطر الخطأ
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kavramı yalnızca ticari kâr-zarar ilişkisine veya maddi mal varlığındaki geçici düşüşe indirgemek; hüsranı basit bir talihsizlik veya moral bozukluğu olarak görmek. |
| Kur'an içi daha geniş anlam | İnsana bahşedilen ömür, akıl, beden ve fıtratın birer ilahi sermaye olduğu; bu sermayenin iman ve salih amelle artı değere dönüştürülmediğinde bizzat nefsin ve ailenin ebediyen kaybedilmesi anlamına geldiği. |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Dünyevi refah ve maddi kazanç içinde olan inkarcı veya zalimlerin kazançlı olduğu zannına kapılmak; hakiki iflasın dünyalık değil varoluşsal olduğunu gözden kaçırmak. |
خلاصة موجَّهة لفهم القرآن
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an insan hayatını bir pazar ve ticaret metaforuyla tasvir eder; خسر kökü bu ticaretin tersine dönüp ana sermayenin yok oluşunu gösteren anahtar kavramdır. İnsanın dünyadaki varoluşunu tarafsız bir duraklamada değil, sürekli eriyen bir sermaye durumunda tanımlar. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Zaman ve insan kaderini ele alan Asr suresinde; ölçü ve tartı adaletini emreden Şuarâ ve Rahmân surelerinde; amellerin boşa çıkmasını ve inkarcıların nihai akıbetini bildiren En'âm, Zümer, Kehf ve A'râf surelerindeki iflas tasvirlerinde belirleyicidir. |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Başarının yalnızca dünyevi birikim, iktidar ve maddi kazançla ölçülebileceği yanılgısını yıkar; insanın en büyük tehlikesinin servet kaybı değil, kendi öz benliğini zayi etmesi olduğunu ortaya koyar. |
التركيب النهائي والنموذج الرياضي
- Somut anlamÖlçü ve tartıda eksiltme yapmak, ticarette ana sermayenin erimesi ve iflas.
- Soyut anlamİnsanın fıtri sermayesini (ömür, akıl, irade) heba ederek ontolojik ve ebedi kayba uğraması.
- Sistematik karşılıkVaroluşsal girdi-çıktı dengesizliği; zaman içinde sermayenin sıfırın altına inerek mutlak mahrumiyete dönüşmesi.
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklamasıFormülde , insanın anındaki toplam varoluşsal sermayesini; , iman ve salih amellerden doğan fıtri getiriyi; , küfür, günah ve israftan kaynaklanan tüketim ve maliyeti temsil eder. Net değişim sıfırdan küçük olduğunda sermaye sürekli aşınır ve ömrün nihai sınırı olan anında sistem tükenerek mutlak iflasa () ulaşır.