حمل

Klavye kısayolları

Ara
/
Yeni not
n
Önceki / sonraki ayet
[ ]
Okuma modu
f
Graf modu
g
Kur'an evreni
e
Kapat / geri
Esc
Grafiği atla

Kök ağı

Kök ağı: ح-م-ل50 sîga, 86 mücavir kök, 50 ayet, 29 sure; sîgalar ve mücavir kökler Sîgalar ve Mücavir kökler kartlarında, ayetler Ayetler kartında liste olarak var.ثقلبلغحَمَلَتْتَحْمِلْحملوضعوزرحَمْلَهُنَّوصيحَمَلَتْهُتَحْمِلُتَحْمِلُهُذررفلكيَحْمِلُونَشهر

KökSîga 50Ayet 50Sure 29Mücavir 86

▶ Ağı aç (3B)

حمل

ح - م - ل

KÖK
  • 64 geçiş
  • 50 ayet
  • 50 sîga
  • 13 sözlük

Haml: İple yüklenen yük demektir. Eşeklere yüklenen yüktür. Vizr de yüklemektir ama insanların sırtına aldıkları yüktür. Daha çok sorumluluk yükü anlamına gelir. Haml daha çok maddi yüktür.devamı ›

Notlarım

Sözlükler(13)

★ Akevler SözlüğüTürkçe

Haml: İple yüklenen yük demektir. Eşeklere yüklenen yüktür. Vizr de yüklemektir ama insanların sırtına aldıkları yüktür. Daha çok sorumluluk yükü anlamına gelir. Haml daha çok maddi yüktür.

Kitâbu'l-'Ayn

Halîl b. Ahmed · 8. yyTR6.128 harf
باب الحاء واللام والميم معهما ح م ل، ح ل م، م ل ح، م ح ل، ل ح م كلهن مستعملات حمل: الحَمَلُ: الخَروف، والجميع الحُمْلانُ. والحَمَلُ: برُجْ ٌمن البُرُوج الاثنَيْ عشر. والفعل حَمَلَ يَحْمِلُ حَمْلاً وحُمْلاناً. ويكون الحُمْلان أجْراً لما يُحْمَل. والحُمْلان: ما يُحْمَلُ عليه من الدَّوابِّ في الهِبَة خاصَّةً. وتقول: إني لأَحمِلُه على أمرٍ فما يَتَحَمَّل، وأُحَمِّله أمراً فما يَتَحَمَّل، وإنَّه
Tamamını oku

es-Sıhâh

Cevherî · 10. yyTR2.494 harf
حَمَلْتُ الشيء على ظهري أَحْمِلُهُ حَمْلاً. ومنه قوله تعالى: "فإنَّه يَحْمِلُ يومَ القيامة وِمْراً. خالدينَ فيه وساءَ لهم يومَ القيامة حِمْلاً"، أي وِزْراً. وحَمَلَتِ المرأة والشجرُ حَمْلاً. ومنه قوله تعالى: "حَمَلَتْ حَمْلاً خفيفاً". قال ابن السكيت: الحَمْلُ ما كان في بطنٍ أو على رأس شجرةٍ. والحِمْلُ بالكسر: ما كان على ظهرٍ أو رأسٍ. يقال: امرأة حامِلٌ وحامِلَةٌ، إذا كانت حُبْلى. فمن قال حامِلٌ
Tamamını oku

Tehzîbu'l-Luğa

Ezherî · 10. yyTR yok28.570 harf
ح ل م حمل ، حلم ، لحم ، لمح ، ملح ، محل : مستعملات . حمل : قال الليث : الحَمَلُ الخروف والجميع الْحُمْلاَنُ . والحَمَلُ بُرْجٌ من بُرُوجِ السَّمَاءِ ، أوله الشَّرْطانِ وهما قرْنَا الحَمَل ثم البُطيْن ثلاثة كَوَاكِب ثم الثُّريا وهي أَلْيَةُ الحَمَل ، هذه النجومُ على هذه الصفة تسمى حَمَلاً . سلمة عن الفرَّاء : المُحَامِلُ الذي يَقْدر على جوابك فيدعُه إبقاءً على مودتك ، والمُجَامِل الذي لا يَقْدر
Tamamını oku

Mekâyîsü'l-Luğa

İbn Fâris · 11. yyTR10.007 harf
(باب الحاء والميم وما يثلثهما) (حمد) الحاء والميم والدال كلمةٌ واحدة وأصلٌ واحد يدلّ على خلاف الذمّ. يقال حَمِدْتُ فلاناً أحْمَدُه. ورجل محمود ومحمّد، إذا كثُرت خصاله المحمودة غيرُ المذمومة. قال الأعشى يمدح النعمان بن المنذر، ويقال إنه فضّله بكلمته هذه على سائر مَن مدحه يومئذ: إليك أبيتَ اللّعنَ كانَ كَلاَلُها *** إلى الماجد الفَرْعِ الجَوادِ المُحَمَّدِ([1]) ولهذا [الذي] ذكرناه سمِّي نبينا
Maddenin bağlantısı

(باب الحاء والميم وما يثلثهما) (حمد) الحاء والميم والدال كلمةٌ واحدة وأصلٌ واحد يدلّ على خلاف الذمّ. يقال حَمِدْتُ فلاناً أحْمَدُه. ورجل محمود ومحمّد، إذا كثُرت خصاله المحمودة غيرُ المذمومة. قال الأعشى يمدح النعمان بن المنذر، ويقال إنه فضّله بكلمته هذه على سائر مَن مدحه يومئذ: إليك أبيتَ اللّعنَ كانَ كَلاَلُها *** إلى الماجد الفَرْعِ الجَوادِ المُحَمَّدِ([1]) ولهذا [الذي] ذكرناه سمِّي نبينا مُحَمَّداً صلى الله عليه وآله وسلم. ويقول العرب: حُمَاداك أن تفعلَ كذا، أي غايتُك وفعلُك المحمودُ منك غيرُ المذموم. ويقال أحمَدْتُ فلاناً، إذا وجدتَه محموداً، كما يقال أبخلْتُه إذا وجدتَه بخيلا، وأعجزته [إذا وجدتَه] عاجزاً. وهذا قياسٌ مطّردٌ في سائر الصفات. وأهْيَجْت المكانَ، إذا وجدتَه هائجاً قد يبِس نباتُه. قال: * وأهْيَج الخَلْصاءَ من ذات البُرَقْ([2]) * فإنْ سأل سائلٌ عن قولهم في صوت التهاب النار الحَمدَة؛ قيل له: هذا ليس من الباب؛ لأنه من المقلوب وأصله حَدَمة. وقد ذكرت في موضعها. (حمر) الحاء والميم والراء أصلٌ واحدٌ عندي، وهو من الذي يعرف بالحُمْرة. وقد يجوز أن يُجعَل أصلين: أحدهما هذا، والآخر جنسٌ من الدوابّ. فالأوّل الحُمْرة في الألوان، وهي معروفة. والعرب *تقول: "الحسن أحمر" يقال ذلك لأنّ النفوسَ كلَّها لا تكاد تكره الحمرة. وتقول رجل أحمر، وأحامر([3]) فإن أردت اللونَ قلت حُمر. وحجّة الأحامرة قول الأعشى: إنّ الأحامرةَ الثلاثة أهلكَتْ *** مالي وكنت بهنّ قِدْما مُولَعا([4]) ذهب بالأحامرة مذهب الأسماء، ولم يَذهب بها مذهبَ الصفات. ولو ذهب بها مذهب الصفات لقال حُمْرٌ. والحمراء: العَجَم، سُمُّوا بذلك لأنّ الشّقْرة أغلبُ الألوان عليهم. ومن ذلك قولهم لعليّ رضي الله عنه: "غلبَتْنا عليك هذه الحمراء". ويقال موتٌ أحمرُ، وذلك إذا وُصِف بالشدّة. وقال عليّ: "كُنّا إذا احمرّ البأسُ اتقّينا بِرسولِ الله صلى الله عليه وسلم، فلم يكن أَحَدٌ منا أقربَ إلى العَدُوّ منه". ومن الباب قولهم: وَطْأةٌ حمراء؛ وذلك إذا كانتْ جديدة؛ ووَطْأة دهماء، إذا كانت قديمةً دارسة. ويقال سنةٌ حمراء شديدة، ولذلك يقال لشدة القيْظ حَمَارَّة. وإنَّما قيل هذا لأنّ أعجبَ الألوان إليهم الحمرة. إذا كان كذا وبالغُوا([5]) في وصفِ شيءٍ ذكروه بالحُمْرة، أو بلفظةٍ تشبه الحمرة. فأمّا قولُهم للذي لا سلاحَ معه أحمر، فممكن [أن يكون] ذلك تشبيهاً لـه بالعجم، وليست فيهم شجاعة مذكورة كشجاعة العرب. وقال: * وتَشْقَى الرّماحُ بالضَّياطرةِ الحُمْرِ([6]) * الضياطرة: جمع ضَيْطار، وهو الجبان العظيم الخَلْق الذي لا يُحسن حملَ السِّلاح. قال: تعرَّضَ ضَيطارُو فُعالةَ دونَنا *** وما خَيْرُ ضَيطارٍ يقلِّب مِسطَحا([7]) وقولهم غيث حِمِرٌّ، إذا كان شديداً يقشِر الأرض. وهو من هذا الذي ذكرناه من باب المبالغة. وأمّا الأصل الثاني فالحِمار معروف، يقال حمار وحَمير وحُمُر وحُمُرات، كما يقال صعيد وصُعُد وصُعُدات. قال: إذا غَرّد المُكَّاء في غير روضةٍ *** فويلٌ لأهل الشَّاء والحُمُراتِ([8]) يقول: إذا أجدبَ الزّمانُ ولم تكن روضة فغرَّد([9]) في غير روضةٍ، فويلٌ لأهل الشاء والحمرات. وممّا يحمل على هذا الباب قولُهم لدويْبّة: حِمارُ قَبَّانٍَ. قال: يا عجبَا لقد رأيتُ عجَبَا *** حمارَ قَبَّانٍَ يسوقُ أرنبا([10])ومنه الحِمار، وهو شيءٌ يُجعَل حول الحوض لئلا يسيل ماؤُه، والجمع حمائر. قال الشاعر: ومُبْلِد بين مَوْمَاةٍ بمَهْلُِكَةٍ *** جاوزتُه بِعَلاةِ الخَلْق عِلْيَانِ([11])كأنَّما الشَّحْطُ في أعلى حمائرِه *** سَبائبُ الرَّيْط مِن قزٍّ وكَتَّانِ([12]) وأما قولهم للفرَس الهجينِ مِحْمَرٌ فهو من الباب. [ومن الباب] الحِماران، وهما حجَران يجفَّف عليهما الأقِط، يسمَّيان مع الذي فوقهما العلاة([13]). قال: لا تنفع الشاوِيّ فيهما شاتُه *** ولا حِمارَاه ولا عَلاَتُه([14]) والحمارة: حجارة تنصب حولَ البيت، والجمع حمائِر. قال: * بَيْتَ حُتوفٍ أُرْدِحَتْ حمائرُه([15]) * وأما قولهم: "أخلَى من حوفِ حمارٍ" فقد ذُكر حديثه في كتاب حرف العين. (حمز) الحاء والميم والزاء أصلٌ واحد، وهو حدَّة في الشيء كالحَرافة وما أشبهها. فالحَمْزَة حَرافَة في الشيء. يقال شرابٌ يحمِزُ اللسانَ. ومنه الحَمْزة، وهي بقلةٌ تَحْمِز اللسان، وقال أنس بن مالك: "كنّاني رسول الله صلى الله عليه وآله وسلم ببقلةٍ كنت اجتنيتُها"؛ وكان يكنّى با حمزة. وقال الشماخ يصف رجلاً باع [قوساً] وأسِفَ عليها: فلما شَرَاها فاضَتِ العَين عَبْرَةً *** وفي القلب حَُزَّازٌ من اللّوم حامِزُ([16]) فأما قولهم للذكّي القلبِ اللوذعيِّ حَمِيز، وهو حَميز الفؤاد، فهو من الباب؛ لأن ذلك من الذكاء والحدّة، والقياس فيه واحد. (حمس) الحاء والميم والسين أصلٌ واحد يدلُّ على الشدَّة. فالأحمس: الشّجاع. والحَمَس والحماسة: الشجاعة والشِّدَّة. ورجلٌ حَمِسٌ. قال: * ومِثْلي لُزَّ بالحَمِسِ الرَّئيسِ([17]) * ويقال: "بالحَمِس البئيس". ويقال تحمَّس الرجُل: تعاصَى. والحُمْس قريش؛ لأنهم كانوا يتحمَّسون في دينهم، أي يتشدَّدون. وقال بعضهم: الحُمْسة الحُرْمة، وإنما سُموا حُمْساً لنزولهم بالحرَم. ويقال عام أحْمَسُ، إذا كان شديداً. وأَرَضُونَ أحامسُ: شديدةٌ. وزعم ناسٌ أنّ الحَميس التَّنُّور. وقال آخرون: هو بالشين معجمة. وأيَّ ذلك كانَ فهو صحيحٌ؛ لأنه إن كان من السين فهو من الذي ذكرناه ويكون من شدة التهاب نارِه؛ وإن كان بالشين فهو من أحمشتُ النارَ والحربَ. (حمش) الحاء والميم والشين أصلان: أحدهما التهاب الشيء وهَيْجه، والثاني الدِّقّة. فالأول قولهم: أحمشتُ الرَّجُل: أغضبتُه. واستحمش الرجلُ، إذا اتّقَدَ غضباً([18]). قال: * إني إذا حَمَّشَني تحميشي([19]) * ومن الباب حَمَشْت الشيء: جمعتُه. والأصل الثاني قولهم للدقيق القوائم حَمْش، وقد حَمَُشَتْ قوائمُه. ومن الباب قولهم: لِثَةٌ حَمْشةٌ: قليلة اللّحم. (حمص) الحاء والميم والصاد ليس أصلاً يقاس عليه، وما فيه قياسٌ ويجوز أن يكون مِن جفافٍ في الشيء. ويقولون: انْحَمَصَ الوَرَم، إذا سَكَنَ. هذا أصحَّ ما فيه. والحَمَصِيصُ: بقلةٌ. (حمض) الحاء والميم والضاد أصل واحدٌ صحيح، وهو شيءٌ من الطعوم. يقال شيءٌ حامض وفيه حُموضة. والحَمْض من النَّبْت ما كانت فيه ملوحة. والْخُلّة ما سوى ذلك. والعرب تقول: الْخُلّة خبز الإبل والحَمْض فاكهتُها. وإنما تَحَوَّلُ إلى الحَمْض إذا مَلّت الخُلّة. وكلُّ هذا من النّبت. وليس شيءٌ من الشجر العظام بحَمْضٍ ولا خُلّة. (حمط) الحاء والميم والطاء ليس أصلاً ولا فرعاً، ولا فيه لغةً صحيحة، إلا شيءٌ من النبت أو الشجر. يقال لجنسٍ من الحيَّات شيطان الحَمَاطِ. من المحمول عليه قولُهم: أصبْتُ حَماطةَ قلبِه، أي سواد قلبه، كما يقولون حبَّة قلبه، والحماطة، فيما يقال: وجَعٌ في الحلْق. وليس بذلك الصحيح. فإنْ صحَّ فهو محمولٌ على نبتٍ لعلَّ له طعماً حامزاً. فأما قولهم الحَمَطيط والحِمْطاط، فالأوَّل نبت، والثاني دودٌ يكون في العُشب منقوشٌ بألوان، فمما لا معنى لذكرِه. (حمق) الحاء والميم والقاف أصلٌ واحدٌ يدلُّ على كَساد الشيء. والضّعفِ والنُّقصان. فالحُمْق: نقصان العقل. والعرب تقول: انحمق الثوبُ. إذا بَلِي. وانحمقت السُّوق: كسدت. (حمل) الحاء والميم واللام أصلٌ واحدٌ يدلُّ على إقلال الشيء. يقال حَملْتُ الشيء أحمِلُه حَمْلاً. والحَمْل: ما كان في بطنٍ أو على رأس شجرٍ. يقال امرأةٌ حامل وحاملة. فمن قال حامل قال هذا نعت لا يكون إلا للإناث. ومن قال حاملة بناه على حَمَلَتْ فهي حاملة. قال: تَمَخَّضَتِ المَنونُ لـه بيومٍ *** أنَى ولكلِّ حامِلةٍ تِمامُ([20]) والحِمْل: ما كان على ظهرٍ أو رأسٍ. والحَمَالة: أن يحمل الرجلُ ديةً ثم يسعى عليها، والضَّمانُ حَمَالة، والمعنى واحد، وهو قياسُ الباب. ومما هو مضافٌ إلى هذا المعنى المرأة المُحْمِل، وهي التي تنزِل لبنَها من غير حَبَل. يقال أحْمَلَت تُحْمِل إحْمالا. ويقال ذلك للناقة أيضاً. والحُمُول: الهوادج، كان فيها نساءٌ أو لم يكن. وتحامَلْتُ، إذا تكلَّفْتَ الشيءَ على مشقّةٍ. وقال ابن السكيت في قول الأعشى: لا أعرفنّك إنْ جدَّت عداوتُنا *** والتُمِس النصرُ منكم عِوض تُحتَمَلُ([21]) إنَّ الاحتمال الغضب. قال: ويقال احْتُمِل، إذا غَضِب. وهذا قياسٌ صحيح، لأنهم يقولون: احتملَه الغضب، وأقلّه الغضب، وذلك* إذا أزعجه. والحِمالة والمِحْمل عِلاقة السَّيف. ومنه قول امرئ القيس: * حتى بلّ دمعِيَ مِحْملي([22]) * والحَمُولة: الإبل تُحمَل عليها الأثقال، كان عليها ثِقْل أو لم يكن. والحَمولة: الإبل بأثقالها، والأثقالُ أنفُسها حَمُولة. ويقال أحمَلْتُ فلاناً، إذا أعنْتَه على الحمل. وحَمِيل السَّيل: ما يَحمله من غُثائه. وفي الحديث: "يخرج من النار قومٌ فيَنْبتون كما تنبت الحِبَّة في حميل السّيل([23])". فالحَميل: ما حمله السّيلُ من غُثاء. ولذلك يقال للدّعِيّ حَميل. قال الكميت يعاتب قُضاعة في تحوُّلهم إلى اليمين: عَلامَ نَزلتمُ من غير فَقرٍ *** ولا ضَرَّاءَ منزلة الحَميلِ([24]) فأمّا قولهم الأحمال- وهم من بني يَربوع، وهم ثعلبة وعمرو والحارث أبو سَلِيط وصُبَيْر- فيقال إنّ أمَّهم حملتهم على ظهرٍ في بعض أيّام الفَزَع، فسُمُّوا الأحمال. وإيّاهم أرادَ جريرٌ بقوله: أبَنِي قُفَيرةَ مَن يُوَرِّع وِرْدَنا *** أم مَن يقومُ لِشدّةِ الأحمالِ([25]) ويقال أدَلّ عليَّ فحمَلتُ إدلاله واحتَملتُ إدلالَه، بمعنىً. وقال: أدلّتْ فلم أحمِلْ وقالت فلم أُجِبْ *** لعَمْرُ أبيها إنّني لظَلُومُ([26])والقياس مطّردٌ في جميع ما ذكرناه. فأمّا البَرَقُ فيقال له حَمَلٌ، وهو مشتقٌّ من الحَمْل، كأنّه يقال حَمَلَتِ الشاةُ حَمْلاً، والمحمول حَمْل وحَمَلٌ كما يقال نفَضتُ الشيء نَفْضاً والمنفوض نَفَض، وحسَبت الشيء حَسْباً. والمحسُوبُ حَسَبٌ، وهو باب مستقيم. ثم يشبه بهذا فيقال لبُرج من بروج السماء حَمَل. قال الهذليّ([27]): كالسُّحُل البِيض جلا لونَها *** سَحُّ نِجاءِ الحَمَلَ الأَسْوَل--------------------------------------------------------------- ([1]) ديوان الأعشى 132 واللسان (حمد). ([2]) البيت لرؤبة في ديوانه 105. ([3]) أي في جمع أحمر بهذا المعنى. ([4]) ملحقات ديوان الأعشى 247، واللسان (حمر). ([5]) كذا. ولعل وجه الكلام: "وكان العرب إذا بالغوا". وفي اللسان: "والعرب إذا ذكرت شيئاً بالمشقة والشدة. وصفته بالحمرة". ([6]) لخداش بن زهير، كما في اللسان (ضطر). وصدره: * وتركب خيلاً لا هوادة بينها * ([7]) البيت لمالك بن عوف النصري، كما في اللسان (ضطر). وفعالة: كناية عن خزاعة. ([8]) البيت في اللسان (مكا) وأمالي القالي (2: 32)، وسيعيده في (مكو). ([9]) في الأصل: "يغرد فعرد". ([10]) الرجز في اللسان (حمر، قبب، قبن). ([11]) سبق إنشاد البيت والكلام عليه في (بلد). ([12]) في اللسان (حمر): * سبائب القز من ريط وكتان * ([13]) في المجمل: "والعلاة فوقهما"، وفي اللسان: "حجران ينصبان يطرح عليهما حجر رقيق يسمى العلاوة". ([14]) الرجز لمبشر بن هذيل بن فزارة الشمخي، كما في اللسان. ([15]) من رجز لحميد الأرقط، كما في اللسان (حمر). وأنشد هذا البيت أيضاً في اللسان (ردح).وقبله: * أعد للبيت الذي يسامره * ([16]) سبق البيت والكلام عليه في (حزز). ([17]) في اللسان (ربس، وقي): "الربيس" بالياء. صدره: * ولا أتقي الغيور إذا رآني * ([18]) في الأصل: "إذا اتقدوا واتقد". ([19]) لرؤبة في ديوانه 77. وأنشده في اللسان (حمش) بدون نسبة. ([20]) البيت لعمرو بن حسان، كما في اللسان (منن، حمل). ([21]) ديوان الأعشى 46 ومعلقات التبريزي 285. ([22]) جزء من بيت لامرئ القيس في معلقته. وهو بتمامه: ففاضت دموع العين مني صبابة *** على النحر حتى بل دمعي محملي([23]) سبق الحديث والكلام عليه في (حب). ([24]) البيت في اللسان (حمل). ([25]) ديوان جرير 468 واللسان والمجمل (حمل). ([26]) كلمة "إنني" ساقطة من الأصل، وإثباتها من المجمل واللسان. ([27]) هو المتنخل الهذلي، كما في ديوان الهذليين ص45 من مخطوطة الشنقيطي واللسان (حمل). ـ

Müfredât

Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR2.566 harf
- الحمل معنى واحد اعتبر في أشياء كثيرة، فسوي بين لفظه في فعل، وفرق بين كثير منها في مصادرها، فقيل في الأثقال المحمولة في الظاهر كالشيء المحمول على الظهر: حمل. وفي الأثقال المحمولة في الباطن: حمل، كالولد في البطن، والماء في السحاب، والثمرة في الشجرة تشبيها بحمل المرأة، قال تعالى: ﴿وإن تدع مثقلة إلى حملها لا يحمل منه شيء﴾ [فاطر/18]، يقال: حملت الثقل والرسالة والوزر حملا، قال الله تعالى: {وليحملن
Tamamını oku

Esâsü'l-Belâğa

Zemahşerî · 12. yyTR2.116 harf
ح م ل امرأة وشجرة ذات حمل‏.‏ وعلى ظهره حمل‏.‏ وامرأة حامل‏.‏ وحملـت الشـيء وحملنيـه غيـري فاحتملتـه وتحملتـه وهـذه حمـال محملـة‏.‏ وحاملـه الشـيء‏.‏ تقـول‏:‏ حاملنـي هذا العكم وقد تحاملاه‏.‏ وأحملني يا فلان‏:‏ أعني على الحمل‏.‏ وحمل على قرنه حملة صادقة‏.‏ ومرت الحمولة وهـي الإبـل التـي يحمـل عليهـا ‏"‏ ومـن الأنعـام حمولـة وفرشـاً ‏"‏‏.‏ ومرت وعليها حمول وحمولة أي أحمال والتاء كالتي في
Tamamını oku

Lisânü'l-Arab

İbn Manzûr · 13. yyTR yok21.262 harf
حَمَل الشيءَ يَحْمِله حَمْلاً وحُمْلاناً فهو مَحْمول وحَمِيل، واحْتَمَله؛ وقول النابغة: فَحَمَلْتُ بَرَّة واحْتَمَلْتَ فَجَارِ عَبَّر عن البَرَّة بالحَمْل، وعن الفَجْرة بالاحتمال، لأَن حَمْل البَرَّة بالإِضافة إِلى احتمال الفَجْرَة أَمر يسير ومُسْتَصْغَر؛ ومثله قول الله عز اسمه: لها ما كسبت وعليها ما اكتسبت، وهو مذكور في موضعه؛ وقول أَبي ذؤيب: ما حُمِّل البُخْتِيُّ عام غِيَاره، عليه الوسوقُ:
Tamamını oku

Kâmûsü'l-Muhît

Fîrûzâbâdî · 15. yyTR2.567 harf
* ح م ل * * حَمَل * الشيء على ظهره و * حَمَلَتِ * المرأة والشجرة الكل من باب ضرب قلت وقوله تعالى ﴿فإنه يحمل يوم القيامة وزرا﴾ لا اختصاص له بالمحمول على الظهر وقوله تعالى ﴿وساء لهم يوم القيامة حملا﴾ لا دلالة فيه على المصدر لأنه اسم لمحمول وكذا قوله تعالى ﴿حملا خفيفا﴾ لا دلالة فيه على المصدر لأنه اسم للمحمول أيضا فاستشهاد الجوهري رحمه الله تعالى بالآيتين فيه نظر وقال الأزهري * حَمَل * الشيء
Tamamını oku

Tâcü'l-Arûs

Zebîdî · 18. yyTR18.010 harf
حمله على ظهره يحمله حملا وحملانا بالضم فهو محمول وحميل ومنه قوله تعالى: فإنه يحمل يوم القيامة وزرا وقوله تعالى: فالحاملات وقرا يعني السحاب، وقوله تعالى: وكأين من دابة لا تحمل رزقها أي لا تدخر رزقها، إنما تصبح فيرزقها الله تعالى. واحتمله كذلك. قال الله تعالى: فاحتمل السيل زبدا رابيا . وقول النابغة: فحملت برة واحتملت فجار عبر عن البرة بالحمل، وعن الفجرة بالاحتمال؛ لأن حمل
Tamamını oku

Lane's Lexicon

Edward W. Lane · 19. yyTR yok35.947 harf
حَمَلَهُ 1 حَمَلَهُ حمل حمله حملة , aor. حَمِلَ , inf. n. حَمْلٌ (S, Mgh, Msb, K, &c., in some copies of the S حِمْلٌ) and حُمْلَانٌ, (Mgh, K,) He bore it, carried it, took it up and carried it, conveyed it, or carried it off or away, (MA,) عَلَى ظَهْرِهِ (S, MA,) upon his back, or عَلَى رَأْسِهِ upon his head; (MA;) and ↓ احتملهُ signifies the same: (Msb, K:) or the latter is used in relation to
Tamamını oku

Salmone

H. Anthony Salmone · 19. yyTR2.641 harf
حَمَلَ حَمَلَ I ( n. ac. حَمْل 1 , حُمْلَاْن 35 ), a. Bore, carried; supported. c. Knew by heart. d. Made ( charge, attack ). e. ( n. ac. حَمْل 1 ), Was, became pregnant, conceived. f. Bore, produced fruit. g. Swelled, overflowed ( river ). h. Mounted, provided with a beast. i. ( n. ac. حَمَاْلَة 22t ) [ Bi ], Made himself responsible for, guaranteed. j. [ acc. & 'Ala ], Urged
Tamamını oku

Kitâbullâh

Kur'an kullanımından türetilmişTR73.977 harf
حمل حَمَلَ - يَحْمِلُ- حِمْل- حَمْل- أحْمال- حَامِل- حَامِلة- حَامِلات- حَمُوْل- حَمُوْلَة- حَمَّال- حَمَّالَة - حَمَّل - يُحَمِّل ، حُمِّلَ - يُحَمَّلُ - احْتَمَلَ - يَحْتَمِلُ حَمَلَ - يَحْمِلُ + كائن - كائناً أو شيئاً أو أمراً: يرفعه إليه ويصحبه ويبقيه معه ويسير به حَمَلَ - يَحْمِلُ + كائن + أمراً: تحمله: صحبه وناله من أثره وظل يلازمه
Tamamını oku

Sîgalar(50)

Mücavir kökler86 mücavir (313 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.
  1. وضع

    6 ortak ayet · Koyar

  2. وزر

    5 ortak ayet · Kemiksiz et parçası demektir

  3. ثقل

    4 ortak ayet · Terazinin karşı kefesine konan taş demektir

  4. ذرر

    4 ortak ayet · Zerre toz demektir

  5. خطأ

    3 ortak ayet · Hata : Hatve, çizgi ve adım anlamına gelir

  6. رضع

    2 ortak ayet · Rda (re,dat,ayn) memede biberon, süt

  7. فلك

    3 ortak ayet · Fülk (kef), İğ topacı demektir

  8. أنث

    3 ortak ayet · Eğildiği zaman tekrar eski yerine gelen demir gibi şeylere…

  9. بهت

    2 ortak ayet · Mehd beşik demektir

  10. شكر

    4 ortak ayet · Sütle dolu memedir

  11. بلغ

    4 ortak ayet · İş ayakkabısı

  12. شهر

    2 ortak ayet · Kamer gökteki ayın kütlesi demektir

Geçtiği ayetler(50)

  1. اللَّهُ يَعْلَمُ مَا تَحْمِلُ كُلُّ أُنْثَى وَمَا تَغِيضُ الْأَرْحَامُ وَمَا تَزْدَادُ وَكُلُّ شَيْءٍ عِنْدَهُ بِمِقْدَارٍ

    TaşırAllah; her dişinin neyi yüklendiğini ve rahimlerin neyi eksiltip artırdığını bilir. O’nun katında her şey bir ölçüye göredir.

  2. وَكَأَيِّنْ مِنْ دَابَّةٍ لَا تَحْمِلُ رِزْقَهَا اللَّهُ يَرْزُقُهَا وَإِيَّاكُمْ وَهُوَ السَّمِيعُ الْعَلِيمُ

    TaşırNice canlı vardır ki; rızkını kendi taşımaz. Sizin de, onların da rızkını Allah verir. Ve O; Semi’dir, Alim’dir.

  3. … تُرَابٍ ثُمَّ مِنْ نُطْفَةٍ ثُمَّ جَعَلَكُمْ أَزْوَاجًا وَمَا تَحْمِلُ مِنْ أُنْثَى وَلَا تَضَعُ إِلَّا بِعِلْمِهِ وَمَا يُعَمَّرُ …

    TaşırAllah, sizi topraktan yaratmıştır, sonra bir damla sudan sonra da sizleri çiftler olarak var etmiştir. Hiç bir dişi O’nun bilgisi olmadan hamile kalmaz ve doğum yapmaz. Bir ömürlünün çok yaşaması ve ömrünün azalması ancak kitabdadır. Muhakkak ki bu; Allah’ a pek kolaydır.

  4. … السَّاعَةِ وَمَا تَخْرُجُ مِنْ ثَمَرَاتٍ مِنْ أَكْمَامِهَا وَمَا تَحْمِلُ مِنْ أُنْثَى وَلَا تَضَعُ إِلَّا بِعِلْمِهِ وَيَوْمَ يُنَادِيهِمْ …

    TaşırKıyamet saatının bilgisi, ancak O’na aittir. O’nun ilmi olmadıkça hiç bir meyve tomurcuklarından çıkmaz. Hiç bir dişi gebe kalmaz ve doğurmaz. Onlara: Nerede Benim ortaklarım? diye seslendiği gün derler ki: Bizden hiç bir şahid olmadığını Sana arzederiz.

Kök analizi

Kök tanımı ve çekirdek özet

AlanDeğer
Kökحمل
YapıÜçlü
Özel DurumBelirgin fark tespit edilmedi
Bağlamsal Yakın Köklerوزر, ثقل, كلف
Zıt Kökوضع
Çekirdek Özet 1Bir nesneyi yerden kaldırarak üstlenmek, sırtta, karında veya binek üzerinde taşımak
Çekirdek Özet 2Emanet, vahiy, günah ve döl gibi maddi veya manevi ağırlıkları varlığında barındırıp götürmek
Çekirdek Özet 3Taşıma kapasitesine bağlı olarak sorumluluk, aktarım ve hukuki tazmin borcunun doğması
Kritik Hata RiskiKökün yalnızca fiziksel hamallık veya biyolojik gebelik olarak daraltılıp emanet ve risalet gibi varoluşsal yükümlülük boyutunun göz ardı edilmesi

Biliteral analiz

Biliteral ÇekirdekTemel AnlamEklenen UnsurOluşan Anlam Farkı
حمIsı, hararet, yoğunlaşma, kaynama, içsel doluluk ve siyahlaşma; nitekim حمم kömürleşmeyi, حمأ ısınmış kokulu balçığı, حمد içten gelen övgü yoğunluğunu, حمي hararet ve himayeyi ifade ederلLisan veya bağlama unsuru eklenerek içteki hararet ve yoğunluğun hareket ettirilmesi, bir ağırlığın yukarı kaldırılarak sevk edilmesi ve taşınması anlamı oluşmuştur

Piktografik analiz

BirimPiktografik İmge / HareketAnlam Açıklaması
حÇit, duvar; çevirme, koruma, ayırmaTaşınacak nesneyi çevreleme, onu kuşatarak bünyeye alma ve koruma sınırını kurar
مSu; akış, çokluk, derinlikTaşıyıcı bünyenin içsel sıvı ve canlılık haznesini, akıcı ağırlığı ve doluluğu simgeler
لÇoban değneği, üvendire; yöneltme, öğretme, bağlamaYükün bir hedefe doğru sevk edilmesini, yönlendirilmesini ve denetimli aktarımını sağlar
حملÇevrelenmiş bir ağırlığın sevk edilerek taşınmasıNesnenin veya canlının bünye içine alınıp kuşatılarak belirli bir yöne doğru taşınması hareketidir

Tarihsel ve erken kullanım

AlanVeri
İlk fiziksel anlamBir ağırlığı yerden kaldırıp sırtta, omuzda taşımak; hayvanın sırtına yük vurmak; kadının veya dişi hayvanın rahminde yavru taşıması; ağacın meyve vermesi
Cahiliye şiiri kullanımıŞair el-A'şâ bir beytinde yüklenme ve öfkenin taşınması anlamında şöyle der: لا أعرفنك إن جدت عداوتنا / والتمس النصر منكم عوض تحتمل
Erken Arapça kullanımMuhadram şair Ebû Züeyb el-Hüzelî yük vurulmuş deve tasvirinde kökü şöyle kullanır: ما حمل البختي عام غياره / عليه الوسوق برها وشعيرها

Kaynak Maqāyīs al-Lugha, Kitābü’l-ʿAyn, Lisān al-ʿArab.

Sami etimolojik katman

Sami dil ailesinde حمل kökü merkezi bir konuma sahiptir ve özellikle Batı Sami dillerinde yük taşımak, gebe kalmak ve borç üstlenmek anlam haritasını korur. İbranicede yer alan חמל (hamal) biçimi daha çok acıma, esirgeme ve yükünü hafifletme nüansına kaymışken, Arapçada kök birincil fiziksel anlamı olan kaldırma ve nakletme fiilini eksiksiz sürdürmüştür. Süryanicede ܚܡܠ (hmal) kökü toplamak, saklamak, muhafaza etmek ve bir ambar gibi içine almak anlamlarını taşır ki bu durum Arapçadaki haml (rahimde taşıma) ile doğrudan semantik örtüşme gösterir. Arapçada kökün kazandığı özgün açılım, yükün hem harici (sırttaki yük / hıml) hem de dahili (karındaki yavru, ağaçtaki meyve / haml) ayrımıyla son derece dakik bir morfo-semantik sisteme kavuşturulmuş olmasıdır.

Güven Kesin

Kaynak Brown-Driver-Briggs, Payne Smith, Maqāyīs al-Lugha.

Etimolojik analiz

KatmanVeriAçıklamaGüven
İç Arapça etimolojik yönBir nesneyi yerden kaldırarak taşımakHarici yükler için kesreli mastar حمل, dahili yükler ve döl için fethalı mastar حمل türetilerek fiziksel ayrım korunmuşturKesin
Sami dilleriyle etimolojik ilişkiİbranice חמל ve Süryanice ܚܡܠ kökleriSüryanicede depolamak ve içine alıp korumak, İbranicede ise esirgemek ve şefkatle yükünü üstlenmek anlamları mevcutturGüçlü
Daha geniş dilsel ilişkiAfro-Asyatik katmanda muhafaza ve taşımaÇöl ve göçebe kültüründe yük hayvanına denk vurma ve kervan yürütme pratikleriyle semantik olarak genişlemiştirMuhtemel

Kaynak Payne Smith Syriac Lexicon, Hebrew and English Lexicon (BDB), Lisān al-ʿArab.

Kardeş kökler

KombinasyonDurumTemel AnlamAnlam DetayıNot
حملAnlamlıTaşımak, yüklenmekBir ağırlığı sırtında, karnında veya binek üzerinde bir yerden bir yere nakletmekHedef kök; Kur'an'da geçer
حلمAnlamlıOlgunlaşmak, rüya görmek, yumuşak huylu olmakNefsin dürtülerini içine alıp kontrol etmesi, öfkesini taşıyıp sabretmesiHedef kökle içsel taşıma ve sabır bakımından anlamdaştır; Kur'an'da geçer
محلAnlamlıKuraklık, kıtlık, güçsüzlükToprağın mahsul taşımaması, verimsizleşmesi ve hile ile çekiştirmeHedef kökün bereket ve meyve taşıma anlamına zıttır; Kur'an'da geçer
ملحAnlamlıTuzlu olmak, beyazlaşmak, güzellikSuyun ve yiyeceğin mineral yükünü taşıyarak lezzetlenmesiKur'an'da geçer
لحمAnlamlıEt, birbirine kaynama, bitiştirmeBedenin kemik üzerine yüklediği doku, dokuma kumaşın atkısıKur'an'da geçer
لمحAnlamlıHızlıca bakmak, parıldamakGözün ışığı veya sureti anlık olarak yakalayıp taşımasıKur'an'da geçer

Komşu kökler ve zıt kök

Kökİlişki TürüAnlam AlanıKarşılaştırmalı NüansAnlam Detayı
حملMerkezGenel taşıma ve yüklenmeAğırlığı ister içeride ister dışarıda olsun kaldırıp bir hedefe doğru nakletmekMaddi, biyolojik ve ahlaki her türlü yükü kapsayan üst kavramdır
وزرKomşuAğır günah ve sorumluluk yüküKişinin sırtına binen, taşınması zor ve cezai karşılığı olan günah yüküGenellikle kaçınılması gereken manevi ve cezai ağırlıkları ifade eder
ثقلKomşuAğırlık ve meşakkatNesnenin tartıda veya zihinde ağır basması, hafifliğin zıddı olmasıAğırlığın taşınmasından ziyade bizatihi yerçekimine dönük kütlesine odaklanır
كلفKomşuYükümlülük ve külfetKişiye zor gelen bir işin sorumluluğunu zorunlu olarak yüklemekTaşıma eyleminden çok mükellefiyetin getirdiği zorluk ve meşakkati vurgular
وضعZıtBırakmak, indirmek, doğurmakYükü üzerinden atmak, yere koymak veya dölü rahimden dışarı çıkarmakHaml eyleminin tam karşıtı olarak ağırlıktan kurtulmayı ifade eder

Başka dillerde anlam karşılıkları

DilKelime / KelimelerKısa AnlamDetayGüven
ArapçaحملTaşımak, gebe olmak, yüklenmekBir ağırlığı kaldırma, döl taşıma ve sorumluluk alma anlamlarının tümünü kuşatırKesin
Latinceportare, gestare, tolerareTaşımak, gebe olmak, tahammül etmekPortare fiziksel nakli, gestare gebelik ve içsel taşımayı, tolerare ise sabırla yüklenmeyi karşılarGüçlü
İngilizceto carry, to bear, to conveyTaşımak, yüklenmek, doğurmakTo bear ahlaki ve biyolojik yüklenmeyi, to carry fiziksel nakli ifade ederKesin
Almancatragen, ertragen, beladenTaşımak, tahammül etmek, yüklemekTragen hem gebelik hem yük taşımayı verir; kökün zenginliğini yüksek oranda karşılarGüçlü
Fransızcaporter, supporter, concevoirTaşımak, katlanmak, gebe kalmakPorter fiziksel ve manevi yüklenmeyi, supporter meşakkate tahammülü belirtirGüçlü

Kaynak Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch, Collins Robert French Dictionary.

Vücûh ve nezâir

Form / KullanımAnlam YüzüAyet Tipi / Bağlam
حَمَلَتْهُ / حَمْلًاBiyolojik gebelik ve döl taşımaAnne karnında ceninin meşakkatle taşınması bağlamı (Lokmân 31:14, el-Ahkāf 46:15)
حَمَلْنَا / تُحْمَلُونَGemilerde ve bineklerde taşınmaİnsanoğlunun karada ve denizde ilahi lütufla nakledilmesi bağlamı (el-İsrâ 17:3, el-Mü'minûn 23:22)
حَمَلَهَاİlahi emaneti ve hilafeti üstlenmeVarlığın çekindiği sorumluluğun insan tarafından yüklenilmesi bağlamı (el-Ahzâb 33:72)
حُمِّلُواİlahi vahyi ve kitabı yaşama göreviKendilerine Tevrat verilip de onun gereğini yerine getirmeyenler bağlamı (el-Cum'a 62:5)
يَحْمِلُونَ أَوْزَارَهُمْGünah ve vebal yükünün ahirette taşınmasıKişilerin kendi sapkınlıklarının ve saptırdıklarının cezasını yüklenmesi bağlamı (el-En'âm 6:31, en-Nahl 16:25)
لَا تُحَمِّلْنَاGüç yetirilemeyen teklif ve külfetİnsanın kapasitesini aşan ağır cezai veya fıkhi yükümlülüklerden sığınma bağlamı (el-Bakara 2:286)

Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

DisiplinKullanım AlanıTartışma NoktasıAnlam Yoğunlaşması
Kelamİlahi teklif, emanet ve sorumlulukTeklif-i mâ lâ yutâk (güç yetirilemeyen yük) ve emanetin mahiyeti meselesiİnsanın irade ve kesb kapasitesine göre sorumluluk yüklenmesi
FıkıhHâmil olma, gebelik, nafaka ve kefalet (hamâle)Hâmile kadının iddeti, ceninin mirası ve başkasının borcuna kefil olma borcuHukuki hak ve borçların taşınması, teminat altına alınması
TefsirKitap yüklü merkep ve emanet metaforuİlim ile amelin ayrışması, vahyî bilginin eyleme dönüşmeden taşınması eleştirisiZihni veya bedeni naklin ahlaki ve fiili idrakle bütünleşmesi zarureti
HadisSilah taşımak, cenaze taşımak ve diyet üstlenmekMüslümanlara silah çekme yasağı ve asabenin diyeti yüklenmesi ahkâmıToplumsal emniyetin korunması ve kolektif sorumluluğun üstlenilmesi

Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

SistemBağlamKarşılıkİşlevAçıklamaGüven
DiniEmanet ve teklifHilafet ve ibadet mükellefiyetiİlahî iradenin yeryüzünde temsilini ve ahlaki yükümlülüğü taşımakVarlığın kaçındığı ontolojik sorumluluğu insanın bilfiil üzerine almasıdırKesin
İlmiBilgi aktarımı ve metodolojiRivayet ve dirayet nakliBilginin sadece hafızada taşınmayıp amele ve üretime dönüştürülmesiBilgiyi anlamadan taşıyanlar Tevrat yüklü merkep metaforuyla uyarılmıştırGüçlü
SiyasiKamu yönetimi ve kamu otoritesiMeşru egemenlik ve velayet yüküToplumun asayiş, adalet ve savunma külfetini idarecinin üstlenmesiİktidar, güç kullanma imtiyazı değil toplumun ortak yükünü omuzlama görevidirGüçlü
İktisadiTicaret, lojistik ve kefaletNakliye kapasitesi ve borç garantisiMalların dolaşımı, taşıma ücreti ve mali risklerin garanti edilmesiHammaddenin pazara taşınması ve borcun kefalet (hamâle) yoluyla üstlenilmesidirGüçlü

Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

Alanİzomorfik KarşılıkAçıklamaGüven
Sayısal bilimlerTaşıma kapasitesi (carrying capacity) ve vektörel yük transferiBir sistemin, yapının veya iletkenin kırılma ya da çökme olmaksızın taşıyabileceği maksimum yük sınırıGüçlü
Beşeri bilimlerHukuki ve ahlaki sorumluluğun tahakkuku (accountability)Bireyin veya kurumun eylemlerinin hukuki neticelerini ve tazmin yükünü üstlenmesi mekanizmasıKesin

Yanlış daraltma ve kritik hata riski

AlanAçıklama
Modern daraltma riskiKökün sadece kargo taşımacılığı, fiziksel bir cismin yer değiştirmesi veya salt kadınlara özgü biyolojik gebelik olarak algılanması
Kur'an içi daha geniş anlamFiziksel nakliyenin yanı sıra emanetin yüklenilmesi, ilahi vahyin sorumluluğu, günahın vebali ve varoluşsal teklifin üstlenilmesini kuşatan çok katmanlı yapı
Yanlış anlamanın doğuracağı hataemanet ve teklif ayetlerinin (el-Ahzâb 33:72, el-Cum'a 62:5) pasif ve soyut bir kadercilikle okunması, vahyî bilginin hayata geçirilme mesuliyetinin ihmal edilmesi

Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

SoruCevap
Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir?Kur'an'ın insan tanımını (emaneti yüklenen varlık), peygamberlik misyonunu (ağır vahyi taşıma) ve ahiret adaletini (kimsenin başkasının günahını taşımaması ilkesi) kuran kurucu bir köktür.
Hangi ayet gruplarında belirleyicidir?Emanet ayetinde (el-Ahzâb 33:72), amelsiz ilmi yeren benzetmede (el-Cum'a 62:5), ferdi sorumluluk bildiren adaletin temel ilkelerinde (el-İsrâ 17:15, Fâtır 35:18) ve yaratılış/şükür bağlamındaki binek ayetlerinde.
Hangi yanlış anlamaları düzeltir?Günahların başkasına devredilebileceği veya soyut bir inançla sorumluluktan kurtulunabileceği zannını yıkar; bilginin kuru bir ezber değil taşınması ve gereği yapılması gereken bir yük olduğunu gösterir.

Nihai sentez ve LaTeX modeli

  • Somut anlamBir ağırlığı yerden kaldırarak sırtında, karnında veya binek üzerinde bir noktadan diğerine taşımak; rahimde döl barındırmak.
  • Soyut anlamİlahi teklif, ahlaki emanet, vahyî görev veya günah vebalini irade ve bilinçle yüklenip sonucuna katlanmak.
  • Sistematik karşılıkBir sistemin taşıma kapasitesi ile üzerine yüklenen harici sorumluluk ve risk arasındaki denge ve aktarım dinamiği.
  • LaTeX modeliL=∫t0t1C(t) dts¸artıyla∑i=1nwi≤K
  • LaTeX açıklamasıFormülde L toplam yüklenme ve taşıma sürecini, C(t) zamana bağlı taşınan içeriğin fonksiyonunu, t0 yükün üstlenildiği başlangıç anını, t1 yükün indirildiği veya hesabının verildiği nihai anı simgeler. wi sisteme binen her bir ferdi sorumluluk, teklif veya ağırlık unsurunu, K ise taşımaya güç yetirilen azami kapasite sınırını ifade eder; toplam yük kapasiteyi aştığında teklif-i mâ lâ yutâk sınırına ulaşılmış olur.
Metin sürümü (yapay zekâ araçları için)Harfe göre kök dizini: ح