خلق

Klavye kısayolları

Ara
/
Yeni not
n
Önceki / sonraki ayet
[ ]
Okuma modu
f
Graf modu
g
Kur'an evreni
e
Kapat / geri
Esc
Grafiği atla

Kök ağı

Kök ağı: خ-ل-ق76 sîga, 170 mücavir kök, 218 ayet, 75 sure; sîgalar ve mücavir kökler Sîgalar ve Mücavir kökler kartlarında, ayetler Ayetler kartında liste olarak var.تربأنسزوجخَلَقْنَاكُمْجددخلقسموأرضسدسشيأنطفصلصلخَلْقِخَلَقَ

KökSîga 76Ayet 218Sure 75Mücavir 170

▶ Ağı aç (3B)

خلق

خ - ل - ق

KÖK
  • 261 geçiş
  • 218 ayet
  • 76 sîga
  • 13 sözlük

Halk: Halk, deri veya bez parçası demektir. Mastar olarak elbise biçmek veya çamurdan bir şey yapmak demektir. ”Rabvet”te tedrici oluşum vardır. “Hilkat”te ise birden oluş vardır. Allah hem haliktir hem de rabdır. Kaderde her şeyi planlamış ve ona göre zaman içinde gelişmeye bırakmıştır. Buna da kaza denir. İlk yarattığı canlıda kıyamete kadar gelecek bütün canlıların bütün özellikleri ilk canlının geninde vardı. Bu kaderdir. Şimdi gerçekleşenler ise kazadır. İlk defa zaman ve mekan içinde öyle atomları yarattı ki, o atomlarda da kainatın oluşması ile ilgili bütün özelikler vardı. O kaderdi. İşte biz o kaderdeki hayır ve şerr müsait oluşları hayra çevirmek için felakın yani bölerek çoğaltanın kanunlarına ve nizamına sığınıyoruz.devamı ›

Notlarım

Sözlükler(13)

★ Akevler SözlüğüTürkçe

Halk: Halk, deri veya bez parçası demektir. Mastar olarak elbise biçmek veya çamurdan bir şey yapmak demektir. ”Rabvet”te tedrici oluşum vardır. “Hilkat”te ise birden oluş vardır. Allah hem haliktir hem de rabdır. Kaderde her şeyi planlamış ve ona göre zaman içinde gelişmeye bırakmıştır. Buna da kaza denir. İlk yarattığı canlıda kıyamete kadar gelecek bütün canlıların bütün özellikleri ilk canlının geninde vardı. Bu kaderdir. Şimdi gerçekleşenler ise kazadır. İlk defa zaman ve mekan içinde öyle atomları yarattı ki, o atomlarda da kainatın oluşması ile ilgili bütün özelikler vardı. O kaderdi. İşte biz o kaderdeki hayır ve şerr müsait oluşları hayra çevirmek için felakın yani bölerek çoğaltanın kanunlarına ve nizamına sığınıyoruz.

Kitâbu'l-'Ayn

Halîl b. Ahmed · 8. yyTR1.665 harf
باب الخاء والقاف واللام معهما خ ل ق، ق ل خ، ل خ ق مستعملة فقط خلق: الخَليقةُ: الخُلُق، والخَليقةُ: الطيبعة. والجميع: الخلائقُ، والخلائقُ: نقر في الصفا. والخليقة: الخَلْقُ والخالق: الصانع ، وخَلَقْتُ الأديم: قدرته. وإن هذا لَمَخْلَقَةٌ للخير، أي: جدير به، وقد خَلُقَ لهذا الأمر فهو خليق له، أي: جدير به. وإنه لَخَليقَّ لذاك، أي: شبيه، وما أخْلَقَهُ، أي: ما أشبهه. وامرأة خَليقةٌ: ذات جسمٍ وخَلْقٍ،
Tamamını oku

es-Sıhâh

Cevherî · 10. yyTR2.369 harf
الخَلْقُ: التقديرُ. يقال: خَلَقْتُ الأديمَ، إذا قَدَّرْتَهُ قبل القطع. ومنه قول زهير: ولأَنْتَ تَفْري ما خَلَقْتَ وَبَعْضُ القومِ يَخْلُقُ ثم لا يَفْري وقال الحجاج: ما خَلَقْتُ إلاّ فَرَيْتُ، ولا وعدتُ إلاّ وفيتُ. والخَليقَةُ: الطبيعةُ، والجمع الخلائِقُ. قال لبيد: فاقْنَعْ بما قَسَمَ المَليكُ فإنَّماقَسَمَ الخَلائِقَ بيننا عَلاَّمُها والخَليقَةُ: الخَلْقُ. والجمع الخَلائِقُ. يقال: هم
Tamamını oku

Tehzîbu'l-Luğa

Ezherî · 10. yyTR7.337 harf
خ ق ل خلق ، قلخ ، لخق استعمل من وجوهه : خلق ، قلخ ، لخق . خلق : قال اللَّيْثُ : الْخَلِيقَةُ : الْخُلُقُ ، وجَمْعُها : الْخَلائِقُ . أبُو عُبَيْد ، عن أَبِي زَيْدٍ : إنه لكريم الطبيعة والْخَلِيقَة والسَّلِيقَة : بمعنى واحد . قلتُ : ورأيتُ بِذُرْوَةِ الصَّمَّان قِلاَتاً تمسك ماء السحاب في صَفَاةٍ خَلَقها الله فيها ، تسمِّيها العرب الخَلائِقَ ، الواحدة خَلِيقَةٌ ورأيت بالْخَلْصَاء من جبال
Tamamını oku

Mekâyîsü'l-Luğa

İbn Fâris · 11. yyTR13.745 harf
(باب الخاء واللام وما يثلثهما) (خلم) الخاء واللام والميم أصلٌ واحد يدل على الإلْفِ والمُلازَمة. فالخِلْم: كِناس الظّبى، ثمَّ اشتقَّ منه الخِلْم، وهو الخِدْن. والأصل واحد. (خلو) الخاء واللام والحرف المعتل أصلٌ واحد يدلُّ على تعرِّي الشَّيء من الشيء. يقال هو خِلْوٌ من كذا، إذا كان عِرْواً منه. وخَلَتِ الدار وغيرُها تخلُو. والخَلِيّ: الخالي من الغَمّ. وامرأةٌ خَلِيَّة: كنايةٌ عن الطَّلاق،
Tamamını oku

Müfredât

Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR2.917 harf
- الخلق أصله: التقدير المستقيم، ويستعمل في إبداع الشيء من غير أصل ولا احتذاء، قال: ﴿خلق السموات والأرض﴾ [الأنعام/1]، أي: أبدعهما، بدلالة قوله: ﴿بديع السموات والأرض﴾ [البقرة/117]، ويستعمل في إيجاد الشيء من الشيء نحو: ﴿خلقكم من نفس واحدة﴾ [النساء/1]، ﴿خلق الإنسان من نطفة﴾ [النحل/4]، ﴿خلقنا الإنسان من سلالة﴾ [المؤمنون/12]، ﴿ولقد خلقناكم﴾ [الأعراف/11]، ﴿خلق الجان من مارج﴾ [الرحمن/15]، وليس الخلق الذي
Tamamını oku

Esâsü'l-Belâğa

Zemahşerî · 12. yyTR890 harf
خ ل ق خلق الخرّاز الأديم والخيّاط الثوب‏:‏ قدّره قبل القطع واخلق لي هذا الثوب‏.‏ وصخرة خلقاء‏:‏ ملساء‏.‏ وخلق الثوب خلوقة واخلولق وأخلق‏.‏ وأخلقت الثوب‏:‏ لبسته حتى بلي وثوب خلق وملاءة خلق وجاء في أخلاق الثياب وخلقانها‏.‏ وخلّق القدح‏:‏ ملسه يكون نضباً أولاً فإذا بريَ وملّس فهو مخلّق‏.‏ وهذا رجل ليس له خلاق أي حظ من الخير‏.‏ وخلقه بالخلوق فتخلق‏.‏ ومن المجاز‏:‏ خلق الله الخلق‏:‏ أوجده على
Tamamını oku

Lisânü'l-Arab

İbn Manzûr · 13. yyTR yok18.337 harf
الله تعالى وتقدَّس الخالِقُ والخَلاَّقُ، وفي التنزيل: هو الله الخالِق البارئ المصوِّر؛ وفيه: بلى وهو الخَلاَّق العَليم؛ وإِنما قُدّم أَوَّل وَهْلة لأَنه من أَسماء الله جل وعز. الأَزهري: ومن صفات الله تعالى الخالق والخلاَّق ولا تجوز هذه الصفة بالأَلف واللام لغير الله عز وجل، وهو الذي أَوجد الأَشياء جميعها بعد أَن لم تكن موجودة، وأَصل الخلق التقدير، فهو باعْتبار تقدير ما منه وجُودُها وبالاعتبار
Tamamını oku

Kâmûsü'l-Muhît

Fîrûzâbâdî · 15. yyTR845 harf
* خ ل ق * * الخَلْقُ * التقدير يقال خلق الأديم إذا قدره قبل القطع وبابه نصر و * الخَلِيقةُ * الطبيعة والجمع * الخَلاَئِقُ * و * الخَلِيقةُ * أيضا الخلائق يقال هم خليقة الله وهم خلق الله وهو في الأصل مصدر و * الخِلْقةُ * الفطرة وفلان * خَلِيقٌ * بكذا أي جدير به ومضغة * مُخَلَّقَةٌ * تامة الخلق و * خَلَقَ * الإفك من باب نصر و * اخْتَلَقَهُ * و * تَخَلَّقَهُ * افتراه ومنه قوله تعالى ﴿وتخلقون إفكا﴾
Tamamını oku

Tâcü'l-Arûs

Zebîdî · 18. yyTR16.449 harf
الخلق فى كلام العرب على وجهين: الإنشاء على مثال أبدعه، والآخر: التقدير. وكل شيء خلقه الله فهو مبتدئه على غير مثال سبق إليه: ألا له الخلق والأمر و فتبارك الله أحسن الخالقين قال ابن الأنباري: معناه أحسن المقدرين، وقوله تعالى: وتخلقون إفكا أي: تقدرون كذبا، وقوله تعالى: أنى أخلق لكم من الطين خلقه: تقديره، ولم يرد أنه يحدث معدوما. والخالق في صفاته تعالى وعز: المبدع للشيء، المخترع على غير
Tamamını oku

Lane's Lexicon

Edward W. Lane · 19. yyTR31.813 harf
خَلْقٌ 1 خَلْقٌ خلق خلقة signifies The act of measuring; or determining the measure, proportion, or the like, of a thing; and the making a thing by measure, or according to the measure of another thing; or proportioning a thing to another thing; syn. تَقْدِيرٌ: (S, Msb, K, TA, and Bd in ii. 19:) this is the primary meaning. (Msb, TA, and Bd ubi suprà.) You say, خَلَقَ الأَدِيمِ, (S, Msb, K,) aor.
Tamamını oku

Salmone

H. Anthony Salmone · 19. yyTR2.187 harf
خَلَقَ خَلَقَ U ( n. ac. خَلْق 1 , خَلْقَة 1t ), a. Created, formed, originated. b. Measured, proportioned. c. Forged, made up ( lie ). d. Smoothed, polished. خَلِقَ خَلِقَ A ( n. ac. خَلَق 4 ), خَلُقَ U ( n. ac. خَلَاْق 22 , خُلُوْقَة 27t ) a. Was, became old, worn. - b. Was smooth, even. خَلَّقَ خَلَّقَ II , a. Smoothed, polished. b. Perfumed. خَاْلَقَ خَاْلَقَ III , a.
Maddenin bağlantısı

خَلَقَ خَلَقَ U ( n. ac. خَلْق 1 , خَلْقَة 1t ), a. Created, formed, originated.

b. Measured, proportioned.

c. Forged, made up ( lie ).

d. Smoothed, polished.

خَلِقَ خَلِقَ A ( n. ac. خَلَق 4 ), خَلُقَ U ( n. ac. خَلَاْق 22 , خُلُوْقَة 27t ) a. Was, became old, worn. -

b. Was smooth, even.

خَلَّقَ خَلَّقَ II , a. Smoothed, polished.

b. Perfumed.

خَاْلَقَ خَاْلَقَ III , a. Behaved kindly towards.

أَخْلَقَ أَخْلَقَ IV , a. Was worn, shabby.

b. Wore out.

c. Dressed shabbily, clothed in old, worn out ( garments ).

d. [ acc. & La ], Disclosed, revealed to.

تَخَلَّقَ تَخَلَّقَ V , a. Forged ( a lie ).

b. [ Bi ], Imitated, copied.

c. [ 'Ala ], Was angry with.

اِخْتَلَقَ اِخْتَلَقَ VIII , a. Forged, fabricated a lie.

b. [ Bi ], Was adapted, fitted, suited to, for.

خَلْق خَلْق 1 , a. Creation; creatures; people, mankind.

خِلْقَة خِلْقَة 2t , ( pl. خِلَق 7 ), a. Make, fashion, form.

b. Face, visage, countenance.

c. see 1 .

خُلْق خُلْق 3 , ( pl. أَخْلَاْق 38 ), a. Nature, disposition, character, temperament.

b. Bravery.

c. Anger, temper.

خُلْقَة خُلْقَة 3t , a. Smoothness.

b. Character, nature.

خَلَق خَلَق 4 , ( pl. خُلْقَاْن 35 , أَخْلَاْق 38 ), a. Smooth, even.

b. Old, worn, shabby.

خُلُق خُلُق 10 , a. see 3 (a) .

أَخْلَقُ أَخْلَقُ 14 , a. Smooth, even.

b. Poor.

c. Better fitted, adapted.

خَاْلِق خَاْلِق 21 , a. Creator.

خَلَاْق خَلَاْق 22 , a. Lot, share.

خُلَاْق خُلَاْق 24 , a. Polished, shining.

خَلِيْق خَلِيْق 25 , ( pl. خُلُق 10 , خُلَقَآءُ 43 ), a. Well-proportioned, shapely, comely.

b. [ Bi ], Well fitted, suited, adapted, worthy to.

خَلِيْقَة خَلِيْقَة 25t , ( pl. خَلَاْئِقُ 46 ), a. Creature, created thing, creation.

b. Nature, disposition, character.

خَلُوْق خَلُوْق 26 , a. Perfume of saffron.

خَلَّاْق خَلَّاْق 28 , a. see 21 .

المَخْلُوْقَات المَخْلُوْقَات a. The creatures, created things, creation.

عِلَم الأَخْلَاق عِلَم الأَخْلَاق a. Phrenology.

خِلْقِيْن خِلْقِيْن G. , ( pl. خَلَاْقِيْ٤ُ 67 ), a. Kettle, cauldron, copper.

خَلَنْبُوْس خَلَنْبُوْس a. Flint.

خَلَنْج خَلَنْج P. , ( pl. خَلَاْقِ٤ُ 47 ), a. Certain tree ( of which bowls & c. are made ).

Kitâbullâh

Kur'an kullanımından türetilmişTR90.304 harf
خلق خَلَقَ - يَخْلُقُ - خَلْقٌ - خَالِق - خَالِقِيْن - خَلاَّق - خُلُق - خَلاق - اخْتَلَقَ - يَخْتَلِقُ - اخْتِلاق خَلَقَ - يَخْلُقُ + كائن + شيئاً أو أمراً: يصنع شيئاً جديداً مبتدعاً من شيء سابق: يخترع ويصَمَّمَ بناء شيء أو آلة ويشرف على صنعها: يضع التصاميم والقياسات والتصور لصنع شيء جديد على غير مثال سابق، ويشرف على تحقيقه وإنجازه: يؤثر
Tamamını oku

Sîgalar(76)

Mücavir kökler170 mücavir (471 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.
  1. سمو

    62 ortak ayet · “Sem” hayvanın sırtı, “ard” da hayvanın karnıdır

  2. أرض

    64 ortak ayet · Hayvanların sırtına sema, alt tarafına ard denir

  3. طين

    10 ortak ayet · Döllenmiş yumurta

  4. نطف

    9 ortak ayet · Duvarda aşağı doğru akan sıvı damlasıdır

  5. جدد

    8 ortak ayet · Cedid geniş yol demektir

  6. بدأ

    9 ortak ayet · Badiye çöl demektir

  7. شيأ

    41 ortak ayet · Şey

  8. أنس

    33 ortak ayet · Ok tan yayın iç tarafna üns, dış tarafına vahş denemektedir

  9. سدس

    7 ortak ayet · سندس Hint kumaşıdır

  10. علق

    5 ortak ayet · Sülük demektir

  11. زوج

    14 ortak ayet · İlik ve düğme çiftinin her biridir

  12. صلصل

    4 ortak ayet · “Silsile” zincir demektir

Geçtiği ayetler(218)

  1. هُوَ الَّذِي خَلَقَ لَكُمْ مَا فِي الْأَرْضِ جَمِيعًا ثُمَّ اسْتَوَى إِلَى السَّمَاءِ فَسَوَّاهُنَّ سَبْعَ سَمَوَاتٍ وَهُوَ بِكُلِّ شَيْءٍ عَلِيمٌ

    YarattıYerde ne varsa hepsini sizin için yaratan, sonra göğe yönelip onları yedi gök halinde düzenleyen O’dur. O, her şeyi bilendir.

  2. … ثَلَاثَةَ قُرُوءٍ وَلَا يَحِلُّ لَهُنَّ أَنْ يَكْتُمْنَ مَا خَلَقَ اللَّهُ فِي أَرْحَامِهِنَّ إِنْ كُنَّ يُؤْمِنَّ بِاللَّهِ وَالْيَوْمِ …

    YarattıBoşanmış kadınlar; kendi kendilerine, üç adt ve temizlenme müddeti beklerler. Eğer onlar, Allah’a ve ahiret gününe inanıyorlarsa, Allah’ın kendi rahimlerinde yarattığını gizlemeleri onlara helal olmaz. Eğer barışmak isterlerse; kocaları onları geri almaya daha layıktırlar. Erkeklerin kadınların üzerinde hakları olduğu, gibi, kadınların da onlar üzerinde hakları vardır. Erkekler onların üzerinde bir dereceye sahiptirler. Allah Aziz’dir, Hakim’dir.

  3. … قُلْ فَلِمَ يُعَذِّبُكُمْ بِذُنُوبِكُمْ بَلْ أَنْتُمْ بَشَرٌ مِمَّنْ خَلَقَ يَغْفِرُ لِمَنْ يَشَاءُ وَيُعَذِّبُ مَنْ يَشَاءُ وَلِلَّهِ مُلْكُ …

    YarattıYahudiler ve hristiyanlar dediler ki: Biz; Allah’ın oğulları ve sevgilileriyiz. De ki: Öyleyse günahınızdan dolayı size neden azab ediyor? Hayır, siz O’nun yarattığı insanlarsınız. Dilediğini bağışlar, dilediğine azab eder. Göklerin, yerin ve ikisi arasındakilerin mülkü Allah’ındır. Dönüş de O’nadır.

  4. الْحَمْدُ لِلَّهِ الَّذِي خَلَقَ السَّمَوَاتِ وَالْأَرْضَ وَجَعَلَ الظُّلُمَاتِ وَالنُّورَ ثُمَّ الَّذِينَ كَفَرُوا بِرَبِّهِمْ يَعْدِلُونَ

    YarattıHamd; gökleri ve yeri yaratan, karanlıkları ve aydınlığı vareden Allah’a mahsustur. Sonra da kafirler bunları rabblarına denk tutuyorlar.

  5. وَهُوَ الَّذِي خَلَقَ السَّمَوَاتِ وَالْأَرْضَ بِالْحَقِّ وَيَوْمَ يَقُولُ كُنْ فَيَكُونُ قَوْلُهُ …

    YarattıO’dur, gökleri ve yeri hak ile yaratan. O’nun; ol, dediği gün; hemen olur. O’nun sözü haktır. Sur’a üfleneceği gün de mülk O’nundur. Görülmeyeni de, görüleni de bilir. Ve O; Hakim’dir, Habir’dir.

  6. إِنَّ رَبَّكُمُ اللَّهُ الَّذِي خَلَقَ السَّمَوَاتِ وَالْأَرْضَ فِي سِتَّةِ أَيَّامٍ ثُمَّ اسْتَوَى عَلَى …

    YarattıMuhakkak ki sizin Rabbınız; gökleri ve yeri altı günde yaratan, sonra Arş’a hükmeden Allah’tır. Gündüzü; durmadan kovalayan gece ile bürür. Güneş, ay ve yıldızlar O’nun emri ile müsahhar kılmışlardır. Bilin ki; yaratma da, emir de O’nundur. Alemlerin Rabbı olan Allah’ın şanı ne yücedir.

  7. أَوَلَمْ يَنْظُرُوا فِي مَلَكُوتِ السَّمَوَاتِ وَالْأَرْضِ وَمَا خَلَقَ اللَّهُ مِنْ شَيْءٍ وَأَنْ عَسَى أَنْ يَكُونَ قَدِ اقْتَرَبَ أَجَلُهُمْ فَبِأَيِّ حَدِيثٍ بَعْدَهُ يُؤْمِنُونَ

    YarattıOnlar; göklerin melekutuna, Allah’ın yarattığı herhangi bir şeye ve ecellerinin yaklaşmış olması ihtimaline hiç bakmazlar mı? Bundan sonra artık hangi söze inanacaklar?

  8. … اللَّهِ اثْنَا عَشَرَ شَهْرًا فِي كِتَابِ اللَّهِ يَوْمَ خَلَقَ السَّمَوَاتِ وَالْأَرْضَ مِنْهَا أَرْبَعَةٌ حُرُمٌ ذَلِكَ الدِّينُ الْقَيِّمُ …

    YarattıDoğrusu ayların sayısı; gökleri ve yeri yarattığı günden beri Allah’ın kitabında oniki aydır. Bunlardan dördü haram olanlardır. İşte doğru din budur. O halde bunlardan nefislerinize zulmetmeyin. Müşrikler sizinle nasıl toplu olarak savaşıyorlarsa, siz de onlarla tolu olarak savaşın. Ve bilin ki; muhakkak Allah, müttakilerle beraberdir.

  9. إِنَّ رَبَّكُمُ اللَّهُ الَّذِي خَلَقَ السَّمَوَاتِ وَالْأَرْضَ فِي سِتَّةِ أَيَّامٍ ثُمَّ اسْتَوَى عَلَى …

    YarattıDoğrusu sizin Rabbınız, gökleri ve yeri altı günde yaratıp sonra Arş’a hükmeden Allah’tır. İşi düzenler. İzni olmadıktan sonra kimse şefaat edemez. İşte Rabbınız Allah budur. O’na kulluk edin. Öğüt dinlemez misiniz?

  10. … نُورًا وَقَدَّرَهُ مَنَازِلَ لِتَعْلَمُوا عَدَدَ السِّنِينَ وَالْحِسَابَ مَا خَلَقَ اللَّهُ ذَلِكَ إِلَّا بِالْحَقِّ يُفَصِّلُ الْآيَاتِ لِقَوْمٍ يَعْلَمُونَ

    YarattıGüneşi ziya ayı nur yapan, yılların sayısını ve hesabı bilmeniz için aya konak yerleri düzenleyen O’dur. Allah, bunları ancak hak ile yaratmıştır. Bilen insanlar için ayetlerini uzun uzadıya açıklar.

Sîga sayfası: خَلَقَكُمْ
Sîga sayfası: خَلَقْنَاكُمْ

Kök analizi

Kök tanımı ve çekirdek özet

AlanDeğer
Kökخلق
YapıÜçlü kök
Özel DurumBelirgin fark tespit edilmedi
Bağlamsal Yakın Köklerفطر, برا, جعل, بدع, صنع
Zıt Kökعدم
Çekirdek Özet 1Bir nesneyi veya deriyi kesip biçmeden önce ölçüp biçmek, takdir etmek ve pürüzsüzce düzleştirmek
Çekirdek Özet 2Varlığı kör tesadüften uzak, belirli bir ölçü, hikmet, gaye ve nispet üzere varlık alanına çıkarmak
Çekirdek Özet 3İlahi iradenin belirlediği kader (ölçü ve plan) doğrultusunda varlığın maddi ve manevi formunu inşa etmesi
Kritik Hata RiskiKökü yalnızca sıfırdan ve yoktan var etme eylemine daraltıp kökteki ölçme, biçme, tasarlama ve mahiyet verme boyutunu göz ardı etmek

Biliteral analiz

Biliteral ÇekirdekTemel AnlamEklenen UnsurOluşan Anlam Farkı
خلBoşluk açma, aralama, içine sızma, pürüzsüzleştirme ve süreklilik sağlama (örneğin خلد, خلص, خلط, خلع, خلف, خلل, خلو)قBoşluğu veya belirsizliği kesin bir sınır, sert bir hat ve değişmez bir ölçüyle kuşatarak belirli bir kalıba dökme

Piktografik analiz

BirimPiktografik İmge / HareketAnlam Açıklaması
خÇit veya duvarın (ح) ses yoğunlaşmasıyla türetilmiş hali; ayrım, geçiş eşiği ve içe nüfuz eden sınır (türetme imge)Ham maddenin sınırlarını tayin etme, onu diğer unsurlardan ayırıp şekil verilecek alanı belirleme hareketini kurar.
لÇoban değneği, üvendire; yöneltme, öğretme, sevk ve bağlamaMalzemenin başıboş bırakılmayıp belirli bir amaca, doğrultuya ve hedefe doğru yönlendirilmesini ifade eder.
قUfuktaki güneş veya iğne deliği; dönme, toplanma, kesin sınır ve odakBiçimlendirilen şeyin belirli bir ölçüye oturtulmasını, fazlalıkların giderilerek son sınıra ve pürüzsüz bir bütüne ulaştırılmasını sağlar.
خلقHam maddeden pürüzsüz ve planlı bir bütün oluşturma hareketiHam bir nesnenin sınırlarını çizip amaca uygun şekilde yönlendirerek kesin bir ölçü ve uyumla yetkin bir yapıya kavuşturulması hareketidir.

Tarihsel ve erken kullanım

AlanVeri
İlk fiziksel anlamDericilik ve marangozlukta ustanın deriyi veya kütüğü kesmeden önce tam ölçüsünü alması, zihninde biçmesi (خَلَقْتُ الأَدِيمَ: Deriyi keseceğim kalıba göre ölçtüm); ayrıca bir kayanın pürüzsüz ve dümdüz olması (صخرة خلقاء).
Cahiliye şiiri kullanımıZüheyr b. Ebî Sülmâ meşhur beytinde kökün takdir ve icra arasındaki farkını şöyle dile getirir: ولأَنْتَ تَفْرِي ما خَلَقْتَ وبَعْضُ القَوْمِ يَخْلُقُ ثُمَّ لا يَفْرِي (Sen tasarlayıp ölçtüğün şeyi kesip biçersin; oysa insanların bir kısmı tasarlar ama gereğini kesip ortaya koyamaz).
Erken Arapça kullanımYıpranıp yüzeyi pürüzsüzleşmiş ve eskimiş kumaşlar için (ثوب خلق), kişinin fıtri karakteri ve doğuştan biçilmiş huyu için (الخُلُق) ve her insana düşen belirlenmiş pay için (الخَلاق) kullanılmıştır.

Kaynak Kitābü’l-ʿAyn, Maqāyīs al-Lugha, Dīvānu Zuheyr b. Ebî Sülmâ.

Sami etimolojik katman

Arapça خلق kökü, Güney ve Orta Sami dil grubunda ağırlıklı olarak pürüzsüzlük, kayganlık, düzleme ve buradan hareketle ölçüp biçme anlam örgüsünü temsil eder. İbranicede yer alan חלק (ḥ-l-q) kökü birincil olarak düz ve pürüzsüz olmak, kayganlaşmak; ikincil olarak ise bir bütünü ölçerek paylara ayırmak, miras veya pay bölüştürmek anlamlarını taşır. Süryanicede ܚܠܩ (ḥ-l-q) kökü pay etmek, hisse belirlemek ve nasip manasına uzanır. Arapçada ise pürüzsüzleştirme ve düzeltme (ملاسة) somut tabanından hareketle ustanın deriyi pürüzsüz bir eşyaya dönüştürmek üzere tam ölçmesi (تقدير) çizgisine sıçramış; nihayetinde varlığın ham maddeden gaye ve nizama göre biçimlendirilmesi ve yaratılması manasında semantik zirvesine ulaşmıştır.

Güven Kesin

Kaynak Brown-Driver-Briggs, Payne Smith, Maqāyīs al-Lugha.

Etimolojik analiz

KatmanVeriAçıklamaGüven
İç Arapça etimolojik yönPürüzsüz kılma ve ölçüp biçme (ملاسة ve تقدير)Nesnenin fazlalıklarını atıp ölçüye oturtulması anlamından, zihinde tasarlayıp yoktan veya maddeden uygun biçimde varedilişine uzanır.Kesin
Sami dilleriyle etimolojik ilişkiİbranice חלק (ḥālaq: pürüzsüz olmak, pay etmek), Süryanice ܚܠܩ (pay, hisse)Fonetik denklik ve pay ayırma, ölçme, pürüzsüzleştirme çekirdeği tam bir mutabakat sergiler.Kesin
Daha geniş dilsel ilişkiAfro-Asyatik dil ailesinde düzleme ve ayırma kökleriDoğu Çadik ve Berberice kollarında düz, çıplak veya kaygan yüzeyleri ifade eden ikili çekirdeklerle morfolojik yakınlıklar ileri sürülmüştür.Muhtemel

Kaynak Brown-Driver-Briggs, Gesenius, David Cohen (Dictionnaire des racines sémitiques).

Kardeş kökler

KombinasyonDurumTemel AnlamAnlam DetayıNot
خلقAnlamlıÖlçmek, pürüzsüzleştirmek, yaratmakDeriyi biçmek, varlığa tam ölçü ve suret vermekHedef kök; Kur'an'da 261 kez geçer.
خقلKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıVeri bulunamadıArapçada mühmel (kullanılmayan) kombinasyondur.
لخقAnlamlıGöz kapağının genişlemesi, yapışkan çamurÇamurun veya sıvının aşırı gevşek ve biçimsiz olması haliHedef kökün biçim verme anlamına zıt olarak biçimsizlik taşır; Kur'an'da geçmez.
لقخKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıVeri bulunamadıArap dilinde kullanılmamış kombinasyondur.
قخلKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıVeri bulunamadıMühmel kombinasyondur.
قلخAnlamlıSert ses çıkarmak, köpürmekDevenin kükremesi, sesin kabarması ve boğazdan çıkmasıHedef kökle doğrudan anlam bağı yoktur; Kur'an'da geçmez.

Komşu kökler ve zıt kök

Kökİlişki TürüAnlam AlanıKarşılaştırmalı NüansAnlam Detayı
خلقMerkezÖlçü ve tasarıya dayalı var etmeNesneyi belirli bir takdir, gaye, nizam ve ölçüye göre şekillendirip meydana getirmek.Varlığın bizzat yapısını, fıtratını ve ölçüsünü kurma ameliyesidir.
فطرKomşuYarıp çıkarma, ilk başlangıçYokluğu veya mevcut yapıyı ilk defa yararak açığa çıkarma nüansı taşır.خلق kökündeki ölçüp biçme ve pürüzsüz nizamdan ziyade tohumun çatlaması gibi ilksel fışkırmaya odaklanır.
براKomşuPürüz ve kusurlardan arındırarak var etmeNesneyi eksiklikten, ayıptan ve uyumsuzluktan uzaklaştırarak varlık sahasına koyma vurgusudur.خلق tasarım ve ölçmeyi, برا ise tasarımın kusursuzca hayata geçirilip ayrıştırılmasını ifade eder.
جعلKomşuBir şeyi başka bir duruma dönüştürme, kılmaÖnceden var olan bir şeyi bir işlev, vasıf veya ilişki konumuna yerleştirmektir.خلق özsel varoluşu ve bünyeyi inşa ederken, جعل işlevsel kılmayı belirtir.
بدعKomşuÖrneksiz ve emsalsiz ortaya koymaGeçmişte hiçbir örneği, kalıbı ve maddesi bulunmaksızın ilkin var etmektir.خلق kökünde maddeden veya ölçüden inşa anlamı bulunurken بدع mutlak modelsizliği vurgular.
صنعKomşuMaharet ve incelikle imal etmeBelli bir bilgi, hüner ve emek sarfıyla parça ve ham maddeleri işleme yönüdür.صنع ameli hüneri, خلق ise kökensel takdiri ve varoluşsal tasarımı öne çıkarır.
عدمZıtYokluk, bulunmayış, yitirmeVarlığın, ölçünün, nizamın ve suretin tamamen mevcut olmaması durumudur.خلق kökünün varlık, şekil ve mahiyet kazandırma hareketinin ontolojik zıddıdır.

Başka dillerde anlam karşılıkları

DilKelime / KelimelerKısa AnlamDetayGüven
ArapçaخلقÖlçerek, takdir ederek var etmeMaddeli veya maddesiz, plan ve intizama göre varlık kazandırma fiilidir.Kesin
LatinceCreare, formare, ordinareMeydana getirmek, biçimlendirmek, düzene koymakCreare var etmeyi, formare biçim vermeyi içerir; kökteki zihinsel ölçüp biçme nüansını karşılamak için ordinare gerekir.Güçlü
İngilizceTo create, to fashion, to proportionYaratmak, biçimlendirmek, oranlamakModern dildeki create yoktan var etmeye sıkışabilir; fashion ve proportion kelimeleri kökün takdir ve tesviye yönünü tamamlar.Kesin
AlmancaSchöpfen, gestalten, bildenMeydana getirmek, şekil vermek, inşa etmekGestalten ve bilden kökteki ham maddeden ölçülü suret çıkarma ameliyesini güçlü biçimde yansıtır.Güçlü
FransızcaCréer, façonner, agencerYaratmak, yoğurup biçimlendirmek, tertip etmekFaçonner ustanın deriyi işlemesi gibi somut bir zanaatı ve ölçüyü korurken agencer nizamı verir.Güçlü

Kaynak Lewis & Short Latin Dictionary, Oxford English Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch.

Vücûh ve nezâir

Form / KullanımAnlam YüzüAyet Tipi / Bağlam
خَلَقَ / خَلَقْنَاİlk defa ve hikmetle var etme, icatGöklerin, yerin ve evrenin var edilişini anlatan kozmolojik ayetler (En'âm 6:1, Enbiyâ 21:33).
خَلَقَ الإِنسَانَBelirli bir ham maddeden dönüştürerek aşamalı inşaİnsanın çamurdan, meniden, aşılanmış yumurtadan şekillendirilmesi bağlamı (Mü'minûn 23:12-14, Nahl 16:4).
خَلْقYaratılış biçimi, tabiat ve anatomik yapıVarlıkların bünyesi, sureti, fıtratı ve hilkati (Âl-i İmrân 3:191, Nûr 24:45).
تَخْلُقُونَ إِفْكًاZihinde asılsız şey uydurma, kurgulama, yalan tasarlamaPutperestlerin putları tanrılaştırması veya asılsız iftira kurgulaması bağlamı (Ankebût 29:17, Şûrâ 26:137 [kıraat]).
خَلاقAhiretteki ölçülmüş nasip, ilahi lütuftan payİnkârcıların veya dünyayı tercih edenlerin manevi paydan mahrumiyeti (Bakara 2:200, Âl-i İmrân 3:77).
خُلُقDoğuştan veya sonradan kazanılan ahlak, karakter kalıbıPeygamberin yüce ahlakı ve insanın yerleşik ruhi tabiatı bağlamı (Kalem 68:4).

Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

DisiplinKullanım AlanıTartışma NoktasıAnlam Yoğunlaşması
Kelamİlahi sıfatlar ve fiiller (halk-hâlik)Halk fiili ile mahluk arasındaki ayrım; Kur'an'ın mahluk olup olmadığı (halku'l-Kur'ân) ve kulun fiillerinin yaratılması meselesi.Varlığı yokluktan varlığa çıkaran tek ve mutlak kudret fiili; kader ve takdir ile kaza arasındaki ilişki.
FıkıhHilkat ve yaratılışı değiştirme yasağıEstetik müdahaleler, dövme, fıtratı bozma yasakları (tağyîru halkillâh) ve organ nakli tartışmaları.Allah'ın koyduğu fıtri yapının, anatomik bütünlüğün ve biyolojik normun korunması.
TefsirHâlik, Bâri' ve Musavvir isimlerinin sıralanışıAyetlerdeki tertibin yaratılış safhalarını (takdir, icat ve tasvir) göstermesi.Kökün kökenindeki ölçme ve planlama (takdir) boyutunun tefsirlerde ontolojik temel olarak belirmesi.
HadisAhlak ve insanın yaratılış seciyesiHz. Peygamber'in duası ve ahlaki mükemmelliği; yaratılışın güzelliği ile ahlakın güzelliği arasındaki paralellik.Hilkat (bedeni yapı) ile huluk (ruhi karakter) arasındaki bütünsel uyum.

Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

SistemBağlamKarşılıkİşlevAçıklamaGüven
DiniTevhid ve kulluk ekseniMutlak Hâlikiyetİbadetin yalnızca var edici ve takdir edici güce hasredilmesiİbadet ve itaatin yegâne meşru gerekçesi, varlığın nizamını ve ölçüsünü bizzat O'nun koymuş olmasıdır.Kesin
İlmiKozmoloji ve doğa yasalarıKozmik Ölçü (Kader)Evrendeki matematiksel, fiziksel ve biyolojik yasaların keşfiVarlığın rastgele değil, ölçülüp biçilerek (halk) kurulması doğa bilimlerinin yasa keşfetmesini mümkün kılar.Kesin
SiyasiEgemenlik ve meşruiyetMülkiyet ve Yargı İlkesiYasama ve hüküm yetkisini yaratılış nizamına tabi kılmaYaratmak (halk) kime aitse emretmek (emir) de O'na aittir ilkesiyle beşeri tiranlığı sınırlandırır.Güçlü
İktisadiMülkiyet, emek ve dönüşümNasip ve Ham Maddeyi İşlemeDoğal kaynakları ölçülü şekilde faydaya dönüştürme ve helal pay (halâk)İnsan yoktan var edemez; ancak Allah'ın yarattığı ham maddeyi ölçüp biçerek (tasarım ve zanaat) katma değer üretir.Güçlü

Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

Alanİzomorfik KarşılıkAçıklamaGüven
Sayısal bilimlerFonksiyonel optimizasyon ve form kısıtları (Diferansiyel geometri ve morfojenez)Ham bir uzayın veya kütlenin rastgele değil, belirli sınır koşulları, minimum enerji ilkeleri ve diferansiyel kısıtlar altında pürüzsüz, kararlı bir forma kavuşturulması süreciyle tam bir yapısal eşleşme gösterir.Güçlü
Beşeri bilimlerKurumsal tasarım ve normatif fıtrat inşası (Hukuk sosyolojisi)Bir toplumun başıboş eylemlerinin anayasal ve ahlaki normlarla ölçülüp biçilerek (takdir), çatışmasız ve pürüzsüz (mülâse) bir kurumsal nizam haline getirilmesi hareketidir.Güçlü

Yanlış daraltma ve kritik hata riski

AlanAçıklama
Modern daraltma riskiخلق kökünü yalnızca zamansal bir başlangıç noktasında gerçekleşen yoktan var etme (creatio ex nihilo) ameline indirgemek; kökün ihtiva ettiği ölçme, biçme, aşamalı dönüştürme ve fıtri karakter verme anlamlarını dışarıda bırakmak.
Kur'an içi daha geniş anlamKur'an'da kök, hem göklerin emsalsiz takdirini, hem insanın anne karnında evre evre biçimlendirilmesini, hem çamurdan kuş heykeli yapılmasını, hem zihinde tasarlanan yalanı, hem de insanın ahlaki seciyesini kapsayan geniş bir takdir ve form kazandırma matrisidir.
Yanlış anlamanın doğuracağı hataEvrendeki ve insandaki yasallık, kader, tasarım, biyolojik tekamül ve ahlaki gelişim süreçleri koparılır; Allah'ın yaratması sadece geçmişte olup bitmiş mekanik bir başlangıç gibi algılanarak deizme kapı aralanır.

Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

SoruCevap
Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir?Kur'an'ın omurgasını oluşturan tevhid, kader ve haşir akidelerinin ortak zeminidir; Allah'ın evrenle, insanla ve yasalarla kurduğu ilişkinin tesadüfe yer bırakmayan ilahi bir ölçü ve planlama (takdir) eseri olduğunu gösterir.
Hangi ayet gruplarında belirleyicidir?Kozmolojik delillendirme ayetlerinde (En'âm 6:1, Furkân 25:2), insanın biyolojik yaratılış merhalelerini bildiren ayetlerde (Mü'minûn 23:12-14, Hac 22:5), yeniden dirilişi ispatlayan haşir pasajlarında (Yâsîn 36:78-81) ve ahlak-fıtrat bağlamlarında (Kalem 68:4).
Hangi yanlış anlamaları düzeltir?Evrenin amaçsız ve sahipsiz bir tesadüfler zinciri olduğu iddiasını çürüttüğü gibi; yaratılışı sadece fiziksel bir madde fırlatması sayıp, yaratılışın ardındaki ahlaki, fıtri ve gaye temelli ilahi nizamı görmezden gelen mekanist bakışı tashih eder.

Nihai sentez ve LaTeX modeli

  • Somut anlamBir ham maddenin (özellikle deri veya taşın) fazlalıklarından arındırılarak, pürüzsüzleştirilip tam bir amaca göre ölçülüp biçilmesi ve kesim kalıbının hazırlanmasıdır.
  • Soyut anlamBelirsiz veya ham olan bir varlık potansiyelinin ilahi ilim ve irade kısıtları altında belirli bir nizam, gaye, ölçü ve hikmete tabi tutularak varlık mertebesine çıkarılmasıdır.
  • Sistematik karşılıkTakdir (kader/planlama), tesviye (düzeltme/dengeleme) ve tasvir (suret/hüviyet verme) bileşenlerinin tek bir failde toplanarak kaza halinde fiili gerçekliğe dökülmesidir.
  • LaTeX modeliH:(Ω×Π)→ΦMburadaΦ(ω,π)=arg⁡min⁡m∈M∥ψ(m)−π∥
  • LaTeX açıklamasıFormülde Ω ham madde veya varlık potansiyelleri uzayını, Π ilahi ilimdeki amaçsal ölçü ve takdir (kader) parametrelerini temsil eder. H yaratma (halk) operatörüdür. Φ haritalaması, ham potansiyelden (ω) belirlenen ilahi ölçüye (π) en uygun ve pürüzsüz formu minimize edilmiş sapma kısıtıyla varlık manifolduna (M) dönüştüren biçimlendirme sürecini modeller. Varlık, rasgele bir saçılma değil; belirlenmiş amaç fonksiyonuna (ψ) göre optimize edilmiş nihai bir nizamdır.
Metin sürümü (yapay zekâ araçları için)Harfe göre kök dizini: خ