رقب
ر - ق - ب
جذر- الورود: ٢٤
- الآيات: ٢٠
- الصيغ: ١٣
- المعاجم: ١٣
Rekabe Boyun demektir. Boyundur. Hayvanın boyundan bağlanması sebebiyle rakabe bağlı anlamına gelir. Köle demektir.المزيد ›
ملاحظاتي
المعاجم(١٣)
★ معجم آق إيفلر (بالتركية)التركية
Rekabe Boyun demektir. Boyundur. Hayvanın boyundan bağlanması sebebiyle rakabe bağlı anlamına gelir. Köle demektir.
كتاب العين
الخليل بن أحمد · القرن ٨مترجمالحروف: ٥٬٠٦٥القاف والراء والباء معهما
ق ر ب، ر ق ب، ب ر ق، ر ب ق، ق ب ر، ب ق ر كلهن مستعملات قرب: القَرَبُ أن يرعى القوم بينهم وبين المورد وهم يسيرون بعض السير حتى إذا كان بينهم وبين الماء عشية أو ليلة عدلوا فقربوا، وهم يقربون قرباً، واقربوا إبلهم، وقربت الإبل.
وحمار قارب يطلب الماء، قال:
قد قدموني لإقرابٍ وإصدار
وقال:
هاج الصوادي والحزان فاندلقـت وانقض سابقها الحادي لها القَرِبُ
والعانة القَواربُ: هي
الصحاح
الجوهري · القرن ١٠مترجمالحروف: ١٬٢٩٤الرقيبُ: الحافظُ. والرقيبُ: المُنْتَظِرُ. تقول: رَقَبْتُ الشيءَ أَرْقُبُهُ رُقوباً، ورِقْبَةً ورِقْباناً بالكسر فيهما، إذا رَصَدْتَهُ. والرقيبُ: المُوَكِّلُ بالضَريب. ورقيبُ النَجْمِ: الذي يغيب بطلوعه، مثل الثُرَيَّا رَقيبُها الإكليلُ، إذا طَلَعَتِ الثُرَيَّا عِشاءً غاب الإكليلُ، وإذا طلع الإكليلُ عِشاءً غابت الثُرَيَّا. والرقيبُ: الثالثُ من سِهام الميسر. والمَرْقَبُ والمَرْقَبَةُ: الموضعُ
تهذيب اللغة
الأزهري · القرن ١٠بلا ترجمةالحروف: ٢١٬٦١٢ق ر ب
قرب ، قبر ، رقب ، ربق ، برق ، بقر : مستعملات .
قرب : قال الليث : القَربُ : أن يَرعَى القومُ بينهم وبين المَورِد ، وفي ذلك يسيرون بعضَ السير ، حتى إذا كان بينهم وبين الماء ليلةٌ أو عشيةٌ عجَّلوا فقَربوا يَقربُون قُرْباً ، وقد أقرَبوا إبلَهم ، وقَرَبَت الإبل .
قال : والحِمارُ القارب والناقة القوارب ، وهي التي تَقرُب ، أي : تعجّل ليلةَ الوُرود . قال : والقارب الذي يَطلب الماء .
وقال أبو سعيد :
مقاييس اللغة
ابن فارس · القرن ١١مترجمالحروف: ٦٬٤٥٨(باب الراء والقاف وما يثلثهما)
(رقل) الراء والقاف واللام أصلان: أحدهما طولٌ في شيءٍ، والآخر ضرب من المشي.
فأمّا الأوَّل فالرَّقْلُ: النَّخْل الطُِّوال، واحدتها رَقْلة؛ وتجمع في القِلّة رَقلات. والرَّاقُول: حَبْلٌ تُصعَد به النّخلة.
والأصل الثاني: أرْقَلَت النَّاقةُ، وهو ضربٌ من المشْي، وهي مُرْقِلٌ، ولا يكون إلاَّ بسرعة. وهاشم بن عُتْبة المِرْقالُ([1])، لإرقاله كان في الحروب. قال الرَّاجز،
المفردات في غريب القرآن
الراغب الأصفهاني · القرن ١١مترجمالحروف: ١٬٠٥٠- الرقبة: اسم للعضو المعروف، ثم يعبر بها عن الجملة، وجعل في التعارف اسما للمماليك، كما عبر بالرأس وبالظهر عن المركوب (قال ابن منظور: والظهر: الركاب التي تحمل الأثقال في السفر، لحملها إياها على ظهورها. انظر: اللسان (ظهر) )، فقيل: فلان يربط كذا رأسا، وكذا ظهرا، قال تعالى: ﴿ومن قتل مؤمنا خطأ فتحرير رقبة مؤمنة﴾ [النساء/92]، وقال: ﴿وفي الرقاب﴾ [البقرة/177]، أي: المكاتبين منهم، فهم الذين تصرف إليهم
أساس البلاغة
الزمخشري · القرن ١٢مترجمالحروف: ١٬٢٦٩ر ق ب
قعد يرقب صابحه رقبة ويرتقبـه وأنـا أترقّـب كـذا: أنتظـره وأتوقعـه وفلـان يرقـب مـوت أبيـه ليرثه.
وأرقبته داري وهذه الدار لك رقبى من المراقبة لأن كل واحد يرقب موت صاحبه.
وهو رقيب القوم وهم رقباؤهم.
وأشرف على مرقب عال ومرقبة.
وهو رقيب الجيش: لطليعتهم.
وأنا أرقب لكم هذه الليلة.
ومالك لا ترقب ذمّة فلان.
ورجل أرقب ورقبانيّ: عظيم الرقبة.
ومـن المجـاز: هـذا الأمـر
لسان العرب
ابن منظور · القرن ١٣مترجمالحروف: ١١٬٠٥٦في أَسماءِ اللّه تعالى: الرَّقِـيبُ: وهو الحافظُ الذي لا يَغيبُ عنه شيءٌ؛ فَعِـيلٌ بمعنى فاعل. وفي الحديث: ارْقُبُوا مُحَمَّداً في أَهل بيته أَي احفَظُوه فيهم. وفي الحديث: ما مِن نَبـيٍّ إِلاَّ أُعْطِـيَ سبعةَ نُجَباءَ رُقَباءَ أَي حَفَظَة يكونون معه. والرَّقيبُ: الـحَفِـيظُ. ورَقَبَه يَرْقُبُه رِقْبةً ورِقْباناً، بالكسر فيهما، ورُقُوباً، وترَقَّبَه، وارْتَقَبَه: انْتَظَرَه ورَصَدَه.
القاموس المحيط
الفيروزآبادي · القرن ١٥مترجمالحروف: ٤٤٤* ر ق ب * * الرَّقِيبُ * الحافظ والمنتظر وبابه دخل و * رِقْبَةً * أيضا و * رِقْبَاناً * أيضا بكسر الراء فيهما و * رَاقَبَ * الله تعالى أي خافه و * التَّرَقُّبُ * و * الارْتِقَابُ * الانتظار و * أرْقَبَهُ * دارا أو أرضا أعطاه إياها وقال هي للباقي منا والاسم منه * الرُّقْبَى * وهي من * المُرَاقَبةِ * لأن كل واحد منهما يرقب موت صاحبه و * الرَّقَبَةُ * مؤخر أصل العنق وجمعها * رَقَبٌ * و * رَقَبَاتٌ *
تاج العروس
الزبيدي · القرن ١٨مترجمالحروف: ٩٬٦٣٩الرقيب هو الله، وهو الحافظ الذي لا يغيب عنه شيء، فعيل بمعنى فاعل، وفي الحديث ارقبوا محمدا في أهل بيته أي احفظوه فيهم، وفي آخر ما من نبشي إلا أعطي سبعة نجباء رقباء أي حفظة يكونون معه، والرقيب: الحفيظ، والرقيب: المنتظر، ورقيب القوم: الحارس وهو الذي يشرف على مرقبة ليحرسهم، والرقيب: الحارس الحافظ، ورقيب الجيش: طليعتهم والرقيب: أمين وفي بعض النسخ من أصحاب الميسر قال كعب بن زهير.
لها
معجم لين
إدوارد لين · القرن ١٩مترجمالحروف: ١٦٬٨٨٩رَقَبَهُ
1 رَقَبَهُ ذ , (JK, S, Mgh, Msb, K,) aor. رَقُبَ , (S, A, Mgh, Msb,) inf. n. ↓ رقْبَةٌ, (JK, S, Mgh, K,) or this is a simple subst., (Msb,) and [the inf. n. is] رِقْبَانٌ (JK, S, K) and رُقُوبٌ (S, K) and رَقُوبٌ and رَقْبَةٌ and رَقَابَةٌ, (K,) He looked, watched, or waited, for him, or it; he awaited, or expected, him, or it; (JK, S, A, Mgh, Msb, K;) namely, a man, (JK, A,) or a thing;
رَقَبَهُ 1 رَقَبَهُ ذ , (JK, S, Mgh, Msb, K,) aor. رَقُبَ , (S, A, Mgh, Msb,) inf. n. ↓ رقْبَةٌ, (JK, S, Mgh, K,) or this is a simple subst., (Msb,) and [the inf. n. is] رِقْبَانٌ (JK, S, K) and رُقُوبٌ (S, K) and رَقُوبٌ and رَقْبَةٌ and رَقَابَةٌ, (K,) He looked, watched, or waited, for him, or it; he awaited, or expected, him, or it; (JK, S, A, Mgh, Msb, K;) namely, a man, (JK, A,) or a thing; (S;) as also ↓ ترقبهُ; (JK, * S, * A, Msb, K;) and ↓ ارتقبهُ; (S, * A, Msb, K;) and ↓ راقبهُ, (Mgh,) inf. n. مُرَاقَبَةٌ. (JK, S, A, Mgh, Msb.) You say, قَعَدَ يَرْقُبُ صَاحِبَهُ He sat looking, watching, or waiting, for his com- panion; as also ↓ يَرْتَقِبُهُ. (A.) And كَذَا ↓ أَتَرَقَّبُ I look, &c., or am looking, &c., for such a thing. (A.) And يَرْقُبُ مَوْتَ صَاحِبِهِ [He looks, &c., for the death of his companion], (JK, S, A, Mgh, Msb,) and أَبِيهِ لِيَرِثَهُ [of his father, in order that he may inherit his property]: (A:) and ↓ تُرَاقِبُ مَوْتَ بَعْلِهَا [She looks, &c., for the death of her husband], (K, TA,) لِيَمُوتَ فَتَرِثَهُ [that he may die and she may inherit his property]. (TA.) And لَمْ تَرْقُبْ قَوْلِى, in the Kur [xx. 95], means And thou didst not wait, or hast not waited, for my saying [or what I should say]. (JK, TA.) ― -b2- And رَقَبَهُ, (Msb, K,) aor. as above, (TA,) inf. n. رُقُوبٌ, (Msb,) He guarded, kept, preserved, or took care of, it; was mindful, or regardful, of it; (Msb, K;) namely, a thing; (TA;) as also ↓ راقبهُ, inf. n. مُرَاقَبَةٌ and رِقَابٌ; (K;) [and ↓ ترقّبهُ.] You say also أَنَا أَرْقُبُ لَكُمُ اللَّيْلَةَ I will guard, or keep watch, for you to-night. (A.) ― -b3- And He regarded it; paid regard, or consideration, to it. (Bd and Jel in ix. 8.) You say, مَا لَكَ لَا تَرْقُبُ ذِمَّةَ فُلَانٍ [What aileth thee that thou wilt not regard the inviolable right or due, &c., of such a one?]. (A. [This phrase is there mentioned as proper, not tropical.]) ― -b4- And (tropical:) He feared him; (A;) and so ↓ راقبهُ; (S, A, Mgh;) namely, God; (S, Mgh;) فِى أَمْرِهِ [in his affair]; (S;) because he who fears looks for, or expects, punishment (يَرْقُبُ العِقَابَ): (A, Mgh:) or اللّٰهَ ↓ رَاقَبْتُ signifies (assumed tropical:) I feared the punishment of God. (Msb.) ↓ رِقْبَةٌ [as inf. n. of رَقَبَ app. used intransitively, or perhaps as a simple subst.,] signifies (assumed tropical:) The fearing, or being afraid [of a person or thing]: or fear: and also (assumed tropical:) the guarding oneself; being watchful, vigilant, or heedful: or self-guardance; &c. (K, TA. [See this word below.]) ― -b5- And you say, بَاتَ يَرْقُبُ النُّجُومَ and ↓ يُرَاقِبُهَا, like يَرْعَاهَا and يُرَاعِيهَا (tropical:) [i. e. He passed the night watching the stars and waiting for the time when they would disappear]. (A, TA.) IAar cites the following saying of one describing a travelling-companion of his: النَّجْمَ رِقَابَ الحُوتِ ↓ يُرَاقِبُ meaning (tropical:) He watches (↓ يَرْتَقِبُ) the star, or asterism, with vehement desire for departure, like the [watching with] vehement desire of the fish for water. (TA.) [See also رَقِيبٌ.] -A2- رَقَبَ فُلَانًا He put the rope [or a rope] upon the رَقَبَة [i. e. neck, or base of the hinder part of the neck, &c.,] of such a one. (K.) -A3- رَقِبَ, [aor. رَقَبَ ,] inf. n. رَقَبٌ, (TA,) or this is a simple subst., (K,) He was, or became, thick in the رَقَبَة [or neck, &c.]. (TA.)
رَقَّبُوا لِلنَّمِرِ 2 رَقَّبُوا لِلنَّمِرِ ذ [They made a رُقْبَة (q. v.) for the leopard]. (JK.)
راقب 3 راقب ذ , inf. n. مُرَاقَبَةٌ and رِقَابٌ: see 1, in seven places.
ارقبهُ الدَّارَ 4 ارقبهُ الدَّارَ ذ , (JK, S, A, Mgh, Msb, K,) inf. n. اـِرْقَابٌ, (Msb,) He assigned the house to him as a ↓ رُقْبَى [q. v.], (JK, A, * Mgh, K, TA,) and to his offspring after him, in the manner of a وَقْف [so as to be unalienable]: (TA:) and ↓ ارقبهُ الرُّقْبَى [he assigned to him the رُقْبَى]: (Lh, K:) or ارقبهُ دَارًا, or أَرْضًا, means he gave to him a house, or land, on the condition that it should be the property of the survivor of them two; saying, If I die before thee, it shall be thine; and if thou die before me, it shall be mine: (S:) it is from المُرَاقَبَةُ; because each of the two persons looks for (يَرْقُبُ) the death of the other; (S, Mgh, Msb;) in order that the property may be his: (Msb:) the subst. is ↓ رُقْبَى [signifying, as a quasi-inf. n., the act explained above; and, as a subst. properly so termed, the thing given in the manner explained above: the verb being similar to أَعْمَرَ; and the subst., in both of its applications, to عُمْرَى: see these two words]. (S, Msb.)
5 تَرَقَّبَ see 1, in three places.
8 اـِرْتَقَبَ see 1, in three places. ― -b2- You say also, ارتقب المَكَانَ He ascended upon the place. (K, * TA.)
رَقَبٌ رَقَبٌ ذ Thickness of the رَقَبَة [or neck, &c.]: (S, K:) a subst. [as distinguished from an inf. n.: but see 1, last signification]. (K.) -A2- See also رَقَبَةٌ.
رُقْبَةٌ رُقْبَةٌ ذ [A pit made for the purpose of catching the leopard]: it is, for the نَمِر, like the زُبْيَة for the lion. (JK, K.)
رِقْبَةٌ رِقْبَةٌ ذ : see 1, first sentence: ― -b2- and again, in the latter half of the paragraph. [Hence,] وَرِثَ فُلَانٌ مَالًا عَنْ رِقْبَةٍ (tropical:) Such a one inherited property from distant relations; not from his fathers. (K, TA.) And وَرِثَ المَجْدَ عَنْ رِقْبَةٍ (tropical:) He inherited glory, or nobility, from distant relations: [it is said of a man] because it is feared that it will not be conceded to him on account of the obscurity of his lineage. (A.) El-Kumeyt says, كَانَ السَّدَى وَالنَّدَى مَجْدًا وَمَكْرُمَةً تِلْكَ المَكَارِمُ لَمْ يُورَثْنَ عِنْ رِقَبِ (tropical:) [The night-dew and the day-dew that nourished his mental growth were nobility and generous disposition: those generous qualities were not inherited from distant relations: رِقَبٌ being pl. of رِقْبَةٌ]: i. e., he inherited them from near ancestors. (TA.)
رَقَبَةٌ رَقَبَةٌ ذ The neck: or the base of the hinder part thereof: (A, K:) or the hinder part of the base of the neck: (JK, S:) or the upper part of the neck: (TA:) pl. [of mult.] رِقَابٌ (JK, S, Msb, K) and [coll. gen. n.] ↓ رَقَبٌ (JK, S, K) and [pl. of pauc.] أَرْقُبٌ (IAar, K) and رَقَبَاتٌ. (S, Msb, K.) ― -b2- By a synecdoche, it is applied to (tropical:) The whole person of a human being: as in the saying, ذَنْبُهُ فِى رَقَبَتِهِ (tropical:) [His sin, or crime, &c., be on his own neck; meaning, on himself]. (IAth, TA.) [Hence also] one says, هٰذَا الأَمْرُ فِى رِقَابِكُمْ (tropical:) [This affair is upon your own selves], and فِى رَقَبَتِكَ (tropical:) [upon thine own self]. (A.) And أَعْتَقَ اللّٰهُ رَقَبَتَهُ (tropical:) [May God emancipate him]. (A.) And لَكَ رِقَابُهُنَّ وَمَا عَلَيْهِنَّ, in a trad., relating to camels, (tropical:) They themselves, and the burdens that are upon them, are thine. (TA.) And [hence], in another trad., لَنَا رِقَابُ الأَرْضِ (tropical:) To us belongs the land itself. (TA.) ― -b3- Hence also, i. e. by a synecdoche, (IAth, Mgh, TA,) (tropical:) A slave, (S, IAth, Mgh, K, TA,) male and female: (IAth, TA:) and a captive: (TA:) pl. رِقَابٌ. (Mgh.) You say, أَعْتَقَ رَقَبَةً (tropical:) He emancipated a slave, male or female. (IAth, TA.) And فَكَّ رَقَبَةً (tropical:) He released a slave, or a captive. (TA.) الرِّقَاب in the Kur ix. 60 means (tropical:) Those slaves who have contracted with their owners for their freedom. (T, Mgh, Msb, TA.) ― -b4- رِقَابُ المَزَاوِدِ (tropical:) [lit. The necks of provision-bags] is a nickname which was applied to the عَجَم [or Persians, or foreigners in general]; because they were red; (S, A;) or because of the length of their necks; (El-Karلfee, TA in art. زود;) or rather because of the thickness thereof, as though they were full. (MF in that art.)
رُقْبَى رُقْبَى ذ One's giving to another person a possession, (K,) such as a house, and land, and the like, (TA,) on the condition that, whichever of them shall die, the property shall revert to his [the giver's] heirs: (K:) so called because each of them looks for (يَرْقُبُ) the death of the other: (TA:) or one's assigning it, (K,) namely, a dwelling, (TA,) to another person to inhabit, and, when he shall die, to another: (K:) or one's saying to a man, If thou die before me, my dwelling [or my land, which I give to thee,] shall revert to me; and if I die before thee, it shall be thine: so called for the reason above mentioned. (JK, KT. *) [It also signifies The property so given.] See 4, in three places. The act thus termed is forbidden in a trad., which pronounces that the property so given belongs to the giver's heirs. (JK.) Accord. to the Imلm Aboo-Haneefeh, and [the Imلm] Mohammad, it is not a هِبَة: accord. to Aboo-Yoosuf, it is a هِبَة like the عُمْرَى; but none of the lawyers of El- 'Irلk says so: the Mلlikees absolutely forbid it. (TA.) You say, دَارِى لَكَ رُقْبَى [My house is thine as a رقبى]: from المُرَاقَبَةُ; because each of the two persons looks for the death of the other. (A.)
رَقَبَانٌ رَقَبَانٌ ذ : see أَرْقَبُ.
رَقَبَانِىٌّ رَقَبَانِىٌّ ذ : see أَرْقَبُ.
رَقُوبٌ رَقُوبٌ ذ (tropical:) A woman (S, A) of whom no offspring lives, or remains, (S, A, K,) and who looks for the death of her offspring, or of her husband [app. that she may have offspring by another]: (A:) and in like manner applied to a man: (S:) because he, or she, looks for the death of the child, in fear for it: (IAth, TA:) in like manner also a she-camel of which no offspring lives: (TA:) or he who has no offspring: (Msb:) or he who has not sent before him [to Paradise, by its dying in infancy,] any of his children: this, says A'Obeyd, is the meaning in the [classical] language of the Arabs; relating only to the loss of children: (TA:) he who has had no child die in infancy: or he who has had children and has died without sending before him any of them [to Paradise, by its dying in infancy]. (So in the explanations of two trads., each commencing with الرَّقُوبُ, in the “ Jلmi' es-Sagheer ” of EsSuyootee.) وَرِثْتُهُ عَنْ عَمَّةٍ رَقُوبِ is a prov., expl. by Meyd as meaning [I inherited it from a paternal aunt] of whom no offspring was living: such, he says, is most compassionate to the son of her brother. (TA.) ― -b2- Also A woman who looks for the death of her husband, (S, K,) in order that she may inherit his property. (S.) ― -b3- And (assumed tropical:) An old and a poor man who is unable to earn for himself, and has none to earn for him: so called because he looks for a benefaction or gratuity. (Msb.) ― -b4- And (assumed tropical:) A she-camel that does not draw near to the wateringtrough, or tank, on account of the pressing, or crowding [of the other camels to it], (S, K,) by reason of her generous disposition: (S:) so called because she waits for the others to drink, and drinks when they have done. (TA.) ― -b5- أُمُّ الرَّقُوبِ (assumed tropical:) Calamity, or misfortune. (K.)
رَقِيبٌ رَقِيبٌ ذ , of the measure فَعِيلٌ in the sense of the measure فَاعِلٌ, (TA,) A looker, watcher, or waiter, in expectation [of a person or thing]: (S, Msb, K:) pl. رُقَبَآءُ. (Msb.) ― -b2- A guarder, guardian, keeper, or preserver: (JK, S, A, Msb, K:) a guard of a people; one stationed on an elevated place to keep watch: (TA:) a spy, or scout, of an army: (A, TA:) a watcher, or an observer. (TA.) ― -b3- [Hence,] الرّقِيبُ is an appel-lation applied to God; (A, K, TA;) meaning The Guardian, Keeper, Watcher, or Observer, from whom nothing is hidden. (TA.) ― -b4- Also The أَمِين of the players at the game called المَيْسِر; (JK, K;) or (K) he who is intrusted with the supervision of the ضَرِيب [or shuffler of the arrows]: (JK, S, K:) or the man who stands behind the حُرْضَة [q. v.] in the game above mentioned: the meanings of all these explanations are [said to be] the same: pl. as above. (TA.) ― -b5- And (assumed tropical:) The third of the arrows used in the game above mentioned: (T, S, K:) it is one of the seven arrows to which lots, or portions, appertain: (TA:) by some it is called الضَّرِيبُ: (Lh, L in art. ضرب:) the arrows are ten in number: the first is الفَذُّ, which has one notch and one portion; the second, التَّوْءَمُ, which has two notches and two portions; the third, الرَّقِيبُ, which has three notches and three portions; the fourth, الحِلْسُ or الحَلِسُ, which has four notches [and four portions]; the fifth, النَّافِسُ, which has five notches [and five portions]; the sixth, المُسْبِلُ, which has six notches [and six portions]; and the seventh, المُعَلَّى, the highest of all, which has seven notches and seven portions: those to which no portions appertain are السَّفِيحُ and المَنِيحُ and الوَغْدُ. (TA.) A poet says, اـِذَا قَسَمَ الهَوَى أَعْشَارَ قَلْبِى فَسَهْمَاكِ المُعَلَّى وَالرَّقِيبُ [When love divides the tenths of my heart, thy two arrows will be the mo'allà and the rakeeb]: by the سَهْمَانِ, [which properly signifies two arrows, and hence (assumed tropical:) two portions gained by two gaming-arrows, and then (assumed tropical:) any two portions,] he means her eyes: and as the معلّى has seven portions and the رقيب has three, the سهمان would gain the whole of his heart. (TA. [See also a verse cited voce عُشْرٌ.]) ― -b6- رَقِيبُ النَّجْمِ signifies (tropical:) The star, or asterism, that sets with the rising of that [other] star, or asterism: for example, the رقيب of الثُّرَيَّا is الاـِكْلِيلُ: [and the former is the رقيب of the latter:] when the latter rises at nightfall, the former sets: (S, TA:) or رَقِيبٌ signifies the star, or asterism, which [as it were] watches, (يُرَاقِبُ,) in the east, the star, or asterism, setting in the west: or any one of the Mansions of the Moon is the رقيب of another: (K, TA:) whenever any one of them rises, another [of them] sets: (TA: [see مَنَازِلُ القَمَرِ, in art. نزل; and see also نَوْءٌ:]) and الرَّقِيبُ is (assumed tropical:) a [certain] star, or asterism, of the stars, or asterisms, [that were believed to be the givers] of rain, that [as it were] watches another star, or asterism: (K:) [it was app. applied to الاـِكْلِيلُ, as being the رقيب of the most noted and most welcome of all the Mansions of the Moon, namely, الثُّرَيَّا: see نَوْءٌ.] The رَقِيب of الثُّرَيَّا is [also] an appellation applied to الدَّبَرَانُ (assumed tropical:) [i. e. The Hyades; or the five chief stars of the Hyades; or the brightest star among them, α of Taurus]; because a follower thereof: (A:) [and] العَيُّوقُ (assumed tropical:) [i. e. Capella] is so called as being likened to the رقيب of the game called المَيْسِر. (TA.) [Hence,] one says, لَاآتِيكَ أَوْ يَلْقَى الثُّرَيَّا رَقِيبُهَا (tropical:) [I will not come to thee unless their رقيب meet the Pleiades]. (A.) ― -b7- رَقِيبٌ also signifies (tropical:) A man's successor, (A, K,) of his offspring, and of his عَشِيرَة [i. e. kinsfolk, or nearer or nearest relations by descent from the same ancestor, &c.]. (K.) So in the saying, نِعْمَ الرَّقِيبُ أَنْتَ لِأَبِيكَ وَسَلَفِكَ (tropical:) [Excellent, or most excellent, is the successor; such art thou to thy father and thine ancestors]: because the successor is like الدَّبَرَان to الثُّرَيَّا. (A.) ― -b8- And (assumed tropical:) The son of a paternal uncle. (K.) [App. because two male cousins by the father's side are often rivals, and watchers of each other; the son of a girl's paternal uncle being commonly preferred as her husband.] ― -b9- Also (assumed tropical:) A species of serpent: as though it watched by reason of hatred: (TA:) or a certain malignant serpent: pl. رَقِيبَاتٌ and رُقُبٌ. (T, K.)
رَقَّابَةٌ رَقَّابَةٌ ذ A low, or an ignoble, man, a servant, or a slave, syn. رَجُلٌ وَغْدٌ, (S, K,) who keeps, guards, or watches, the [utensils and furniture called] رَحْل of a people when they are absent. (S.)
أَرْقَبُ أَرْقَبُ ذ and ↓ رَقَبَانِىٌّ, (JK, S, A, K,) the latter irregular (Sb, S, K) as a rel. n., (Sb,) and ↓ رَقَبَانٌ, (IDrd, K,) applied to a man, (S, IDrd, A,) Thick, (JK, S, K,) or large, (A, Mgh, in which latter only the second epithet is mentioned,) in the رَقَبَة [or neck, &c.]: (JK, S, A, K:) the fem. [of the first] is رَقْبَآءُ, (JK, IDrd,) applied to a female slave, (JK,) not applied to a free woman, nor does one say رَقَبَانِيَّةٌ. (IDrd.) ― -b2- الأَرْقَبُ is also [an epithet] applied to The lion; (K;) because of the thickness of his رَقَبة. (TA.)
مَرْقَبٌ مَرْقَبٌ ذ and ↓ مَرْقَبَةٌ An elevated place upon which a spy, or watchman, ascends, or stations himself: (S, A, * Msb, K: *) [a structure such as is termed] an عَلَم, or a hill, upon which one ascends to look from afar: or, accord. to Sh, the latter signifies a place of observation on the top of a mountain or of a fortress: accord. to AA, the pl., مَرَاقِبُ, signifies elevated pieces of ground. (TA.)
مَرْقَبَةٌ مَرْقَبَةٌ ذ : see what next precedes.
مُرَقَّبٌ مُرَقَّبٌ ذ A skin, or hide, that is drawn off from the part next to the head (S, K) and the رَقَبَة [or neck, &c.]. (S.)
قاموس سالمون
هنري أنتوني سالمون · القرن ١٩مترجمالحروف: ١٬١١٨رَقَبَ
رَقَبَ U ( n. ac. رِقْبَة 2t , رَقَاْبَة 22t , رُقُوْب 27 , رِقْبَاْن 34 ),
a. Watched, waited for; awaited; expected.
b. Watched, observed; regarded.
c. Watched over, guarded, minded, took care of.
d. Bound by the neck.
رَاْقَبَ
رَاْقَبَ III ,
a. see I (b) , ( c ).
أَرْقَبَ
أَرْقَبَ IV ,
a. Gave to for life.
تَرَقَّبَ
تَرَقَّبَ V ,
a. see I (a) , ( b ).
اِرْتَقَبَ
كتاب الله
مستخلص من الاستعمال القرآنيمترجمالحروف: ٣٨٬٩٣٧رقب
رَقَبَ - يَرْقُبُ - رَقِيْب - رَقَبَة - رِقَاب - ارْتَقَبَ - يَرْتَقِبُ- مُرْتَقِب - مُرْتَقِبُوْن - تَرَقَّبَ - يَتَرَقَّبُ
رَقَبَ - يَرْقُبُ + كائن + كائناً أو شيئاً أو أمراً: ينظر ويَطَّلِع عليه بتفحص وتمعن للاستفادة والتهيؤ للرد: ينظر ويرى ويبصر ويطلع على الأمور الرئيسية في كائن أو منظومة عمل، ليفهم مدلول الحركة أو التركيب، ويستفيد
الصيغ(١٣)
- رَقَبَةٍKöle(فَعَلَةٍ)×٦
- الرِّقَابِKölelerمعانٍ أخرى: ١(الْفِعَالِ)×٣
- رَقِيبًاGözetici(فَعِيلًا)×٢
- رَقِيبٌGözetici(فَعِيلٌ)×٢
- فَارْتَقِبْGözleyip bekle(فَافْتَعِلْ)×٢
- يَتَرَقَّبُGözetler(يَتَفَعَّلُ)×٢
- الرَّقِيبَGözetici(الْفَعِيلَ)×١
- تَرْقُبْGözetirsin(تَفْعُلْ)×١
- فَارْتَقِبْهُمْHemen onları gözleyip bekle(فَافْتَعِلْهُمْ)×١
- مُرْتَقِبُونَGözleyip bekleyenler(مُفْتَعِلُونَ)×١
الجذور المجاورةالمجاورة: ٤٣ (الإجمالي: ١٧٧)
- حرر
الآيات المشتركة: ٣ · Harir, ipek demektir
- ذمم
الآيات المشتركة: ٢ · Semm (Sin) ısırgan otuna benzeyen zehirli bitki demektir
- صوم
الآيات المشتركة: ٢ · “Sume” damga demektir
- نسو
الآيات المشتركة: ٣ · Kadınlar
- سكن
الآيات المشتركة: ٣ · “Sikkin” bıçak demektir
- وثق
الآيات المشتركة: ٢ · Anlaşma
- بنو
الآيات المشتركة: ٣ · Oğullar
- صدق
الآيات المشتركة: ٣ · Kocaların eşlerine sadakat karşılığı verdikleri mihirdir
- ظهر
الآيات المشتركة: ٢ · Arka demektir
- بين
الآيات المشتركة: ٥ · Beyn topraktaki yarık demektir
- سبل
الآيات المشتركة: ٣ · Biribirini kesen yoldur
- يمن
الآيات المشتركة: ٢ · Sağ yandır
الآيات التي ورد فيها(٢٠)
… مُؤْمِنًا إِلَّا خَطَأً وَمَنْ قَتَلَ مُؤْمِنًا خَطَأً فَتَحْرِيرُ رَقَبَةٍ مُؤْمِنَةٍ وَدِيَةٌ مُسَلَّمَةٌ إِلَى أَهْلِهِ إِلَّا أَنْ يَصَّدَّقُوا …
Köle
… كَانَ مِنْ قَوْمٍ عَدُوٍّ لَكُمْ وَهُوَ مُؤْمِنٌ فَتَحْرِيرُ رَقَبَةٍ مُؤْمِنَةٍ وَإِنْ كَانَ مِنْ قَوْمٍ بَيْنَكُمْ وَبَيْنَهُمْ مِيثَاقٌ …
Köle
… بَيْنَكُمْ وَبَيْنَهُمْ مِيثَاقٌ فَدِيَةٌ مُسَلَّمَةٌ إِلَى أَهْلِهِ وَتَحْرِيرُ رَقَبَةٍ مُؤْمِنَةٍ فَمَنْ لَمْ يَجِدْ فَصِيَامُ شَهْرَيْنِ مُتَتَابِعَيْنِ تَوْبَةً …
Köle
… أَوْسَطِ مَا تُطْعِمُونَ أَهْلِيكُمْ أَوْ كِسْوَتُهُمْ أَوْ تَحْرِيرُ رَقَبَةٍ فَمَنْ لَمْ يَجِدْ فَصِيَامُ ثَلَاثَةِ أَيَّامٍ ذَلِكَ كَفَّارَةُ …
Köle
وَالَّذِينَ يُظَاهِرُونَ مِنْ نِسَائِهِمْ ثُمَّ يَعُودُونَ لِمَا قَالُوا فَتَحْرِيرُ رَقَبَةٍ مِنْ قَبْلِ أَنْ يَتَمَاسَّا ذَلِكُمْ تُوعَظُونَ بِهِ وَاللَّهُ بِمَا تَعْمَلُونَ خَبِيرٌ
Köle
فَكُّ رَقَبَةٍ
Köle
تحليل الجذر
تعريف الجذر والخلاصة
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | رقب |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Belirgin fark tespit edilmedi |
| Bağlamsal Yakın Kökler | حفظ, نظر, رصد, حرس |
| Zıt Kök | غفل |
| Çekirdek Özet 1 | Bir şeyi gözetlemek, kollamak ve denetlemek amacıyla boynunu uzatıp dikilmek; boyun ve boyunduruk altındaki can |
| Çekirdek Özet 2 | İlahi denetim ve kesintisiz gözetim; insanın eylemlerinin kayıt altında oluşu ve köleleştirilen insanın hürriyetine kavuşturulması |
| Çekirdek Özet 3 | Varoluşsal ve hukuki sorumluluğun merkezde olduğu, gözetimin adaleti, azat etmenin ise mülkiyet ve tahakkümü tasfiye ettiği denetim ve özgürlük nizamı |
| Kritik Hata Riski | Kökü yalnızca sıradan bir bekleme veya pasif seyretme saymak; رقبة lafzını ise insan şahsiyetinden bağımsız salt fiziki bir organa indirgeyerek ayetlerdeki köle azadı ve hukuki şahsiyet vurgusunu gözden kaçırmak |
التحليل الثنائي
| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| رق | İncelik, uzama, yatay veya dikey gerilme, yüzeyleşme ve hafifleme; رقد kökünde boylu boyunca uzanma, رقق kökünde zar ve deri inceliği, رقم kökünde ince hat çizme ve رقي kökünde dikey doğrultuda yükselme anlamlarında görülür | ب | İki harfli çekirdeğin taşıdığı dikey uzama ve gerilme hareketine harfin barındırdığı temas, sabitleme ve nesneye yönelme boyutu eklenmiş; böylece uzama eylemi boynu dikerek bir noktaya odaklanmış gözetlemeye ve bağlanan uzuv olan boyna özelleşmiştir |
التحليل التصويري للحروف
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ر | İnsan başı; baş, ilk, üst | Dikkat ve bakışın merkezi olan başı, yukarı kalkmayı ve yönelimi temsil eder |
| ق | Ufuktaki güneş, iğne deliği; dönme, toplanma, sınır | Ufka dikilen keskin bakışı, odak noktasını ve sınır boyu teyakkuzunu gösterir |
| ب | Ev, çadır; iç, barınma, içinde olma | Bakışın yöneldiği mahalli, denetim altına alınan alanı ve koruyucu muhafazayı ifade eder |
| رقب | Başın ufuktaki bir hedefe veya sınıra dikilerek korunan alanı kesintisiz denetlemesi | Başı ve boynu yukarı doğru gererek bir nesneyi, sınırı veya emaneti korumak ve teftiş etmek üzere teyakkuz halinde bulunma hareketini oluşturur |
الاستعمال التاريخي والمبكر
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Bir şeyi korumak veya beklemek için boynunu yukarı doğru uzatıp dikilmek; yüksek bir gözetleme tepesine (merkab) çıkıp ufku taramak; baş ile gövdeyi birbirine bağlayan ve bağ vurulan boyun uzvu |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Erken dönem şiirinde devenin sürüden ayrılarak su başında beklemesi veya nöbetçinin yüksek bir tepede düşmanı gözetlemesi anlamında kullanılmıştır; ayrıca mîsir kumarında okları ve payları denetleyen güvenilir gözlemciye de rakîb denilmiştir |
| Erken Arapça kullanım | İslâm öncesi ve erken dönem kullanımında رقبى tabiriyle bir mülkün, taraflardan birinin ölümünü gözetleme şartıyla diğerine devredildiği akit türü ve bir şahsın azat edilmesi için boynunun esaretten kurtarılması anlamında yer almıştır |
المصدر Lisān al-ʿArab, Maqāyīs al-Lugha, Kitābü’l-ʿAyn ve erken dönem şiir antolojileri.
الطبقة الاشتقاقية السامية
Arapça رقب kökü, Sami dil ailesinde boyun uzvu, bir şeye dikkatle bakma, gözetleme ve bağlama kavram alanlarıyla doğrudan ilişkilidir. İbranicede yer alan ve kökle fonetik ve anlamsal yakınlık sergileyen kimi biçimler, boyun veya ensenin bükülmesi, boyunduruk altına alınma tasvirleriyle kesişir. Süryanice ve diğer Kuzeybatı Sami dillerinde de kökün türevleri, bir kimsenin üzerine nezaret etme, kollama ve hıfzetme anlam matrisini muhafaza etmiştir. Arapçada kök bir yandan somut olarak boyun anatomisini ve bu uzva takılan esaret bağını karşılarken, diğer yandan bu anatomik duruşun gerektirdiği dikilme eylemi üzerinden yüksekten ve kesintisiz teftiş etme, bekleme ve koruma anlamını kazanmıştır.
درجة الثقة Güçlü
المصدر Brown-Driver-Briggs, HALOT, Payne Smith ve ilgili karşılaştırmalı Sami dilleri sözlükleri.
التحليل الاشتقاقي
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | Boynun dikilmesi ve gözetleme | رقبة isminden veya boynun dikilerek ileri uzatılması eyleminden türeyerek koruma, kollama ve teftiş etme manasına genişlemiştir | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | Boyun, bağ ve denetim kökleri | İbranice ve Süryanicede gözetleme, bekleme ve boyun/bağ semantiğiyle uyuşan ortak Sami kelime katmanına dayanır | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Afro-Asyatik uzuv ve gözetleme kökleri | Boyun ve uzama bildiren arkaik Afro-Asyatik kök yapılarıyla muhtemel paralellikler taşır | Muhtemel |
المصدر David Cohen, Dictionnaire des racines sémitiques; Lisān al-ʿArab; Lane’s Lexicon.
الجذور الشقيقة (التقاليب)
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| رقب | Anlamlı | Gözetlemek, boyun | Boynu uzatarak bir şeyi kollamak, beklemek, denetlemek; köle azadı bağlamında can | Hedef köktür; Kur'an'da geçer |
| ربق | Anlamlı | İpe dizmek, bağlamak | Hayvanların boyunlarına geçirilen halkalı ip, bağ ve tutsaklık bağı | Hedef kökün boyun bağı boyutuyla doğrudan anlam akrabalığı taşır; Kur'an'da geçmez |
| قرب | Anlamlı | Yaklaşmak, yakınlık | Mesafe, zaman ve mekân bakımından bitişik veya yakın olmak | Gözetleyenin hedefine yakın durmasıyla anlamsal temas kurar; Kur'an'da geçer |
| قبر | Anlamlı | Gömmek, mezar | Ölüyü toprağa veya bir çukura koyup üzerini örtmek | Kök harflerinin yer değiştirmesiyle örtme ve gizleme eylemini ifade eder; Kur'an'da geçer |
| برق | Anlamlı | Çakmak, parlamak | Şimşek çakması, parlama, ışıltının aniden göze çarpması | Gözetleme eylemindeki keskin görme yetisiyle irtibatlıdır; Kur'an'da geçer |
| بقر | Anlamlı | Yarmak, açmak | Bir nesneyi veya karnı yarmak, toprağı sürmek; sığır | Yararak açığa çıkarma ve inceleme boyutu taşır; Kur'an'da geçer |
الجذور المجاورة والجذر المضاد
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| رقب | Merkez | Gözetleme, denetleme, boyun | Bir şeyin akıbetini, hareketini ve durumunu teyakkuzla izleyip koruma altına almak | Eylemin içinde boyun eğdirme veya boynu dikerek teftiş etme tavrı esastır |
| حفظ | Komşu | Koruma, muhafaza | Zayi olmaktan, bozulmaktan ve unutulmaktan korumak | رقب kesintisiz denetim ve teftişi öne çıkarırken, bu kök emaneti muhafaza etmeye odaklanır |
| نظر | Komşu | Bakma, görme, düşünme | Gözle veya akılla bir nesneye yönelip temaşa etmek | رقب kökündeki bekleme, teyakkuz ve mesuliyet yükümlülüğü bu kökte her zaman bulunmaz |
| رصد | Komşu | Pusuda durma, gözetleme | Bir hedefin geçişini veya hareketini yakalamak üzere gizlice yol üstünde beklemek | Bu kökte hasmane veya özel bir amaçla pusu kurma unsuru baskındır |
| حرس | Komşu | Nöbet tutma, kollama | Dışarıdan gelecek bir tehlikeye karşı mekanik veya fiziki kalkan oluşturmak | Bu kök daha çok askeri ve fiziki nöbeti anlatırken, رقب ahlaki ve hukuki denetimi de kapsar |
| غفل | Zıt | Dalgınlık, habersizlik, umursamama | Bir şeyin farkında olmamak, gözetimi terk etmek ve ihmal etmek | Gözetleme, koruma ve teyakkuz halinin tam zıddı olan bilinçsizlik ve kayıtsızlık durumudur |
مقابلات المعنى في لغات أخرى
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | رقب | Gözetlemek, boyun, beklemek | Boynu dikerek teyakkuzla izleme, koruma, can ve hukuki şahsiyet | Kesin |
| Latince | observare, vigilare, cervix | Gözetlemek, nöbet tutmak, boyun | Gözlem ve dikkatle koruma anlamını karşılar; ancak esir azadındaki hukuki derinliği tam yansıtmaz | Güçlü |
| İngilizce | to watch, to observe, neck, slave | Gözetlemek, boyun, köle | Gözetim ve boyun anlamını taşır; Kur'an'daki ilahi murakabe ve can azadı bütünlüğünü tek kelimede veremez | Kesin |
| Almanca | beobachten, überwachen, Nacken | Gözetlemek, denetlemek, ense/boyun | Teftiş ve nöbet anlamını iyi aktarır; fakat boyun üzerinden kurulan kölelikten kurtarma nüansı eksik kalır | Güçlü |
| Fransızca | surveiller, observer, cou | Denetlemek, gözetlemek, boyun | Kesintisiz kontrol ve dikkatle izlemeyi kapsar; ahlaki ve ontolojik murakabe boyutunu daraltır | Güçlü |
المصدر Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch, Collins English Dictionary.
الوجوه والنظائر
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| رقبة / رقاب | Hürriyete kavuşturulacak köle, esir, hukuki can | Sosyal adalet, kefaret ve infak bağlamında köle azadı ve savaş esirlerinin boyun bağlarının çözülmesi; Nisâ 4:92, Mâide 5:89, Mücâdele 58:3, Beled 90:13, Bakara 2:177, Tevbe 9:60, Muhammed 47:4 |
| رقيب | İlahi gözetici, her an denetleyen, şahit | Allah'ın kulların bütün eylemlerine, niyetlerine ve hallerine muttali oluşu ve şahitliği; Nisâ 4:1, Mâide 5:117, Ahzâb 33:52 |
| رقيب | Amel defterini yazan görevli melek | İnsanın ağzından çıkan her sözü ve davranışı anında kayıt altına alan teyakkuz halindeki melek; Kâf 50:18 |
| ارتقب / ترقب | Akıbeti beklemek, teyakkuzla gözetlemek | Peygamberlere kavimlerinin akıbetini ve ilahi vaadin gelişini gözetleme emri veya korkuyla etrafı kollayarak bekleme; Hûd 11:93, Duhân 44:10, Duhân 44:59, Kamer 54:27, Kasas 28:18, Kasas 28:21 |
| لم ترقب | Sözü gözetmemek, riayet etmemek, beklememek | Verilen talimata veya akrabalık bağına dikkat etmemek, saygı duymamak; Tâhâ 20:94, Tevbe 9:8, Tevbe 9:10 |
سياق الكلام والفقه والتفسير والحديث
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | er-Rakîb esması ve ilahi sıfatlar | Allah'ın hiçbir şeyden gafil olmaması, ilim ve basar sıfatlarının mahlukat üzerindeki kesintisiz denetimi ve amellerin yazılması | İlahi ilmin ve şahitliğin anbean devam eden faal teftişi |
| Fıkıh | Köle azadı, mükâtebe ve zekâtın sarf yerleri | تحرير رقبة ifadesinde mümin olma şartı, kefaret türleri ve zekâtın في الرقاب faslından kölelerin hürriyetine kavuşturulması için harcanması | Hukuki esaret bağının çözülmesi ve ferdin tam hukuki ehliyete kavuşturulması |
| Tefsir | Meleklerin amelleri kaydetmesi ve peygamberi teyakkuz | İnsanın her sözünün رقيب عتيد tarafından yazılması ve resullerin tebliğ sonrası kavimlerinin akıbetini beklemesi | Varlık üzerindeki metafizik gözetim ve tarihi akışın ilahi kontrol altında olması |
| Hadis | Murakabe bilinci, İhsan makamı ve Ehl-i Beyt'in hukuku | Kişinin Allah'ı görüyor gibi ibadet etmesi ve Hz. Peygamber'in hukukunun ailesi nezdinde gözetilmesi emri | Kesintisiz ahlaki sorumluluk, vicdani teyakkuz ve emanete riayet |
تحليل النظام الديني والعلمي والسياسي والاقتصادي
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Murakabe ve takva şuuru | İlahi denetim bilinci | İnsanın iç dünyasını ve dış amellerini Allah'ın kesintisiz gözetimi altında tutarak kötülükten alıkoymak | Dindarlık gizli ve açık her anı şahitlik altında bilme terbiyesidir | Kesin |
| İlmi | Gözlem, teftiş ve metodolojik takip | Epistemik denetim ve doğrulama | Verilerin, hipotezlerin ve ampirik süreçlerin sapma olmadan sürekli izlenmesi | Bilimsel doğruluk kesintisiz gözetim ve ölçümleme ile temin edilir | Güçlü |
| Siyasi | Kamu denetimi ve hürriyet teminatı | Şeffaflık ve boyundurukları kırma | Gücün keyfiliğini önleyen hukuki denetim mekanizması ve esaret biçimlerini ilga etme | Adalet hem idarecilerin denetlenmesini hem de tebaanın tahakkümden kurtulmasını gerektirir | Güçlü |
| İktisadi | Mülkiyet tekellerini kırma ve insan sermayesini özgürleştirme | Zekât ve kefaretle köleliği tasfiye | Sermayenin bir kısmının insanı esaretten kurtarmaya tahsis edilmesi | İktisadi sistem borç ve kölelik boyunduruklarını çözerek ferdi üretici kılmayı amaçlar | Kesin |
التماثل في العلوم العددية والإنسانية
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Sürekli zamanlı geribildirim ve durum gözlemcisi (state observer / sensor) | Dinamik bir sistemin iç durum değişkenlerini dışarıdan kesintisiz ölçen, sapmaları anında tespit eden ve denetim döngüsünü besleyen izleme fonksiyonu | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Hukuki şahsiyet ve kurumsal denetim (checks and balances / habeas corpus) | Bireyin başkasının mülkiyet nesnesi olmaktan çıkarılıp hak süjesi kılınması ile iktidar erklerinin birbirini karşılıklı murakabe altında tutması | Kesin |
التضييق الخاطئ وخطر الخطأ
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kökü yalnızca gözetleme kulesinden edilgen bir biçimde etrafı seyretmeye veya رقبة kelimesini yalnızca kurban veya ceza bağlamında fiziksel bir boyun parçasına indirgemek |
| Kur'an içi daha geniş anlam | رقب hem tüm evreni kuşatan aktif ilahi bilinci, amellerin kaydedilmesini hem de insanın boynuna vurulmuş her türlü maddi, iktisadi ve sosyal esaret bağının (kölelik, borçluluk, tahakküm) çözülmesini içeren kapsamlı bir adalet ve özgürlük kavramıdır |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Ayetlerde geçen تحرير رقبة ve في الرقاب ifadeleri salt geçmişte kalmış tarihi bir kölelik formu gibi algılanıp bugünün borç esaretleri ve sosyal boyundurukları göz ardı edilir; ayrıca ilahi murakabe pasif bir izleme zannedilerek amellerin hesaba çekilme ciddiyeti zayıflatılır |
خلاصة موجَّهة لفهم القرآن
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an'ın hem teolojik denetim modelini (Allah'ın her an kulları üzerinde Rakîb oluşu) hem de sosyal adaletteki en radikal hamlesini (köle azadını ibadet ve kefaretlerin merkezine koyması) aynı kök çatısı altında birleştirmesi bakımından kurucu bir kavramdır. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | İlahi sıfatların geçtiği ayetlerde (Nisâ 4:1, Ahzâb 33:52), köle azadı ve kefaret hükümlerinde (Nisâ 4:92, Mâide 5:89, Beled 90:13), zekâtın sarf yerlerinde (Tevbe 9:60) ve peygamberlerin uyarıcı tavırlarında (Hûd 11:93, Duhân 44:10). |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Özgürlüğü sadece soyut bir iç hal sanma yanılgısını düzelterek, fiziki ve hukuki esaretin (boyundurukların) fiilen kırılması gerektiğini öğretir; ayrıca gözetimi salt cezalandırıcı bir takip değil, emaneti ve hakkı koruma bilinci olarak kurar. |
التركيب النهائي والنموذج الرياضي
- Somut anlamBoynun dikilerek ileri doğru uzatılması, yüksek bir mevkiden hedefin kesintisiz gözlenmesi ve boyunduruk takılan boyun uzvu.
- Soyut anlamVarlığın, amellerin ve zamanın kesintisiz teftiş ve koruma altında tutulması; tahakküm bağlarının çözülerek şahsiyetin iade edilmesi.
- Sistematik karşılıkHem ilahi bilginin amelleri kuşatan faal denetimi hem de toplumsal nizamda insanı nesneleştiren boyundurukların tasfiyesi.
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklamasıFormüldeki zamana bağlı gözetim ve teyakkuz fonksiyonunu, denetlenen sistemi veya varlığı, hedeflenen hakikat ile fiili durum arasındaki sapmayı tespit eden ölçümleme yoğunluğunu ifade eder. Formülün ikinci kısmındaki boyunduruk çözme ve azat etme dönüşümünü, kölelik ve bağımlılık halini, ise hukuki ve ontolojik hürriyet durumunu temsil eder; iki yapı birleşerek kökün denetim ve özgürleştirme bütünlüğünü modeller.