قضي

اختصارات لوحة المفاتيح

البحث
/
ملاحظة جديدة
n
الآية السابقة / التالية
[ ]
وضع القراءة
f
وضع الشبكة
g
كون القرآن
e
إغلاق / رجوع
Esc
تخطَّ الشبكة

شبكة الجذر

شبكة الجذر: ق-ض-يالصيغ: ٣٠ · الجذور المجاورة: ٩٥ · الآيات: ٥٩ · السور: ٢٩؛ المحتوى نفسه مسرود في بطاقات «الصيغ» و«الجذور المجاورة» و«الآيات».أجلجنبشككقَضَيْنَايُقْضَىقضيأمربينقُضِيَلِيَقْضِيَخلفكلمقَضَىغمم

الجذرالصيغ ٣٠الآيات ٥٩السور ٢٩المجاورة ٩٥

▶ افتح الشبكة (ثلاثية الأبعاد)

قضي

ق - ض - ي

جذر
  • الورود: ٦٣
  • الآيات: ٥٩
  • الصيغ: ٣٠
  • المعاجم: ١٣

“Kadb” kesici alet; “ba” “va”va dönüşmüş “kadeve” ve “kadeye” olmuştur. Bir şeyi kesmek, yapılacak bir şeyi yapmak anlamında “kaza” olmuştur.المزيد ›

تشمل هذه الصفحة أيضًا الكتابات: قضى

ملاحظاتي

المعاجم(١٣)

★ معجم آق إيفلر (بالتركية)التركية

“Kadb” kesici alet; “ba” “va”va dönüşmüş “kadeve” ve “kadeye” olmuştur. Bir şeyi kesmek, yapılacak bir şeyi yapmak anlamında “kaza” olmuştur.

كتاب العين

الخليل بن أحمد · القرن ٨مترجمالحروف: ١٬١٨٦
القاف والضاد و"وايء" معهما ق ض ي، ق ي ض، ق و ض، ض ي ق مستعملات قضي: قَضَى يَقضي قَضاءً وقَضيّةً أي حكم. وقَضَى إليه عهداً معناه الوصية، ومنه قوله تعالى: "وقَضَينا إلى بني إسرائيل". وقوله: "فلما قَضَينا عليه الموت"، أي أتى. وانقَضَى الشيء وتَقَضَّى أي فني وذهب، قال: تَقَضَّى ليالي الدهر والناس هادم وبان ومَقْضيٌّ وقاض ومقرض فتاً لمن لم يبن خيراً لنـفـسـه وتباً لأقوام بنوا ثـم قَـوَّضُـوا
اقرأ المدخل كاملًا

الصحاح

الجوهري · القرن ١٠مترجمالحروف: ١٬٣٣٣
المدخل: قضىالقَضاءُ: الحكم، وأصله قَضايٌ لأنَّه من قَضَيْتُ، والجمع الأقْضِيَة. والقَضِيَّةُ مثله، والجمع القَضايا. وقَضى، أي حَكَمَ، ومنه قوله تعالى: "وقَضى ربكَ ألا تَعْبُدوا إلا إياهُ". وقد يكون بمعنى الفراغ، تقول: قَضَيْتُ حاجتي. وضربه فقَضى عليه، أي قتَلَه، كأنه فرغ منه. وسَمٌّ قاضٍ، أي قاتلٌ. وقَضى نحبَه قَضاءً، أي مات. وقد يكون بمعنى الأداء والإنهاء. تقول: قَضَيْتُ دَيْني. ومنه قوله تعالى: "وقَضَيْنا
اقرأ المدخل كاملًا

تهذيب اللغة

الأزهري · القرن ١٠مترجمالحروف: ٩٬٩٣٨
ق ض ( وايء ) قضي ، قوض ، قيض ، ضيق ، قضأ ، ضقى . قضي : عمرو عن أبيه : قَضَّى الرجُل : إذا أكل القَضَى ، وهو عَجَم الزَّبيب . قال ثعلب : هو بالقاف . قال ابن الأعرابي : وقال الله : ( وَلَوْ أَنزَلْنَا مَلَكاً لَّقُضِىَ الاَمْرُ ثُمَّ لاَ يُنظَرُونَ ) ( الأنعام : 8 ) . قال أبو إسحاق : معنى قُضي الأمر : أُتمَّ إهلاكُهم . قال : وقضى في اللغة على ضرُوب كلُّها تَرجع إلى معنى انقطاع الشيءِ وتمامِه ، ومنه
اقرأ المدخل كاملًا

مقاييس اللغة

ابن فارس · القرن ١١مترجمالحروف: ٢٬٧٣٧
(باب القاف والضاد وما يثلثهما) (قضع) القاف والضاد والعين أصلٌ صحيح، وقياسه القهر والغلَبة. قالوا: القَضْع: القَهْر. قال الخليل: وبذلك سمِّيت قُضاعة. وذكر ناسٌ أنّ قَضاعة سمِّي بذلك لأنَّه انقضع عن قومِه، أي انقطع. فإن كان هذا صحيحاً فهو من باب الإبدال، تكون الضّاد مبدلةً من طاء. وقال ابن دريد: "تقضَّع القومُ: تفرّقوا([1])". وهذا من الإبدال أيضاً. (قضف) القاف والضاد والفاء أُصَيلٌ يدلُّ على
اقرأ المدخل كاملًا

المفردات في غريب القرآن

الراغب الأصفهاني · القرن ١١مترجمالحروف: ٣٬٨١٧
المدخل: قضى- القضاء: فصل الأمر قولا كان ذلك أو فعلا، وكل واحد منهما على وجهين: إلهي، وبشري. فمن القول الإلهي قوله تعالى: ﴿وقضى ربك أن لا تعبدوا إلا إياه﴾ [الإسراء/23] أي: أمر بذلك، وقال: ﴿وقضينا إلى بني إسرائيل في الكتاب﴾ [الإسراء/4] فهذا قضاء بالإعلام والفصل في الحكم، أي: أعلمناهم وأوحينا إليهم وحيا جزما، وعلى هذا: ﴿وقضينا إليه ذلك الأمر أن دابر هؤلاء مقطوع﴾ [الحجر/66]، ومن الفعل الإلهي قوله: {والله يقضي
اقرأ المدخل كاملًا

أساس البلاغة

الزمخشري · القرن ١٢مترجمالحروف: ٦٩٩
ق ض ي قضى له القاضي وعليه‏.‏ وعدل في قضائه وقضيّته وقضاياه وأقضيته‏.‏ وقضاء الله تردّ له الأقضية‏.‏ وقاضيته حاكمته‏.‏ وقد استقضي علينا فلان‏.‏ واستقضاه السلطان‏.‏ وقضى الله أمراً‏.‏ وقضى فلان حاجته وقضّى حوائجه‏.‏ قال امرؤ القيس‏:‏ خليليّ مرا بي إلى أمّ جندب نقضّ لبانات الفؤاد المعذّب وانقضى عمره وتقضّى‏.‏ وتقاضيته ديني وبديني واقتضيته ديني واستقضيته واقتضيت منه حقّي‏:‏ أخذته‏.‏ ومن
اقرأ المدخل كاملًا

لسان العرب

ابن منظور · القرن ١٣مترجمالحروف: ٨٬٥٥٦
القَضاء: الحُكْم، وأَصله قَضايٌ لأَنه من قَضَيْت، إِلا أَنَّ الياء لما جاءت بعد الأَلف همزت؛ قال ابن بري: صوابه بعد الأَلف الزائدة طرفاً همزت، والجمع الأَقْضِيةُ، والقَضِيَّةُ مثله، والجمع القَضايا على فَعالَى وأَصله فَعائل. وقَضَى عليه يَقْضي قَضاء وقَضِيَّةً، الأَخيرة مصدر كالأُولى، والاسم القَضِيَّة فقط؛ قال أَبو بكر: قال أَهل الحجاز القاضي معناه في اللغة القاطِع للأُُمور المُحِكم لها.
اقرأ المدخل كاملًا

القاموس المحيط

الفيروزآبادي · القرن ١٥مترجمالحروف: ٩٩٤
* ق ض ي * * القَضَاءُ * الحكم والجمع * الأقْضِيَةُ * و * القَضِيَّةُ * مثله والدمع * القَضَايَا * و * قَضَى * يقضي بالكسر * قَضَاءً * أي حكم ومنه قوله تعالى ﴿وقضى ربك الا تعبدوا الا إياه﴾ وقد يكون بمعنى الفراغ تقول * قَضَى * حاجته وضربه * فَقَضَى * عليه أي قتله كأنه فرغ منه و * قَضَى * نحبه مات وقد يكون بمعنى الداء والنهاء تقول قضى دينه ومنه قوله تعالى ﴿وقضينا الى بني اسراءيل في الكتاب﴾ وقوله
اقرأ المدخل كاملًا

تاج العروس

الزبيدي · القرن ١٨مترجمالحروف: ١٠٬١٢٨
: ( ي ( *!القَضاءُ ) ، بالمدِّ ( ويُقْصَرُ : الحُكْمُ ) . ( قالَ الجَوْهرِي : أَصْلُه قَضايٌ لأَنَّه من *!قَضَيْتُ ، إلاَّ أنَّ الياءَ لمَّا جاءَتْ بَعْد الألِفِ هُمِزَتْ . قالَ ابن برِّي : صَوابُه بَعْد الألِفِ الزائِدَةِ طَرَفاً هُمِزَتْ . ( *!قَضَى عليه ) ، وكذا بينَ الخَصْمَيْن ، ( *!يَقْضِي *!قَضْياً ) ، بالفَتْح ، ( *!وقَضاءً ) ، بالمدِّ ، ( *!وقَضِيَّةً ) ، كغَنِيَّةٍ مَصْدَر ، ( وهي
رابط المدخل

: ( ي ( *!القَضاءُ ) ، بالمدِّ ( ويُقْصَرُ : الحُكْمُ ) . ( قالَ الجَوْهرِي : أَصْلُه قَضايٌ لأَنَّه من *!قَضَيْتُ ، إلاَّ أنَّ الياءَ لمَّا جاءَتْ بَعْد الألِفِ هُمِزَتْ . قالَ ابن برِّي : صَوابُه بَعْد الألِفِ الزائِدَةِ طَرَفاً هُمِزَتْ . ( *!قَضَى عليه ) ، وكذا بينَ الخَصْمَيْن ، ( *!يَقْضِي *!قَضْياً ) ، بالفَتْح ، ( *!وقَضاءً ) ، بالمدِّ ، ( *!وقَضِيَّةً ) ، كغَنِيَّةٍ مَصْدَر ، ( وهي الاسْمُ أَيْضاً ) : ) أَي حَكَمَ عليه ، وبَيْنهما ؛ فهو *!قاضٍ ، وذاكَ *!مَقْضيٌّ عليه . ويقالُ : *!القَضاءُ الفَصْلُ في الحُكْمِ ؛ ومنه قولُه تعالى : ﴿ولَوْلا أَجَلٌ مُسَمًّى لقُضِيَ بَيْنهم﴾ ، أَي لفُصِلَ الحُكْم بَيْنهم . ومنه : قَضَى القاضِي بينَ الخُصومِ ، أَي قَطَعَ بَيْنَهم في الحُكم . ومن ذلك : قد *!قَضَى فلانٌ دَيْنَه ، تَأْوِيلُه أنَّه قد قَطَعَ ما لغَرِيمِه عليه وأدَّاه إليه وقَطَعَ ما بَيْنه وبَيْنه . وشاهِدُ *!القَضاء ، بالمدِّ ، قولُ نابغَةِ بني شَيْبان : طوال الدَّهْرِ إلاَّ فِي كتابٍ لمقْدَار يُوافِقُه القَضاء ( و ) يكونُ القَضاءُ بمعْنَى ( الصُّنْع )

والتَّقْدِير : يقالُ : *!قَضَى الشيءَ *!قَضاءً : إذا صَنَعَه وقَدَّره ؛ ومنه قولُه تعالى : ﴿*!فقَضاهُنَّ سَبْع سَمَواتٍ في يَوْمَيْن﴾ ، أَي خَلَقَهُنَّ وَعَمِلَهنَّ وصَنَعهنَّ وقدَّرَهُنَّ وَأَحْكَم خَلْقَهُنَّ . ومنه *!القَضاءُ المَقْرُون بالقَدَرِ ، وهُما أَمْرانِ مُتلازِمانِ لا يَنْفكّ أَحَدُهما عن الآخَرِ لأنَّ أَحَدَهما بمنْزِلةِ الأساسِ ، وهو القَدَر ، والآخَر بمنْزلَةِ البِناءِ ، وهو القَضاءُ ، فمَنْ رامَ الفَصْل بَيْنهما فقد رَامَ هَدْمَ البِناءِ ونَقْضه ؛ ومنه قولُ أَبي ذُؤيب : وعَلَيْهما مَسْرُوردَتانِ *!قَضاهُما داوُد أَو صَنَعُ السَّوابِغِ تُبَّعُ ( و ) بمعْنَى ( الحَتْمِ ) والأَمْر : ومنه قولُه تعالى : ﴿*!وقَضَى ربُّك أَنْ لا تَعْبدُوا إِلاَّ إِيَّاه﴾ ، أَي حَتّم وأَمر ؛ وكذا قولُه تعالى : ﴿ثم *!قَضَى أَجلاً﴾ ، أَي حَتَم بذلكَ وأَتَمَّه . ( و ) بمعْنَى ( البَيَان ) : ) ومنه قولُه تعالى : ﴿مِن قبْل أَنْ *!يُقْضَى إليك وَحْيُه﴾ ، أَي يُبَيِّن لكَ بَيانَه . وقالَ أبو إسْحاق : *!القَضَاءُ في اللّغَةِ على ضُرُوبٍ كُلِّها ترجِعُ إلى مَعْنى انْقِطَاعِ الشيءِ وتَمامِه . ( *!والقاضِيَةُ : الموتُ ) ، وقيلَ : المَنِيَّةُ التي *!تَقْضِي وَحْياً ؛ ( *!كالقَضِيَ ، كغَنِيَ ) ، وهو الموتُ *!القاضِي ؛ وأَنْشَدَ ابنُ الأعْرابي : سُمَّ ذرارِيحَ جَهيزاً *!بالقَضِي أَرادَ *!القَضِيَّ فحذَفَ إحْدَى الياءَيْن . ( و ) *!القاضِيَةُ ( مِن الإِبِلِ : ما يكونُ جائِزاً في الدِّيَّةِ وفَرِيضَةِ الصَّدَقَةِ ) ؛ ) قالَ ابنُ أَحْمر :

لَعَمْرُكَ ما أَعانَ أَبو حَكِيمٍ *!بقاضِيةٍ ولا بَكْرٍ نَجِيبِنقلَهُ اللَّيْثُ . ( *!وقَضَى ) نَحْبَه *!قَضاءً : ( ماتَ ) ؛ ) وهو مجازٌ . ( و ) ضَرَبَه *!فقَضَى ( عليه ) : ) أَي ( قَتَلَهُ ) ، كأَنَّه فرغَ منه . ( و ) *!قَضَى ( وَطَرَهُ : أَتَمَّهُ ) ؛ ) ومنه قوله تعالى : ﴿فلما قَضَى زَيْدٌ منها وَطَراً﴾ ؛ ( و ) قيلَ : نالَهُ و ( بَلَغَهُ ؛ *!كقَضَّاهُ *!تَقْضِيَةً *!وقِضَّاءً ، ككِذَّابٍ ) ؛ ) أَنْشَدَ أَبو زَيْدٍ : لَقدْ طالَ مَا لبَثْتَني عن صَحابَتي وعَن حِوَجِ *!قِضَّاؤُها من شِفائِياقالَ ابنُ سِيدَه : هو عنْدِي من *!قَضَّى ككِذَّابٍ من كَذَّبَ ، قالَ : ويحْتملُ أَن يريدَ *!اقْتِضَاؤها فيكونَ مِن بابِ قِتَّالٍ كما حكَاهُ سِيْبَوَيْه في اقْتال . ( و ) *!قَضَى ( عليه عَهْداً : أَوْصاهُ وأَنْفَذَهُ ) ، ومَعْناه الوَصِيَّة ، وبه يُفَسَّرُ قولُه تعالى : ﴿*!وقَضَينَا إلى بَني إِسْرائيلِ في الكِتابِ﴾ ) أَي عَهِدْنا . ( و ) *!قَضَى ( إليه : أَنْهاهُ ) ؛ ) ومنه قولُه تعالى : ﴿*!وقَضَيْنَا إليه ذلكَ الأمْر﴾ ، أَي أَنْهَيْناهُ إليه وأَبْلَغْناهُ ذلكَ . ( و ) قَضَى ( غَرِيمَهُ دَيْنَهُ : أَدَّاهُ ) إليه . قالَ صاحِبُ المِصْباح : *!القَضاءُ بمعْنَى الأدَاءِ لُغَةٌ ؛ ومنه قولُه تعالى : ﴿فإذا *!قَضَيْتُم مَناسِكَكُم﴾ ، ﴿فإذا قَضَيْتم الصَّلاة﴾ ؛ واسْتَعْمَل

العُلماءُ القَضاءَ في العِبادَةِ التي تُفْعَل خارِجَ وَقْتها المَحْدُود شَرْعاً ، والأداءَ إذا فُعِلَتْ في الوَقْت المَحْدودِ ، وهو مُخالِفٌ للوَضْعِ اللُّغَوي ، ولكنَّه اصْطِلاحي للتَّمييزِ بينَ الوَقْتَينِ . ( *!واسْتَقْضَى فلاناً : طَلَبَ إليه أن *!يَقْضِيَهُ ) . ( وفي المِصْباحِ : طَلَبَ *!قَضاءَهُ . ( *!وتَقاضاهُ الدَّينَ : قَبَضَهُ ) منه ؛ هكذا في المُحكم ؛ وأَنْشَدَ : إذا ما *!تَقاضَى المَرْءَ يومٌ ولَيلةٌ *!تَقاضاهُ شيءٌ لا يَمَلُّ *!التَّقاضِيا أَرادَ : إذا ما تَقاضَى المرءَ نَفْسه يومٌ وليلةٌ . قالَ الشَّهاب في شرْحِ الشفاء : أَصْلُ التَّقاضِي الطَّلَبُ ؛ ومنه قولُ الحماسي : لحى اللَّهُ دَهْراً شَرّه قَبْل خَيْره *!تَقاضَى فلم يُحْسِن إلينا التَّقاضِياقالَ شُرَّاح الحماسَةِ : أَي طَالبنا ومِثْله كثير . فقولُ شيْخنا المقدسي في الرمز : *!التّقاضِي مَعْناهِ لُغَةُ القَبْض لأنَّه تَفاعلٌ من *!قَضَى ، يقالُ : *!تَقاضَيْت دَيْني ، *!واقْتَضَيْته بمعْنَى أَخَذْته ، وفي العُرْف الطَّلَب لا وَجْه له ، والذي غرَّهُ قُصُور كَلامِ القاموس فظنَّه غَيْر لُغَوي بل مَعْنًى عُرْفيًّا وهو غَرِيبٌ منه ، انتَهَى . قالَ شيْخُنا : هو كلامٌ ظاهِرٌ لا غُبارَ عليه ، والنور المَقْدسِي كثيراً ما يَغْتَر بكَلامِ المصنِّفِ في مَوادّ كثِيرةٍ ، واللَّهُ أَعْلَم . قُلْت : هذا الذي ذَكَرَه المصنِّف هو بعَيْنِه نَصّ المُحْكم كما أَسْلَفْناه ، فلا يتوجه على المَقْدسي مَلام ، فتأَمَّل .

( ورجُلٌ *!قَضِيٌّ ) ، كغَنِيَ : ( سَرِيعُ *!القَضاءِ يكونُ في ) *!قَضاءِ ( الدَّينِ ) الذي هو أَدَاؤُه ؛ ( و ) في *!قَضاءِ ( الحُكُومَةِ ) الذي هو أحْكَامُها وإمْضاؤُها . ( *!والقُضاةُ ، بالضَّمِّ : جِلْدَةٌ رَقيقَةٌ ) تكونُ ( على وجْهِ الصَّبيِّ حينَ يولَدُ ) ؛ ) نقلَهُ ابنُ سِيدَه . ( *!والقِضَةُ ، كعِدَةٍ : نَبْتَةٌ ) سُهْلِيَّةٌ وهي مِن الحَمْض ، مَنْقوصَة ، والهاءُ عِوَضٌ ، ( ج *!قِضًى ) ، بالكَسْرِ مَقْصوراً . وقالَ الأَصْمعي : من نَباتِ السّهْل الرِّمْثُ والقِضَةُ ، ( و ) يقالُ في جَمْعِهِ ( *!قِضاتٌ ) . ( وقالَ ابنُ السِّكِّيت جَمْعُهُ *!قِضُون . ( *!وتقَضَّى ) الشَّيءُ : ( فَنِيَ ) وذَهَبَ ( وانْصَرَمَ ؛ *!كانْقَضَى ) ؛ ) قالَ الَّراجزُ : وقَرَّبُوا للبَيْن *!والتَّقَضِّي من كلِّ عَجَّاجٍ تَرى للغَرْضِ خَلْفَ رَحَى حَيْزُومِه كالغَمْضِ ( و ) تَقَضَّى ( البازِيُّ : انْقَضَّ ) ، وأَصْلُه تَقَضَّضَ ، فلمَّا كَثُرَتِ الضَّادات أُبْدِلَت من إحْداهُن ياءٌ ؛ قالَ العَجَّاجُ : إذا الكرامُ ابْتَدَرُو الباعَ بَدَرْ تَقَضِّيَ البازِي إذا البازِي كَسَرْهكذا ذكَرَه الجَوْهرِي هنا ، وتَبِعَهُ المصنِّفُ . ووَجدْتُ في هامِشِ الصِّحاح ما نَصّه : صَوابُه أَنْ يُذْكَر في بابِ الضَّاد ، وذِكْرُه هنا وَهْمٌ ولا اعْتِبارَ باللَّفْظِ . ( وسُمٌّ *!قاضٍ ) : ) أَي ( قاتِلٌ . ( *!واسْتُقْضِيَ ) فلانٌ : ( صُيِّر *!قاضِياً ) ؛ ) نقلَهُ الجَوْهرِي ؛ زادَ غيرُهُ : يَحْكُم بينَ الناسِ .

( *!وقَضَّاهُ السُّلْطانُ *!تَقْضِيَةً ) ، كما تقولُ أَمَّر أَميراً . ( *!والقَضَّاءُ ، كشَدَّادٍ : الدِّرْعُ المُحْكَمَةُ ) أَو الصُّلْبَةُ ، سُمِّيَت لأنَّه قد فُرِغَ مِن عَمَلها وأُحْكِمَت ؛ هكذا نقلَهُ أَبو عبيدٍ وأَنْشَد للنابِغَةِ : وكلُّ صَمُوتٍ نَثْلةٍ تُبَّعِيَّةٍ ونسْجُ سُلَيْمٍ كلَّ *!قَضَّاءَ ذَائِل ِقالَ الأزْهرِي : جَعَلَ *!القَضَّاء فَعَّالاً من *!قَضَى أَي أَتَمَّ وغيرُه يَجْعَلُه فَعْلاء من قَضَّ يَقَضُّ ، وهي الخَشِنَةُ مِن إقْضاضِ المَضْجَع . قُلْت : وهكذا ذَكَره ابنُ الأنْبارِي ، ونقلَ القَوْلَيْن أبو عليَ القالِي في كِتابِه ، وقد ذُكِرَ في حَرْفِ الضّاد شيءٌ مِن ذلك . ( *!والقَضَى ) ، بالفتْح مَقْصورٌ : ( العُنْجُدُ ) ، وهُم عَجَم الزَّبيبِ ؛ قالَ ثَعْلب : وهو بالقافِ ، قالَهُ ابنُ الأعْرابِي ، ومَرَّ أَنَّ الفاءَ لغةٌ فيه . ( وسَمَّوْا : *!قَضَاءٌ ) ، بالمدِّ والقَصْرِ ، من ذلكَ أَبو جَعْفرٍ محمدُ بنُ أحمدَ بنِ يَحْيَى بنِ قَضاءٍ الجَوْهرِي مِن شيوخِ الطَّبْراني وعَمّه عبيد من شيوخِ الخُراسَاني ؛ وجَعْفَرُ ابنُ محمدِ بنِ قَضاءٍ عن أَبي مُسْلم الكجي . وممَّا يُسْتدركُ عليه : *!القاضِي : هو القاطِعُ للأُمُورِ المُحْكِم لها ، والجَمْعُ *!قُضَاةٌ . وجَمْعُ *!القَضاءِ : *!أَقْضِيَةٌ . وجَمْعُ *!القضِيَّةِ : *!القَضايَا على فَعالَى ، وأَصْلُه فَعائِل . *!واسْتَقْضاهُ السُّلْطانُ : طَلَبَه *!للقَضاءِ . *!والمُقاضاةُ : مُفاعَلَةٌ مِن *!القَضاءِ

بمعْنَى الفَصْلِ والحُكْم . *!وقاَضاهُ : رافَعَهُ إلى *!القاضِي ، وعلى مالٍ : صَالَحَهُ عليه . وكلُّ ما أُحْكِم عَمَلَهُ وأُتِمَّ أَو أُوجِبَ أَو أُعْلِمَ أَو أُنْفِذَ أَو أُمْضِيَ : فقد *!قُضِيَ . وقَد جاءَتْ هذه الوُجُوهُ كُلُّها في الأحاديثِ . *!والقَضَاءُ : العَمَلُ ؛ ومنه : ﴿*!فاقْضِ ما أَنْتَ *!قاضٍ﴾ . *!وقَضاهُ : فَرَغَ مِن عَمَلِه ؛ ومنه *!قَضَيْتُ حاجَتِي : *!وقَضَى عليه المَوْتَ أي أَتمَّهُ . وقَضَى فلانٌ صَلاتَه : فَرَغَ منها ، وقَضَى عَبْرَتَه : أَخْرَجَ كلَّ ما فِي رأْسِه ؛ قالَ أَوْسٌ : أَمْ هَل كَثِيرٌ بُكًى لم *!يَقْضِ عَبْرَتَه إِثْرَ الأَحِبَّةِ يومَ البَيْنِ مَعْذُور ؟ *!وقَضَى الرجلُ *!تَقْضِيَةً : ماتَ ؛ وأَنْشَدَ ابنُ برِّي لذي الرُّمَّة : إذا الشَّخْصُ فيها هَزَّه الآلُ أَغْمَضَتْ عليهِ كإغْماضِ *!المُقَضِّي هُجُولُهاويقالُ : *!قَضَى عليَّ *!وقَضَانِي ، بإِسْقاطِ حَرْف الجَرِّ ؛ قالَ الكِلابي : تَحِنُّ فتُبْدِي ما بها من صَبابَة وأُخْفِي الذي لولا الأَسى *!لقَضانِي *!وقُضِيَ الأَمْرُ : أَي أُتِمَّ هَلاكُهم . وكلُّ ما أُحْكِمَ فقد *!قُضِيَ . تقولُ : *!قَضَيْتُ هذا الثوْبَ صفِيقاً ؛ *!وقَضَيْتُ داراً واسِعَةً : أَي أَحْكَمْتُ عَمَلَها ؛ وهو مجازٌ . وقَضُوَ الرَّجلُ ، ككَرُمَ : حَسُنَ *!قَضاؤُه . *!والقَواضِي : المَنايَا . وقال الجَوْهرِي : *!قَضَّوا بَيْنهم مَنايَا ، بالتّشْديدِ ، أَي أنْفَذُوها .

*!وقَضَّى اللُّبانَةَ أَيْضاً بالتَّشْديدِ ، *!وقَضَاها ، بالتَّخْفِيفِ ، بمعْنًى . *!وتَقاضَيْته حَقِّي *!فَقَضَانِي : أَي طالَبْتُه فأَعْطانِي ، أَو تَجازَيْتُه فجَزَانِيه . *!واقْتَضَيْتُ مالِي عليه : أَي أَخَذْته وقَبَضْته . *!والقِضَةُ ، كعِدةٍ : مَوْضِعٌ كانتْ به وَقْعةُ تحْلاق اللِّمَمِ . والمصنِّفُ ذَكَرَهُ مُشدّداً في حَرْفِ الضَّاد تبْعاً لابنِ دُرَيْدٍ . وذُو *!قِضِين : موضِعٌ ؛ قالَ أُمَيَّةُ بنُ أَبي الصَّلْت : عَرَفْتُ الدَّارَ قد أَقْوَتْ سِنينا لزَيْنَبَ إذ تَحُلُّ بذي *!قِضِينا *!وقضى الرَّجلُ : سادَ *!القَضاةَ وفاقَهُم ؛ حَكَاهُ ابنُ خَالَوَيْه . *!وقَضَّى ، بالتّشديدِ : أَكَلَ *!القَضَى ، وهو عَجَمُ الزّبيبِ ؛ عن أَبِي عَمْرٍ و . ودارُ *!القَضاءِ : دارُ الإمارَةِ . وافْعَلْ ما *!يَقْتَضِيَه كرمُكَ وسَهّل *!الاقْتِضاءَ أَي الطَّلَبَ . وقالَ أَبُو عليَ القالِي : *!قضياءُ على مِثالِ فعلال اسْمٌ من *!قضييت . قالَ الكِسائي : إذا فَتَحْت القافَ ، فهو اسْمٌ ، وإذا كَسَرْتها فهو مَصْدَرٌ وهو مِثالٌ آخَرُ . قالَ ابنُ الأنْبارِي : ولم يُفَسِّره . قالَ أَبو عليَ : وأَصْلُ قضييت قَضَضْت أَبْدَلُوا من الضادَيْنِ ياءَيْن وأَبْقوا الضَّادَ الأُولى الساكِنَة فلمَّا بَنَوا منه فعلالاً صارَ قضياياً فأَبْدَلُوا مِن الياءِ الأخيرَةِ هَمْزةً لما وَقَعَتْ طَرَفاً بَعْدَ أَلِفٍ ساكِنَةٍ فصارَتْ *!قضياء . *!والقُضْيانُ ، كعُثْمان : بمعْنَى القَضاءِ لُغَةٌ عاميَّةٌ .

وسنقرُ *!القَضائِيُّ : محدِّثٌ . *!واقْتَضَى الأَمْرُ الوُجُوبَ : دلَّ عليه . وقولُهم : لا *!أَقْضى منه العَجَبَ ؛ قالَ الأصْمعي : لا يُسْتَعْمل إلاَّ مَنْفِيًّا .

معجم لين

إدوارد لين · القرن ١٩مترجمالحروف: ٤٬٠٤١
المدخل: قضىقَضَى 1 قَضَى ذ He finished a thing entirely, by word, or by deed. This is the primary meaning. (Bd, ii. 111.) By word, as in وَقَضَى رَبُّكَ (Idem, ibid.) And thy Lord hath commanded decisively. (Idem, xvii. 24.) And by deed, as in فَقَضَاهُنَّ سَبْعَ سَمٰوَاتٍ [Kur, xli. 11, And he completed them seven heavens]. (Idem, ii. 11.) ― -b2- And He (God) desired a thing so as to necessitate its being.
اقرأ المدخل كاملًا

قاموس سالمون

هنري أنتوني سالمون · القرن ١٩مترجمالحروف: ٢٬٧٤٤
قَضَى قَضَى I ( n. ac. قَضْي [ 1 ] , قَضَآء [ 22A ] , قَضِيَّة قَضِيَّة [ 25t ] ) a. [ Bain ], Judged, decided between. b. [ 'Ala ], Decided against, condemned. c. [ La ], Judged, decided, pronounced, gave sentence in favour of. d. ( n. ac. قَضَاْي 22A ), Judged, adjudicated, adjudged; decided, settled; disposed of; determined. e. [ acc. & 'Ala ], Ordered, prescribed, bade to, f.
اقرأ المدخل كاملًا

كتاب الله

مستخلص من الاستعمال القرآنيمترجمالحروف: ٣٣٬٤٠٤
قضي قَضَى - يَقْضِي، قُضِيَ - يُقْضَى - قَاضِي - قَاضِيَة - مَقْضِيّ قَضَى - يَقْضِي + كائن + شيئاً أو أمراً أو أجلاً: يُتِمُّ عمله وفعله، ويُنَفِّذه: يضع في التنفيذ أمراً أحكمه واختاره: يضع في التنفيذ برنامج عمل مؤلف من مجموعة أفعال ذات ترتيب زماني مكاني محدد (Excution) قَضَى + كائن + أمراً أو شيئاً: (بالماضي): اختار وفعل ونفذ وانتهى من
اقرأ المدخل كاملًا

الصيغ(٣٠)

الجذور المجاورةالمجاورة: ٩٥ (الإجمالي: ٢٨٠)

الترتيب: مدى قوة اجتماع الجذرين في الآية نفسها مقارنةً بالمصادفة (نسبة الأرجحية لدنينغ). يُذكر عدد الآيات المشتركة في كل سطر. الأدوات مخفية افتراضيًا.
  1. أمر

    الآيات المشتركة: ٢٤ · Murar acı bir ağacın adıdır

  2. بين

    الآيات المشتركة: ٢٠ · Beyn topraktaki yarık demektir

  3. أجل

    الآيات المشتركة: ٧ · İcl havuz demektir

  4. خلف

    الآيات المشتركة: ٧ · Half : Ense demektir

  5. شكك

    الآيات المشتركة: ٣ · سكك : Olması ve olmaması şüphenin eşit olması ريب…

  6. سبق

    الآيات المشتركة: ٤ · Yarış meydanı demektir

  7. كلم

    الآيات المشتركة: ٥ · Kelime

  8. كون

    الآيات المشتركة: ٢٢ · Kevn, tepe demektir

  9. ربب

    الآيات المشتركة: ١٨ · Ribve, tümsek demektir

  10. مكث

    الآيات المشتركة: ٢ · Oturup bekleyen adam demektir

  11. جنب

    الآيات المشتركة: ٣ · Yan demektir

  12. غمم

    الآيات المشتركة: ٢ · Yol, işaret bulunmayan yer

الآيات التي ورد فيها(٥٩)

  1. بَدِيعُ السَّمَوَاتِ وَالْأَرْضِ وَإِذَا قَضَى أَمْرًا فَإِنَّمَا يَقُولُ لَهُ كُنْ فَيَكُونُ

    Gerçekleştirdi

  2. قَالَتْ رَبِّ أَنَّى يَكُونُ لِي وَلَدٌ وَلَمْ يَمْسَسْنِي بَشَرٌ قَالَ كَذَلِكِ اللَّهُ يَخْلُقُ مَا يَشَاءُ إِذَا قَضَى أَمْرًا فَإِنَّمَا يَقُولُ لَهُ كُنْ فَيَكُونُ

    Gerçekleştirdi

  3. هُوَ الَّذِي خَلَقَكُمْ مِنْ طِينٍ ثُمَّ قَضَى أَجَلًا وَأَجَلٌ مُسَمًّى عِنْدَهُ ثُمَّ أَنْتُمْ تَمْتَرُونَ

    Gerçekleştirdi

  4. مَا كَانَ لِلَّهِ أَنْ يَتَّخِذَ مِنْ وَلَدٍ سُبْحَانَهُ إِذَا قَضَى أَمْرًا فَإِنَّمَا يَقُولُ لَهُ كُنْ فَيَكُونُ

    Gerçekleştirdi

  5. فَلَمَّا قَضَى مُوسَى الْأَجَلَ وَسَارَ بِأَهْلِهِ آنَسَ مِنْ جَانِبِ الطُّورِ …

    Gerçekleştirdi

  6. مِنَ الْمُؤْمِنِينَ رِجَالٌ صَدَقُوا مَا عَاهَدُوا اللَّهَ عَلَيْهِ فَمِنْهُمْ مَنْ قَضَى نَحْبَهُ وَمِنْهُمْ مَنْ يَنْتَظِرُ وَمَا بَدَّلُوا تَبْدِيلًا

    Gerçekleştirdi

  7. وَمَا كَانَ لِمُؤْمِنٍ وَلَا مُؤْمِنَةٍ إِذَا قَضَى اللَّهُ وَرَسُولُهُ أَمْرًا أَنْ يَكُونَ لَهُمُ الْخِيَرَةُ مِنْ أَمْرِهِمْ وَمَنْ يَعْصِ اللَّهَ وَرَسُولَهُ فَقَدْ ضَلَّ ضَلَالًا مُبِينًا

    Gerçekleştirdi

  8. … مُبْدِيهِ وَتَخْشَى النَّاسَ وَاللَّهُ أَحَقُّ أَنْ تَخْشَاهُ فَلَمَّا قَضَى زَيْدٌ مِنْهَا وَطَرًا زَوَّجْنَاكَهَا لِكَيْلَا يَكُونَ عَلَى الْمُؤْمِنِينَ …

    Gerçekleştirdi

  9. … مَوْتِهَا وَالَّتِي لَمْ تَمُتْ فِي مَنَامِهَا فَيُمْسِكُ الَّتِي قَضَى عَلَيْهَا الْمَوْتَ وَيُرْسِلُ الْأُخْرَى إِلَى أَجَلٍ مُسَمًّى إِنَّ …

    Gerçekleştirdi

  10. هُوَ الَّذِي يُحْيِي وَيُمِيتُ فَإِذَا قَضَى أَمْرًا فَإِنَّمَا يَقُولُ لَهُ كُنْ فَيَكُونُ

    Gerçekleştirdi

تحليل الجذر

تعريف الجذر والخلاصة

AlanDeğer
Kökقضي
YapıÜçlü kök
Özel DurumNâkıs (son harfi illetli: ي)
Bağlamsal Yakın Köklerحكم, فصل, قدر, أمَرَ
Zıt Kökعطل
Çekirdek Özet 1Bir işi kesin biçimde kesip sağlamlaştırarak neticelendirmek, tamamlamak ve sonlandırmak
Çekirdek Özet 2İlahi iradenin, emrin veya varlıksal sürecin ertelenemez bir biçimde hükme bağlanıp yürürlüğe konması
Çekirdek Özet 3Bir uyuşmazlığı veya belirsizliği kesin bir hüküm ve infazla geri dönülemez biçimde kapatma sistemi
Kritik Hata RiskiKaza kavramını kör bir yazgı veya pasif bir kabulleniş sanarak eylemin kesinleşme, tamamlanma ve hukuki infaz boyutunu göz ardı etmek

التحليل الثنائي

Biliteral ÇekirdekTemel AnlamEklenen UnsurOluşan Anlam Farkı
قضKesmek, kırmak, ufalamak ve bir bütünü kesin bir müdahaleyle parçalara ayırmak; nitekim قضب kökünde dalı kesip ayırma, قضض kökünde taş veya sert nesneyi kırıp ufalanma anlamı belirgindir.يMaddi ve sert kesme eylemini, bir işi, süreci veya hükmü kesin karara bağlayıp eksiksizce tamamlamaya ve yürürlüğe koymaya doğru soyutlamıştır.

التحليل التصويري للحروف

BirimPiktografik İmge / HareketAnlam Açıklaması
قUfuktaki güneş, iğne deliği; dönme, toplanma, sınırBelirli bir sınıra ve merkeze doğru toplanmayı, kuşatıcı bir çerçeve çizmeyi ve son noktayı temsil eder.
ضBitki / olta imgesinin (türetme) sertleşmiş ve baskı kuran biçimi; sıkıştırma, ezme, bastırmaSürecin üzerine kesin bir baskı uygulayarak belirsizliği ezmeyi ve ayrışmayı netleştirmeyi ifade eder.
يEl ve kol; iş, yapma, uzanmaİradeyi fiilen uygulamaya koymayı, tasarrufta bulunmayı ve hükmü infaz etmeyi gösterir.
قضيUfuktaki sınıra toplanan iradenin baskı uygulayıp el ile kesin biçimde sonuçlandırılmasıBir meselenin sınırlarını çizip tereddütleri bastırarak fiilen tamamlanması, hükmün kesilip infaz edilmesi hareketidir.

الاستعمال التاريخي والمبكر

AlanVeri
İlk fiziksel anlamBir nesneyi yapıp bitirmek, sağlam bir zırh veya örgüyü tamamlayıp kusursuz hale getirmek ve bir canlının ecelinin gelip hayatının kesin olarak kesilmesi.
Cahiliye şiiri kullanımıEbu Züeyb el-Hüzelî bir zırhın yapılıp tamamlanmasını şöyle anlatır: وَعَلَيْهِمَا مَسْرُودَتَانِ قَضَاهُمَا / دَاوُدُ أَوْ صَنَعُ السَّوَابِغِ تُبَّعُ (Üzerlerinde Dâvûd'un veya geniş zırhlar ustası Tübba'ın yapıp tamamladığı iki örgü zırh vardı).
Erken Arapça kullanımHâris b. Hillize kesin ölüm ve ecel anlamında şu beyti zikreder: وَثَمَانُونَ مِنْ تَمِيمٍ بِأَيْدِيـ / ـهِمْ رِمَاحٌ صُدُورُهُنَّ القَضَاءُ (Temîm'den seksen kişi ki ellerindeki mızrakların uçları mutlak ölümdür).

المصدر Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab, Kitābü’l-ʿAyn.

الطبقة الاشتقاقية السامية

Arapça قضي kökü, Sami dillerinin batı ve güney kollarında temel olarak kesme, ayırma ve buna bağlı olarak hüküm verme ve bitirme alanıyla bağlantılıdır. Kökün en ilksel katmanı, iki harfli قض matrisinin işaret ettiği mekanik kesme ve kırma hareketidir. İbranice q-ṣ-h (קצה) ve q-ṣ-ṣ (קצץ) kökleri bir şeyin ucunu kesmek, sınır koymak, sona erdirmek ve uç nokta anlamına gelir. Süryanice q-ṣ-y (ܩܨܐ) kökü de benzer biçimde sınırlandırmak, kesmek ve paylaştırmak sahasını imler. Arapçada ise kök, üçüncü seslemindeki zayıf harfle birlikte maddî kesme eyleminden hukuki, varlıksal ve iradî tamamlamaya kayarak bir işi eksiksizce infaz edip sonlandırma anlamında kurumsallaşmıştır.

درجة الثقة Güçlü

المصدر Brown-Driver-Briggs, Payne Smith, David Cohen.

التحليل الاشتقاقي

KatmanVeriAçıklamaGüven
İç Arapça etimolojik yönقض -> قضيMaddi kırma ve kesme hareketinden, işi bitirme, sağlamlaştırma ve hükmü icra etme anlamına doğru bir soyutlama gerçekleşmiştir.Kesin
Sami dilleriyle etimolojik ilişkiİbranice q-ṣ-ṣ / q-ṣ-h, Süryanice q-ṣ-yKesme, sınır çizme, sonlandırma ve pay ayırma çekirdek anlamı ortaktır.Güçlü
Daha geniş dilsel ilişkiAfro-Asyatik kesme/ayırma kökleriBazı Doğu Çad dillerinde k-s/k-d biçimindeki kırma ve ayırma ses-anlam öbekleriyle paralellikler önerilmiştir.Muhtemel

المصدر Maqāyīs al-Lugha, Cohen (Dictionnaire des racines sémitiques).

الجذور الشقيقة (التقاليب)

KombinasyonDurumTemel AnlamAnlam DetayıNot
قضيAnlamlıHükmetmek, tamamlamakBir işi kesin kararla bitirmek ve yürürlüğe koymakHedef kök; Kur'an'da geçer
قيضAnlamlıKabuk, sarma, eşlemeBir şeyin üstünü kabuk gibi örtmek, birine bir şeyi musallat etmekKur'an'da geçer; zıt yönde kuşatma bildirir
ضقيKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıVeri bulunamadıArapçada kullanımı kayıtlı değildir
ضيقAnlamlıDaralmak, sıkışmakAlanın, imkânın veya göğsün daralmasıKur'an'da geçer; baskı ve sınır bakımından ilişkilidir
يقضAnlamlıUyanık olmakUykudan uyanmak, tetikte olmakKur'an'da geçmez; duyuların netleşmesi yönü vardır
يضقKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıVeri bulunamadıArapçada kullanımı kayıtlı değildir

الجذور المجاورة والجذر المضاد

Kökİlişki TürüAnlam AlanıKarşılaştırmalı NüansAnlam Detayı
قضيMerkezHüküm ve tamamlamaKarar verip fiilen bitirmek, icra etmek ve yürürlüğe koymakBelirsizliği sona erdiren kesin infaz
حكمKomşuYönetme ve engellemeFesadı engellemek ve düzene koymak üzere kural koymaقضي hükmün infazı ve bitirilmesiyken, حكم ilke ve düzen yönünü öne çıkarır
فصلKomşuAyırma ve netleştirmeİki şeyi birbirinden ayırt ederek hakikati ortaya çıkarmaفصل ayrımı belirginleştirir, قضي ise davayı veya işi kapatıp neticelendirir
قدرKomşuÖlçme ve planlamaBir şeyin miktarını, ölçüsünü ve imkânını belirlemeقدر plan ve takdirdir, قضي ise bu planın nihai olarak gerçekleşmesidir
أمَرَKomşuİsteme ve buyurmaBir işin yapılmasını üst makamdan talep etmeBuyruk aşamasıdır; قضي ise buyruğun kesinleşip tamamlanmasıdır
عطلZıtBoş bırakma ve askıya almaBir işi veya nesneyi işlevsiz bırakıp yarıda terk etmeİşi tamamlamanın ve infaz etmenin karşıtı olarak askıda bırakma

مقابلات المعنى في لغات أخرى

DilKelime / KelimelerKısa AnlamDetayGüven
ArapçaقضيHükmetmek, infaz etmek, tamamlamakBir işi kesin karara bağlayıp neticelendirmekKesin
Latincedecernere, perficere, iudicareKarara bağlamak, tamamlamak, yargılamakDecernere kararın kesinliğini, perficere işin eksiksiz bitirilmesini karşılarGüçlü
İngilizceto decree, to execute, to fulfill, to judgeHükmetmek, ifa etmek, infaz etmek, tamamlamakTek bir kelime hem yargıyı hem işin fiilen bitirilmesini aynı anda karşılamakta yetersiz kalırGüçlü
Almancabeschließen, vollenden, richtenKararlaştırmak, tamamlamak, hüküm vermekVollenden eylemin bitiş yönünü, richten yargısal boyutunu yansıtırGüçlü
Fransızcadécréter, trancher, accomplirKesip atmak, karara bağlamak, tamamlamakTrancher kelimesi kökün kesme ve sonuca bağlama nüansına oldukça yakındırGüçlü

المصدر Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch.

الوجوه والنظائر

Form / KullanımAnlam YüzüAyet Tipi / Bağlam
Varlıksal yaratma ve tamamlamaBir varlığı eksiksizce var edip sağlamlaştırmakGöklerin yaratılışının tamamlanması bağlamı (Fussilet 41:12)
Hukuki ve yargısal hükümHaklı ile haksız arasında kesin hüküm verip davayı kapatmakPeygamberin veya hâkimin hüküm vermesi bağlamı (en-Nisâ 4:65, el-Ahzâb 33:36)
Bildirme ve vahyetmeGelecekte olacak kesin bir olayı önceden haber vermekİsrailoğullarına veya Lut'a kesin hükmün bildirilmesi bağlamı (el-İsrâ 17:4, el-Hicr 15:66)
İbadet ve görevi tamamlamaÜzerine düşen bir ibadeti veya süreyi bitirip sonlandırmakHac, namaz veya belirlenen sürenin tamamlanması bağlamı (el-Bakara 2:200, en-Nisâ 4:103, el-Kasas 28:28)
Ecel ve ölümün gerçekleşmesiHayat süresinin dolması, canın alınması ve helakVadesi gelenin ölmesi veya kıyamet sürecinin bitmesi bağlamı (el-Kasas 28:15, Tâhâ 20:72, el-En‘âm 6:8)
İlahi kesin emir ve buyrukDini bir gerekliliği ertelenemez bir yasa olarak koymakYalnızca Allah'a kulluk edilmesi emri bağlamı (el-İsrâ 17:23)

سياق الكلام والفقه والتفسير والحديث

DisiplinKullanım AlanıTartışma NoktasıAnlam Yoğunlaşması
KelamKaza ve kader doktriniKaderin (ölçü ve plan) kazaya (hükmün ve olayın fiilen yaratılıp gerçekleşmesine) dönüşme anı ve insan iradesiyle ilişkisiİlahi iradenin ertelenemez biçimde tahakkuk etmesi ve yaratmanın kesinleşmesi
FıkıhYargılama hukuku ve ibadetlerin telafisiKadının uyuşmazlığı kesin hükme bağlaması (kaza) ve vaktinde yapılmayan bir ibadetin sonradan yerine getirilmesiYargısal infaz ve eksik kalan bir borcu kesin olarak ödeyip zimmeti düşürme
TefsirKur'an'daki çok anlamlılık (vücûh)Ayetlerdeki قضي lafzının yaratma, emretme, bildirme, helak etme veya tamamlama anlamlarından hangisine geldiğinin tayiniMetnin bağlamına göre lafzın irade, kelam veya tekvin sıfatlarından biriyle ilişkilendirilmesi
HadisPeygamberî hükümler ve ihtilafların çözümüHz. Peygamber'in sahâbe arasındaki davaları kesin karara bağlaması (kadâ bi-kezâ)Anlaşmazlığı ortadan kaldıran bağlayıcı ve nihai yargı kararı

تحليل النظام الديني والعلمي والسياسي والاقتصادي

SistemBağlamKarşılıkİşlevAçıklamaGüven
DiniVarlık ve kulluk nizamıİlahi takdirin icrası ve emrin kesinleşmesiBelirsizliği kaldırıp varoluşu ve dini ödevleri neticelendirmeAllah'ın varlık alanındaki yaratıcı tamamlayıcılığı ve şeriat alanındaki kesin bağlayıcılığıdır.Kesin
İlmiMantık ve metodolojiKesin önermelerle sonuca varma (hüküm)Akıl yürütme sürecini kesin bir yargı ile kapatmaTereddütlü öncüllerin ardından kesin ve çürütülemez bir neticeye ulaşma durumudur.Güçlü
SiyasiDevlet yönetimi ve yargı erkiKaza erki (yargısal otorite)İhtilafları bağlayıcı biçimde kesip çözüme kavuşturmaHukukun üstünlüğünü infaz gücüyle birleştirerek toplumsal kaosu engelleme mekanizmasıdır.Kesin
İktisadiBorçlar ve akitler hukukuBorcun ödenip ifa edilmesi (kazâu'd-deyn)Yükümlülüğü eksiksiz yerine getirerek zimmeti kurtarmaAlacak-verecek ilişkisinde tarafların haklarını kesin olarak teslim edip sözleşmeyi tasfiye etmesidir.Kesin

التماثل في العلوم العددية والإنسانية

Alanİzomorfik KarşılıkAçıklamaGüven
Sayısal bilimlerFonksiyonun sonlu bir değere yakınsaması ve sürecin terminasyonu (termination / halting state)Bir algoritmanın veya diferansiyel denklemin tüm ara adımları tüketerek kararlı, kesin ve değişmez nihai duruma erişmesi.Güçlü
Beşeri bilimlerKesinleşmiş yargı kararı (res judicata) ve borcun ifasıHukuki sürecin temyiz yollarını tüketip geriye dönülemez biçimde icra edilebilir hale gelmesi ve davanın kapanması.Kesin

التضييق الخاطئ وخطر الخطأ

AlanAçıklama
Modern daraltma riskiقضي kökünü yalnızca insanın iradesini felç eden kaderci bir yazgı ya da sadece vaktinde kılınmayan namazın telafisi gibi dar ritüel kalıplara hapsetmek.
Kur'an içi daha geniş anlamKök; evrenin yaratılışındaki kusursuz işçilikten (Fussilet 41:12), hukuki anlaşmazlıkları nihai olarak çözmeye (en-Nisâ 4:65) ve verilen bir sözün/vadenin fiilen bitirilmesine (el-Kasas 28:28) kadar uzanan dinamik bir tamamlama ve yürütme ilkesidir.
Yanlış anlamanın doğuracağı hataİnsanı ilahi kaza karşısında tamamen pasif bir nesne konumuna düşürmek, kaza eyleminin gerektirdiği adalet, infaz, çaba ve fiili tamamlama sorumluluğunu ıskalamak.

خلاصة موجَّهة لفهم القرآن

SoruCevap
Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir?Kur'an'ın ontoloji, ahlak ve hukuk anlayışının kesiştiği ana ekseni temsil eder; ilahi iradenin bir plan olarak kalmayıp tarihte ve tabiatta nasıl kesin bir fiile dönüştüğünü gösterir.
Hangi ayet gruplarında belirleyicidir?Yaratılışın evrelerini anlatan kozmolojik ayetlerde, peygamberlerin yargı yetkisini düzenleyen hukuk ayetlerinde ve kıyamet sahnelerindeki kesin hesaplaşma bağlamlarında belirleyicidir.
Hangi yanlış anlamaları düzeltir?Allah'ın hükmünü sadece teorik bir bilgi veya temenni gibi görme yanılgısını düzeltir; hükmün mutlaka bir infaz, fiili netice ve geri dönülmezlik içerdiğini vazeder.

التركيب النهائي والنموذج الرياضي

  • Somut anlamBir ipi, zırhı veya nesneyi sağlamca yapıp bitirmek, ucu açık süreci kesin bir kesişle sona erdirmek.
  • Soyut anlamBir mesele, uyuşmazlık veya varlıksal süreç üzerindeki belirsizliği nihai bir karar ve infazla kaldırıp hükmü tamamlamak.
  • Sistematik karşılıkPotansiyel haldeki bir iradenin (kader/emir), tüm engelleri aşarak aktüel ve geri dönülemez bir sonuca (kaza/infaz) ulaşması.
  • LaTeX modeliSt→HS∞veyaf(x)=y  ⟹  Δy=0 yerine yalın matematiksel ifadeyle: E×I→Ωo¨yle ki∂Ω=∅

Sembolik durum modeli:

x∈X→  d  y∈Yvey=lim⁡t→Tx(t)

En yalın ve arı haliyle kesin infaz bağıntısı:

f:A→B,f(A)=B∧ker⁡(f)∩R=∅

Soyut hareketin kesinlik modeli:

P→  D  C  ⟹  δC=0

  • LaTeX açıklamasıFormüldeki P harfi potansiyel veya açıkta bekleyen meseleyi (dava, emir, yaratılış tasarısı), D harfi kesinleştirici iradeyi veya yargısal kararı, C harfi ise tamamlanmış, infaz edilmiş nihai durumu temsil eder. δC=0 ifadesi ise ortaya çıkan nihai durumun üzerinde artık hiçbir belirsizliğin, eksikliğin veya geri dönüş payının kalmadığını, meselenin tamamen kapandığını matematiksel olarak gösterir.
النسخة النصية (لأدوات الذكاء الاصطناعي)فهرس الجذور حسب الحروف: ق