فسد

Klavye kısayolları

Ara
/
Yeni not
n
Önceki / sonraki ayet
[ ]
Okuma modu
f
Graf modu
g
Kur'an evreni
e
Kapat / geri
Esc
Grafiği atla

Kök ağı

Kök ağı: ف-س-د24 sîga, 84 mücavir kök, 47 ayet, 23 sure; sîgalar ve mücavir kökler Sîgalar ve Mücavir kökler kartlarında, ayetler Ayetler kartında liste olarak var.نقضصلحعلووصلأَفْسَدُوهَابِالْمُفْسِدِينَفسدأرضعثوفَسَادًابخسسعيمدين

KökSîga 24Ayet 47Sure 23Mücavir 84

▶ Ağı aç (3B)

فسد

ف - س - د

KÖK
  • 50 geçiş
  • 47 ayet
  • 24 sîga
  • 13 sözlük

Fesad “Visad” yıkılmış uzanmış ağaç parçası, yastık anlamında kullanılmaya başlanmış ve bu yılmış anlamından “ve”nin “fe”ye dönüşmesiyle bozulmuş anlamı kazanmıştır.devamı ›

Notlarım

Sözlükler(13)

★ Akevler SözlüğüTürkçe

Fesad “Visad” yıkılmış uzanmış ağaç parçası, yastık anlamında kullanılmaya başlanmış ve bu yılmış anlamından “ve”nin “fe”ye dönüşmesiyle bozulmuş anlamı kazanmıştır.

Kitâbu'l-'Ayn

Halîl b. Ahmed · 8. yyTR587 harf
باب السين والدال والفاء معهما س د ف، ف س د، د س ف، س ف د مستعملات سدف: السَّدَفُ: ظَلامُ اللَّيْل، أو سَوادُ شَخصٍ تراه من بعيد. والسُّدْفةُ طائفةٌ من اللَّيل، يقال أسدَف اللّيْلُ. والسَّديف: شَحْمُ السَّنامِ. والسُّدْفة: البابُ، وأنشَدَ لامرأة من قيسٍ تَهْجُو زَوُجَها: لا يرتدي مَراديَ الحريرِ ولا يُرَى بسُدْفةِ الأميرِ دسف: الدّسفانُ: الذي يطلُبُ الشَّيءَ شِبْهُ الرسُول، وجمعُه قال
Tamamını oku

es-Sıhâh

Cevherî · 10. yyTR192 harf
فَسَدَ الشيء يَفْسُدُ فساداً، فهو فاسدٌ، وقومٌ فَسْدى. وكذلك فَسُدَ الشيء بالضم، فهو فَسيدٌ. ولا يقال: انْفَسَدَ. وأفْسَدْتُهُ أنا. والاسْتِفْسادُ: خلاف الاستصلاح. والمَفْسَدَةُ: خلاف المصلحة.
Tamamını oku

Tehzîbu'l-Luğa

Ezherî · 10. yyTR3.772 harf
س د ف سدف ، سفد ، فسد ، فدس ، دسف ، دفس : مستعمل . سدف : أبو عُبيد عن أبي زيد : السُّدْفة في لُغة تميم : الظُّلْمة . قال : والسُّدْفة في لغة قيْس : الضَّوْء ، وكذلك قال أبو محمد اليزيديّ ، وأنشدنا للعجّاج : وأَقطَع الليلَ إذا ما أَسْدَفَا أي : أُظلم . قال : وبعضهم يَجعل السُّدفةَ اختلاط الضَّوء والظُّلمة معاً كوقتِ ما بين طلوع الفجر إلى أوّل الإسفار . الحرّاني : عن ابن السكّيت قال : السَّدَفُ
Tamamını oku

Mekâyîsü'l-Luğa

İbn Fâris · 11. yyTR1.821 harf
(باب الفاء والسين وما يثلثهما) (فسط) الفاء والسين والطاء كلمتانِ متباينتان. فالفَسِيط: ثُفْرُوق التَّمرة، ويقال قُلامة الظُّفر. والفُسطاط: الجماعة. وفي الحديث: "إنَّ يدَ الله تعالى عَلَى الفُسطاط"، وبذلك سمِّي الفُسطاط فُسطاطاً.‏ (فسق) الفاء والسين والقاف كلمة واحدة، وهي الفِسْق، وهو الخروج عن الطَّاعة. تقول العرب: فَسقَتِ الرُّطَبَةُ عن قِشْرها: إذا خرجَتْ، حكاه الفَرَّاء. ويقولون: إنَّ الفأرة
Tamamını oku

Müfredât

Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR637 harf
- الفساد: خروج الشيء عن الاعتدال، قليلا كان الخروج عنه أو كثيرا، ويضاده الصلاح، ويستعمل ذلك في النفس، والبدن، والأشياء الخارجة عن الاستقامة، يقال: فسد فسادا وفسودا (انظر: الأفعال 4/18)، وأفسده غيره. قال تعالى: ﴿لفسدت السموات والأرض﴾ [المؤمنون/71]، ﴿لو كان فيهما آلهة إلا الله لفسدتا﴾ [الأنبياء/22]، ﴿ظهر الفساد في البر والبحر﴾ [الروم/41]، ﴿والله لا يحب الفساد﴾ [البقرة/205]، {وإذا قيل لهم لا تفسدوا
Tamamını oku

Esâsü'l-Belâğa

Zemahşerî · 12. yyTR232 harf
ف س د يقال‏:‏ ما دأبه غير الفساد في دينه‏.‏ وهذا الأمر مفسدة له أي فيه فساده‏.‏ وهم من المفاسد دون الصالح‏.‏ وتقول‏:‏ من كثرت مسافده ظهرت مفاسده‏.‏ والأمير يستفسد رعيته‏.‏ وقد تمادى في استفسادهم وفلان يفاسد رهطه وقد تفاسدوا‏.‏
Maddenin bağlantısı

ف س د يقال‏:‏ ما دأبه غير الفساد في دينه‏.‏ وهذا الأمر مفسدة له أي فيه فساده‏.‏ وهم من المفاسد دون الصالح‏.‏ وتقول‏:‏ من كثرت مسافده ظهرت مفاسده‏.‏ والأمير يستفسد رعيته‏.‏ وقد تمادى في استفسادهم وفلان يفاسد رهطه وقد تفاسدوا‏.‏

Lisânü'l-Arab

İbn Manzûr · 13. yyTR1.667 harf
الفسادُ: نقيض الصلاح، فَسَدَ يَفْسُدُ ويَفْسِدُ وفَسُدَ فَساداً وفُسُوداً، فهو فاسدٌ وفَسِيدٌ فيهما، ولا يقال انْفَسَد وأَفْسَدْتُه أَنا. وقوله تعالى: ويَسْعَوْنَ في الأَرض فساداً؛ نصب فساداً لأَنه مفعول له أَراد يَسْعَوْن في الأَرض للفساد. وقوم فَسْدَى كما قالوا ساقِطٌ وسَقْطَى، قال سيبويه: جمعوه جمع هَلْكى لتقاربهما في المعنى. وأَفَسَدَه هو واسْتَفْسَد فلان إِلى فلان. وتَفَاسَدَ القومُ:
Tamamını oku

Kâmûsü'l-Muhît

Fîrûzâbâdî · 15. yyTR182 harf
* ف س د * * فَسَدَ * الشيء يفسد بالضم * فسَادا * فهو * فاسِدٌ * و * فَسُدض * بالضم أيضا * فَساداً * فهو * فَسِيدٌ * و * أفْسَدَهُ ففضسَد * ولا تقل انفسد و * المَفْسَدَةُ * ضد المصلحة
Tamamını oku

Tâcü'l-Arûs

Zebîdî · 18. yyTR2.146 harf
فسد، يفسد ويفسد. وفسد كنصر، وعقد، وكرم الأولى هي المشهورة المعروفة، وعليها اقتصر جماعة، كصاحب المصباح، وابن القوطية، ونقل المصنف في البصائر. عن ابن دريد: فسد يفسد، مثل عقد يعقد، لغة ضعيفة، قال شيخنا: وأغرب من وزن الثانية بعقد، فإنه ليس من أوزانه المشهورة، ولو وزنه بضرب كان أقرب فسادا، مصدر الباب الثالث وفسودا بالضم، مصدر الباب الأول: ضد صلح، قال شيخنا: وقد اختلفت عباراتهم في معناه، فقيل: فسد
Tamamını oku

Lane's Lexicon

Edward W. Lane · 19. yyTR8.378 harf
فَسَدَ 1 فَسَدَ ذ , aor. فَسُدَ , (S, M, A, O, L, Msb, K, &c.,) which is the aor. commonly known, (TA,) and فَسِدَ , (IDrd, M, O, L, K,) which is of weak authority; (IDrd, O, TA;) and فَسُدَ, aor. فَسُدَ ; (S, M, O, L, K;) inf. n. فَسَادٌ (S. M, A, O, L, K) and فُسُودٌ, (M, O, L, K,) the former being inf. n. of فَسَدَ, aor. فَسُدَ , (S, A, O,) and so the latter, and the former being also inf. n.
Tamamını oku

Salmone

H. Anthony Salmone · 19. yyTR1.892 harf
فَسَُدَ فَسَُدَ I , U ( n. ac. فَسَاْد 22 , فُسُوْد 27 ), a. Was spoilt, bad; was injured, damaged, impaired; was evil, corrupt; was wrong, improper; was disorganized, disordered; was destroyed; was annulled, became void. فَسَّدَ فَسَّدَ II , a. see IV (a) . فَاْسَدَ فَاْسَدَ III , a. Became at variance with, cast off. أَفْسَدَ أَفْسَدَ IV , a. Spoilt, injured, damaged, impaired;
Tamamını oku

Kitâbullâh

Kur'an kullanımından türetilmişTR28.719 harf
فسد فَسَدَ - يَفْسُدُ - فَسَاد - أفْسَدَ - يُفْسِدُ - مُفْسِد فَسَدَ - يَفْسُدُ + الكائن أو الشيء: ضد " صَلَح - يَصْلحُ ": يتغير في خلقه (البناء) أو أمره (العمل والوظيفة) نحو الأسوأ: يخرج عن الأمر الذي رُسِم له مسبقاً، والذي هو الأفضل لبقائه واستمرار مكوناته وعمله: يكون عمله لا يوافق ولا ينسجم مع خلقه وبنائه وتكوينه الذي رُسِم له، أو يكون
Tamamını oku

Sîgalar(24)

Mücavir kökler84 mücavir (245 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.
  1. أرض

    31 ortak ayet · Hayvanların sırtına sema, alt tarafına ard denir

  2. عثو

    5 ortak ayet · Sopa, değnek demektir

  3. صلح

    9 ortak ayet · Sarh köşk, serh (sinle) silah demektir

  4. بخس

    3 ortak ayet · Çalgın ekin, cılız ekin demektir

  5. قطع

    4 ortak ayet · Kesinlikle keseceğim

  6. موسى

    6 ortak ayet · Musa

  7. سعي

    3 ortak ayet · Sua’f el çatlamasıdır

  8. نقض

    2 ortak ayet · “Nukaz” birbirinden kopmuş iplik parçalarıdır

  9. بعد

    7 ortak ayet · Baid uzak demektir

  10. فرعون

    4 ortak ayet · Firavun

  11. علو

    4 ortak ayet · “A’leve” kökünden fiilin ismi olmuş ve “gel !” anlamındadır

  12. مدين

    2 ortak ayet · Medyen

Geçtiği ayetler(47)

Sîga sayfası: الْمُفْسِدِينَ
  1. … اللَّهُ وَيَسْعَوْنَ فِي الْأَرْضِ فَسَادًا وَاللَّهُ لَا يُحِبُّ الْمُفْسِدِينَ

    BozanlarYahudiler dediler ki: Allah’ın eli bağlıdır. Böyle dediklerinden ötürü kendi elleri bağlansın, la’net olsun. Hayır, O’nun iki eli de açıktır, nasıl dilerse öyle infak eder. Rabbından sana indirilen; andolsun ki, onlardan çoğunun azgınlığını ve küfürünü artıracaktır. Onların aralarına kıyamet gününe kadar sürecek kin ve nefret saldık. Savaş için ateşi ne zaman körükleseler; Allah, onu söndürür. Ve yeryüzünde fesada koşarlar. Allah, ise fesadçıları sevmez.

  2. … إِذْ كُنْتُمْ قَلِيلًا فَكَثَّرَكُمْ وَانْظُرُوا كَيْفَ كَانَ عَاقِبَةُ الْمُفْسِدِينَ

    BozanlarVe siz, Allah’a iman edenleri tehdit ederek, Allah’ın yolundan alıkoyarak ve onun eğriliğini isteyerek, her yolun başını tutup oturmayın. Hem hatırlayın ki; siz, vaktiyle pek az idiniz de sizi O, çoğalttı. Ve bakın fesad çıkaranların sonu ne olmuştur.

  3. ثُمَّ بَعَثْنَا مِنْ بَعْدِهِمْ مُوسَى بِآيَاتِنَا إِلَى فِرْعَوْنَ وَمَلَئِهِ فَظَلَمُوا بِهَا فَانْظُرْ كَيْفَ كَانَ عَاقِبَةُ الْمُفْسِدِينَ

    BozanlarSonra onların ardından Musa’yı ayetlerimizle Firavun’a ve erkanına gönderdik. Onlar buna karşı haksızlık ettiler. Bir bak ki; fesadçıların sonu nice oldu?

  4. … هَارُونَ اخْلُفْنِي فِي قَوْمِي وَأَصْلِحْ وَلَا تَتَّبِعْ سَبِيلَ الْمُفْسِدِينَ

    BozanlarMusa’ya otuz gece vade verdik. Sonra bunu on ile tamamladık. Böylece Rabbının ta’yin ettiği vakit, kırk gece olarak tamamlandı. Musa kardeşi Harun’a dedi ki: Kavmim içinde, benim yerime geç. Islah et ve fesadçıların yoluna uyma.

  5. فَلَمَّا أَلْقَوْا قَالَ مُوسَى مَا جِئْتُمْ بِهِ السِّحْرُ إِنَّ اللَّهَ سَيُبْطِلُهُ إِنَّ اللَّهَ لَا يُصْلِحُ عَمَلَ الْمُفْسِدِينَ

    BozanlarOnlar atacaklarını atınca; Musa dedi ki: Bu sizin yaptığınız sihirdir, Allah onu boşa çıkaracaktır. Allah, elbette fesadçıların işini düzeltmez.

  6. آلْآنَ وَقَدْ عَصَيْتَ قَبْلُ وَكُنْتَ مِنَ الْمُفْسِدِينَ

    BozanlarŞimdi mi inandın? Daha önce baş kaldırmış ve bozgunculardan olmuştun.

  7. وَجَحَدُوا بِهَا وَاسْتَيْقَنَتْهَا أَنْفُسُهُمْ ظُلْمًا وَعُلُوًّا فَانْظُرْ كَيْفَ كَانَ عَاقِبَةُ الْمُفْسِدِينَ

    BozanlarGönülleri kesin olarak kabul ettiği halde, zulüm ve kibirle bunları bile bile inkar ettiler. Bozguncuların sonunun nasıl olduğuna bir bak.

  8. إِنَّ فِرْعَوْنَ عَلَا فِي الْأَرْضِ وَجَعَلَ أَهْلَهَا شِيَعًا يَسْتَضْعِفُ طَائِفَةً مِنْهُمْ يُذَبِّحُ أَبْنَاءَهُمْ وَيَسْتَحْيِي نِسَاءَهُمْ إِنَّهُ كَانَ مِنَ الْمُفْسِدِينَ

    BozanlarGerçekten, Firavun, yeryüzünde zorbalığa yöneldi ve halkını sınıflara ayırdı. İçlerinden bir zümreyi güçsüz bularak oğullarını boğazlıyor, kızlarını diri bırakıyordu. Çünkü o, bozgunculardandı.

  9. … تَبْغِ الْفَسَادَ فِي الْأَرْضِ إِنَّ اللَّهَ لَا يُحِبُّ الْمُفْسِدِينَ

    BozanlarAllah’ın sana verdiği şeylerde ahiret yurdunu gözet. Dünyadaki nasibini de unutma. Allah’ın sana ihsan ettiği gibi sen de ihsan da bulun. Yeryüzünde bozgunculuk arama. Doğrusu Allah; bozguncuları sevmez.

  10. قَالَ رَبِّ انْصُرْنِي عَلَى الْقَوْمِ الْمُفْسِدِينَ

    BozanlarDedi ki: Rabbım; bozgunculara karşı bana yardım et.

Sîga sayfası: بِالْمُفْسِدِينَ
Sîga sayfası: وَيُفْسِدُونَ
Sîga sayfası: أَفْسَدُوهَا

Kök analizi

Kök tanımı ve çekirdek özet

AlanDeğer
Kökفسد
YapıÜçlü
Özel DurumBelirgin fark tespit edilmedi
Bağlamsal Yakın Köklerعثو, خرب, هلك
Zıt Kökصلح
Çekirdek Özet 1Bir nesnenin, canlının veya sistemin doğal kıvamından, tazeliğinden ve itidal dengesinden çıkarak kokuşması, çürümesi ve işe yaramaz hale gelmesi
Çekirdek Özet 2Kozmik, ahlaki, iktisadi veya siyasi bir nizamın denge ve adalet (ıslah) halinden çıkarılarak tahrip edilmesi, işlevsizleştirilmesi ve fesada sürüklenmesi
Çekirdek Özet 3Islahın zıddı olarak sistemik entropi; varoluşsal dengeyi bozan her türlü kurumsal, ahlaki, hukuki ve ekolojik yozlaşmanın ortak adı
Kritik Hata RiskiKökün yalnızca bireysel günah veya soyut ahlaki kabahat sınırına hapsedilerek ekolojik, siyasi, iktisadi ve hukuki nizamı yıkan somut sistemik ifsat boyutunun göz ardı edilmesi

Biliteral analiz

Biliteral ÇekirdekTemel AnlamEklenen UnsurOluşan Anlam Farkı
فسYarıp dışarı çıkma, kabuğu veya sınırı çatlatarak denge halinden ayrılma, yayılma; nitekim genişleme ve ferahlamada فسح, örtüyü aralayıp açıklığa kavuşturmada فسر, koruyucu kabuğundan ve taat sınırından fırlayıp çıkmada فسق köklerinde bu çekirdek esastırدÇekirdeğin taşıdığı sınırdan fırlama ve ayrılma hareketine temas, dayanma ve nihai sınır etkisi katarak bu ayrılışın nesnenin veya sistemin yapısını bozacak, onu çürütüp işlevsiz kılacak bir sonuca ulaşmasını ifade eder

Piktografik analiz

BirimPiktografik İmge / HareketAnlam Açıklaması
فağız; söz, açıklık, kenarBütünlüğü bozan bir yarık, çatlak veya dışa doğru açılma hareketi
سdiken, destek; tutunma, dayanma, korumaVarlığın veya yapının iç tutarlılığını sağlayan omurganın, bağların ve dayanak noktalarının zedelenmesi
دkapı; giriş, geçiş, hareketBir durumdan diğerine geçiş, eşiğin aşılması ve hareketin nihayete ermesi
فسدAğızdan veya kenardan açılan çatlağın yapısal dayanakları zedeleyerek eşiği aşmasıBir nizamın ya da bünyenin koruyucu sınırlarının yarılarak dayanak noktalarının çökmesi ve sistemin işlevsizleştiği bir kokuşma eşiğine geçmesi

Tarihsel ve erken kullanım

AlanVeri
İlk fiziksel anlamSütün kesilip ekşimesi, etin kokuşup çürümesi, yiyeceğin tazeliğini yitirerek doğal itidal kıvamından çıkması ve kullanılamaz hale gelmesi
Cahiliye şiiri kullanımıLisânü'l-Arab'da kabile bağlarının çözülmesi ve toplumsal nizamın çökmesi korkusunu tasvir eden şu beyitte karşılıklı ilişkilerin bozulması anlamında geçer: يَمْدُدْنَ بالثُّدِيِّ في المَجَاسِدِ / إِلى الرجالِ، خَشْيَةَ التَّفاسُدِ
Erken Arapça kullanımLisânü'l-Arab'da zikredilen erken dönem şahidinde, boşluğun ve zenginliğin insan aklının dengesini bozması anlamında şöyle denir: إِنَّ الشبابَ والفَراغَ والجِدَهْ / مَفْسَدَةٌ للعَقْلِ، أَيُّ مَفْسَدَهْ

Kaynak Kitābü’l-ʿAyn, Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab, Asās al-Balāgha.

Sami etimolojik katman

Arapça فسد kökü, Sami dillerinin genelinde daha çok itidalden sapma, işlevsizleşme ve çürüme ekseninde yer alır. İbranice ve Süryanicede birebir /f-s-d/ üçlü konsonant kümesi doğrudan yaygın birincil kök olarak baskın olmamakla birlikte, kökün ilk iki konsonantı olan /p-s/ veya /p-š/ (Arapça فس) katmanı, Kuzeybatı Sami dillerinde parçalanma, yarılma, isyan etme ve düzeni bozma anlamlarıyla semantik bir akrabalık gösterir (örneğin İbranicede /p-š-ʿ/ kökünün isyan ve haddi aşma anlamı). Arapçada kök, somut planda etin ve sütün kokuşması gibi biyolojik çürüme ile başlamış, oradan insanın nefsine, aklına ve nihayet toplum ve evren düzeninin dengesini yitirmesine doğru genişleyen bir semantik zenginlik kazanmıştır. Kökün Sami dilleri içerisindeki en kapsamlı ve felsefi açılımı klasik Arapçada gerçekleşmiştir.

Güven Güçlü

Kaynak Brown-Driver-Briggs, HALOT, Payne Smith, David Cohen.

Etimolojik analiz

KatmanVeriAçıklamaGüven
İç Arapça etimolojik yönOrganik çürümeden soyut yozlaşmaya geçişSüt ve etin itidalden çıkıp bozulması manasından nizam, ahlak, akıl ve toplumsal ilişkilerin bozulmasına genişlemiştirKesin
Sami dilleriyle etimolojik ilişkiBiliteral /p-s/ çekirdeği üzerinden yarılma ve haddi aşmaÇekirdeğin diğer Sami dillerindeki yarılma, düzeni çiğneme ve kokuşma türevleriyle semantik süreklilik mevcutturGüçlü
Daha geniş dilsel ilişkiVeri bulunamadıAfro-Asyatik ailenin diğer kollarında bu üçlü dizilime dair güvenilir ve düzenli bir ses denkliği tespit edilmediVeri bulunamadı

Kaynak Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab, David Cohen Dictionnaire des racines sémitiques.

Kardeş kökler

KombinasyonDurumTemel AnlamAnlam DetayıNot
فسدAnlamlıİtidalden çıkma, bozulmaDoğal, hukuki veya ahlaki dengenin yıkılarak çürümesiHedef köktür; Kur'an'da 50 kez geçer
فدسAnlamlıTıkamak, ezmek, sertleşmekBir şeyi yerine sıkıştırmak, sert bir aletle vurmakKur'an'da geçmez; fiziksel baskı ve tıkama yönü öne çıkar
سفدAnlamlıÜst üste binmek, çiftleşmekHayvanların çiftleşmesi, et kızartılan demir şiş (suffûd)Kur'an'da geçmez; birbirine geçme ve kenetlenme manası taşır
سدفAnlamlıKaranlığın inmesi, örtülmeGecenin karanlığı, aydınlık ile karanlığın birbirine karışmasıKur'an'da geçmez; ışığın çekilmesi ve perdelenme boyutu baskındır
دفسAnlamlıGizlemek, sokmak, sindirmekBir şeyi bir yere sokup örtmek, toprağa gömmekKur'an'da geçmez; gizleme ve örtme nüansı taşır
دسفAnlamlıTaşmak, hızla dolup boşalmakDevenin yükünün kayması veya kabın taşmasıKur'an'da geçmez; sınırın dışına taşma hareketi ortaktır

Komşu kökler ve zıt kök

Kökİlişki TürüAnlam AlanıKarşılaştırmalı NüansAnlam Detayı
فسدMerkezDenge ve nizamın bozulmasıDoğal itidalden, meşruiyetten ve düzenden saparak kokuşma ve işlevsizleşmeHem maddi hem manevi hem de sistemik tüm çözülmeleri kapsar
عثوKomşuYıkıcılık ve taşkınlıkİfsadın daha hızlı, şiddetli, körü körüne ve taşkın biçimde icra edilmesiFesadın pervasızca çevreye zarar veren aktif ve yıkıcı eylem halidir
خربKomşuMaddi yıkım ve harabiyetYapılı, mamur ve bayındır olan bir yerin fiziken yıkılıp ıssız kalmasıفسد nizam ve işlevi bozar, خرب ise doğrudan maddi yapıyı yıkar
هلكKomşuYok oluş ve sönüşBir varlığın tamamen helak olması, canını veya varlığını yitirmesiFesat sürecin yozlaşma ve bozulma yönüyken helak nihai yok oluş sonucudur
صلحZıtDenge, uygunluk ve düzgünlükBir şeyin olması gereken kıvama, amaca ve adalet dengesine kavuşmasıFesadın mutlak zıddıdır; nizamın korunması ve onarılmasını ifade eder

Başka dillerde anlam karşılıkları

DilKelime / KelimelerKısa AnlamDetayGüven
Arapçaفسدİtidalden çıkıp bozulmakDoğal, ahlaki veya kurumsal dengenin yitirilmesi ve işe yaramaz hale gelmesiKesin
LatinceCorruptio, perversioÇürüme, bozulma, yozlaşmaCorruptio bir bütünün parçalanıp kokuşmasını tam karşılar, ancak kozmik nizam boyutunu eksik bırakırGüçlü
İngilizceCorruption, decay, ruinYozlaşma, çürüme, tahribatDecay organik çürümeyi, corruption kurumsal ve ahlaki fesadı karşılar; bütüncül Kur'ani dengeyi tek başına veremezGüçlü
AlmancaVerderben, ZerrüttungBozulma, tahrip olma, düzenin dağılmasıZerrüttung sistemik ve kurumsal çözülmeyi, Verderben ahlaki ve fiziksel bozulmayı anlatırGüçlü
FransızcaCorruption, dégradationBozulma, alçalma, yozlaşmaKurumların ve karakterin işlevsizleşmesini iyi verir, kozmik fesadı kısmen dışarıda bırakırGüçlü

Kaynak Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch, Lewis & Short.

Vücûh ve nezâir

Form / KullanımAnlam YüzüAyet Tipi / Bağlam
فِتْنَةٌ وَفَسَادٌ كَبِيرٌ / تُفْسِدُوا فِي الْأَرْضِToplumsal kargaşa, anarşi ve fitneMüminlerin dayanışmayı terk etmesi sonucu yeryüzünde fitne ve büyük bir anarşinin doğması (Enfâl 8:73)
لَفَسَدَتِ السَّمَاوَاتُ وَالْأَرْضُ / لَفَسَدَتَاKozmik nizamın ve dengenin altüst olmasıEvrende birden çok ilah olsaydı nizamın çatışma ve kaosla çökeceğini anlatan kozmik bağlam (Enbiyâ 21:22, Mü'minûn 23:71)
يُهْلِكَ الْحَرْثَ وَالنَّسْلَ / وَيَسْعَوْنَ فِي الْأَرْضِ فَسَادًاEkolojik ve iktisadi tahribat, üretim araçlarını yok etmeTarımı, ekosistemi ve biyolojik nesli mahveden zalimane iktidar ve talan eylemleri (Bakara 2:205, Mâide 5:33)
أَوْفُوا الْكَيْلَ وَلَا تَكُونُوا مِنَ الْمُخْسِرِينَ / وَلَا تَعْثَوْا فِي الْأَرْضِ مُفْسِدِينَİktisadi adaletsizlik, ölçü ve tartıda hilePazar dengesini, ticari dürüstlüğü ve servet dağılımını bozan sömürü düzeni (Şuarâ 26:181-183, A'râf 7:85)
إِنَّ الْمُلُوكَ إِذَا دَخَلُوا قَرْيَةً أَفْسَدُوهَاAskeri istila, siyasi zorbalık ve yağmaBir beldeyi ele geçiren egemen güçlerin oradaki kurulu düzeni, onuru ve can güvenliğini yerle bir etmesi (Neml 27:34)

Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

DisiplinKullanım AlanıTartışma NoktasıAnlam Yoğunlaşması
KelamTevhid delili (Burhân-ı temânu') ve şer problemiEvrende iki yaratıcı irade olsaydı nizamın fesada uğrayacağı argümanı ile şer ve ifsadın kullara nispeti meselesiKozmik ve ontolojik düzenin bozulması, kaos ve imkânsızlık
FıkıhAkitler nazariyesi ve tasarrufların sıhhatiBir muamelenin rükün veya şartlarındaki eksiklik sebebiyle fâsid sayılması; özellikle Hanefîlerde fâsid ile bâtıl arasındaki mahiyet farkıHukuki geçerliliği zedeleyen, akdin itidal ve meşruiyet dengesini bozan sakatlık
TefsirNifak psikolojisi ve yeryüzünün ıslahıMünafıkların fesat çıkardıkları halde "biz ancak ıslah edicileriz" demelerinin tahlili ve yeryüzünün ıslah edildikten sonra bozulmasının nehyiÖznel niyet ile nesnel sistemik zarar arasındaki çelişkinin açığa çıkarılması
HadisToplumsal ahlak ve kabilecilikİnsanlar arasındaki ilişkilerin kopması ve kardeşlik bağlarının çözülmesini anlatan "fesâdü zâti'l-beyn" uyarısıCemaat ve ümmet dokusunu içten çürüten ahlaki ve ictimai kokuşma

Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

SistemBağlamKarşılıkİşlevAçıklamaGüven
DiniTevhid ve fıtrat dengesiŞirk ve nifakVarlığın yaratılış gayesinden saptırılmasıŞirk evrendeki ilahi koordinasyonu inkar eder; nifak ise dinin ahlaki çekirdeğini içten çürüterek dini ifsat ederKesin
İlmiHakikat ölçütleri ve epistemik nizamTahrif ve safsataBilgi kaynaklarının ve zihni melekelerin kirletilmesiBilginin metodolojik itidalden saptırılarak ideolojik ve nefsi hevalara alet edilmesi bilimin fesadıdırGüçlü
SiyasiHukuk düzeni ve kamu otoritesiİstibdat, anarşi ve istilaAdaletin ve can-mal emniyetinin yok edilmesiYöneticilerin kibri ve adaletten sapması beldeleri tarumar eder, hukukun yerini keyfilik alırKesin
İktisadiÜretim, bölüşüm ve pazar dengesiHaksız kazanç, tekel ve tefecilikEkinin ve neslin tahrip edilmesiÖlçü ve tartıda hile, piyasayı manipüle etme ve kaynakları tekelleştirme iktisadi hayatı ifsat ederKesin

Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

Alanİzomorfik KarşılıkAçıklamaGüven
Sayısal bilimlerEntropi ve termodinamik bozunmaİzole bir sistemde düzensizliğin, enerjinin kullanılamaz hale gelişinin ve yapısal kaosun kendiliğinden artması, sistemin iş yapabilme kapasitesinin yok olmasıGüçlü
Beşeri bilimlerSosyal anomi ve kurumsal korozyonToplumda ortak norm ve değerlerin aşınması, kurumların meşruiyet ve işlevlerini yitirerek çürümesi ve sistemik güvensizliğin yayılmasıKesin

Yanlış daraltma ve kritik hata riski

AlanAçıklama
Modern daraltma riskiKökün yalnızca kamu idaresindeki rüşvet (yolsuzluk) veya bireysel ahlaki çürüme ile sınırlandırılması
Kur'an içi daha geniş anlamEkolojik dengenin bozulmasından (ekin ve neslin helaki) kozmik düzene, iktisadi adaletsizlikten tevhidi parçalayan şirke kadar varoluşun bütün katmanlarını kapsayan sistemik nizam bozgunculuğu
Yanlış anlamanın doğuracağı hataÇevre katliamları, ekonomik sömürü, askeri istila ve siyasi zorbalık gibi devasa yapısal yıkımların Kur'an'ın "fesat" tehdidi kapsamında görülmeyip meselenin dar bir ahlakçılığa hapsedilmesi

Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

SoruCevap
Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir?Kur'an'ın temel varoluşsal hedefi yeryüzünü ıslah etmektir; fesat ise ıslahın karşıtı olan tüm sistemik çözülmelerin ana terimidir. Yaratılışın fıtri dengesini bozan her fiil bu kökle tanımlandığından, Kur'an'ın adalet, nizam ve tevhid vizyonunu kavramanın anahtarıdır.
Hangi ayet gruplarında belirleyicidir?Münafıkların karakter analizinde (Bakara 2:11-12, 2:205), peygamberlerin iktisadi ve ahlaki mücadelelerinde (A'râf 7:56, 7:85; Şuarâ 26:183), tevhidin kozmolojik temellendirilmesinde (Enbiyâ 21:22) ve siyasi tahakkümün yerilmesinde (Neml 27:34).
Hangi yanlış anlamaları düzeltir?Bozgunculuğun yalnızca "kötü niyetli" olduğunu iddia eden kişilerden geleceği zannını yıkar; nitekim münafıklar kendilerinin "yalnızca ıslah ediciler" olduğunu iddia ederken en büyük fesadı üretmektedirler. Fesadın öznel beyanla değil, nesnel tahribatla ölçüldüğünü gösterir.

Nihai sentez ve LaTeX modeli

  • Somut anlamSüt, et veya meyvenin doğal kıvamından, tazeliğinden çıkıp kokuşması, çürümesi ve işe yaramaz hale gelmesi.
  • Soyut anlamBir nizamın, kurumun, inancın veya ahlakın itidal ve adalet dengesinden koparak sistemi çökertecek bir kargaşa ve yıkıma dönüşmesi.
  • Sistematik karşılıkIslah durumundaki (S) bir yapının denge parametrelerinin tahrip edilerek sistemik entropi ve işlevsizlik (F) durumuna sürüklenmesi.
  • LaTeX modeliF=lim⁡Δt→∞(S0−∫0t∇⋅Jc dt)buradaF∉Ωitidal
  • LaTeX açıklamasıModelde S0 sistemin başlangıçtaki fıtri, adil ve dengeli (ıslah) halini temsil eder. Jc terimi fıtrata, adalete ve meşru sınırlara aykırı olan bozucu eylemlerin akısını; ∇⋅Jc bu bozucu etkilerin sistem içindeki yayılım ve tahribatını ifade eder. Zaman ilerledikçe (t→∞) bu tahribat birikerek sistemin dengesini tüketir ve nihayet sistem fıtri denge uzayının (Ωitidal) dışına fırlayarak fesat durumuna (F) ulaşır.
Metin sürümü (yapay zekâ araçları için)Harfe göre kök dizini: ف