سوي
س - و - ي
KÖK- 83 geçiş
- 80 ayet
- 32 sîga
- 9 sözlük
Seviye: Engebesiz düz yerdir. Eşitlemek için kullanılır. Sıva yapmak, duvarı düzeltmek demektir.devamı ›
Bu sayfa şu yazımları da kapsar: سوى
Notlarım
Sözlükler(9)
★ Akevler SözlüğüTürkçe
Seviye: Engebesiz düz yerdir. Eşitlemek için kullanılır. Sıva yapmak, duvarı düzeltmek demektir.
Kitâbu'l-'Ayn
Halîl b. Ahmed · 8. yyTR18.298 harfباب اللفيف من السين
س ي أ، س ي ي، س و ي، س و أ، س أ و، أ و س، أ ي س، أ أ س، و ي س، س و ي، أ س ي، أ س و، س ي ه، أ س س، و س و س، س أ س، س أ س أ مستعملات
سيأ:
السَّيْء بوزن الشّيْء: اللّبَنُ القليلُ قبل نزول الدِّرَّة، من تأليف سين وياء وهمزة فهي ثلاثة أحرف مؤلفّة، قال:
كما استغاث بَسيْءٍ فزُّ غَـيْطـلةٍ خافَ العُيُونَ فلم يُنظَرْ به الحَشَكُ
سيي:
السِّيُّ: المكان المستوي. هما سِيّانِ، أي:
Tehzîbu'l-Luğa
Ezherî · 10. yyTR yok29.775 harfMadde başı: سوىباب اللفيف من حرف السّين
سيء ، لسي ، سوى ، سوء ، سأو ، سوس ، سيسء ، وسوس ، أوس ، أس ، أيس ، لأس ، أسى ، أسي ، أسو ، ساسا ، وسىء ، ويس ، سأي
ومن حروفه المستعمَلة : السَّيء . والسَّيّ . وسِوَى . وسَواء . وساوَى . واستَوى . والسويّة . والسّوِيّ . والسُّوء . والسَّوء . والسَّيِّىء . والسَّوْء . وأسْوَى . والسَّأْوُ . والسّوس . والسّيساء . والوسْواس . وأوَس . والآس . والأس . وألاس . والأيْس . والأُسّ
Mekâyîsü'l-Luğa
İbn Fâris · 11. yyTR9.143 harf(باب السين والواو وما يثلثهما)
(سوي) السين والواو والياء أصلٌ يدلُّ على استقامةٍ واعتدالٍ بين شيئين. يقال هذا لا يساوي كذا، أي لا يعادله. وفلانٌ وفلانٌ على سَوِيّةٍ من هذا الأمر، أي سواءٍ. ومكان سُوىً، أي مَعْلَمٌ قد عَلِمَ القومُ الدّخولَ فيه والخروج منه. ويقال أسْوَى الرّجلُ، إذا كان خَلَفُهُ وولدُهُ سَوِيّاً.
وحدَّثنا علي بن إبراهيم القَطّان، عن علي بن عبد العزيز، عن أبي عُبيد، عن الكسائيّ
Esâsü'l-Belâğa
Zemahşerî · 12. yyTR1.110 harfس و ي
إستوى الشيئان وتساويا وساوى أحدهما صاعحبه وفلان يساويك في العلم.
وساوى بين الشيئين وسوّى بينهما وساويت هذا بهذا وسوّيته.
قال الرا عي: يجرد عليهن الأجلة سويت بضيف الشتاء والبنين الأصاغر أي يصونهـا صيانـة الضيـوف والأطفـال.
وسويـت المعـوج فاستـوى وهـو سـويّ.
ورزقـك اللـه تعالـى ولـداً سويـاً: لا داء بـه ولا عيـب.
وهمـا علـى سويـة مـن الأمر وسواء.
ويه النصفة والسوية.
Kâmûsü'l-Muhît
Fîrûzâbâdî · 15. yyTR1.480 harf* س و ي * * السَّوَاءُ * العدل قال الله تعالى ﴿فانبذ إليهم على سواء﴾ وسواء الشيء وسطه قال الله تعالى ﴿في سواء الجحيم﴾ وسواء الشيء غيره قال الأعشى % وما عدلت عن أهلها لسوائكا % قال الأخفش * سِوَى * إذا كان بمعنى غير أو بمعنى العدل يكون فيه ثلاث لغات إن ضممت السين أو كسرت قصرت وإذا فتحت مددت تقول مكان * سَوًى * و * سِوًى * و * سَوَاءٌ * أي عدل ووسط فيما بين الفريقين قلت ومنه قوله تعالى { مكانا
Lane's Lexicon
Edward W. Lane · 19. yyTR yok39.321 harfMadde başı: سوىسَوِىَ
1 سَوِىَ ذ , aor. يَسْوَى: see 3, in two places. -A2- [Accord. to Golius, سَوَى, inf. n. سِوًى, signifies He intended, or proposed to himself: this he says as on the authority of the KL, in which only the inf. n. is mentioned with the explanation قصد وآهنگ كردن: and to this, Freytag adds the authority of Meyd; and also that the verb governs the thing which is its objective complement in
سَوِىَ 1 سَوِىَ ذ , aor. يَسْوَى: see 3, in two places. -A2- [Accord. to Golius, سَوَى, inf. n. سِوًى, signifies He intended, or proposed to himself: this he says as on the authority of the KL, in which only the inf. n. is mentioned with the explanation قصد وآهنگ كردن: and to this, Freytag adds the authority of Meyd; and also that the verb governs the thing which is its objective complement in the accus. case. In the S and other lexicons of good repute, I find the meaning of قَصَدَ assigned to اِسْتَوَى followed by اـِلَى; but in none to سَوَى.]
سوّاهُ 2 سوّاهُ ذ , (S, M, &c.,) inf. n. تَسْوِيَةٌ, (K,) He made it equal, equable, uniform, even, level, flat, plane or plain; (S, * M, MA, Msb, K;) or equal in respect of elevation or of depression; (Er-Rلghib, TA;) [and straight, right, direct, or rightly directed; (see its quasi-pass. 8;)] and ↓ اسواهُ signifies the same; (M, K;) namely, a place, (Msb, K,) or a thing, (S, M, Er-Rلghib, TA,) or an uneven, or a crooked, thing. (Mgh.) It is said in a trad., فَأَمَرَ بِالخِرَبِ فَسُوِّيَتْ [And he gave orders respecting the ruins, and they were levelled]. (TA in art. خرب.) And in another trad., سَوَّيْنَا عَلَى رُقَيَّةَ, meaning We buried Ru- keiyeh, and made the earth of the grave even, or level, over her. (Mgh.) [Hence also,] سُوِّيتْ عَلَيْهِ الأَرْضُ: see 8. And hence the saying in the Kur [iv. 45], لُوْ تُسَوَّى بِهِمُ الْأَرْضُ, (TA,) i. e. That they were buried, and that the ground were made level over them; (S, * Bd;) بِ being here syn. with عَلَى: (TA in art. ب:) or the meaning is, that they became like the dust of the earth; (M, Jel;) thus expl. by Th; (M;) or that they had not been created, and that they and the earth were alike. (Bd.) [Hence also,] بَلَى قَادِرِينَ عَلَى أَنْ نُسَوِّىَ بَنَانَهُ, in the same [lxxv. 4], is said to mean [Yea: we are able] to make his hand like the foot of the camel, without fingers: or to make his fingers uniform, of one measure or size: (TA:) or the meaning is, we are able to put together the bones of his fingers [consistently] as they were. (Bd, Jel.) And بَيْنَ ↓ حَتَّى اـِذَا سَاوَى الصَّدَفَيْنِ, in the Kur [xviii. 95], means سَوَّى بَيْنَهُمَا [i. e. Until, when he had made the space between the two sides of the mountains even, or level, by filling it up]. (TA.) ― -b2- [Also He made it uniform, equal, or consimilar, with another thing.] One says, سَوَّيْتُهُ بِهِ, (M, K,) inf. n. as above; (K;) and به ↓ سَاوَيْتُهُ, (M, * TA, TK,) and به ↓ أَسْوَيْتُهُ; I made it uniform, or equal, with it; or like it: (M, K, TA:) and ↓ سَاوَيْتُ هٰذَا بِذَاكَ I raised this so as to make it equal in measure, or quantity, or amount, with that. (TA.) And سَوَّيْتُ بَيْنَهُمَا, and ↓ سَاوَيْتُ, (S, M, K,) I made them uniform, or equal, each with the other; or like each other. (M, K, TA.) ― -b3- [And He made it symmetrical or symmetrically, by, or with, a just adaptation of its component parts; made it congruous or consistent in its several parts, or with congruity or consistency in its several parts: he made it, formed it, or fashioned it, in a suitable manner: he made it to be adapted, or so as to be adapted, to the exigencies, or requirements, of its case, or of wisdom: he made it complete, or in a complete manner; completed it, or completed its make: he made it right or good, or in a right or good manner; rectified it; adjusted it; or put it into a right, or good, state.] In the Kur xxxii. 8, it means He made him symmetrical [or symmetrically], by the fit, or suitable, formation of his members. (Bd,) And سَوَّيْتُهُ in the same, xv. 29 and xxxviii. 72, I made his creation symmetrical: (Bd:) or I completed him, or made him complete. (Jel.) And سَوَّى in the same, lxxxvii. 2, He made what He created congruous or consistent in the several parts. (Jel.) And الَّذِى خَلَقَكَ فَسَوَّاكَ, in the same [lxxxii. 7], means [Who created thee,] and made thy creation to be adapted to the exigencies, or requirements, of wisdom. (TA.) وَنَفْسٍ وَمَا سَوَّاهَا, in the same, [xci. 7, means By a soul and what made it to be adapted to its exigencies, i. e., to the performance of its functions, for it] is indicative of the faculties of the soul: this explanation is more proper than that which makes ما to mean [Him who, i. e.] God. (TA.) And رَفَعَ سَمْكَهَا فَسَوَّاهَا, in the same, lxxix. 28, means He hath raised high [its canopy, or] the measure of its elevation from the earth, or its thickness upwards, and made it symmetrical, or even, (Bd,) or completed it by adorning it with the stars, (Bd, TA, *) agreeably with what is said in the Kur xxxvii. 6, (TA,) and by means of the revolvings [thereof], &c.: from the saying next following. (Bd.) سوّى فُلَانٌ أَمْرَهُ Such a one rectified, or adjusted, his affair; or put it into a right, or good, state. (Bd in lxxix. 28.) [Hence,] one says, سَوِّ وَلَا تُسَوِّئْ Rectify thou, and do not corrupt, or mar. (A and TA in art. سوأ.) [One says also, سوّى الطَّعَامَ He cooked the food thoroughly: see 8 as its quasi-pass.] And سوّى فُلَانٌ مَنْصُوبَةً [Such a one framed a stratagem, or plot]. (TA in art. نصب.) -A2- سَوَّى [as an intrans. verb, if not a mistranscription for سُوِّىَ], inf. n. as above: see 8. -A3- And سُوِّىَ, [app. for سُوِّئَ,] inf. n. as above, signifies It was, or became, altered [for the worse]; syn. غُيِّرَ. (TA.)
ساواهُ 3 ساواهُ ذ , (S, * M, * Msb,) inf. n. مُسَاوَاةٌ (M, Er-Rلghib, Msb, TA) and سِوآءٌ, (M,) It was, or became, equal to it, (S, Er-Rلghib, Msb, TA,) and like it, in measure, extent, size, bulk, quantity, or amount, and in value, (Msb, TA,) or in linear measure, and in weight, and in the measure of capacity, [as well as in value:] one says هٰذَا لِذٰلِكَ الثَّوْبِ ↓ الثَّوْبُ مُسَاوٍ [This garment, or piece of cloth, is equal in length and breadth to that garment, or piece of cloth]; and هٰذَا الثَّوْبُ لِذٰلِكَ الدِّرْهَمِ ↓ مُسَاوٍ [This garment, or piece of cloth, is equivalent to that dirhem]: and sometimes it means in mode, or manner of being: one says,
Salmone
H. Anthony Salmone · 19. yyTR2.550 harfسَوِىَ
سَوِىَ A ( n. ac. سِوًى [ 7 ] ),
a. Was worth, valued, cost.
سَوَّيَ
سَوَّيَ II ,
a. Made equal; placed on the same level.
b. Levelled, smoothed.
c. [ acc. & Bi ], Made equal to; made similar, like to, uniform with; assimilated, adjusted, adapted to.
d. [ Bain ], Made equal, uniform, symmetrical; made to agree, harmonize; reconciled.
e. Did, made, fashioned.
سَاْوَيَ
سَاْوَيَ
Kitâbullâh
Kur'an kullanımından türetilmişTR71.671 harfسوي
سَوِيَ - يَسْوَى - سَوِيّ - سُوَى - سَوَاء - سَوَّى - يُسَوِّي - سَاوَى - يُسَاوِي - اسْتَوى - يَسْتَوِي
سَوِيَ - يَسْوَى + الكائن: صار كما يفترض من غير زيادة أو نقصان أو شذوذ أو مبالغة: صار في وضع معتدل مناسب مقبول بحسب العرف، فهو طبيعي وعادي وغير مبالغ فيه وغير شاذ: وهذا المعنى مستعمل في العامية الدارجة حين المساومة على ثمن، فنقول: "
Mücavir kökler119 mücavir (357 toplam)
- عرش
7 ortak ayet · Toplantı yerinde yöneticinin durduğu yüksek yerdir
- سدس
5 ortak ayet · سندس Hint kumaşıdır
- سبل
11 ortak ayet · Biribirini kesen yoldur
- عمي
5 ortak ayet · Kör demektir
- نفخ
4 ortak ayet · Körük demektir
- سجد
7 ortak ayet · Sacid, meyvesinin bolluğundan dolayı dalları veya gövdesi…
- خلق
11 ortak ayet · Halk: Halk, deri veya bez parçası demektir
- صرط
5 ortak ayet · Yol
- مثل
8 ortak ayet · Çamurdan yapılan ve bir şeye benzetilen nesne, heykeldir
- سمو
11 ortak ayet · “Sem” hayvanın sırtı, “ard” da hayvanın karnıdır
- بصر
7 ortak ayet · Basar çevresiyle birlikte göz, ayn ise gözbebeği…
- ليل
5 ortak ayet · Durgun suyda dibe çöken mile “leyl“, akıp denize giden…
Geçtiği ayetler(80)
لَا يَسْتَوِي الْقَاعِدُونَ مِنَ الْمُؤْمِنِينَ غَيْرُ أُولِي الضَّرَرِ وَالْمُجَاهِدُونَ فِي …
SeviyelenirMü’minlerden; özürsüz olarak yerlerinde oturanlar ile Allah yolunda malları ve canları ile cihad edenler bir değildir. Allah; mallarıyla ve canlarıyla cihad edenleri derece bakımından oturanlara üstün kıldı. Bununla beraber Allah, her ikisine de güzelliği vaad etmiştir. Fakat Allah; cihad edenlere, oturanların üzerine büyük bir mükafat vermiştir.
قُلْ لَا يَسْتَوِي الْخَبِيثُ وَالطَّيِّبُ وَلَوْ أَعْجَبَكَ كَثْرَةُ الْخَبِيثِ فَاتَّقُوا اللَّهَ يَاأُولِي الْأَلْبَابِ لَعَلَّكُمْ تُفْلِحُونَ
SeviyelenirDe ki: Murdarı çokluğu hoşunuza gitse de; murdarla temiz bir olmaz. Öyleyse ey akıl sahibleri; Allah’tan korkun ki kurtıuluşa eresiniz.
… إِنْ أَتَّبِعُ إِلَّا مَا يُوحَى إِلَيَّ قُلْ هَلْ يَسْتَوِي الْأَعْمَى وَالْبَصِيرُ أَفَلَا تَتَفَكَّرُونَ
SeviyelenirDe ki: Size, Allah’ın hazineleri benim yanımdadır, demiyorum. Ben, gaybı da bilmem. Ve size bir melek olduğumu da söylemiyorum. Ben; bana vahyolunandan başkasına uymam. De ki: Hiç görenle görmeyen bir olur mu? Hiç düşünmüyor musunuz?
… لَا يَمْلِكُونَ لِأَنْفُسِهِمْ نَفْعًا وَلَا ضَرًّا قُلْ هَلْ يَسْتَوِي الْأَعْمَى وَالْبَصِيرُ أَمْ هَلْ تَسْتَوِي الظُّلُمَاتُ وَالنُّورُ أَمْ …
SeviyelenirDe ki: Göklerin ve yerin Rabbı kimdir? Allah’tır de. Yoksa O’nu bırakıp kendilerine bir fayda ve zararı olmayan veliler mi edindiniz? de. De ki: Hiç körle gören bir olur mu? Yahut karanlık ile aydınlık bir midir? Yoksa, Allah gibi yaratması olan ortaklar buldular da yaratmaları birbirine mi benzettiler? De ki: Her şeyi yaratan, Allah’tır. Ve O; Vahid ve Kahhar’dır.
… عَلَى مَوْلَاهُ أَيْنَمَا يُوَجِّهْهُ لَا يَأْتِ بِخَيْرٍ هَلْ يَسْتَوِي هُوَ وَمَنْ يَأْمُرُ بِالْعَدْلِ وَهُوَ عَلَى صِرَاطٍ مُسْتَقِيمٍ
SeviyelenirAllah; iki kişiyi de misal veriyor: Biri hiç bir şeye gücü yetmez bir dilsizdir ki, efendisine yüktür. Nereye gönderse bir hayır getirmez. Bununla; doğru yolda olup adaletle emreden bir olur mu hiç?
وَمَا يَسْتَوِي الْبَحْرَانِ هَذَا عَذْبٌ فُرَاتٌ سَائِغٌ شَرَابُهُ وَهَذَا مِلْحٌ …
Seviyelenirİki deniz bir olmaz. Şu; çok tatlıdır, susuzluğu keser içilmesi kolaydır. Şu ise tuzludur, acıdır. Her birinden taze et yersiniz ve giyeceğiniz süs eşyası çıkarırsınız. O’nun lutfundan aramanız ve şükretmeniz için gemilerin yara yara gittiklerini görürsünüz.
وَمَا يَسْتَوِي الْأَعْمَى وَالْبَصِيرُ
SeviyelenirKör ile gören eşit olmaz.
وَمَا يَسْتَوِي الْأَحْيَاءُ وَلَا الْأَمْوَاتُ إِنَّ اللَّهَ يُسْمِعُ مَنْ يَشَاءُ وَمَا أَنْتَ بِمُسْمِعٍ مَنْ فِي الْقُبُورِ
SeviyelenirDiriler ile ölüler de bir değildir. Muhakkak ki Allah; dilediğine işittirir. Sen; kabirlerde olanlara işittirecek değilsin.
… وَقَائِمًا يَحْذَرُ الْآخِرَةَ وَيَرْجُو رَحْمَةَ رَبِّهِ قُلْ هَلْ يَسْتَوِي الَّذِينَ يَعْلَمُونَ وَالَّذِينَ لَا يَعْلَمُونَ إِنَّمَا يَتَذَكَّرُ أُولُو …
SeviyelenirYoksa o, geceleyin secde ederek, kıyamda durarak itaat eden, ahiretten korkan ve Rabbının rahmetini dileyen kimse gibi midir? De ki: Hiç bilenlerle bilmeyenler bir olur mu? Doğrusu ancak akıl sahipleri öğüt alıp düşünür.
وَمَا يَسْتَوِي الْأَعْمَى وَالْبَصِيرُ وَالَّذِينَ آمَنُوا وَعَمِلُوا الصَّالِحَاتِ وَلَا الْمُسِيءُ قَلِيلًا مَا تَتَذَكَّرُونَ
SeviyelenirKörle gören, inanıp salih amel işleyenlerle kötülük yapan bir değildir. Ne de az düşünüyorsunuz.
Kök analizi
Kök tanımı ve çekirdek özet
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | سوي |
| Yapı | Üçlü kök |
| Özel Durum | İlletli (nakıs ve lefîf-i makrûn eğilimli) |
| Bağlamsal Yakın Kökler | عدل, قسط, مثل |
| Zıt Kök | عوج |
| Çekirdek Özet 1 | İki şey veya bir şeyin cüzleri arasındaki engebe, eğrilik ve fazlalığı gidererek düz, dengeli, kusursuz ve birbirine denk kılmak. |
| Çekirdek Özet 2 | Yaratılışta organ ve nizamın kemale erdirilmesi, ölçülerin eşitlenmesi, taraflar arası denklik ve hükümranlığın istikrar kazanması. |
| Çekirdek Özet 3 | Fiziksel ve ahlaki dengenin kurulması, varlığın her boyutunda fıtrî hizanın ve adil standardın tesis edilmesi. |
| Kritik Hata Riski | Kökü yalnızca basit bir aritmetik eşitlik veya mekanik bir mekan tutma olarak anlayıp varlıktaki kemal, denge, itidal ve fonksiyonel olgunlaşma boyutunu göz ardı etmek. |
Biliteral analiz
| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| سو | Bir sınır boyunca yayılma, uzanma, bir satıh oluşturma veya bir durumu boydan boya kuşatma hareketi; سور kökünde kuşatıcı duvar, سوط kökünde yayılan kırbaç/karışım, سوع kökünde zaman diliminin yayılması, سوم kökünde serbestçe yayılma anlamlarında görülür. | ي | Yayılma ve yüzey oluşturma hareketini iki taraf arasındaki mesafeyi sıfırlayan, eğriliği giderip her noktayı aynı seviyeye ve itidale ulaştıran dinamik bir dengeleme ve tamamlama anlamına dönüştürmüştür. |
Piktografik analiz
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| س | Diken, destek; tutunma, dayanma, koruma | Varlığın düşmeden, yıkılmadan ayakta durmasını sağlayan eksenel desteği ve sarsılmaz dayanağı simgeler. |
| و | Çengel, çadır kazığı; bağlama, ekleme, tutturma | İki parçayı, iki ucu veya iki seviyeyi birbirine raptederek aradaki boşluğu kapatma ve birleştirme hareketini verir. |
| ي | El ve kol; iş, yapma, uzanma | Düzeltme, sıvama, biçimlendirme ve müdahale yoluyla hedeflenen kıvama ulaştırma iradesini temsil eder. |
| سوي | Desteğin çengellenerek el marifetiyle hizalanması | Bozuk, engebeli veya eksik bir yapının aktif bir müdahale ve bağlantı ile sağlam bir destek ve kusursuz bir hizaya getirilmesi hareketini oluşturur. |
Tarihsel ve erken kullanım
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Engebesiz, düz, çıkıntısız yer; bir yüzeyin veya duvarın sıvanarak girinti ve çıkıntılarının giderilmesi, eğri bir ağacın doğrultulması ve iki nesnenin boy veya hacimce aynı hizaya getirilmesi. |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Hutey’e bir beytinde bir kimsenin diğerine denkliğini ve emsalini ifade etmek üzere kökü şu şekilde kullanmıştır: فإيّاكم وحَيّةَ بطنِ وادٍ / هَمُوزَ النّابِ لكم بسِيِّ |
| Erken Arapça kullanım | Çöl Araplarının hâl hatır sorulduğunda çocuklarının ve sürülerinin eksiksiz, sağlıklı ve dengede olduğunu anlatmak üzere kullandıkları مَستوُون صالحون ifadesi; ayrıca düz ve açık arazi için kullanılan es-siyy tabiri. |
Kaynak Maqāyīs al-Lugha, Kitābü’l-ʿAyn ve Lisān al-ʿArab.
Sami etimolojik katman
Sami dilleri ailesinde سوي kökü, temel olarak bir yüzeyin düzlenmesi, iki nicelik veya niteliğin birbirine denk ve eşdeğer kılınması semantik çekirdeğine dayanır. İbranicede yer alan שוה (shawah) kökü düz olmak, denk olmak, uymak ve telafi etmek anlamlarına gelir. Benzer şekilde Süryanice ve Aramicede שוי / ܫܘܐ (šwā) kökü düzleşmek, eşit olmak, uygun ve liyakatli hale gelmek manalarını taşır. Akadca šawûm/šamû biçimlerinde de paralellik gösteren bu çekirdek, Doğu ve Batı Sami dillerinde bir standarda ulaşma, taşkınlığı ve noksanlığı törpüleme hareketini ifade eder. Arapçada kök hem ontolojik biçimlendirmeyi (tesviye) hem de iki durum arasındaki eşdeğerliği (müsâvât) içine alacak şekilde genişlemiş ve soyut ahlaki-hukuki bir boyut kazanmıştır.
Güven Kesin
Kaynak Brown-Driver-Briggs, HALOT ve Payne Smith.
Etimolojik analiz
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | Düzlük, sıva ile düzeltme ve denklik | Eğri olanın doğrultulması, engebenin düzlenmesi ve iki şeyin aynı hizaya gelmesi çekirdeğinden türemiştir. | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | İbranice שוה (shawah), Süryanice ܫܘܐ (šwā) | Eşit olmak, düzlenmek, mutabık ve uygun olmak anlamlarında ortak Sami mirasındandır. | Kesin |
| Daha geniş dilsel ilişki | Veri bulunamadı | Belirgin bir Afroasyatik dışı soydaşlık güvenilir biçimde belgelenememiştir. | Veri bulunamadı |
Kaynak David Cohen, Dictionnaire des racines sémitiques ve Gesenius.
Kardeş kökler
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| سوي | Anlamlı | Düzeltmek, eşitlemek, kemale erdirmek | Eğriliği gidermek, iki şeyi aynı seviyeye getirmek. | Hedef kök; Kur'an'da geçer. |
| سيو | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | سوي kökünün varyantı veya zayıf diziliş kabul edilir; Kur'an'da geçmez. |
| وسي | Anlamlı | Tıraş etmek, başı kazımak | Saç ve kılın diplerini eşitleyip temizlemek için ustura kullanmak; ustura anlamındaki موسى kelimesiyle ilişkilendirilir. | Kur'an'da geçmez; yüzeyi düzleme fikriyle bağlantılıdır. |
| ويس | Anlamlı | İhtiyaç, fakirlik, sığınma | Muhtaç duruma düşmek; acıma ve şefkat bildiren bir edat olarak da kullanılır. | Kur'an'da geçmez. |
| يسو | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Mühmel kombinasyon; Kur'an'da geçmez. |
| يوس | Anlamlı | Ümitsizlik, keder | Umudun kesilmesi anlamındaki ye's kökünün çekim varyantı veya türevidir. | Kur'an'da geçmez. |
Komşu kökler ve zıt kök
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| سوي | Merkez | Denge, denklik, hizalanma | Bir şeyin pürüzlerini gidererek tam kıvamına getirmek veya iki şeyi aynı seviyeye koymak. | Hem fiziksel hem ahlaki ve ontolojik düzeltmeyi ve mutlak denkliği ifade eder. |
| عدل | Komşu | Adalet, dengeleme, pay etme | İki kefenin denk tutulması ve hakkın sahibine verilmesi. | عدل hukuki ve ahlaki tartıyı hedeflerken سوي yüzeyin ve yapının kendi iç kemalini ve eşdeğerliğini kurar. |
| قسط | Komşu | Paylaştırma, hakkaniyet | Zulmü bertaraf ederek payları hakça taksim etmek. | قسط ölçü ve pay dağıtımındaki adalettir; سوي ise doğrudan varlığın formel ve mahiyetsel denkliğidir. |
| مثل | Komşu | Benzerlik, emsal olma | Bir şeyin diğerine nitelik veya suret olarak benzemesi. | مثل benzerlik ve teşbih bildirirken سوي seviye ve değer eşitliği üzerinde durur; iki şey benzemese de eşit olabilir. |
| عوج | Zıt | Eğrilik, çarpıklık, engebe | Doğru çizgiden sapma, pürüz ve tümsek barındırma. | سوي kökünün var ettiği düzlük ve itidalin tam karşıtı olarak bozulma ve eğrilmeyi temsil eder. |
Başka dillerde anlam karşılıkları
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | سوي | Düzeltmek, eşitlemek, dengelenmek | Varlıkta pürüzsüzlük, denk seviye ve kemal sağlama eylemi. | Kesin |
| Latince | aequare, aequus, complanare | Eşitlemek, düzlemek, dengeli | Aequus içsel ve hukuki dengeyi verirken complanare fiziksel yüzeyin düzlenmesini karşılar. | Güçlü |
| İngilizce | to level, to equalize, even, straight | Seviyelendirmek, eşitlemek, düzgün | Fiziksel düzlemeyi ve matematiksel denkliği karşılar; ancak yaratılıştaki fıtrî kemal boyutunu tek başına veremez. | Güçlü |
| Almanca | ausgleichen, ebenen, ebenbürtig | Dengelemek, düzleştirmek, denk | Maddi ve mecazi pürüzlerin giderilerek aynı seviyeye getirilmesini iyi yansıtır. | Güçlü |
| Fransızca | égaliser, niveler, régulier | Düzeltmek, eşitlemek, muntazam | Fiziksel ve soyut düzeyde standart ve kusursuz bir seviye oluşturmayı ifade eder. | Güçlü |
Kaynak Oxford Latin Dictionary ve Grimm Deutsches Wörterbuch.
Vücûh ve nezâir
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| سَوَاءٌ | Eşitlik, farksızlık | İnkarcıları uyarmanın sonucu değiştirmediği veya iki grubun durumunun bir olmadığı bağlamlar; örnek: Bakara 2:6, Yâsîn 36:10. |
| سَوَاءَ السَّبِيلِ | Doğru ve dengeli yol | Haddi aşmayan, uçlara sapmayan orta ve mutedil ana yol bağlamı; örnek: Mâide 5:12, Mümtehine 60:1. |
| اسْتَوَى عَلَى الْعَرْشِ | Hükümranlık ve istikrar | Yaratılışın ardından ilahi otorite ve nizamın kainat üzerinde kemalle tecelli etmesi; örnek: A'râf 7:54, Tâhâ 20:5. |
| اسْتَوَى عَلَى | Bir yere yerleşmek, oturmak | Geminin Cûdî üzerine veya insanın binek üzerine dengeli biçimde yerleşmesi; örnek: Hûd 11:44, Zuhruf 43:13. |
| اسْتَوَى | Kemale ermek, boy atmak | İnsanın rüşd çağına veya ekinin kendi sapı üzerinde dimdik duracak olgunluğa erişmesi; örnek: Kasas 28:14, Fetih 48:29. |
| سَوَّى | Biçimlendirmek, kusursuz yaratmak | İnsanın uzuvlarının yerli yerine konması veya göklerin düzenlenip çatlaklarının giderilmesi; örnek: Secde 32:9, Kıyâme 75:38. |
| سَوِيًّا | Kusursuz, sağlam, normal | Hastalık ve noksanlıktan uzak, organları tam veya ahlaken dosdoğru olma hali; örnek: Meryem 19:10, Meryem 19:43. |
| لا يَسْتَوِي | Değer ve hükümce denk olmamak | İyi ile kötünün, bilenle bilmeyenin, kör ile görenin manevi kıymetçe eşit olamayacağı bağlamlar; örnek: Fâtır 35:19, Haşr 59:20. |
Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | İstivâ ve sıfâtullah bahisleri | Allah'ın arşa istivâ etmesinin mekânsal oturma mı yoksa istilâ, hükümranlık ve tedbîr kemali mi olduğu tartışması. | Mekândan münezzeh kemal, mutlak hâkimiyet ve nizam kurma anlamında yoğunlaşmıştır. |
| Fıkıh | Hukuki eşitlik, kısas ve miras taksimi | İnsanların kan, hak ve sorumluluk bakımından eşitliği (el-müsâvât) ve malların değerce denkliği. | Hukuk karşısında tarafların aynı hizada tutulması ve akitlerdeki karşılıklı denklik. |
| Tefsir | Ahsen-i takvîm ve yaratılış safhaları | İnsanın anne karnındaki yaratılışında تسوية aşamasının ruh üflenmeden önceki biyolojik ve uzvi olgunlaşmayı bildirmesi. | Eğrilik ve eksiklikten arınmış, organları tam ve simetrik yapı. |
| Hadis | Safların düzeltilmesi ve beşeri eşitlik | Namazda safların düz tutulması (سووا صفوفكم) ve insanların tarağın dişleri gibi eşit olması. | Fiziksel ve ahlaki hizada pürüzsüzlük ve kibirden uzak birlik. |
Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Fıtrat ve tevhîd | İtidal ve kusursuz hilkat | İnsanı ifrat ve tefritten koruyup doğru yola (es-sevâ) yöneltmek. | Yaratılışın noksansız tasarımı ve ahlaki denge ilkesi. | Kesin |
| İlmi | Fiziksel yasalar ve kozmoloji | Denge, simetri ve homojenlik | Maddenin ve kuvvetlerin kararlı bir seviyeye ve nizama oturmasını sağlamak. | Kozmik sistemdeki çatlak ve düzensizliklerin yokluğu. | Güçlü |
| Siyasi | Hukuk devleti ve adalet | Kanun önünde eşitlik | Sınıfsal ayrıcalıkları ve haksız üstünlükleri tasfiye etmek. | Bütün tebaanın aynı hukuki zeminde ve seviyede muamele görmesi. | Güçlü |
| İktisadi | Değişim ve pazar dengesi | Eşdeğerlik ve adil mübadele | Değerler arası uçurumları önleyip haksız kazancı engellemek. | Mal ve bedel arasındaki objektif seviyenin korunması. | Güçlü |
Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Denge durumu (equilibrium) ve özdeşlik bağıntısı () | Farklı potansiyellere veya engebelere sahip bir sistemin dış müdahale veya iç dinamiklerle sıfır eğim ve minimum enerji seviyesine ulaşarak kararlı kılınması. | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Hukuki ve sosyal eşitlik standardı (egalitarianism) | Bireyler arasındaki suni imtiyaz ve hiyerarşik pürüzlerin giderilerek herkesin aynı hak satıhında konumlandırılması. | Güçlü |
Yanlış daraltma ve kritik hata riski
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kökü yalnızca biçimsel ve tekdüze bir matematiksel eşitliğe veya mekanik bir oturma/yerleşme hareketine indirgemek. |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Kök yalnızca iki şeyin aynı olması değil; bir varlığın kendi iç dengesini bularak eğriliklerden arınması, olgunlaşması, kemal noktasına erişmesi ve işlevsel mükemmelliğe kavuşmasıdır. |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | İstivâ ayetlerini cismanî bir mekân tutma sanmak veya insan yaratılışındaki tesviyeyi sıradan bir düzleştirme sayarak fıtrattaki ilahi tasarımı ve istikameti ıskalamak. |
Kur'an'ı anlama odaklı sonuç
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an'ın varlık tasavvurundaki kozmik nizamı, insanın biyolojik ve ahlaki mükemmelleşme sürecini ve vahyin inşa ettiği adalet zeminini tek bir denge kavramı etrafında birleştirdiği için merkezîdir. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Yaratılışın aşamalarını anlatan ayetlerde, arş ve hükümranlık bildiren kozmolojik ifadelerde ve hak ile batılın fıtraten eşit olamayacağını vurgulayan ahlaki karşılaştırmalarda belirleyicidir. |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Varlığın tesadüfi ve pürüzlü olduğu zannını çürütür; ilahi iradenin her şeye layık olduğu olgunluk seviyesini bahşettiğini ve farklı değerlerin mutlak eşitlik adına birbirine karıştırılamayacağını gösterir. |
Nihai sentez ve LaTeX modeli
- Somut anlamBir arazideki, duvardaki veya nesnedeki girinti, çıkıntı ve eğriliği gidererek yüzeyi tamamen düz, pürüzsüz ve yatay bir seviyeye getirmek.
- Soyut anlamBir varlığın potansiyelini noksansız bir kemale ulaştırmak, iki taraf arasındaki farkı ortadan kaldırarak adil bir denklik ve kararlı bir istikrar tesis etmek.
- Sistematik karşılıkVarlık mertebelerinde entropiyi ve dengesizliği gideren, her bir unsuru kendi fıtrî zirvesine oturtarak kaos yerine sükûn ve nizamı ikame eden ilahi tasarım ilkesi.
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklamasıModelde , bir sistemin veya yapının noktaları arasındaki seviye farkını ve pürüzleri temsil eder; bu farkın sıfıra yaklaşması düzlenme hareketidir. biçimlenmekte olan varlığı, tesviye ve biçimlendirme operatörünü, ise varlığın ulaştığı nihai olgunluk ve kemal seviyesini simgeler. ifadesi ise iki durum, kişi veya değer arasındaki mutlak denklik ve seviye eşitliğini formüle eder.