حمل
ح - م - ل
KÖK- 64 geçiş
- 50 ayet
- 50 sîga
- 13 sözlük
Haml: İple yüklenen yük demektir. Eşeklere yüklenen yüktür. Vizr de yüklemektir ama insanların sırtına aldıkları yüktür. Daha çok sorumluluk yükü anlamına gelir. Haml daha çok maddi yüktür.devamı ›
Notlarım
Sözlükler(13)
★ Akevler SözlüğüTürkçe
Haml: İple yüklenen yük demektir. Eşeklere yüklenen yüktür. Vizr de yüklemektir ama insanların sırtına aldıkları yüktür. Daha çok sorumluluk yükü anlamına gelir. Haml daha çok maddi yüktür.
Kitâbu'l-'Ayn
Halîl b. Ahmed · 8. yyTR6.128 harfباب الحاء واللام والميم معهما
ح م ل، ح ل م، م ل ح، م ح ل، ل ح م كلهن مستعملات
حمل:
الحَمَلُ: الخَروف، والجميع الحُمْلانُ. والحَمَلُ: برُجْ ٌمن البُرُوج الاثنَيْ عشر.
والفعل حَمَلَ يَحْمِلُ حَمْلاً وحُمْلاناً. ويكون الحُمْلان أجْراً لما يُحْمَل.
والحُمْلان: ما يُحْمَلُ عليه من الدَّوابِّ في الهِبَة خاصَّةً.
وتقول: إني لأَحمِلُه على أمرٍ فما يَتَحَمَّل، وأُحَمِّله أمراً فما يَتَحَمَّل، وإنَّه
es-Sıhâh
Cevherî · 10. yyTR2.494 harfحَمَلْتُ الشيء على ظهري أَحْمِلُهُ حَمْلاً. ومنه قوله تعالى: "فإنَّه يَحْمِلُ يومَ القيامة وِمْراً. خالدينَ فيه وساءَ لهم يومَ القيامة حِمْلاً"، أي وِزْراً. وحَمَلَتِ المرأة والشجرُ حَمْلاً. ومنه قوله تعالى: "حَمَلَتْ حَمْلاً خفيفاً". قال ابن السكيت: الحَمْلُ ما كان في بطنٍ أو على رأس شجرةٍ. والحِمْلُ بالكسر: ما كان على ظهرٍ أو رأسٍ. يقال: امرأة حامِلٌ وحامِلَةٌ، إذا كانت حُبْلى. فمن قال حامِلٌ
Tehzîbu'l-Luğa
Ezherî · 10. yyTR yok28.570 harfح ل م
حمل ، حلم ، لحم ، لمح ، ملح ، محل : مستعملات .
حمل : قال الليث : الحَمَلُ الخروف والجميع الْحُمْلاَنُ . والحَمَلُ بُرْجٌ من بُرُوجِ السَّمَاءِ ، أوله الشَّرْطانِ وهما قرْنَا الحَمَل ثم البُطيْن
ثلاثة كَوَاكِب ثم الثُّريا وهي أَلْيَةُ الحَمَل ، هذه النجومُ على هذه الصفة تسمى حَمَلاً .
سلمة عن الفرَّاء : المُحَامِلُ الذي يَقْدر على جوابك فيدعُه إبقاءً على مودتك ، والمُجَامِل الذي لا يَقْدر
Mekâyîsü'l-Luğa
İbn Fâris · 11. yyTR10.007 harf(باب الحاء والميم وما يثلثهما)
(حمد) الحاء والميم والدال كلمةٌ واحدة وأصلٌ واحد يدلّ على خلاف الذمّ. يقال حَمِدْتُ فلاناً أحْمَدُه. ورجل محمود ومحمّد، إذا كثُرت خصاله المحمودة غيرُ المذمومة. قال الأعشى يمدح النعمان بن المنذر، ويقال إنه فضّله بكلمته هذه على سائر مَن مدحه يومئذ:
إليك أبيتَ اللّعنَ كانَ كَلاَلُها *** إلى الماجد الفَرْعِ الجَوادِ المُحَمَّدِ([1]) ولهذا [الذي] ذكرناه سمِّي نبينا
Müfredât
Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR2.566 harf- الحمل معنى واحد اعتبر في أشياء كثيرة، فسوي بين لفظه في فعل، وفرق بين كثير منها في مصادرها، فقيل في الأثقال المحمولة في الظاهر كالشيء المحمول على الظهر: حمل.
وفي الأثقال المحمولة في الباطن: حمل، كالولد في البطن، والماء في السحاب، والثمرة في الشجرة تشبيها بحمل المرأة، قال تعالى: ﴿وإن تدع مثقلة إلى حملها لا يحمل منه شيء﴾ [فاطر/18]، يقال: حملت الثقل والرسالة والوزر حملا، قال الله تعالى: {وليحملن
Esâsü'l-Belâğa
Zemahşerî · 12. yyTR2.116 harfح م ل
امرأة وشجرة ذات حمل.
وعلى ظهره حمل.
وامرأة حامل.
وحملـت الشـيء وحملنيـه غيـري فاحتملتـه وتحملتـه وهـذه حمـال محملـة.
وحاملـه الشـيء.
تقـول: حاملنـي هذا العكم وقد تحاملاه.
وأحملني يا فلان: أعني على الحمل.
وحمل على قرنه حملة صادقة.
ومرت الحمولة وهـي الإبـل التـي يحمـل عليهـا " ومـن الأنعـام حمولـة وفرشـاً ".
ومرت وعليها حمول وحمولة أي أحمال والتاء كالتي في
Lisânü'l-Arab
İbn Manzûr · 13. yyTR yok21.262 harfحَمَل الشيءَ يَحْمِله حَمْلاً وحُمْلاناً فهو مَحْمول وحَمِيل، واحْتَمَله؛ وقول النابغة:
فَحَمَلْتُ بَرَّة واحْتَمَلْتَ فَجَارِ
عَبَّر عن البَرَّة بالحَمْل، وعن الفَجْرة بالاحتمال، لأَن حَمْل البَرَّة بالإِضافة إِلى احتمال الفَجْرَة أَمر يسير ومُسْتَصْغَر؛ ومثله قول الله عز اسمه: لها ما كسبت وعليها ما اكتسبت، وهو مذكور في موضعه؛ وقول أَبي ذؤيب:
ما حُمِّل البُخْتِيُّ عام غِيَاره،
عليه الوسوقُ:
حَمَل الشيءَ يَحْمِله حَمْلاً وحُمْلاناً فهو مَحْمول وحَمِيل، واحْتَمَله؛ وقول النابغة: فَحَمَلْتُ بَرَّة واحْتَمَلْتَ فَجَارِ عَبَّر عن البَرَّة بالحَمْل، وعن الفَجْرة بالاحتمال، لأَن حَمْل البَرَّة بالإِضافة إِلى احتمال الفَجْرَة أَمر يسير ومُسْتَصْغَر؛ ومثله قول الله عز اسمه: لها ما كسبت وعليها ما اكتسبت، وهو مذكور في موضعه؛ وقول أَبي ذؤيب: ما حُمِّل البُخْتِيُّ عام غِيَاره، عليه الوسوقُ: بُرُّها وشَعِيرُها قال ابن سيده: إِنما حُمِّل في معنى ثُقِّل، ولذلك عَدَّاه بالباء؛ أَلا تراه قال بعد هذا: بأَثْقَل مما كُنْت حَمَّلت خالدا وفي الحديث: من حَمَل علينا السِّلاح فليس مِنَّا أَي من حَمَل السلاح على المسلمين لكونهم مسلمين فليس بمسلم، فإِن لم يحمله عليهم لإِجل كونهم مسلمين فقد اخْتُلِف فيه، فقيل: معناه ليس منا أَي ليس مثلنا، وقيل: ليس مُتَخَلِّقاً بأَخلاقنا ولا عاملاً بِسُنَّتِنا، وقوله عز وجل: وكأَيِّن من دابة لا تَحْمِل رزقَها؛ قال: معناه وكم من دابة لا تَدَّخِر رزقها إِنما تُصْبح فيرزقها الله. والحِمْل: ما حُمِل، والجمع أَحمال، وحَمَله على الدابة يَحْمِله حَمْلاً. والحُمْلان: ما يُحْمَل عليه من الدَّواب في الهِبَة خاصة. الأَزهري: ويكون الحُمْلان أَجْراً لما يُحْمَل. وحَمَلْت الشيء على ظهري أَحْمِله حَمْلاً. وفي التنزيل العزيز: فإِنه يَحْمِل يوم القيامة وِزْراً خالدين فيه وساءلهم يوم القيامة حِمْلاً؛ أَي وِزْراً. وحَمَله على الأَمر يَحْمِله حَمْلاً فانْحمل: أَغْراه به؛ وحَمَّله على الأَمر تَحْمِيلاً وحِمَّالاً فَتَحَمَّله تَحَمُّلاً وتِحِمَّالاً؛ قال سيبويه: أَرادوا في الفِعَّال أَن يَجِيئُوا به على الإِفْعال فكسروا أَوله وأَلحقوا الأَلف قبل آخر حرف فيه، ولم يريدوا أَن يُبْدِلوا حرفاً مكان حرف كما كان ذلك في أَفْعَل واسْتَفْعَل. وفي حديث عبد الملك في هَدْم الكعبة وما بنى ابنُ الزُّبَيْر منها: وَدِدت أَني تَرَكْتُه وما تَحَمَّل من الإِثم في هَدْم الكعبة وبنائها. وقوله عز وجل: إِنا عَرَضْنا الأَمانة على السموات والأَرض والجبال فأَبَيْن أَن يَحْمِلْنها وأَشْفَقْن منها وحَمَلها الإِنسان، قال الزجاج: معنى يَحْمِلْنها يَخُنَّها، والأَمانة هنا: الفرائض التي افترضها الله على آدم والطاعة والمعصية، وكذا جاء في التفسير والإِنسان هنا الكافر والمنافق، وقال أَبو إِسحق في الآية: إِن حقيقتها، والله أَعلم، أَن الله تعالى ائْتَمَن بني آدم على ما افترضه عليهم من طاعته وأْتَمَنَ السموات والأَرض والجبال بقوله: ائْتِيا طَوْعاً أَو كَرْهاً قالتا أَتَيْنا طائعين؛ فَعَرَّفنا الله تعالى أَن السموات والأَرض لمَ تَحْمِ الأَمانة أَي أَدَّتْها؛ وكل من خان الأَمانة فقد حَمَلها، وكذلك كل من أَثم فقد حَمَل الإِثْم؛ ومنه قوله تعالى: ولَيَحْمِلُنَّ أَثْقالَهم، الآية، فأَعْلم اللهُ تعالى أَن من باء بالإِثْم يسمى حَامِلاً للإِثم والسمواتُ والأَرض أَبَيْن أَن يَحْمِلْنها، يعني الأَمانة. وأَدَّيْنَها، وأَداؤها طاعةُ الله فيما أَمرها به والعملُ به وتركُ المعصية، وحَمَلها الإِنسان، قال الحسن: أَراد الكافر والمنافق حَمَلا الأَمانة أَي خانا ولم يُطِيعا، قال: فهذا المعنى، والله أَعلم، صحيح ومن أَطاع الله من الأَنبياء والصِّدِّيقين والمؤمنين فلا يقال كان ظَلُوماً جَهُولاً، قال: وتصديق ذلك ما يتلو هذا من قوله: ليعذب الله المنافقين والمنافقات، إِلى آخرها؛ قال أَبو منصور: وما علمت أَحداً شَرَح من تفسير هذه الآية ماشرحه أَبو إِسحق؛ قال: ومما يؤيد قوله في حَمْل الأَمانة إِنه خِيَانَتُها وترك أَدائها قول الشاعر: إِذا أَنت لم تَبْرَح تُؤَدِّي أَمانة، وتَحْمِل أُخْرَى، أَفْرَحَتْك الودائعُ أَراد بقوله وتَحْمل أُخرى أَي تَخُونها ولا تؤَدِّيها، يدل على ذلك قوله أَفْرَحَتْك الودائع أَي أَثْقَلَتْك الأَمانات التي تخونها ولا تُؤَدِّيها. وقوله تعالى: فإِنَّما عليه ما حُمِّل وعليكم ما حُمِّلْتم؛ فسره ثعلب فقال: على النبي، صلى الله عليه وسلم، ما أُحيَ إِليه وكُلِّف أَن يُنَبِّه عليه، وعليكم أَنتم الاتِّباع. وفي حديث عليّ: لا تُنَاظِروهم بالقرآن فإِن القرآن حَمَّال ذو وُجُوه أَي يُحْمَل عليه كُلُّ تأْويل فيحْتَمِله، وذو وجوه أَي ذو مَعَانٍ مختلفة. الأَزهري: وسمى الله عز وجل الإِثْم حِمْلاً فقال: وإِنْ تَدْعُ مُثْقَلةٌ إِلى حِمْلِها لا يُحْمَلْ منه شيء ولو كان ذا قُرْبَى؛ يقول: وإِن تَدْعٌ نفس مُثْقَلة بأَوزارها ذا قَرابة لها إِلى أَن يَحْمِل من أَوزارها شيئاً لم يَحْمِل من أَوزارها شيئاً. وفي حديث الطهارة: إِذا كان الماء قُلَّتَيْن لم يَحْمِل الخَبَث أَي لم يظهره ولم يَغْلب الخَبَثُ عليه، من قولهم فلان يَحْمِل غَضَبه (* قوله «فلان يحمل غضبه إلخ» هكذا في الأصل ومثله في النهاية، ولعل المناسب لا يحمل أو يظهر، باسقاط لا) أَي لا يُظْهِره؛ قال ابن الأَثير: والمعنى أَن الماء لا ينجس بوقوع الخبث فيه إِذا كان قُلَّتَين، وقيل: معنى لم يَحْمل خبثاً أَنه يدفعه عن نفسه، كما يقال فلان لا يَحْمِل الضَّيْم إِذا كان يأْباه ويدفعه عن نفسه، وقيل: معناه أَنه إِذا كان قُلَّتَين لم يَحْتَمِل أَن يقع فيه نجاسة لأَنه ينجس بوقوع الخبث فيه، فيكون على الأَول قد قصد أَوَّل مقادير المياه التي لا تنجس بوقوع النجاسة فيها، وهو ما بلغ القُلَّتين فصاعداً، وعلى الثاني قصد آخر المياه التي تنجس بوقوع النجاسة فيها، وهو ما انتهى في القلَّة إِلى القُلَّتَين، قال: والأَول هو القول، وبه قال من ذهب إِلى تحديد الماء بالقُلَّتَيْن، فأَما الثاني فلا. واحْتَمل الصنيعة: تَقَلَّدها وَشَكَرها، وكُلُّه من الحَمْل. وحَمَلَ فلاناً وتَحَمَّل به وعليه (* قوله «وتحمل به وعليه» عبارة الأساس: وتحملت بفلان على فلان أي استشفعت به إِليه) في الشفاعة والحاجة: اعْتَمد. والمَحْمِل، بفتح الميم: المُعْتَمَد، يقال: ما عليه مَحْمِل، مثل مَجْلِس، أَي مُعْتَمَد. وفي حديث قيس: تَحَمَّلْت بعَليّ على عُثْمان في أَمر أَي استشفعت به إِليه. وتَحامل في الأَمر وبه: تَكَلَّفه على مشقة وإِعْياءٍ. وتَحامل عليه: كَلَّفَه ما لا يُطِيق. واسْتَحْمَله نَفْسَه: حَمَّله حوائجه وأُموره؛ قال زهير: ومن لا يَزَلْ يَسْتَحْمِلُ الناسَ نَفْسَه، ولا يُغْنِها يَوْماً من الدَّهْرِ، يُسْأَم وفي الحديث: كان إِذا أَمَرَنا بالصدقة انطلق أَحَدُنا إِلى السوق فَتَحامل أَي تَكَلَّف الحَمْل بالأُجْرة ليَكْسِب ما يتصدَّق به. وتَحامَلْت الشيءَ: تَكَلَّفته على مَشَقَّة. وتَحامَلْت على نفسي إِذا تَكَلَّفت الشيءَ على مشقة. وفي الحديث الآخر: كُنَّا نُحامِل على ظهورنا أَي نَحْمِل لمن يَحْمِل لنا، من المُفاعَلَة، أَو هو من التَّحامُل. وفي حديث الفَرَع والعَتِيرة: إِذا اسْتَحْمَل ذَبَحْته فَتَصَدَّقت به أَي قَوِيَ على الحَمْل وأَطاقه، وهو اسْتَفْعل من الحَمْل؛ وقول يزيد بن الأَعور الشَّنِّي: مُسْتَحْمِلاً أَعْرَفَ قد تَبَنَّى يريد مُسْتَحْمِلاً سَناماً أَعْرَف عَظِيماً. وشهر مُسْتَحْمِل: يَحْمِل أَهْلَه في مشقة لا يكون كما ينبغي أَن يكون؛ عن ابن الأَ عرابي؛ قال: والعرب تقول إِذا نَحَر هِلال شَمالاً (* قوله «نحر هلال شمالاً» عبارة الأساس: نحر هلالاً شمال) كان
Kâmûsü'l-Muhît
Fîrûzâbâdî · 15. yyTR2.567 harf* ح م ل * * حَمَل * الشيء على ظهره و * حَمَلَتِ * المرأة والشجرة الكل من باب ضرب قلت وقوله تعالى ﴿فإنه يحمل يوم القيامة وزرا﴾ لا اختصاص له بالمحمول على الظهر وقوله تعالى ﴿وساء لهم يوم القيامة حملا﴾ لا دلالة فيه على المصدر لأنه اسم لمحمول وكذا قوله تعالى ﴿حملا خفيفا﴾ لا دلالة فيه على المصدر لأنه اسم للمحمول أيضا فاستشهاد الجوهري رحمه الله تعالى بالآيتين فيه نظر وقال الأزهري * حَمَل * الشيء
Tâcü'l-Arûs
Zebîdî · 18. yyTR18.010 harfحمله على ظهره يحمله حملا وحملانا بالضم فهو محمول وحميل ومنه قوله تعالى: فإنه يحمل يوم القيامة وزرا وقوله تعالى: فالحاملات وقرا يعني السحاب، وقوله تعالى: وكأين من دابة لا تحمل رزقها أي لا تدخر رزقها، إنما تصبح فيرزقها الله تعالى. واحتمله كذلك. قال الله تعالى: فاحتمل السيل زبدا رابيا . وقول النابغة:
فحملت برة واحتملت فجار
عبر عن البرة بالحمل، وعن الفجرة بالاحتمال؛ لأن حمل
Lane's Lexicon
Edward W. Lane · 19. yyTR yok35.947 harfحَمَلَهُ
1 حَمَلَهُ حمل حمله حملة , aor. حَمِلَ , inf. n. حَمْلٌ (S, Mgh, Msb, K, &c., in some copies of the S حِمْلٌ) and حُمْلَانٌ, (Mgh, K,) He bore it, carried it, took it up and carried it, conveyed it, or carried it off or away, (MA,) عَلَى ظَهْرِهِ (S, MA,) upon his back, or عَلَى رَأْسِهِ upon his head; (MA;) and ↓ احتملهُ signifies the same: (Msb, K:) or the latter is used in relation to
Salmone
H. Anthony Salmone · 19. yyTR2.641 harfحَمَلَ
حَمَلَ I ( n. ac. حَمْل 1 , حُمْلَاْن 35 ),
a. Bore, carried; supported.
c. Knew by heart.
d. Made ( charge, attack ).
e. ( n. ac. حَمْل 1 ), Was, became pregnant, conceived.
f. Bore, produced fruit.
g. Swelled, overflowed ( river ).
h. Mounted, provided with a beast.
i. ( n. ac. حَمَاْلَة 22t ) [ Bi ], Made himself responsible for, guaranteed.
j. [ acc. & 'Ala ], Urged
Kitâbullâh
Kur'an kullanımından türetilmişTR73.977 harfحمل
حَمَلَ - يَحْمِلُ- حِمْل- حَمْل- أحْمال- حَامِل- حَامِلة- حَامِلات- حَمُوْل- حَمُوْلَة- حَمَّال- حَمَّالَة - حَمَّل - يُحَمِّل ، حُمِّلَ - يُحَمَّلُ - احْتَمَلَ - يَحْتَمِلُ
حَمَلَ - يَحْمِلُ + كائن - كائناً أو شيئاً أو أمراً: يرفعه إليه ويصحبه ويبقيه معه ويسير به
حَمَلَ - يَحْمِلُ + كائن + أمراً: تحمله: صحبه وناله من أثره وظل يلازمه
Sîgalar(50)
- تَحْمِلُTaşır(تَفْعِلُ)×4
- حَمَلْنَاTaşıdık(فَعَلْنَا)×3
- تَحْمِلُهُOnu taşır(تَفْعِلُهُ)×2
- تَحْمِلْYükleme+1 anlam(تَفْعِلْ)×2
- تُحْمَلُونَBindirilirsiniz(تُفْعَلُونَ)×2
- حَمَلَتْTaşıdı(فَعَلَتْ)×2
- حَمَلَتْهُOnu taşıdı(فَعَلَتْهُ)×2
- حَمْلٍYük(فَعْلٍ)×2
- حَمْلَهُنَّOnların yükü(فَعْلِهُنَّ)×2
- يَحْمِلُTaşır(يَفْعِلُ)×2
Mücavir kökler86 mücavir (313 toplam)
- وضع
6 ortak ayet · Koyar
- وزر
5 ortak ayet · Kemiksiz et parçası demektir
- ثقل
4 ortak ayet · Terazinin karşı kefesine konan taş demektir
- ذرر
4 ortak ayet · Zerre toz demektir
- خطأ
3 ortak ayet · Hata : Hatve, çizgi ve adım anlamına gelir
- رضع
2 ortak ayet · Rda (re,dat,ayn) memede biberon, süt
- فلك
3 ortak ayet · Fülk (kef), İğ topacı demektir
- أنث
3 ortak ayet · Eğildiği zaman tekrar eski yerine gelen demir gibi şeylere…
- بهت
2 ortak ayet · Mehd beşik demektir
- شكر
4 ortak ayet · Sütle dolu memedir
- بلغ
4 ortak ayet · İş ayakkabısı
- شهر
2 ortak ayet · Kamer gökteki ayın kütlesi demektir
Geçtiği ayetler(50)
اللَّهُ يَعْلَمُ مَا تَحْمِلُ كُلُّ أُنْثَى وَمَا تَغِيضُ الْأَرْحَامُ وَمَا تَزْدَادُ وَكُلُّ شَيْءٍ عِنْدَهُ بِمِقْدَارٍ
TaşırAllah; her dişinin neyi yüklendiğini ve rahimlerin neyi eksiltip artırdığını bilir. O’nun katında her şey bir ölçüye göredir.
وَكَأَيِّنْ مِنْ دَابَّةٍ لَا تَحْمِلُ رِزْقَهَا اللَّهُ يَرْزُقُهَا وَإِيَّاكُمْ وَهُوَ السَّمِيعُ الْعَلِيمُ
TaşırNice canlı vardır ki; rızkını kendi taşımaz. Sizin de, onların da rızkını Allah verir. Ve O; Semi’dir, Alim’dir.
… تُرَابٍ ثُمَّ مِنْ نُطْفَةٍ ثُمَّ جَعَلَكُمْ أَزْوَاجًا وَمَا تَحْمِلُ مِنْ أُنْثَى وَلَا تَضَعُ إِلَّا بِعِلْمِهِ وَمَا يُعَمَّرُ …
TaşırAllah, sizi topraktan yaratmıştır, sonra bir damla sudan sonra da sizleri çiftler olarak var etmiştir. Hiç bir dişi O’nun bilgisi olmadan hamile kalmaz ve doğum yapmaz. Bir ömürlünün çok yaşaması ve ömrünün azalması ancak kitabdadır. Muhakkak ki bu; Allah’ a pek kolaydır.
… السَّاعَةِ وَمَا تَخْرُجُ مِنْ ثَمَرَاتٍ مِنْ أَكْمَامِهَا وَمَا تَحْمِلُ مِنْ أُنْثَى وَلَا تَضَعُ إِلَّا بِعِلْمِهِ وَيَوْمَ يُنَادِيهِمْ …
TaşırKıyamet saatının bilgisi, ancak O’na aittir. O’nun ilmi olmadıkça hiç bir meyve tomurcuklarından çıkmaz. Hiç bir dişi gebe kalmaz ve doğurmaz. Onlara: Nerede Benim ortaklarım? diye seslendiği gün derler ki: Bizden hiç bir şahid olmadığını Sana arzederiz.
Kök analizi
Kök tanımı ve çekirdek özet
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | حمل |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Belirgin fark tespit edilmedi |
| Bağlamsal Yakın Kökler | وزر, ثقل, كلف |
| Zıt Kök | وضع |
| Çekirdek Özet 1 | Bir nesneyi yerden kaldırarak üstlenmek, sırtta, karında veya binek üzerinde taşımak |
| Çekirdek Özet 2 | Emanet, vahiy, günah ve döl gibi maddi veya manevi ağırlıkları varlığında barındırıp götürmek |
| Çekirdek Özet 3 | Taşıma kapasitesine bağlı olarak sorumluluk, aktarım ve hukuki tazmin borcunun doğması |
| Kritik Hata Riski | Kökün yalnızca fiziksel hamallık veya biyolojik gebelik olarak daraltılıp emanet ve risalet gibi varoluşsal yükümlülük boyutunun göz ardı edilmesi |
Biliteral analiz
| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| حم | Isı, hararet, yoğunlaşma, kaynama, içsel doluluk ve siyahlaşma; nitekim حمم kömürleşmeyi, حمأ ısınmış kokulu balçığı, حمد içten gelen övgü yoğunluğunu, حمي hararet ve himayeyi ifade eder | ل | Lisan veya bağlama unsuru eklenerek içteki hararet ve yoğunluğun hareket ettirilmesi, bir ağırlığın yukarı kaldırılarak sevk edilmesi ve taşınması anlamı oluşmuştur |
Piktografik analiz
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ح | Çit, duvar; çevirme, koruma, ayırma | Taşınacak nesneyi çevreleme, onu kuşatarak bünyeye alma ve koruma sınırını kurar |
| م | Su; akış, çokluk, derinlik | Taşıyıcı bünyenin içsel sıvı ve canlılık haznesini, akıcı ağırlığı ve doluluğu simgeler |
| ل | Çoban değneği, üvendire; yöneltme, öğretme, bağlama | Yükün bir hedefe doğru sevk edilmesini, yönlendirilmesini ve denetimli aktarımını sağlar |
| حمل | Çevrelenmiş bir ağırlığın sevk edilerek taşınması | Nesnenin veya canlının bünye içine alınıp kuşatılarak belirli bir yöne doğru taşınması hareketidir |
Tarihsel ve erken kullanım
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Bir ağırlığı yerden kaldırıp sırtta, omuzda taşımak; hayvanın sırtına yük vurmak; kadının veya dişi hayvanın rahminde yavru taşıması; ağacın meyve vermesi |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Şair el-A'şâ bir beytinde yüklenme ve öfkenin taşınması anlamında şöyle der: لا أعرفنك إن جدت عداوتنا / والتمس النصر منكم عوض تحتمل |
| Erken Arapça kullanım | Muhadram şair Ebû Züeyb el-Hüzelî yük vurulmuş deve tasvirinde kökü şöyle kullanır: ما حمل البختي عام غياره / عليه الوسوق برها وشعيرها |
Kaynak Maqāyīs al-Lugha, Kitābü’l-ʿAyn, Lisān al-ʿArab.
Sami etimolojik katman
Sami dil ailesinde حمل kökü merkezi bir konuma sahiptir ve özellikle Batı Sami dillerinde yük taşımak, gebe kalmak ve borç üstlenmek anlam haritasını korur. İbranicede yer alan חמל (hamal) biçimi daha çok acıma, esirgeme ve yükünü hafifletme nüansına kaymışken, Arapçada kök birincil fiziksel anlamı olan kaldırma ve nakletme fiilini eksiksiz sürdürmüştür. Süryanicede ܚܡܠ (hmal) kökü toplamak, saklamak, muhafaza etmek ve bir ambar gibi içine almak anlamlarını taşır ki bu durum Arapçadaki haml (rahimde taşıma) ile doğrudan semantik örtüşme gösterir. Arapçada kökün kazandığı özgün açılım, yükün hem harici (sırttaki yük / hıml) hem de dahili (karındaki yavru, ağaçtaki meyve / haml) ayrımıyla son derece dakik bir morfo-semantik sisteme kavuşturulmuş olmasıdır.
Güven Kesin
Kaynak Brown-Driver-Briggs, Payne Smith, Maqāyīs al-Lugha.
Etimolojik analiz
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | Bir nesneyi yerden kaldırarak taşımak | Harici yükler için kesreli mastar حمل, dahili yükler ve döl için fethalı mastar حمل türetilerek fiziksel ayrım korunmuştur | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | İbranice חמל ve Süryanice ܚܡܠ kökleri | Süryanicede depolamak ve içine alıp korumak, İbranicede ise esirgemek ve şefkatle yükünü üstlenmek anlamları mevcuttur | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Afro-Asyatik katmanda muhafaza ve taşıma | Çöl ve göçebe kültüründe yük hayvanına denk vurma ve kervan yürütme pratikleriyle semantik olarak genişlemiştir | Muhtemel |
Kaynak Payne Smith Syriac Lexicon, Hebrew and English Lexicon (BDB), Lisān al-ʿArab.
Kardeş kökler
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| حمل | Anlamlı | Taşımak, yüklenmek | Bir ağırlığı sırtında, karnında veya binek üzerinde bir yerden bir yere nakletmek | Hedef kök; Kur'an'da geçer |
| حلم | Anlamlı | Olgunlaşmak, rüya görmek, yumuşak huylu olmak | Nefsin dürtülerini içine alıp kontrol etmesi, öfkesini taşıyıp sabretmesi | Hedef kökle içsel taşıma ve sabır bakımından anlamdaştır; Kur'an'da geçer |
| محل | Anlamlı | Kuraklık, kıtlık, güçsüzlük | Toprağın mahsul taşımaması, verimsizleşmesi ve hile ile çekiştirme | Hedef kökün bereket ve meyve taşıma anlamına zıttır; Kur'an'da geçer |
| ملح | Anlamlı | Tuzlu olmak, beyazlaşmak, güzellik | Suyun ve yiyeceğin mineral yükünü taşıyarak lezzetlenmesi | Kur'an'da geçer |
| لحم | Anlamlı | Et, birbirine kaynama, bitiştirme | Bedenin kemik üzerine yüklediği doku, dokuma kumaşın atkısı | Kur'an'da geçer |
| لمح | Anlamlı | Hızlıca bakmak, parıldamak | Gözün ışığı veya sureti anlık olarak yakalayıp taşıması | Kur'an'da geçer |
Komşu kökler ve zıt kök
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| حمل | Merkez | Genel taşıma ve yüklenme | Ağırlığı ister içeride ister dışarıda olsun kaldırıp bir hedefe doğru nakletmek | Maddi, biyolojik ve ahlaki her türlü yükü kapsayan üst kavramdır |
| وزر | Komşu | Ağır günah ve sorumluluk yükü | Kişinin sırtına binen, taşınması zor ve cezai karşılığı olan günah yükü | Genellikle kaçınılması gereken manevi ve cezai ağırlıkları ifade eder |
| ثقل | Komşu | Ağırlık ve meşakkat | Nesnenin tartıda veya zihinde ağır basması, hafifliğin zıddı olması | Ağırlığın taşınmasından ziyade bizatihi yerçekimine dönük kütlesine odaklanır |
| كلف | Komşu | Yükümlülük ve külfet | Kişiye zor gelen bir işin sorumluluğunu zorunlu olarak yüklemek | Taşıma eyleminden çok mükellefiyetin getirdiği zorluk ve meşakkati vurgular |
| وضع | Zıt | Bırakmak, indirmek, doğurmak | Yükü üzerinden atmak, yere koymak veya dölü rahimden dışarı çıkarmak | Haml eyleminin tam karşıtı olarak ağırlıktan kurtulmayı ifade eder |
Başka dillerde anlam karşılıkları
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | حمل | Taşımak, gebe olmak, yüklenmek | Bir ağırlığı kaldırma, döl taşıma ve sorumluluk alma anlamlarının tümünü kuşatır | Kesin |
| Latince | portare, gestare, tolerare | Taşımak, gebe olmak, tahammül etmek | Portare fiziksel nakli, gestare gebelik ve içsel taşımayı, tolerare ise sabırla yüklenmeyi karşılar | Güçlü |
| İngilizce | to carry, to bear, to convey | Taşımak, yüklenmek, doğurmak | To bear ahlaki ve biyolojik yüklenmeyi, to carry fiziksel nakli ifade eder | Kesin |
| Almanca | tragen, ertragen, beladen | Taşımak, tahammül etmek, yüklemek | Tragen hem gebelik hem yük taşımayı verir; kökün zenginliğini yüksek oranda karşılar | Güçlü |
| Fransızca | porter, supporter, concevoir | Taşımak, katlanmak, gebe kalmak | Porter fiziksel ve manevi yüklenmeyi, supporter meşakkate tahammülü belirtir | Güçlü |
Kaynak Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch, Collins Robert French Dictionary.
Vücûh ve nezâir
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| حَمَلَتْهُ / حَمْلًا | Biyolojik gebelik ve döl taşıma | Anne karnında ceninin meşakkatle taşınması bağlamı (Lokmân 31:14, el-Ahkāf 46:15) |
| حَمَلْنَا / تُحْمَلُونَ | Gemilerde ve bineklerde taşınma | İnsanoğlunun karada ve denizde ilahi lütufla nakledilmesi bağlamı (el-İsrâ 17:3, el-Mü'minûn 23:22) |
| حَمَلَهَا | İlahi emaneti ve hilafeti üstlenme | Varlığın çekindiği sorumluluğun insan tarafından yüklenilmesi bağlamı (el-Ahzâb 33:72) |
| حُمِّلُوا | İlahi vahyi ve kitabı yaşama görevi | Kendilerine Tevrat verilip de onun gereğini yerine getirmeyenler bağlamı (el-Cum'a 62:5) |
| يَحْمِلُونَ أَوْزَارَهُمْ | Günah ve vebal yükünün ahirette taşınması | Kişilerin kendi sapkınlıklarının ve saptırdıklarının cezasını yüklenmesi bağlamı (el-En'âm 6:31, en-Nahl 16:25) |
| لَا تُحَمِّلْنَا | Güç yetirilemeyen teklif ve külfet | İnsanın kapasitesini aşan ağır cezai veya fıkhi yükümlülüklerden sığınma bağlamı (el-Bakara 2:286) |
Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | İlahi teklif, emanet ve sorumluluk | Teklif-i mâ lâ yutâk (güç yetirilemeyen yük) ve emanetin mahiyeti meselesi | İnsanın irade ve kesb kapasitesine göre sorumluluk yüklenmesi |
| Fıkıh | Hâmil olma, gebelik, nafaka ve kefalet (hamâle) | Hâmile kadının iddeti, ceninin mirası ve başkasının borcuna kefil olma borcu | Hukuki hak ve borçların taşınması, teminat altına alınması |
| Tefsir | Kitap yüklü merkep ve emanet metaforu | İlim ile amelin ayrışması, vahyî bilginin eyleme dönüşmeden taşınması eleştirisi | Zihni veya bedeni naklin ahlaki ve fiili idrakle bütünleşmesi zarureti |
| Hadis | Silah taşımak, cenaze taşımak ve diyet üstlenmek | Müslümanlara silah çekme yasağı ve asabenin diyeti yüklenmesi ahkâmı | Toplumsal emniyetin korunması ve kolektif sorumluluğun üstlenilmesi |
Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Emanet ve teklif | Hilafet ve ibadet mükellefiyeti | İlahî iradenin yeryüzünde temsilini ve ahlaki yükümlülüğü taşımak | Varlığın kaçındığı ontolojik sorumluluğu insanın bilfiil üzerine almasıdır | Kesin |
| İlmi | Bilgi aktarımı ve metodoloji | Rivayet ve dirayet nakli | Bilginin sadece hafızada taşınmayıp amele ve üretime dönüştürülmesi | Bilgiyi anlamadan taşıyanlar Tevrat yüklü merkep metaforuyla uyarılmıştır | Güçlü |
| Siyasi | Kamu yönetimi ve kamu otoritesi | Meşru egemenlik ve velayet yükü | Toplumun asayiş, adalet ve savunma külfetini idarecinin üstlenmesi | İktidar, güç kullanma imtiyazı değil toplumun ortak yükünü omuzlama görevidir | Güçlü |
| İktisadi | Ticaret, lojistik ve kefalet | Nakliye kapasitesi ve borç garantisi | Malların dolaşımı, taşıma ücreti ve mali risklerin garanti edilmesi | Hammaddenin pazara taşınması ve borcun kefalet (hamâle) yoluyla üstlenilmesidir | Güçlü |
Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Taşıma kapasitesi (carrying capacity) ve vektörel yük transferi | Bir sistemin, yapının veya iletkenin kırılma ya da çökme olmaksızın taşıyabileceği maksimum yük sınırı | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Hukuki ve ahlaki sorumluluğun tahakkuku (accountability) | Bireyin veya kurumun eylemlerinin hukuki neticelerini ve tazmin yükünü üstlenmesi mekanizması | Kesin |
Yanlış daraltma ve kritik hata riski
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kökün sadece kargo taşımacılığı, fiziksel bir cismin yer değiştirmesi veya salt kadınlara özgü biyolojik gebelik olarak algılanması |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Fiziksel nakliyenin yanı sıra emanetin yüklenilmesi, ilahi vahyin sorumluluğu, günahın vebali ve varoluşsal teklifin üstlenilmesini kuşatan çok katmanlı yapı |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | emanet ve teklif ayetlerinin (el-Ahzâb 33:72, el-Cum'a 62:5) pasif ve soyut bir kadercilikle okunması, vahyî bilginin hayata geçirilme mesuliyetinin ihmal edilmesi |
Kur'an'ı anlama odaklı sonuç
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an'ın insan tanımını (emaneti yüklenen varlık), peygamberlik misyonunu (ağır vahyi taşıma) ve ahiret adaletini (kimsenin başkasının günahını taşımaması ilkesi) kuran kurucu bir köktür. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Emanet ayetinde (el-Ahzâb 33:72), amelsiz ilmi yeren benzetmede (el-Cum'a 62:5), ferdi sorumluluk bildiren adaletin temel ilkelerinde (el-İsrâ 17:15, Fâtır 35:18) ve yaratılış/şükür bağlamındaki binek ayetlerinde. |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Günahların başkasına devredilebileceği veya soyut bir inançla sorumluluktan kurtulunabileceği zannını yıkar; bilginin kuru bir ezber değil taşınması ve gereği yapılması gereken bir yük olduğunu gösterir. |
Nihai sentez ve LaTeX modeli
- Somut anlamBir ağırlığı yerden kaldırarak sırtında, karnında veya binek üzerinde bir noktadan diğerine taşımak; rahimde döl barındırmak.
- Soyut anlamİlahi teklif, ahlaki emanet, vahyî görev veya günah vebalini irade ve bilinçle yüklenip sonucuna katlanmak.
- Sistematik karşılıkBir sistemin taşıma kapasitesi ile üzerine yüklenen harici sorumluluk ve risk arasındaki denge ve aktarım dinamiği.
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklamasıFormülde toplam yüklenme ve taşıma sürecini, zamana bağlı taşınan içeriğin fonksiyonunu, yükün üstlenildiği başlangıç anını, yükün indirildiği veya hesabının verildiği nihai anı simgeler. sisteme binen her bir ferdi sorumluluk, teklif veya ağırlık unsurunu, ise taşımaya güç yetirilen azami kapasite sınırını ifade eder; toplam yük kapasiteyi aştığında teklif-i mâ lâ yutâk sınırına ulaşılmış olur.