فرر
ف - ر - ر
KÖK- 11 geçiş
- 10 ayet
- 9 sîga
- 9 sözlük
Ferre “Ferv” ölü hayvanın derisi; soluk renk; “firar” etmek korkup kaçmak anlamına gelmektedir. “İftira” etmek rengini değiştirme anlamından bir kimsenin yapmadığını yapmış göstermektir. Ferrar, civa demektir.devamı ›
Notlarım
Sözlükler(9)
★ Akevler SözlüğüTürkçe
Ferre “Ferv” ölü hayvanın derisi; soluk renk; “firar” etmek korkup kaçmak anlamına gelmektedir. “İftira” etmek rengini değiştirme anlamından bir kimsenin yapmadığını yapmış göstermektir. Ferrar, civa demektir.
Kitâbu'l-'Ayn
Halîl b. Ahmed · 8. yyTR1.411 harfباب الرّاء والفاء
ر ف، ف ر مستعملان
رف:
الرَّفُّ: رفُّ البَيْت، والجميع: الرُّفوف.
والرَّفُّ: شِبْهُ المَصِّ والتَّشَفُّف. رَفَفْتُ أَرُفُّ رفّاً.
والرَّفُّ: أكلُ الرَّفيف، وهو الحَنْظلُ وشِبْهُهُ، سَمِّي رَفيفاً لأنه يُؤْكَلُ بالمَشافر.
والرَّفْرَفةُ: تَحريكُ الطّائر جناحه في الهواء وهو لا يَبْرحُ مكانه.
والرّفيفُ والوَرِيفُ: النّبات الّذي يهتزّ خُضْرَةً وتلألؤاً، وقد رفّ يَرِفُّ رفيفا،
es-Sıhâh
Cevherî · 10. yyTR803 harfفَرَّ يَفِرُّ فِراراً: هرب. وأفَرَّهُ غيره. والفَرورُ من النساء: النَوَارُ. ورجلٌ فَرٌّ، وكذلك الاثنان والجمع والمؤنث. وفَرَرْتُ الفرس أفُرُّهُ بالضم فَرًّا، إذا نظرت إلى أسنانه، قال الحجَّاج: فُرِرْتُ عن ذكاء. وفَرَرْتُ عن الأمر: بحثت عنه. وأفَرَّتِ الإبل للإثناع بالألف، إذا ذهبت رواضعُها وطلع غيرها. وتفارُّوا، أي تهاربوا. وافْتَرَّ فلانٌ ضاحكاً، أي أبدى أسنانه. وفُرَّهُ الحَرِّ بالضم: أوَّله،
Esâsü'l-Belâğa
Zemahşerî · 12. yyTR1.025 harfف ر ر
هو فرّار وفرور وفرورة.
وأفررته: حملته على أن يفرّ.
وفي الحديث " ما يفرّك إلاّ أن يقال لا إله إلا الله " " وهؤلاء فرّ قريش أفلا أردّ على قريش فرّها ".
ويقال: فرّ الجواد عينه أي علامات الجود فيه ظاهرة فلا يحتاج إلى أن تفرّه.
وامرأة غرّاء فرّاء: حسنة الثغر.
وإنها لحسنة الفرّة أي الابتسام.
وافترت عن ثغر كالبرد.
والذئب يفرفر الشاة إذا مزّقها ومنه سمّي الأسد
Lisânü'l-Arab
İbn Manzûr · 13. yyTR7.585 harfالفَرّ والفِرارُ: الرَّوَغان والهِرب.
فَرَّ يَفِرُّ فراراً: هرب. ورجل فَرورٌ وفَرورةٌ وفَرَّار: غير كَرَّارٍ، وفَرٌّ، وصف بالمصدرْ، فالواحد والجمع فيه سواء. وفي حديث الهجرة: قال سُراقةُ ابن مالك حين نظر إِلى النبي، صلى الله عليه وسلم، وإِلى أَبي بكر، رضي الله عنه، مُهاجِرَيْنِ إِلى المدينة فمرّا به فقال: هذان فَرُّ قريشٍ، أَفلا أَردّ على قريش فَرَّها؟ يريد الفارَّين من قريش؛ يقال منه رجل فَرٌّ
Kâmûsü'l-Muhît
Fîrûzâbâdî · 15. yyTR408 harf* ف رر * * فَرََّ * يفر بالكسر * فِراراً * هرب و * أفَرَّهُ * غيره ورجل * فَرٌّ * بوزن بر أي * فَارٌّ * وكذا الاثنان والجمع والمؤنث وفي الحديث ﴿هذان فر قريش أفلا أرد على قريش فرها﴾ وقد يكون * الفَرُّ * جمع * فَارِّ * كراكب وركب وصاحب وصحب و * افْتَرَّ * ضاحكا أي أبدى اسنانه وفرس * مِفَرٌّ * بكسر لاميم يصلح للفرار عليه و * المَفَرُّ * الفرار ومنه قوله تعالى ﴿أين المفر﴾ و * المَفِرُّ * بكسر
Tâcü'l-Arûs
Zebîdî · 18. yyTR9.445 harfالفر، بالفتح، والفرار، بالكسر: الروغان والهرب من شيء خافه، كالمفر، بالفتح، والمفر، بكسر الفاء مع فتح الميم، والثاني يستعمل لموضعه، أي الفرار، أيضا، وقد فر يفر فرارا: هرب، فهو فرور، كصبور، وفرورة، بزيادة الهاء، وفررة، كهمزة، وهذه عن الصاغاني، وفرار، كشداد، وفر، كصحب، وصف بالمصدر، فالواحد والجمع فيه سواء. وفي حديث الهجرة: قال سراقة بن مالك، حين نظر إلى النبي صلى الله عليه وسلم وإلى أبي بكر مهاجرين
الفر، بالفتح، والفرار، بالكسر: الروغان والهرب من شيء خافه، كالمفر، بالفتح، والمفر، بكسر الفاء مع فتح الميم، والثاني يستعمل لموضعه، أي الفرار، أيضا، وقد فر يفر فرارا: هرب، فهو فرور، كصبور، وفرورة، بزيادة الهاء، وفررة، كهمزة، وهذه عن الصاغاني، وفرار، كشداد، وفر، كصحب، وصف بالمصدر، فالواحد والجمع فيه سواء. وفي حديث الهجرة: قال سراقة بن مالك، حين نظر إلى النبي صلى الله عليه وسلم وإلى أبي بكر مهاجرين إلى المدينة فمرا به، فقال: هذان فر قريش، أفلا أرد على قريش فرها? يريد الفارين من قريش، يقال منه: رجل فر، ورجلان فر، لا يثنى ولا يجمع. وقال الجوهري: رجل فر، وكذلك الاثنان والجميع والمؤنث، وقد يكون الفر جمع فار، كشارب وشرب، وصاحب وصحب. وقد أفررته إفرارا، إذا عملت به عملا يفر منه ويهرب. وفي حديث عاتكة: أفر صياح القوم عزم قلوبهم فهن هواء والحلوم عوازب أي حملها على الفرار، وجعلها خالية بعيدة غائبة العقول. ومنه الحديث: أن النبي صلى الله عليه وسلم قال لعدي بن حاتم: ما يفرك عن الإسلام إلا أن يقال: لا إله إلا الله، أي ما يحملك على الفرار إلا التوحيد. وكثير من المحدثين يقولونه بفتح الياء وضم الفاء. قال الأزهري: والصحيح الأول. وفر الدابة يفرها، هكذا هو مضبوط بالكسر على مقتضى اصطلاحه، وضبطه الأزهري بالضم، فرا، بالفتح، وفرارا، مثلثة الفاء: كشف عن أسنانها لينظر ما سنها ومنه حديث ابن عمر: أراد أن يشتري بدنة فقال: فرها. ومن المجاز: فر الأمر وفر عن الأمر: بحث عنه. وفي خطبة الحجاج: لقد فررت عن ذكاء وتجربة. وفي حديث عمر: قال لابن عباس رضي الله عنهم: كان يبلغني عنك أشياء كرهت أن أفرك عنها، أي أكشفك. ويقال: فر فلانا عما في نفسه، أي استنطقه ليدل بنطقه عما في نفسه، وهو مفرور ومفرر. ومن المجاز: إن الجواد عينه فراره مثلثة: وهو مثل يضرب لمن يدل ظاهرة على باطنه، يقول: تعرف الجودة في عينه كما تعرف سن الدابة إذا فررتها. ويقال أيضا: الخبيث عينه فراره، أي تعرف الخبث في عينه إذا أبصرته، ومنظره يغني عن أن تفر أسنانه وتخبره، وعبارة الصحاح: إن الجواد عينه فراره، وقد يفتح: أي يغنيك شخصه ومنظره عن أن تختبره وأن تفر أسنانه. وفي الأساس: فر الجواد عينه، أي علامات الجود فيه ظاهرة فلا يحتاج إلى أن تفره. وامرأة فراء، أي غراء حسنة الثغر. وأفرت الخيل والإبل للإثناء، بالألف: سقطت رواضعها وطلع غيرها. وافتر الإنسان: ضحك ضحكا حسنا، ويقال: افتر فلان ضاحكا، أي أبدى أسنانه. وافتر عن ثغره، إذا كشر ضاحكا. ومنه الحديث في صفة النبي صلى الله عليه وسلم: ويفتر عن مثل حب الغمام، أي يكشر إذا تبسم في غير قهقهة. وافتر البرق: تلألأ، من ذلك. وافتر الشيء استنشقه، قال رؤبة: كأنما افتر نشوقا منشقا. والفرير، كأمير وغراب وصبور وزنبور وهدهد وعلابط: ولد النعجة والماعزة والبقرة، قال ابن الأعرابي: الفرير: ولد البقر، وأنشد: يمشي بنو علكم هزلى وإخوتهمعليكم مثل فحل الضأن فرفور
قال الأزهري: أراد: فرار، فقال: فرفور. وقال بعضهم: الفرير من أولاد المعز: ما صغر جسمه. وعم ابن الأعرابي بالفرير ولد الوحشية من الظباء والبقر وغيرهما، أو هي الخرفان والحملان، وهذا أيضا قوله. وقيل: الفرير، والفرار، والفرارة والفرر والفرفور، والفرور، والفرافر: الحمل إذا فطم واستجفر وأخصب وسمن. وأنشد ابن الأعرابي في الفرار الذي هو واحد قول الفرزدق: لعمري لقد هانت عليك ظعينة فديت برجليها الفرار المربقا ج فرار، كغراب أيضا، أي يكون للجماعة والواحد نادر، قال أبو عبيدة: ولم يأت على فعال شئ من الجمع إلا أحرف هذا أحدها. والفرير، كأمير: الفم، ذكره الصاغاني والزمخشري، ومقتضى كلام الأخير أنه فم الدابة. ومن المجاز: فرس ذابل الفرير: وهو موضع المجسة من معرفة الفرس، وقيل: هو أصل معرفته، وهذا نقله الصاغاني. والفرير: والد قيس من بني سلمة بن سعد بن علي بن أسد بن ساردة بن تزيد بن جشم بن الخزرج، جاهلي، وإليه نسب عبد الله بن عمرو بن حرام الأنصاري، والد جابر، فإن أمه بنت قيس هذا، فيقال له: الفريري، لذلك. وفرير، كزبير، هكذا في النسخ، وهو مخالف لما في التكملة والتبصير وغيرهما من كتب الأنساب فإنهم ضبطوا فيها فريرا كأمير مثل الأول، وقالوا: هو فرير بن عنين بن سلامان بن ثعل بن عمرو بن الغوث الطائي. قال الصاغاني تبعا لابن السمعاني وغيره: إنه بطن من بحتر، وغلطه الحافظ ابن حجر فقال: ليس هو بطنا من بختر، بل فرير هذا هو عم بحتر وذلك بين في الجمهرة. قلت: وذلك أن بحترا ومعنا ابنا عتود بن عنين بن سلامان وبحتر بطن. ثم قال الحافظ: وذكر ابن الكلبي في أسباب الألقاب أنه لقب بذلك لحسن عينيه، وكان اسمه عنان. قلت: ولو قال الصاغاني: بطن من العرب لسلم من هذا الوهم. ومن رؤساء هذه القبيلة عثمان بن سليمان الفريري، ذكره الحافظ. والفرفر، كهدهد، وزبرج، وعصفور: طائر هكذا قاله الجوهري. وقال غيره: هو العصفور الصغير. قال الشاعر: حجازية لم تدءر ما طعم فرفر ولم تأت يوما أهلها بتبـشـر هكذا أنشده ابن السكيت. والتبشر: الصعوة، وقد تقدم. قلت: وقد رأيت الفرفور بمصر وهو أصءغر من الإوز. وفرة الحر، بالضم، وأفرته، بضمتين، وقد تفتح الهمزة: أي شدته وقيل: أوله، يقال، أتانا، فلان في أفرة الحر، أي شدته، وقيل: أوله. وحكى الكسائي أن منهم من يجعل الألف عينا فيقول: في عفرة الحر، وعفرة الحر. قال أبو منصور: أفرة عندي من باب أفر يأفر، والألف أصلية، على فعلة مثال الخضلة. وقال الليث: ما زال فلان في أفرة شر من فلان، أي شدته، وهي، أي الأفرة: الاختلاط والشدة، أيضا، يقال: وقع القوم في فرة، وأفرة، أي اختلاط وشدة. ويقال: هو فر القوم، وفرتهم، بضمهما، أي من خيارهم، ووجههم الذي يفترون عنه، قاله أبو ربعي والكلابي. قال الكميت: ويفتر منك عن الواضحات إذا غيرك القلح الأثعـل
ويقال: هذا فرة مالي، أي خيرته. والفرفرة: الصياح. يقال: فرفره، إذا صاح به. قال أوس ابنث مغراء السعدي: إذا ما فرفروه رغا وبالا. وفرفر في كلامه: خلط وأكثر. وفرفر الشيء: كسره وقطعه وشقه وحركه، كهرهره. وفرفره: نفضه، يقال: فرفرني فرفارا، أي نفضني وحركني وفرفر الرجل فرفرة: نال من عرضه وتكلم فيه. وقيل: فرفره: مزقه، ومنه حديث عون بن عبد الله ما رأيت أحدا يفرفر الدنيا فرفرة هذا الأعرج يعني أبا حازم، أي يذمها ويمزقها بالذم والوقيعة فيها. ويقال: الذئب يفرفر الشاة، أي يمزقها. وفرفر البعير: نفض جسده. وفرفر: أسرع وقارب الخطو قال امرؤ القيس: إذا زعته من جانبيه كليهـمـا مشى الهيذبى في دفه ثم فرفرا
وفرفر فرفرة، إذا طاش عقله وخف. وفرفر الفرس: ضرب بفأس لجامه أسنانه وحرك رأسه، وبه فسر بعضهم بيت امرئ القيس المتقدم ذكره. والفرفار: العجول الطياش الخفيف، والأنثى بهاء. والفرفار: المكثار، أي الكثير الكلام كالثرثار، وهي بهاء. والفرفار: الذي يكسر كل شيء، يفرفره، أي يكسره، كالفرافر، كالعلابط. والفرفار: شجر صلب صبور على النار تنحت منه القصاع والعساس، قال أبو حنيفة: هو يسمو سمو الدلب، وورقه مثل ورق اللوز، وله نور مثل الورد الأحمر، وإذا تقادم شجره اسود خشبه فصار كالآبنوس. والفرفار أيضا: مركب من مراكب النساء شبه الحوية، وفرفر الرجل: عمله. وفرفر أيضا، إذا أوقد بشجر الفرفار، وفرفر، إذا خرق الزقاق وغيرها وشققها. والفرفير، كجرجير: نوع من الألوان. والفرفور، بالضم: سويق يتخذ من ثمر الينبوت وقيد بعضهم فقال: من ينبوت عمان. وقد تقدم ذكر الينبوت. والفرفور: الغلام الشاب، على التشبيه بالحمل إذا أخصب وسمن، كالفرافر، بالضم فيهما أي في السويق والغلام. والفرفور: الحمل السمين المستجفر، والفرفور: العصفور الصغير، كالفرفر، كهدهد، وهو الذي قال فيه الجوهري: طائر، وسبق للمصنف ذلك، وهما واحد، وأنشد فيه ابن السكيت، وقد تقدم، فليتنبه لذلك. والفرافر، كعلابط. فرس عامر بن قيس بن جندب الأشجعي سميت بفرفرة اللجام. والفرافر: سيف عامر بن يزيد الكناني، نقلهما الصاغاني ولكنه لم يحل السيف. والفرافر: الرجل الأخرق، من فرفر، إذا طاش. وفرس فرافر: يفرفر اللجام في فيه، أي يحركه، زاد الزمخشري: ليخلعه عن رأسه. والفرافر: الأسد الذي يفرفر قرنه، أي يزعزعه. وقيل: لأنه يفرفره، أي يمزقه؛ الأخير عن الزمخشري، كالفرافرة. والفرفر. بضمهما، والفرفار، بالفتح ويكسر. والفرافر: الجمل إذا أكل واجتر، هكذا في سائر النسخ، وهو تصحيف من المصنف، والصواب: الحمل إذا فطم واستجفر، بالحاء المهملة، واستجفر، بالجيم والفاء، كالفرفور، بالضم، والفرر، بضمتين، والفرور، كقعود، فتأمل، فإن في عبارة المصنف تصحيفا في موضعين، وتقصيرا عن ذكر النظائر. وفرين، كغسلين: ع، نقله الصاغاني. وأفره يفره إفرارا، وكذا أفر به: فعل به ما يفر منه ويهرب، وقد تقدم ما فيه عند قوله أفررته، وأنه يقال أيضا أفره، إذا حمله على الفرار وأفر رأسه بالسيف، مثل أفراه، أي شققه وفلقه؛ عن اليزيدي. والأيام المفرات: التي تظهر الأخبار، نقله الصاغاني. وتفاروا: تهاربوا. وفرس مفر، بالكسر: يصلح للفرار عليه، أو جيد الفرار، وبه فسر بيت امرئ القيس: مكر مفر مقـبـل مـدبـر مـعـا كجلمود صخر حطه السيل من علش
وقوله تعالى: أين المفر. يحتمل الفرار نفسه، ووقته، وقرئ أين المفر، بالكسر، أي موضع الفرار، عن الزجاج. وأكثر ما يستعمل هذا الوزن في الآلات وصفات الخيل، وقد عبر عن الموضع بلفظ الآلة، وهي قراءة الحسن. وقرأ ابن عباس بفتح الميم وكسر الفاء، اسم للموضع، والجمهور بفتحهما، وذكر الثلاثة المصنف في البصائر. وعمرو بن فرفر الجذامي - بالضم -: سيد بني وائل بن قاسط بن هنب ابن أفصى بن دعمى بن جديلة بن أسد بن ربيعة الفرس. وضبطه الحافظ بالفتح، وقال: هو أحد الأشراف، شهد فتح مصر. وكتيبة فرى، كعزى: منهزمة، وكذلك الفلى. وفر الأمر جذعا، بالضم: استقبله. ويقال ذلك أيضا إذا رجع عودا لبدئه، قاله ابن دريد، وأنشد: وما ارتقيت على أكتاد مهلكة إلا منيت بأمر فر لي جذعا وفي المثل: نزو الفرار استجهل الفرارا. كلاهما كغراب. قال المؤرج: هو ولد البقرة الوحشية، يقال له: فرار، وفرير، مثل طوال وطويل، وذلك أنه إذا شب وقوى أخذ في النزوان، فمتى ما رآه غيره نزا لنزوه.يضرب مثلا لمن تتقى صحبته، أي إنك إذا صحبته فعلت فعله. وتفرر بي: ضحك، قاله الصاغاني. وأفررت رأسه بالسيف، مثل أفريته وشققته، وهذا بعينه قد تقدم، فهو تكرار محض، كما لا يخفى. ومما يستدرك عليه: الفرور من النساء، كصبور: النوار. وفرة المال، بالضم: خياره. والفرار، كغراب: البهم الكبار، واحدها فرفور. وفرفر الرجل، إذا استعجل بالحماقة. وعن ابن الأعرابي: فر يفر، إذا عقل بعد استرخاء. وإنها لحسنة الفرة، بالكسر: الابتسام. وفاررته مفارة: فتشت عن حاله وفتش عن حالي، وهو مجاز. واستعير الافترار للزمن، فقالوا: إن الصرفضة ناب الدهر الذي يفتر عنه، وذلك أن الصرفة إذا طلعت خرج الزهر واعتم النبت؛ كما في اللسان. والفريرة، مصغرة مشددة: ما يلعب به الصبيان. وقول العامة: الفرفوري، لهذا الخزف الذي يؤتى به من الصين غلط، وإنما هو الفغفوري نسبه إلى فغفور ملك الصين، يريدون جودته. وفاره، بتشديد الراء وضمها ثم هاء ساكنة: جد يوسف بن محمد الأنصاري الأندلسي، ويقال: فيره، وكأن الفاء ممالة فتكتب بالألف والياء، سمع وحدث، مات سنة 548.
Salmone
H. Anthony Salmone · 19. yyTR1.586 harfفَرَّ
فَرَّ I ( n. ac. فَرّ 1 , مَفْرَر 17 , مَفْرِر 18 , فِرَاْر 23 ),
a. Fled, ran away.
b. [ Ila ], Went, betook himself to.
c. U ( n. ac. فَرّ 1 , فَرَاْر 22 , فِرَاْر 23 , فُرَاْر 24 ) [ 'An ], Examined.
d. [ pass ], Returned to its first state ( thing ).
فَاْرَرَ
فَاْرَرَ III ,
a. Investingated.
أَفْرَرَ
أَفْرَرَ IV ,
a. Caused to flee, put to flight, routed.
b. [ acc. &
Kitâbullâh
Kur'an kullanımından türetilmişTR yok28.079 harfفرر
فَرَّ - يَفِرُّ - فِرَار - مَفََرّ
فَرَّ - يَفِرُّ + الكائن + من شيء أو كائن + إلى شيء أو كائن: يتحرك مبتعداً وبسرعة عن عامل إحداث ضرر وأذى محتمل إلى مكان آمن
فِرار: على وزن " فـِعال " اسم فعل مبالغة من " فَرَّ - يَفِرُّ "
مَفََرّ - المفر: على وزن " مَفْعَل " اسم مكان من " فَرَّ - يَفِرُّ ": المكان أو المسار الذي يؤمن للكائن أفضل حركة
Sîgalar(9)
- فِرَارًاFirar etmek(فِعَالًا)×3
- الْفِرَارُFirar etmek(الْفِعَالُ)×1
- الْمَفَرُّKaçacak yer(الْمَفْعَلُ)×1
- تَفِرُّونَFirar edersiniz(تَفْعِلُونَ)×1
- فَرَرْتُمْFirar ettiniz(فَعَلْتُمْ)×1
- فَرَّتْFirar etti(فَعَلَتْ)×1
- فَفَرَرْتُÖyleyse firar ettim(فَفَعَلْتُ)×1
- فَفِرُّواFirar edin(فَافْعِلُوا)×1
- يَفِرُّFirar eder(يَفْعِلُ)×1
Mücavir kökler51 mücavir (73 toplam)
- قسر
1 ortak ayet · Avcı kara hayvanı
- يثرب
1 ortak ayet · Yesrib
- يقظ
1 ortak ayet · Uyanıklar
- رقد
1 ortak ayet · Rekd Lahit demektir
- عور
1 ortak ayet · Ölçmek için kullanılan boş kaptır
- وصد
1 ortak ayet · Uygun hale getirilen
- ذرع
1 ortak ayet · Zira’ (zal) : Kol demektir
- كلب
1 ortak ayet · Onların köpeği
- رعب
1 ortak ayet · “Ru’b” taşmakta olan havuz veya taşan su demektir
- شمل
1 ortak ayet · Sol
- موت
2 ortak ayet · Kış uykusundan uyanmış yılana hayy, kış uykusundaki yılana…
- طلع
1 ortak ayet · Dal demektir
Geçtiği ayetler(10)
… بَاسِطٌ ذِرَاعَيْهِ بِالْوَصِيدِ لَوِ اطَّلَعْتَ عَلَيْهِمْ لَوَلَّيْتَ مِنْهُمْ فِرَارًا وَلَمُلِئْتَ مِنْهُمْ رُعْبًا
Firar etmekOnlar uykuda iken; sen, onları uyanık sanırdın. Biz, onları sağa ve sola döndürüyorduk. Köpekleri de dirseklerini eşiğe uzatmıştı. Onları görsen; için korkuyla dolar, geri dönüp kaçardın.
… بُيُوتَنَا عَوْرَةٌ وَمَا هِيَ بِعَوْرَةٍ إِنْ يُرِيدُونَ إِلَّا فِرَارًا
Firar etmekHani onlardan bir grup demişti ki: Ey Medine halkı; sizin için tutunacak bir yer yok. Artık geri dönün. İçlerinden bir grup da peygamberden izin isteyerek diyorlardı ki: Evlerimiz düşmana açıktır. Halbuki evleri açık değildi. Onlar, sadece kaçmak istiyorlardı.
فَلَمْ يَزِدْهُمْ دُعَائِي إِلَّا فِرَارًا
Firar etmekNe var ki benim davetim; sadece benden uzaklaşmalarını artırdı.
Kök analizi
Kök tanımı ve çekirdek özet
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | فرر |
| Yapı | Üçlü kök |
| Özel Durum | Mükerrer |
| Bağlamsal Yakın Kökler | هرب, ولى, روغ |
| Zıt Kök | كرر |
| Çekirdek Özet 1 | Bir baskı, engel veya tehlike odağını yararak hızla açılmak, uzaklaşmak ve sıvışmak |
| Çekirdek Özet 2 | İnsanın ölümden, hesap gününden ve sorumluluktan kaçış çaresizliği ile şirkten Allah'a sığınma yönelimi |
| Çekirdek Özet 3 | Kaçışın mutlak bir yok oluşa değil, yönelinen yeni bir merkeze veya kaçınılmaz bir akıbete varacağı ilkesi |
| Kritik Hata Riski | Kökü yalnızca sıradan bir korkaklık veya mekânsal yer değiştirme sayıp, varoluşsal yöneliş ve iltica boyutunu gözden kaçırmak |
Biliteral analiz
| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| فر | Bir bütünü yarmak, açmak, aralamak, patlatıp dışarı fırlatmak ve serbest bırakmak; nitekim فرق, فرج, فرد, فرغ, فرط köklerinde de ayrılma, aralanma, boşalma ve tekleşme hareketleri bu çekirdeğe dayanır | ر | Ayrılma ve yarılma hareketine süreklilik, hız, akıcılık ve kesintisiz bir kaçış ivmesi ekleyerek baskı alanından hızla kopup uzaklaşma anlamını kurmuştur |
Piktografik analiz
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ف | Ağız | Açıklık, dışarı üfleme, soluk verme ve bir yarıktan dışarıya doğru fırlama |
| ر | İnsan başı | Yön belirleme, öne atılma, bir hedefe doğru başını alıp gitme |
| ر | İnsan başı | Hareketin tekrarlanması, kesintisiz bir koşu ve yönelimde kararlılık |
| فرر | Ağızdan çıkan soluk gibi bir yarıktan başını alıp hızla ve kesintisizce uzaklaşma | Sıkışılan dar ve tehditkâr alandan yarılarak fırlamak, ardına bakmaksızın yön belirleyip sürekli bir hareketle kaçmak |
Tarihsel ve erken kullanım
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Bir hayvanın yaşını ve sağlamlığını anlamak için dişlerini açıp bakmak, dişlerin aralanıp görünmesi; avcının veya yırtıcının kıskacına giren bir canlının yarıktan hızla fırlayıp kaçması |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Ebû Züeyb el-Hüzelî, yaban öküzünün av köpeklerinden hızla yarıp kaçışını ve avcının ok atışını şu mısralarla tasvir eder: فَرمى ليُنْفِذَ فرَّها، فهَوى له / سَهْم، فأَنْفَذ طُرَّتَيْهِ المِنْزَعُ |
| Erken Arapça kullanım | Hicret esnasında Hz. Peygamber ile Hz. Ebû Bekir'in Mekke'den ayrılışını gözleyen Sürâka b. Mâlik'in Kureyş'ten kaçıp ayrılanları kastederek هذان فر قريش ifadesini kullanması |
Kaynak Kitābü'l-ʿAyn, Lisān al-ʿArab, Asās al-Balāgha, Dīvânü'l-Hüzeliyyîn.
Sami etimolojik katman
Sami dilleri ailesinde فر kök matrisi; yarılma, ayrılma, havaya fırlama, titreşerek kanat çırpma ve dağılma anlam alanlarını kapsayan arkaik bir köktür. İbranicede yer alan ve parçalamak, dağıtmak, boşa çıkarmak anlamlarına gelen פָּרַר (parar) fiili ile Süryanicede uçmak, kanat çırparak uzaklaşmak ve fırlamak manasındaki ܦܪ (par/per) biçimleri Arapçadaki فرر köküyle doğrudan fonetik ve anlamsal soydaşlık gösterir. Akadcada parāru kökü dağılmak, parçalanmak ve düzensizce kaçışmak manasını taşırken, Arapçada kök özellikle baskı altındaki bir ortamdan yarılarak hızla uzaklaşma, tabanvayı yağlama ve arayı açma yönünde özelleşmiştir. Kökün ilk fiziksel kullanımındaki dişleri açma eylemi de yarık oluşturma ve sergileme çekirdeğine dayanır.
Güven Güçlü
Kaynak Brown-Driver-Briggs, Payne Smith Syriac Dictionary, The Assyrian Dictionary of the Oriental Institute of the University of Chicago (CAD).
Etimolojik analiz
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | فر ikili çekirdeğinden mudâaf türetim | Dişlerin açılması ve sırıtması anlamından, sıkışık ortamı yarıp fırlayarak kaçma eylemine geçiş | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | İbranice parar, Süryanice par, Akadca parāru | Dağılma, parçalanma, havaya fırlama ve hızla uzaklaşma anlamında düzenli fonetik denklik | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Afro-Asyatik p-r / f-r tabanı | Uçma, fırlama ve ayrılma bildiren ortak Afro-Asyatik hareket tasviri | Muhtemel |
Kaynak David Cohen Dictionnaire des racines sémitiques, HALOT.
Kardeş kökler
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| فرر | Anlamlı | Kaçmak, firar etmek | Baskı ve tehlike ortamından hızla kopup uzaklaşmak | Hedef kök |
| رفر | Anlamlı | Kanat çırpmak, dalgalanmak | Kuşun havada kanatlarını hızla hareket ettirmesi, kumaşın veya yaprağın titreşmesi | Kur'an'da geçmez; Arapçada رفرف katlamalı formuyla yaygındır |
| ررف | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Bu dizilişte müstakil bir kök kullanımı bulunmamaktadır | Sözlüklerde mühmel kabul edilir |
Komşu kökler ve zıt kök
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| فرر | Merkez | Tehlikeden hızla kaçıp ayrılma | Sıkışık veya tehdit edici ortamı yararak ani ve süratli bir kopuşla uzaklaşmak | Harekette hız, telaş ve baskıdan kurtulma baskındır |
| هرب | Komşu | Kaçmak ve sırra kadem basmak | Bir otoriteden, cezadan veya takipten gizlenerek sıvışmak ve izini kaybettirmek | Gizlilik ve takipten kurtulma boyutu öne çıkar |
| ولى | Komşu | Yüz çevirip arkasını dönmek | Yüzünü ve yönünü hedeften başka tarafa çevirerek geri çekilmek | Harekette fiziksel hızdan çok yön değiştirme ve iltifat esastır |
| روغ | Komşu | Manevrayla sıyrılmak | Doğrusal değil zikzaklar çizerek, aldatıcı hamlelerle tehlikeden kaçınmak | Kurnazlık ve hileli yöneliş barındırır |
| كرر | Zıt | Geri dönüp hücum etmek | Kaçtığı veya ayrıldığı noktaya yeniden saldırı amacıyla geri dönmek | Kaçışın tam zıddı olan taarruz ve hamle eylemidir |
Başka dillerde anlam karşılıkları
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | فرر | Kaçmak, firar etmek | Bir tehditten hızla uzaklaşmak, sığınacak yön aramak | Kesin |
| Latince | Fugere, effugere | Kaçmak, savuşmak | Tehlikeden sıvışmayı karşılar; manevi sığınma yönünü eksik bırakır | Güçlü |
| İngilizce | To flee, to escape, to take flight | Firar etmek, kaçmak | Tehlike karşısında hızla uzaklaşmayı verir; Allah'a iltica boyutunu tek başına taşımaz | Kesin |
| Almanca | Fliehen, entfliehen | Kaçmak, firar etmek | Baskıdan ve tehlikeden uzaklaşmayı karşılar | Kesin |
| Fransızca | Fuir, s'enfuir | Kaçmak, savuşmak | Hızlı uzaklaşmayı karşılar; kaçılan yere sığınma nüansını dışarıda bırakır | Güçlü |
Kaynak Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch.
Vücûh ve nezâir
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| فِرَارًا / الْفِرَارُ / فَرَرْتُمْ | Askeri bozgundan ve savaştan kaçış | Savaş meydanından veya sorumluluk mahallinden korkuyla kaçma bağlamı (Ahzâb 33:13, 33:16) |
| تَفِرُّونَ | Kaçınılmaz ölüm gerçeğinden kaçış | İnsanın ölümden kaçsa dahi ölümün onu yakalayacağı uyarısı (Cum'a 62:8) |
| الْمَفَرُّ | Kıyamet günü kaçacak ve sığınacak yer arayışı | Hesap gününün dehşetinden sığınak bulma ümitsizliği (Kıyâme 75:10) |
| يَفِرُّ | Kıyamet günü en yakınlardan kaçış | Kişinin kendi derdine düşerek ailesinden ve akrabalarından uzaklaşması (Abese 80:34) |
| فَرَّتْ | Hakikatten ve vahiyden yaban eşeği gibi kaçış | Müşriklerin Kur'an'dan ve öğütten ürküp firar etmesi (Müddessir 74:51) |
| فِرَارًا | Tebliğden uzaklaşma | Kavmin daveti duydukça inatla ve telaşla uzaklaşması (Nûh 71:6) |
| فَفِرُّوا إِلَى اللَّهِ | Şirkten, günahtan ve azaptan Allah'a sığınma | Yegâne kurtuluş olarak kula Allah'a iltica etme emri (Zâriyât 51:50) |
| فَفَرَرْتُ | Can korkusu ve tehdit sebebiyle hicret/kaçış | Hz. Mûsâ'nın Firavun hanedanının tehdidinden Medyen'e yönelmesi (Şu'arâ 26:21) |
| فِرَارًا | Dehşet verici manzaradan dönüp kaçma | Ashâb-ı Kehf'in durumuna şahit olanın korkuyla geri çekilmesi (Kehf 18:18) |
Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Ecel, kader ve sığınma (iltica) bahsi | Ölümden kaçmanın eceli değiştiremeyeceği ve gerçek kurtuluşun ancak Allah'a yönelmek olduğu | Mutlak iradeden kaçışın imkânsızlığı |
| Fıkıh | Cihattan kaçış (tevellî yevme'z-zahf) | Savaş meydanından firar etmenin büyük günahlardan (kebâir) sayılması ve taktiksel ricat sınırları | Hukuki ve cezai sorumluluk doğuran firar |
| Tefsir | Zâriyât 51:50 ve kıyamet tasvirleri | Allah'tan yine O'na kaçmanın anlamı; mahlûkatın dehşetinden Hâlık'ın rahmetine sığınma nüansı | Tevhidî bilinç ve ontolojik sığınma |
| Hadis | Büyük günahlar ve hicret rivayetleri | Ordudan kaçışın helak edici günahlar arasında zikredilmesi ve muhacirlerin firar kavramıyla nitelenmesi | Sadakat ile korkaklık arasındaki ahlaki ayrım |
Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Tevhid ve kulluk | İltica | Tehditten mutlak güven kaynağına yöneliş | Sahte ilahlardan, günahtan ve dünyevilikten koparak Allah'ın rahmetine sığınmak | Kesin |
| İlmi | Hakikat arayışı ve bilgi | Cehaletten ve dogmadan kaçış | Zihinsel esaretten aydınlığa intikal | İnsanın körü körüne taklitten ve delilsiz zanlardan kaçıp kesin burhana yönelmesi | Güçlü |
| Siyasi | Savunma ve kamu düzeni | Askeri firar ve iltica hakkı | Disiplin testi veya meşru hicret | Ordunun nizamını bozan kaçış ile zulümden adalete doğru yapılan ilticanın ayrımı | Kesin |
| İktisadi | Risk yönetimi ve piyasa davranışı | Sermaye kaçışı ve güvenli liman | Varlıkların kriz alanını terk etmesi | Enflasyon, güvensizlik veya kriz ortamından likiditenin sağlam emtialara yönelmesi | Güçlü |
Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Merkezkaç kuvveti (santrifüj) ve gradyan akışı | Bir parçacığın yüksek potansiyelli veya yüksek basınçlı dengesiz bir alandan en düşük direnç hattını yararak hızla sıfır potansiyele doğru hareket etmesi | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Kaç veya savaş (fight-or-flight) tepkisi ve mültecilik | Organizmanın veya bireyin varoluşsal bir tehdit karşısında hızla ortamı terk ederek emniyetli bir alana yerleşme refleksi | Kesin |
Yanlış daraltma ve kritik hata riski
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kökü yalnızca fiziksel bir cepheden korkup kaçmak veya adli bir suçlunun kaçışı olarak algılamak |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Kökün hem insanın kaçınılmaz akıbetlerden kaçma çaresizliğini hem de şirk ve dalaletten doğrudan Allah'a koşma (tevhid) emrini kuşatması |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Zâriyât 51:50 ayetindeki emri pasif bir geri çekilme sanmak; oysa buradaki firar, bâtıldan Hakk'a doğru en yüksek bilinçle icra edilen aktif bir sığınma hareketidir |
Kur'an'ı anlama odaklı sonuç
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | İnsanın zaafiyetini, ölüm ve hesap günü karşısındaki çaresizliğini ve bu kaçınılmazlık karşısında yegâne doğru yönelişin Allah'a iltica olduğunu tek bir hareket dinamiğiyle ortaya koyduğu için |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Münafıkların savaştan kaçış gerekçelerini bildiren ayetlerde, ölüm ve kıyamet sahnelerinde ve şirkten tevhidi sığınmaya çağıran ayet grubunda belirleyicidir |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | İnsanın ölümden veya hesap gününden kaçarak kurtulabileceği zannını ve dini bağlılığı durağan bir duruş sanıp onun bâtıldan hızla kopuş gerektirdiğini gözden kaçıran bakışı düzeltir |
Nihai sentez ve LaTeX modeli
- Somut anlamSıkışılan bir engeli veya tehdit ortamını yararak, diş gösterircesine hızla açılıp ortamdan uzaklaşmak.
- Soyut anlamBir tehlike, dehşet veya sorumluluk baskısı karşısında insanın kontrolsüzce veya bilinçli bir iltica amacıyla güvenli gördüğü yöne doğru hızla çekilmesi.
- Sistematik karşılıkBir sistemdeki dengesiz ve tehdit edici alanından koparak nihai sığınak olan merkezine doğru yönelen vektörel yer değiştirme dinamiği.
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklamasıModelde firar hız vektörünü, tehdit veya baskı merkezinin konumunu, ise sığınılan emniyet merkezini ifade eder. Hareket, tehdit alanından tamamen ayrı () olan güvenli merkeze doğru ani ve kesintisiz () bir yer değiştirmeyi sembolize eder.