بين
ب - ي - ن
KÖK- 523 geçiş
- 454 ayet
- 73 sîga
- 12 sözlük
Beyn topraktaki yarık demektir.devamı ›
Notlarım
Sözlükler(12)
★ Akevler SözlüğüTürkçe
Beyn topraktaki yarık demektir.
Kitâbu'l-'Ayn
Halîl b. Ahmed · 8. yyTR4.187 harfباب النون والباء و و ا ي ء معهما
ن ب و، ن و ب، ب و ن، ب ي ن، ن ا ب، ب ن ي، ن ب أ، أ ب ن، أ ن ب مستعملات
نبو:
نبا بَصَرُهُ عن الشّيء ينبو نُبُوّاً، ونَبْوةٌ: مرة واحدة، أي: تجافى، قال:
نَبَتْ عينُ ليلَى نَبْوةً ثم راجعـت ولا خيرَ في عينٍ نبت لا تُراجعُ
ونبا السَّيفُ عن الضّريبة، إذا لم يقطع.
ونبا فلانٌ عن فلان، إذا لم يَنْقَدْ له.
نبا بفلانٍ مَنْزِلُهُ، إذا لم يُوافِقْهُ.
وإذا لم يَسْتمكن
es-Sıhâh
Cevherî · 10. yyTR1.886 harfالبَيْنُ: الفراق. تقول منه: بانَ يَبينُ بَيْناً وبَيْنونَةً. والبَيْنُ: الوصلُ وهو من الأضداد. وقرئ: "لقَدْ تَقَطَّعَ بَيْنَكُمً" بالرفع والنصب، فالرفع على الفعل أي تقطَّعَ وصلكم، والنصب على الحذف، يريد ما بينكم. والبَيانُ: الفصاحةُ واللَسَنُ. وفي الحديث: "إنَّ من البيان لسحراً". وفلان أَبْيَنُ من فلانٍ، أي أفصح منه وأوضح كلاماً. والبَيانُ: ما يَتَبَيَّنُ به الشيءُ من الدَّلالة وغيرها.
وبانَ
Mekâyîsü'l-Luğa
İbn Fâris · 11. yyTR5.004 harf(باب الباء والياء وما يثلثهما)
(بيت) الباء والياء والتاء أصلٌ واحد، وهو المأْوَى والمآب ومَجْمَع الشّمْل. يقال بيتٌ وبُيوتٌ وأبياتٌ. ومنه يقال لبيت الشِّعر بيتٌ على التشبيه لأنه مَجْمَع الألفاظِ والحروفِ والمعاني، على شرطٍ مخصوصٍ وهو الوَزْن. وإيَّاهُ أراد القائل:
وبَيتٍ على ظَهْرِ المَطِيّ بَنَيْتُه *** بأسمَرَ مَشْقُوق الخياشِيم يَرْعُفُ([1])أراد بالأسمر القلم. والبيت: عِيالُ الرّجُل والذين
Müfredât
Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR2.164 harf- موضوع للخلالة بين الشيئين ووسطهما. قال تعالى: ﴿وجعلنا بينهما زرعا﴾ (ونقل هذا السيوطي عنه في الإتقان 2/209) [الكهف/32]، يقال: بأن كذا أي: انفصل وظهر ما كان مستترا منه، ولما اعتبر فيه معنى الانفصال والظهور استعمل في كل واحدة منفردا، فقيل للبئر البعيدة القعر: بيون، لبعد ما بين الشفير والقعر لانفصال حبلها من يد صاحبها. وبان الصبح: ظهر، وقوله تعالى: ﴿لقد تقطع بينكم﴾ (وهذه قراءة ابن كثير وأبي عمرو
Esâsü'l-Belâğa
Zemahşerî · 12. yyTR925 harfب ي ن
بان عنه بيناً وبينونة.
وباينه مباينة.
ولقيته غداة البين.
وبئر بيون: بعيدة القعر.
قال: إنـك لـو دعوتنـي ودوني زوراء ذات منزع بيون فرط العنان كأن ملجمهـا في رأس بائنة من النخل ورجل أبين المرفق: أبد ورجال بين المرافق.
وبان مرفق الناقة عن جنبها.
قال الطرماح: بأفتل عن سعدانة الـزور بائـن وقوس بائن: بان وترها عن كبدها.
وبينهما بين وهي الأرض قدر مد البصر.
وعليك
Lisânü'l-Arab
İbn Manzûr · 13. yyTR yok23.380 harfالبَيْنُ في كلام العرب جاء على وجْهَين: يكون البَينُ الفُرْقةَ، ويكون الوَصْلَ، بانَ يَبِينُ بَيْناً وبَيْنُونةً، وهو من الأَضداد؛ وشاهدُ البَين الوَصل قول الشاعر:
لقد فَرَّقَ الواشِينَ بيني وبينَها،
فقَرَّتْ بِذاكَ الوَصْلِ عيني وعينُها
وقال قيسُ بن ذَريح:
لَعَمْرُك لولا البَيْنُ لا يُقْطَعُ الهَوى،
ولولا الهوى ما حَنَّ لِلبَيْنِ آلِفُ
فالبَينُ هنا الوَصْلُ؛ وأَنشد أَبو عمرو في رفع بين قول
Kâmûsü'l-Muhît
Fîrûzâbâdî · 15. yyTR1.706 harf* ب ي ن * * البَيْنُ * الفراق وبابه باع و * بَيْنُونةً * أيضا والبين الوصل وهو من الأضداد وقرئ ﴿لقد تقطع بينكم﴾ بالرفع والنصب فالرفع على الفعل أي تقطع وصلكم والنصب على الحذف يريد ما بينكم و * البَوْنُ * الفضل والمزية وقد * بانَهُ * من باب قال وباع وبينهما * بَوْنٌ * بعيد و * بَيْنٌ * بعيد والواو أفصح فأما بمعنى البعد فيقال أن بينهما * بَيْناً * لا غير * والبَيَانُ * الفصاحة واللسن وفي الحديث {
Tâcü'l-Arûs
Zebîdî · 18. yyTR27.381 harf: ( *!البَيْنُ ) في كَلامِ العَرَبِ جاءَ على وَجْهَيْن : ( يكونُ فُرْقَةً ، و ) يكونُ ( وَصْلاً ) ، بانَ *!يَبِينُ *!بَيْناً *!وبَيْنُونَةً ، وهو مِن الأَضْدادِ ؛ وشاهِدُ البَيْنِ بمعْنَى الوَصْلِ قَوْلُ الشَّاعِرِ :
لقد فَرَّقَ الواشِينَ *!بَيْني *!وبينَها فقَرَّتْ بِذاكَ الوَصْلِ عَيْني وعينُهاوقالَ قيسُ بنُ ذَريح :
لَعَمْرُكَ لولا البَيْنُ لانْقَطَعَ الهَوَى ولولا الهَوَى ما حَنَّ *!للبَيْنِ
Lane's Lexicon
Edward W. Lane · 19. yyTR36.904 harfبَانَ
1 بَانَ بأن بان باني بآن آن , (M, Mgh, Msb, K,) [aor. يَبِينُ,] inf. n. بَيْنُونَةٌ and بُيُونٌ (M, Mgh, K) and بَيْنٌ, (M, K,) It (a thing) became separated, severed, disunited, or cut off, (M, Mgh, Msb, K,) عَنِ الشَّىْءِ from the thing. (Mgh.) And بَانَتْ, (M, K,) or بَانَتْ بِالطَّلَاقِ, (Msb,) She (a wife) became separated by divorce, (M, Msb, K,) عَنِ الرَّجُلِ from the man. (M, K.)
بَانَ 1 بَانَ بأن بان باني بآن آن , (M, Mgh, Msb, K,) [aor. يَبِينُ,] inf. n. بَيْنُونَةٌ and بُيُونٌ (M, Mgh, K) and بَيْنٌ, (M, K,) It (a thing) became separated, severed, disunited, or cut off, (M, Mgh, Msb, K,) عَنِ الشَّىْءِ from the thing. (Mgh.) And بَانَتْ, (M, K,) or بَانَتْ بِالطَّلَاقِ, (Msb,) She (a wife) became separated by divorce, (M, Msb, K,) عَنِ الرَّجُلِ from the man. (M, K.) And بَانَتٌ said of a girl, [She became separated from her parents by marriage;] she married: (ISh, T:) as though she became at a distance from the house of her father. (ISh, TA.) And بَانَ, (M,) or بَانَ بِمَالٍ, aor. يَبِينُ, (T,) inf. n. بُيُونٌ (T, M) and بَيْنٌ, (M,) He became separated from his father, or mother, or both, by property [which he received from him, or her, or them,] (AZ, T, M,) to be his alone: (AZ, T:) and ElFلrisee states, on the authority of AZ, that one] says also, بَانَ عَنْهُ and بَانَهُ [the former app. meaning he became separated thus from him, i. e., from his father; and the latter being syn. with أَبَانَهُ, q. v.]. (M.) And بَانَ الخَلِيطُ, inf. n. بَيْنٌ and بَيْنُونَةٌ, [The partner, or copartner, or sharer, &c., became separated from the person, or persons, with whom he had been associated.] (T.) And بَانَتْ يَدُ النَّاقَةِ عَنْ جَنْبِهَا, inf. n. بُيُونٌ, [The fore leg of the she-camel became withdrawn, or apart, from her side.] (T.) And بَانَ, (S, M, Msb,) and بَانُوا, (K,) aor. يَبِينُ, (S,) inf. n. بَيْنٌ and بَيْنُونَةٌ, (S, M, Msb, K,) He separated himself, or it separated itself; (S; [in one copy of which it is said of a thing;]) and they separated themselves: (K:) or it (a tribe, M, Msb) went, journeyed, went away, or departed; and went, removed, retired, or withdrew itself, to a distance, or far away, or far off. (Msb.) ― -b2- بَانَ, (T, S, M, &c.,) aor. يَبِينُ, (T, Msb,) inf. n. بَيَانٌ; (T, S, Mgh, K;) and ↓ ابان, (T, S, M, &c.,) inf. n. اـِبَانَةٌ; (T, Msb;) and ↓ بيّن, (T, S, M, &c.,) inf. n. تَبْيِينٌ; (S;) and ↓ تبيّن; and ↓ استبان; (T, S, M, &c.,) all signify the same; (T, M, Msb;) i. e. It (a thing, T, S, M, Mgh, or an affair, or a case, Msb) was, or became, [distinct, as though separate from others; and thus,] apparent, manifest, evident, clear, plain, or perspicuous: (S, Mgh, Msb, K:) and it was, or became, known. (K.) You say, بَانَ الحَقُّ [The truth became apparent, &c.; or known]; as also ↓ ابان. (T.) And الصُّبْحُ لِذِى عَيْنَيْنِ ↓ قَدْ بَيَّنَ The dawn has become apparent to him who has two eyes: a prov.: (S, M:) applied to a thing that becomes altogether apparent, or manifest. (Har p. 542.) And it is said in the Kur [ii. 257], الرُّشْدُ مِنَ الغَىِّ ↓ قَدْ تَبَيَّنَ [The right belief hath become distinguished from error]. (TA.) And the lawyers, correctly, use the phrase, كَصَوْتٍ لَا مِنْهُ حُرُوفٌ ↓ يَسْتَبِينُ [Like a sound whereof letters are not distinguishable]. (Mgh.) ― -b3- [It seems to be indicated in the TA that بَانَ, aor. يَبِينُ, inf. n. بَيْنٌ and بَيْنُونَةٌ, also signifies It was, or became, united, or connected; thus having two contr. meanings; but I have not found the verb used in this sense, though بَيْنٌ signifies both disunion and union.] -A2- بَانَهُ, aor. يَبِينُ, inf. n. بَيْنٌ: see بَانَهُ, aor. يَبُونُ, inf. n. بَوْنٌ, in art. بون. -A3- See also 2, in two places.
بيّن 2 بيّن بين بينن ين , intrans., inf. n. تَبْيِينٌ: see 1, in two places. ― -b2- You say also, بيّن الشَّجَرُ The trees, (K,) or the leaves of the trees, (TA,) appeared, when beginning to grow forth. (K, TA.) And بيّن القَرْنُ (tropical:) The horn came forth. (K, TA.) -A2- بيّن بِنْتَهُ: see 4. ― -b2- بيّنهُ, (T, Msb, K,) inf. n. تَبْيِينٌ (T, S) and ↓ تِبْيَانٌ (T, S, * K *) and تَبْيَانٌ; (K;) the second of which three is an anomalous inf. n., (T, S, K,) for by rule it should be of the measure تَفْعَالٌ; (T, S;) but تَبْيَانٌ is not known except accord. to the opinion of those who allow the authority of analogy, which opinion is outweighed by the contrary; (TA;) and تِبْيَانٌ is the only inf. n. of its measure except تِلْقَآءٌ, (T, S,) accord. to the generality of the leading authorities; but some add تِمْثَالٌ, as inf. n. of مَثَّلَ; and El-Hareeree adds to these two, in the Durrah, تِنْضَالٌ, as inf. n. of نَاضَلَهُ; and Esh-Shihلb adds, in the Expos. of the Durrah, تِشْرَابٌ, as inf. n. of شَرِبَ الخَمْرَ; asserting تَشْرَابٌ also to have been heard, agreeably with analogy; [and to these may be added تَبْكَآءٌ and تِمْشَآءٌ, and perhaps some other instances of the same kind;] but some disallow تِفْعَالٌ altogether as the measure of an inf. n., saying that the words transmitted as instances thereof are simple substs. used as inf. ns., like طَعَامٌ in the place of اـِطْعَامٌ; (MF, TA;) and Sb says that تِبْيَانٌ is not an inf. n.; for, where it so, it would be تَبْيَانٌ; but it is, from بَيَّنْتُ, like غَارَةٌ from أَغَرْتُ; (M, TA;) [He made it distinct, as though separate from others; and thus,] he made it (namely, a thing, T, S, Mgh, or an affair, or a case, Msb) apparent, manifest, evident, clear, plain, or perspicuous; (S, Msb, K;) as also ↓ ابانهُ, (S, Mgh, Msb, K,) inf. n. اـِبَانَةٌ; (Msb;) and ↓ تبيّنهُ; (S, * Msb, K;) and ↓ استبانهُ: (Mgh, Msb, K:) [بيّنهُ is the most common in this sense: and often signifies he explained it: and he proved it:] and ↓ all these verbs signify also he made it known; he notified it: (K:) or ↓ اِسْتَبَنْتُهُ signifies, (S,) or signifies also, (Mgh,) I knew it, or became acquainted with it, [or distinguished it,] (S, Mgh,) clearly, or plainly; (Mgh;) and so ↓ تَبَيَّنْتُهُ; (S, * Mgh;) [and بَيَّنْتُهُ, as appears from an ex. in what follows, from a verse of En-Nلbighah:] ↓ بِنْتُهُ and ↓ أَبَنْتُهُ and ↓ اِسْتَبَنْتُهُ and بَيَّنْتُهُ all signify the same as ↓ تَبَيَّنْتُهُ [app. in all the senses of this verb]: (M:) or, of all these verbs, ↓ بَانَ is only intrans.: (Msb:) and ↓ اِسْتَبَنْتُهُ signifies I looked at it, or into it, (namely, a thing,) considered it, examined it, or studied it, repeatedly, in
Salmone
H. Anthony Salmone · 19. yyTR1.407 harfبَانَ
بَانَ ( y ) I ( n. ac. بَيْن 1 , بَيَاْن 22 , تَبْيَاْن 62 ),
a. Was clear, distinct, evident, manifest.
b. ( n. ac. بَيْن 1 , بُيُوْن 27 , بُيُوْنَة 27t ,
بَيْنُوْنَة
بَيْنُوْنَة )
a. [ 'An ], Was separated from.
بَيَّنَ
بَيَّنَ II ,
a. Showed, proved, demonstrated; expounded, explained.
b. Separated, distinguished.
c. see I (a) .
بَاْيَنَ
بَاْيَنَ III ,
a. Left,
Kitâbullâh
Kur'an kullanımından türetilmişTR yok97.143 harfبين
بَانَ - يَبِينُ - بَيْن - بَيان - بَيِّن - بَيِّنَة - بَيِّنات - أَبانَ - يُبيْنُ - مُبيْن - مُبيْنَة - مُبيْنات - بَيَّنَ - يُبَيِّنُ - تـَبْييْن - تِبْياناً - مُبِيِّن - مُبِيِّنِة - مُبِيِّنات - تَبَيَّنَ - يَتَبَيِّنُ - اسْتَبانَ - يَسْتَبيْن - مُسْت
بَانَ - يَبِيْنُ + الكائن أو الشيء: ظهرت للمتلقي حدوده وسماته بشكل منفصل ومميز
Sîgalar(73)
- بَيْنَArası(فَعْلَ)×70
- بَيْنَهُمْAralarında(فَعْلَهُمْ)×54
- مُبِينٌAçıklayan(مُفْعِلٌ)×45
- مُبِينٍAçıklayan(مُفْعِلٍ)×39
- بَيْنَهُمَاİkisinin arası(فَعْلَهُمَا)×29
- بِالْبَيِّنَاتِİspatları(بِالْفَيْعِلَاتِ)×24
- بَيْنَكُمْAranızda(فَعْلَكُمْ)×23
- الْمُبِينُAçıklayan(الْمُفْعِلُ)×15
- بَيِّنَاتٍİspatlar(فَيْعِلَاتٍ)×14
- بَيْنَنَاAramızda(فَعْلَنَا)×13
Mücavir kökler402 mücavir (809 toplam)
- خلف
45 ortak ayet · Half : Ense demektir
- يدي
44 ortak ayet · El ve kol demektir
- جيأ
65 ortak ayet · Ceyee yağmur sularının toplanıp biriktiği yerdir
- كتب
57 ortak ayet · Derinin deri ile dikildiği sırım, iptir
- أله
207 ortak ayet · Lah bir şeyi kapatmak için üstüne örtülen örtü demektir
- أيي
89 ortak ayet · Evye kuş yuvası demektir
- حكم
41 ortak ayet · Gem demektir
- رسل
69 ortak ayet · Saçak demektir
- بعد
44 ortak ayet · Baid uzak demektir
- قضي
20 ortak ayet · “Kadb” kesici alet; “ba” “va”va dönüşmüş “kadeve” ve…
- عدو
24 ortak ayet · Mu’ted, “adeve”den iftial babından gelmektedir
- فرق
20 ortak ayet · Fırka Kayalıktan kopan parça demektir
Geçtiği ayetler(454)
Bu kök 454 ayette geçiyor; sure şeridinden daraltın.
فَجَعَلْنَاهَا نَكَالًا لِمَا بَيْنَ يَدَيْهَا وَمَا خَلْفَهَا وَمَوْعِظَةً لِلْمُتَّقِينَ
ArasıArtık bunu hem önündekilere, hem de ardındakilere ibret verici bir ceza, hem de müttakilere bir öğüt kıldık.
قَالُوا ادْعُ لَنَا رَبَّكَ يُبَيِّنْ لَنَا مَا هِيَ قَالَ إِنَّهُ يَقُولُ إِنَّهَا بَقَرَةٌ لَا فَارِضٌ وَلَا بِكْرٌ عَوَانٌ بَيْنَ ذَلِكَ فَافْعَلُوا مَا تُؤْمَرُونَ
ArasıOnlar, Bizim için Rabbına dua et de onu bize iyice bildirsin, demişlerdi. Musa da: Allah, o, ne çok kart, ne de çok körpedir. İkisi ortası dinç bir sığırdır, buyuruyor. Artık emrolunduğunuz şeyi yapın, demişti.
قُلْ مَنْ كَانَ عَدُوًّا لِجِبْرِيلَ فَإِنَّهُ نَزَّلَهُ عَلَى قَلْبِكَ بِإِذْنِ اللَّهِ مُصَدِّقًا لِمَا بَيْنَ يَدَيْهِ وَهُدًى وَبُشْرَى لِلْمُؤْمِنِينَ
ArasıDe ki; kim Cebrail’e düşmansa (bilsin ki; ) elinin önündekileri tasdik eden, mü’minler için hidayet ve müjde olan senin kalbine Allah’ın izniyle o indirmiştir.
… فِتْنَةٌ فَلَا تَكْفُرْ فَيَتَعَلَّمُونَ مِنْهُمَا مَا يُفَرِّقُونَ بِهِ بَيْنَ الْمَرْءِ وَزَوْجِهِ وَمَا هُمْ بِضَارِّينَ بِهِ مِنْ أَحَدٍ …
ArasıVe onlar şeytanların Süleyman’ın mülkü aleyhine uydurdukları şeylerin ardına düştüler. Halbuki Süleyman asla küfretmedi. Sadece şeytanlar küfrettiler. Onlar, insanlara sihri ve Babil’de ki iki meleğe; Harut ile Marut a indirilenleri öğretiyorlardı. Bu iki melek ise: «Biz ancak imtihan için gönderildik, sakın küfretme. «demedikçe kimseye sihirden bir şey öğretmezlerdi. Onlardan koca ile karısının arasını ayıracak şeyler öğrendiler. Halbuki bunlar, Allah’ın izni olmadıkça o sihirle kimseye zarar verici değillerdi. Onlarsa kendilerine zarar verip fayda vermeyen şeyleri öğreniyorlardı. Andolsun ki, onlar onu satın alan kimse için ahirette hiçbir olmayacağını biliyorlardı. Ne fena birşey karşılığında nefislerini sattılar. Şayet bilmiş olsalardı?
… وَعِيسَى وَمَا أُوتِيَ النَّبِيُّونَ مِنْ رَبِّهِمْ لَا نُفَرِّقُ بَيْنَ أَحَدٍ مِنْهُمْ وَنَحْنُ لَهُ مُسْلِمُونَ
ArasıBiz; Allah’a, bize indirilmiş olana, İbrahim’e, İsmail’e, İshak’a, Ya’kub ’a, ve torunlarına indirilmiş olanlara, Musa’ya, İsa’ya verilenlere, peygamberlere Rabbları tarafından verilmiş olanlara iman ettik. Onların hiçbirinin arasını diğerinden ayırmayız. Biz ona teslim olmuşlardanız, deyin.
… فِيهَا مِنْ كُلِّ دَابَّةٍ وَتَصْرِيفِ الرِّيَاحِ وَالسَّحَابِ الْمُسَخَّرِ بَيْنَ السَّمَاءِ وَالْأَرْضِ لَآيَاتٍ لِقَوْمٍ يَعْقِلُونَ
ArasıŞüphesiz ki göklerin ve yerin yaratılışında, gece ile gündüzün değişmesinde, insanlara yararlı şeylerle denizde akan gemilerde, Allah’ın gökten indirip, yeryüzünü ölümünden sonra dirilttiği suda, her türlü canlıyı orada yaymasında, rüzgarların değiştirilmesinde, gökle yer arasında emre hazır bekleyen bulutta elbette akleden bir kavim için ayetler vardır.
… النَّبِيِّينَ مُبَشِّرِينَ وَمُنْذِرِينَ وَأَنْزَلَ مَعَهُمُ الْكِتَابَ بِالْحَقِّ لِيَحْكُمَ بَيْنَ النَّاسِ فِيمَا اخْتَلَفُوا فِيهِ وَمَا اخْتَلَفَ فِيهِ إِلَّا …
Arasıİnsanlar bir tek ümmetti. Allah müjdeleyici ve korkutucu peygamberler gönderdi ve onlarla beraber insanların ihtilafa düştükleri şeylerde aralarında hüküm vermeleri için hak kitablar indirdi. Halbuki kitab verilmiş olanlar, kendilerinde açık deliller geldikten sonra aralarındaki ihtirastan dolayı ihtilafa düştüler. İşte Allah; kendi izniyle, iman edenleri, üzerinde ihtilafa düştükleri Hakka ulaştırdı. Allah dilediğini doğru yola ulaştırır.
وَلَا تَجْعَلُوا اللَّهَ عُرْضَةً لِأَيْمَانِكُمْ أَنْ تَبَرُّوا وَتَتَّقُوا وَتُصْلِحُوا بَيْنَ النَّاسِ وَاللَّهُ سَمِيعٌ عَلِيمٌ
ArasıYeminlerinizde; Allah’ı iyilik etmenize, fenalıktan sakınmanıza ve insanların arasını bulmaya engel yapmayın. Allah Semi’dir, Alim’dir.
… ذَا الَّذِي يَشْفَعُ عِنْدَهُ إِلَّا بِإِذْنِهِ يَعْلَمُ مَا بَيْنَ أَيْدِيهِمْ وَمَا خَلْفَهُمْ وَلَا يُحِيطُونَ بِشَيْءٍ مِنْ عِلْمِهِ …
ArasıAllah O’ndan başka hiçbir ilah yoktur. Hayy ve Kayyum’dur. O’nu dalgınlık ve uyku tutmaz. Göklerde ve yerde olanların hepsi de O’nundur. O’nun izni olmadan katında şefaat edecek kimdir? Önlerinde ve arkalarında ne varsa bilir. Dilediği kadarından başka O’nun ilminden hiçbir şey kavrayamazlar. Kürsi’si gökleri ve yeri kaplamıştır. Onları koruyup gözetmek O’na ağırlık vermez. O, öyle ulu, öyle yücedir.
… كُلٌّ آمَنَ بِاللَّهِ وَمَلَائِكَتِهِ وَكُتُبِهِ وَرُسُلِهِ لَا نُفَرِّقُ بَيْنَ أَحَدٍ مِنْ رُسُلِهِ وَقَالُوا سَمِعْنَا وَأَطَعْنَا غُفْرَانَكَ رَبَّنَا …
ArasıPeygamber de, iman edenler de O’na indirilene inandı. Hepsi de Allah’a, meleklerine, kitablarına, peygamberlerine iman etti. O’nun peygamberlerinden hiçbirinin arasını tefrik etmeyiz. İşittik ve itaat ettik. Affını dileriz, ey Rabbımız. Dönüş Sana’dır, dediler.
Kök analizi
Kök tanımı ve çekirdek özet
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | بين |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Ecvef (orta harfi ya) |
| Bağlamsal Yakın Kökler | فصل, فرق, وضح, شرح |
| Zıt Kök | لَبْس |
| Çekirdek Özet 1 | İki şey arasında mesafe oluşması, ayrılma, aralık ve bu aralık sayesinde sınırların belirginleşip görünür hale gelmesi |
| Çekirdek Özet 2 | Hak ile batılın, doğru ile yanlışın birbirinden açıkça ayrılması; şüphe ve kapalılığı gideren kesin delil ve açıklama |
| Çekirdek Özet 3 | Varlıklar ve hükümler arasındaki ontolojik ve hukuki sınırların netleşmesi; bilginin şüpheden arınarak hüccet niteliği kazanması |
| Kritik Hata Riski | Kökü sadece soyut bir açıklama veya salt iki nesne arasındaki geometrik ara olarak daraltmak; ayrıştırma ve ontolojik fark koyma boyutunu gözden kaçırmak |
Biliteral analiz
| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| بي | Bir mekân tutma, sınırla belirleme, ortaya çıkarma ve varlık sahasına koyma; nitekim barınma sınırını çizen بيت, yokluk sınırına geçişi anlatan بيد, renk ayrışmasını belirten بيض ve mülkiyet sınırını değiştiren بيع köklerinde bu çekirdek esastır | ن | Çekirdeğin belirleme ve ortaya çıkarma anlamına süreklilik, ayrılık mesafesi ve sınır çizme niteliği katarak iki nesne veya kavram arasında açık bir fasıla ve görünürlük oluşturmuştur |
Piktografik analiz
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ب | Ev, çadır | Belirli bir hacim, sınırlarla kuşatılmış iç alan ve varlığın korunduğu mekân |
| ي | El ve kol | İş yapma, uzanma, tasarrufta bulunma, iki yön arasında bağ veya mesafe kurma |
| ن | Filiz, balık | Süreklilik, ortaya çıkma, canlı bir hareketle beliriş ve uzanış |
| بين | Ev sınırının el uzatımıyla belirlenip belirgin bir hat boyunca açığa çıkarılması | Bir sınırdan diğer sınıra uzanan açık mesafeyi, iki şeyin arasına giren boşluğu ve bu boşluk sayesinde her iki tarafın sınırlarının bütünüyle görünür olmasını anlatır |
Tarihsel ve erken kullanım
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | İki nesne arasındaki mesafe ve boşluk; yay kirişinin yayın gövdesinden uzak durması; devenin sağımında diğer sağıcının karşısında veya ayrık duran sağımcı; dibi uzak kuyu |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Şair Ümeyye b. Ebî Âiz el-Hüzelî şiirinde göz erimi mesafesindeki arazi parçasını ifade etmek üzere bu kökü kullanmıştır: بِسَرْوِ حِمْيَرَ أبوالُ البغَالِ به / أَنَّى تَسَدّيتَ وَهْناً ذلك البِينَا |
| Erken Arapça kullanım | Ayrılık sabahı, devenin dirseğinin kaburgasından ayrık durması ve devenin iki sağıcısından birinin konumunu bildiren kullanım: يُبَشِّرُ مُسْتَـعـلِـياً بـائنٌ / من الحالبين بأَنْ لا غِرارا |
Kaynak Lisān al-ʿArab, Maqāyīs al-Lugha ve Kitābü’l-ʿAyn.
Sami etimolojik katman
Arapça بين kökü, Kuzeybatı Sami ve Güney Sami dillerinde hem edatlaşmış aralık ve mesafe bildiren biçimleriyle hem de ayrıştırma, anlama ve idrak etme fiilleriyle köklü bir ortak mirasa dayanır. İbranicede mülahaza etmek, ayırt etmek, anlamak ve zihnen tefrik etmek anlamına gelen בין (bīn) fiili ile iki şeyin arasını bildiren בֵּין (bên) edatı tam bir fonetik ve semantik denklik sergiler. Süryanicede de aynı şekilde aralık ve tefrik anlamı taşıyan ܒܝܢ (bayn / baynāt) biçimi kullanılır. Güney Arapça yazıtlarda da iki sınır veya hakemlik arasındaki mesafeyi ve ayrımı belirtir. Kökün Sami dillerindeki ortak semantik çekirdeği, iki nesne arasına giren fiziksel mesafenin zihne sağladığı tefrik imkânıdır; mesafe oluştuğunda nesneler birbirine karışmaktan kurtulur ve her biri kendi sınırlarıyla idrak edilir. Arapçada kök hem fiziksel ayrılığı ve aralığı hem de bu ayrılığın sağladığı kesin açıklığı, idraki ve delili ifade edecek biçimde zenginleşmiştir.
Güven Kesin
Kaynak Brown-Driver-Briggs, HALOT ve David Cohen, Dictionnaire des racines sémitiques.
Etimolojik analiz
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | Mesafe, aralık ve ayrılık bildiren somut kök | Fiziksel aralık anlamından zihni ayrıştırmaya, oradan da kapalılığı gideren kesin delile ve açık beyana geçilmiştir | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | İbranice bên/bīn, Süryanice bayn/baynāt | Hem fiziksel aralık edatı hem de zihni ayırt etme, anlama ve basiret fiili olarak ortak kök mirasıdır | Kesin |
| Daha geniş dilsel ilişki | Güney Arapça ve genel Afroasyatik paraleller | İki odak arasındaki aralık ve sınır çizgisi işlevi bölgesel Sami dillerinde kesintisiz korunmuştur | Güçlü |
Kaynak Brown-Driver-Briggs, Lisān al-ʿArab ve David Cohen.
Kardeş kökler
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| بين | Anlamlı | Aralık, ayrılma, açıklık | İki şey arasındaki mesafe, sınır ayrımı, açık delil ve beyan | Hedef kök; Kur'an'da geçer |
| بني | Anlamlı | Kurma, yükseltme, bina etme | Parçaları birbirine ekleyerek bir yapı meydana getirme, temel atma | Ters yönde terkip; Kur'an'da geçer |
| يبن | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde mühmel kabul edilir |
| ينب | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde mühmel kabul edilir |
| نبي | Anlamlı | Yükselme, haber verme | Yerden yükselme, yüksekten açık ve mühim haber getirme | Kur'an'da doğrudan türevleri geçer |
| نيب | Anlamlı | Yaşlanma, azı dişi çıkma | Azı dişinin belirmesi, devenin yaşlanıp olgunlaşması | Kur'an'da geçmez |
Komşu kökler ve zıt kök
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| بين | Merkez | Ayrışma ve açıklık | İki şey arasındaki mesafeyi koyarak her birini kendi sınırıyla apaçık kılmak | Hem fiziksel aralığı hem de şüpheyi gideren kesin kanıtı bildirir |
| فصل | Komşu | Ayırma ve kısımlara bölme | Bitişik olanı kesip ayırarak araya sınır çekme | Bir bütünü parçalara ayırma ve hüküm verme vurgusu öndedir |
| فرق | Komşu | Dağıtma ve ayrıştırma | Bir arada olanları farklı yönlere sevk ederek ayırma | Dağılma ve yönlerin başkalaşması öne çıkar |
| وضح | Komşu | Aydınlanma ve görünme | Işığın vurmasıyla bir şeyin çıplak gözle seçilir hale gelmesi | Fiziksel aydınlık ve görünürlük baskındır |
| شرح | Komşu | Açma ve genişletme | Kapalı veya dar olan bir yapıyı yararak genişletmek ve ferahlatmak | İçeriğin açılıp serilmesi anlamı hakimdir |
| لبس | Zıt | Karıştırma ve örtme | İki veya daha fazla şeyi birbirine katarak sınırlarını belirsizleştirmek | Gerçeğin üzerini şüpheyle örterek ayırt edilmez kılmak |
Başka dillerde anlam karşılıkları
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | بين | Aralık, ayrılma, açıklama, açık delil | Hem iki şeyin arasındaki fiziksel aralığı hem de zihni tefrik ve kesin kanıtı kapsar | Kesin |
| Latince | Inter, discernere, evidens | Arasında olma, ayırt etme, açıkça görünme | Inter aralık boyutunu, discernere zihni ayrımı, evidens ise apaçık oluşu verir | Güçlü |
| İngilizce | Between, distinct, clear, manifest | Arasında, belirgin, apaçık, ayrışmış | Between sadece aralığı, distinct ve manifest ise ayrışmadan doğan açıklığı karşılar | Güçlü |
| Almanca | Zwischen, deutlich, offenbar | Arasında, belirgin, aşikar | Zwischen mekânsal veya ilişkisel aralığı, deutlich ise sınırları belli netliği ifade eder | Güçlü |
| Fransızca | Entre, distinct, évident | Arasında, ayırt edilmiş, aşikâr | Entre ilişki aralığını, évident ise hiçbir şüpheye yer bırakmayan açıklığı verir | Güçlü |
Kaynak Oxford Latin Dictionary ve Cassell’s Latin-English Dictionary.
Vücûh ve nezâir
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| Zarf olarak بَيْنَ | İki şeyin arası, aralık, vasat | Mekânsal, zamansal veya ilişkisel olarak iki tarafın ortasını bildiren bağlamlar; örnek Bakara 2:66, En'âm 6:92 |
| İsim olarak بَيْن | Bağ, ilişki, kavuşma veya ayrılık | İnsanlar arasındaki bağın kopmasını veya iki şey arasındaki temasın kalkmasını anlatan ayetler; örnek En'âm 6:94 |
| مُبِينٌ ve الْمُبِينُ | Apaçık, gerçeği ortaya koyan, sınırları belirleyen | Vahyin, peygamberin, apaçık düşmanın veya hakikatin nitelendiği bağlamlar; örnek Yâsîn 36:69, Mâide 5:92 |
| بَيِّنَة ve بَيِّنَات | Kesin delil, mucize, şüpheyi gideren açık belge | Peygamberlere verilen hüccetler, vahiy hükümleri ve mucizeler; örnek Bakara 2:92, A'râf 7:85 |
| يُبَيِّنُ ve fiil formları | Açıklamak, ayırt edip bildirmek, sınırları göstermek | Hükümlerin, helal ve haram sınırlarının insanlara detaylandırıldığı ayetler; örnek Bakara 2:68, Mâide 5:89 |
Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Hüccet ve beyan teorisi | Aklın ve naklin getirdiği delillerin kesin bilgi (ilm-i yakîn) ifade etme yetisi | Şüpheyi kökten gideren kesin delil ve hakikati batıldan ayıran burhan |
| Fıkıh | Beyyine ve fesih (talak-ı bâin) | Davacının getirmekle yükümlü olduğu kesin kanıt; eşlerin evlilik bağının tamamen kesilip ayrılması | Hak iddialarını ispatlayan hukuki delil ile hukuki bağı tamamen koparan ayrılık hükmü |
| Tefsir | Tebyîn ve tefsir farkı | Kur'an'ın kendi kendini açıklaması ve Peygamber'in tebyîn görevi | Kapalı olanı açma, sınırları netleştirme ve ilahi maksadı şüphesiz biçimde bildirme |
| Hadis | Açıklık ve helal-haram sınırları | Helalin ve haramın açık olması, aralarındaki şüpheli şeylerin tefrik edilmesi | Çizgileri kesinleşmiş, tereddüt barındırmayan ilahi hüküm açıklığı |
Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Vahiy ve nübüvvet | Apaçık hüccet ve hakikat ölçüsü | Hak ile batılın arasına kesin sınır koyarak sorumluluğu başlatmak | Din, müphem temenniler üzerine değil sınırları gösterilmiş kesin beyanlar üzerine kurulur | Kesin |
| İlmi | Metodoloji ve epistemoloji | Ayrıştırma, kanıtlama ve berraklık | Verileri tasnif edip şüpheyi bilgiden ayıklayarak kesin bilgi üretmek | Bir bilginin ilim sayılması, sınırlarının açıkça tanımlanmış ve delillendirilmiş olmasına bağlıdır | Kesin |
| Siyasi | Hukuk ve adalet mekanizması | Taraflar arası adil mesafe ve yargılama | İki taraf arasında ayrım gözetmeksizin hakkı teslim etmek ve hududu korumak | Yargıç veya yönetici, tarafların arasında durarak aralarındaki ihtilafı açık delille çözer | Güçlü |
| İktisadi | Mülkiyet ve sözleşme hukuku | Hak sınırlarının ayrılması ve şeffaflık | Tarafların hak ve borç sınırlarını netleştirerek aldanma ve ihtilafı önlemek | Sözleşmelerde kapalılığın giderilmesi piyasada adaleti ve güveni sağlar | Güçlü |
Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Ayrık kümeler ve sinyal-gürültü oranı (SNR) | Birbirine karışmayan kümelerin ara kesitinin boş olması veya arka plan gürültüsünden ayrılan net sinyal yapısı | İki değer arasında ayrım yapılabilmesi için ölçülebilir bir aralık ve belirginlik eşiği zorunludur | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Toplumsal rol farklılaşması ve hukuki sınır | Sosyal aktörler arasındaki mesafenin ve hak tanımlarının belirginleşerek çatışmanın önlenmesi | Bireyler ve kurumlar arasındaki hukuki sınır ne kadar belirginse toplumsal düzen o kadar istikrarlıdır | Güçlü |
Yanlış daraltma ve kritik hata riski
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kökü sadece salt sözlü bir izahat veya geometrik olarak iki nesnenin ortası derekesine indirmek |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Kök; ontolojik varlık alanlarını, ahlaki tercihleri ve hak-batıl saflarını birbirinden ayıran, şüpheyi dağıtarak insanı sorumlu kılan kurucu bir sınır ve hüccettir |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Beyanı sadece dilsel açıklamaya indirgemek, Kur'an'ın getirdiği açık delillerin (beyyinat) ontolojik ve ahlaki ayrıştırıcı gücünü ve bağlayıcılığını görememeye yol açar |
Kur'an'ı anlama odaklı sonuç
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an'ın bizzat kendi mahiyetini (kitabun mübîn), peygamberin tebliğ metodunu (tebyîn) ve getirdiği mesajın epistemolojik değerini (beyyine) tanımlayan anahtar köktür |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Hukuki sınırların çizildiği ahkâm ayetlerinde, peygamberlerin kavimlerine karşı sunduğu meydan okuma sahnelerinde ve hak ile batılın ayrıştığı ahiret tasvirlerinde belirleyicidir |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Dinin gizemli, kapalı ve sadece ezoterik yollarla çözülebilen bir muamma olduğu zannını yıkarak dinin apaçık deliller ve sınırlarla bildirildiğini ispat eder |
Nihai sentez ve LaTeX modeli
- Somut anlamİki şey arasına mesafe girmesi, ayrılma, aralık ve bu aralık sayesinde sınırların belirginleşip görünür hale gelmesi.
- Soyut anlamŞüphe ve kapalılığın zail olması, iki kavram veya hüküm arasındaki sınırın hiçbir karışıklığa yer bırakmayacak biçimde netleşmesi ve kesinleşmesi.
- Sistematik karşılıkBilgiyi zandan, hakkı batıldan, helali haramdan ayıran ve her hak sahibinin sınırını tescil eden delillendirme ve ayrıştırma mekanizması.
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklamasıModelde ve iki ayrı varlığı, kavramı veya hükmü; bu iki unsur arasındaki mesafeyi ve ayrılık derecesini; aralarındaki karışıklığın sıfırlandığını gösteren gösterge fonksiyonunu; ve ise bu ayrılma sayesinde her iki unsurun sınırlarının tek tek berraklaşmasını ve apaçık hale gelmesini (, yani beyanı) sembolize eder.