فسد
ف - س - د
KÖK- 50 geçiş
- 47 ayet
- 24 sîga
- 13 sözlük
Fesad “Visad” yıkılmış uzanmış ağaç parçası, yastık anlamında kullanılmaya başlanmış ve bu yılmış anlamından “ve”nin “fe”ye dönüşmesiyle bozulmuş anlamı kazanmıştır.devamı ›
Notlarım
Sözlükler(13)
★ Akevler SözlüğüTürkçe
Fesad “Visad” yıkılmış uzanmış ağaç parçası, yastık anlamında kullanılmaya başlanmış ve bu yılmış anlamından “ve”nin “fe”ye dönüşmesiyle bozulmuş anlamı kazanmıştır.
Kitâbu'l-'Ayn
Halîl b. Ahmed · 8. yyTR587 harfباب السين والدال والفاء معهما
س د ف، ف س د، د س ف، س ف د مستعملات
سدف:
السَّدَفُ: ظَلامُ اللَّيْل، أو سَوادُ شَخصٍ تراه من بعيد.
والسُّدْفةُ طائفةٌ من اللَّيل، يقال أسدَف اللّيْلُ.
والسَّديف: شَحْمُ السَّنامِ.
والسُّدْفة: البابُ، وأنشَدَ لامرأة من قيسٍ تَهْجُو زَوُجَها: لا يرتدي مَراديَ الحريرِ ولا يُرَى بسُدْفةِ الأميرِ
دسف:
الدّسفانُ: الذي يطلُبُ الشَّيءَ شِبْهُ الرسُول، وجمعُه قال
es-Sıhâh
Cevherî · 10. yyTR192 harfفَسَدَ الشيء يَفْسُدُ فساداً، فهو فاسدٌ، وقومٌ فَسْدى. وكذلك فَسُدَ الشيء بالضم، فهو فَسيدٌ. ولا يقال: انْفَسَدَ. وأفْسَدْتُهُ أنا. والاسْتِفْسادُ: خلاف الاستصلاح. والمَفْسَدَةُ: خلاف المصلحة.
Tehzîbu'l-Luğa
Ezherî · 10. yyTR3.772 harfس د ف
سدف ، سفد ، فسد ، فدس ، دسف ، دفس : مستعمل .
سدف : أبو عُبيد عن أبي زيد : السُّدْفة في لُغة تميم : الظُّلْمة . قال : والسُّدْفة في لغة قيْس : الضَّوْء ، وكذلك قال أبو محمد اليزيديّ ، وأنشدنا للعجّاج :
وأَقطَع الليلَ إذا ما أَسْدَفَا
أي : أُظلم . قال : وبعضهم يَجعل السُّدفةَ اختلاط الضَّوء والظُّلمة معاً كوقتِ ما بين طلوع الفجر إلى أوّل الإسفار .
الحرّاني : عن ابن السكّيت قال : السَّدَفُ
Mekâyîsü'l-Luğa
İbn Fâris · 11. yyTR1.821 harf(باب الفاء والسين وما يثلثهما)
(فسط) الفاء والسين والطاء كلمتانِ متباينتان. فالفَسِيط: ثُفْرُوق التَّمرة، ويقال قُلامة الظُّفر. والفُسطاط: الجماعة. وفي الحديث: "إنَّ يدَ الله تعالى عَلَى الفُسطاط"، وبذلك سمِّي الفُسطاط فُسطاطاً.
(فسق) الفاء والسين والقاف كلمة واحدة، وهي الفِسْق، وهو الخروج عن الطَّاعة. تقول العرب: فَسقَتِ الرُّطَبَةُ عن قِشْرها: إذا خرجَتْ، حكاه الفَرَّاء. ويقولون: إنَّ الفأرة
Müfredât
Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR637 harf- الفساد: خروج الشيء عن الاعتدال، قليلا كان الخروج عنه أو كثيرا، ويضاده الصلاح، ويستعمل ذلك في النفس، والبدن، والأشياء الخارجة عن الاستقامة، يقال: فسد فسادا وفسودا (انظر: الأفعال 4/18)، وأفسده غيره. قال تعالى: ﴿لفسدت السموات والأرض﴾ [المؤمنون/71]، ﴿لو كان فيهما آلهة إلا الله لفسدتا﴾ [الأنبياء/22]، ﴿ظهر الفساد في البر والبحر﴾ [الروم/41]، ﴿والله لا يحب الفساد﴾ [البقرة/205]، {وإذا قيل لهم لا تفسدوا
Esâsü'l-Belâğa
Zemahşerî · 12. yyTR232 harfف س د
يقال: ما دأبه غير الفساد في دينه.
وهذا الأمر مفسدة له أي فيه فساده.
وهم من المفاسد دون الصالح.
وتقول: من كثرت مسافده ظهرت مفاسده.
والأمير يستفسد رعيته.
وقد تمادى في استفسادهم وفلان يفاسد رهطه وقد تفاسدوا.
Lisânü'l-Arab
İbn Manzûr · 13. yyTR1.667 harfالفسادُ: نقيض الصلاح، فَسَدَ يَفْسُدُ ويَفْسِدُ وفَسُدَ فَساداً وفُسُوداً، فهو فاسدٌ وفَسِيدٌ فيهما، ولا يقال انْفَسَد وأَفْسَدْتُه أَنا. وقوله تعالى: ويَسْعَوْنَ في الأَرض فساداً؛ نصب فساداً لأَنه مفعول له أَراد يَسْعَوْن في الأَرض للفساد.
وقوم فَسْدَى كما قالوا ساقِطٌ وسَقْطَى، قال سيبويه: جمعوه جمع هَلْكى لتقاربهما في المعنى. وأَفَسَدَه هو واسْتَفْسَد فلان إِلى فلان. وتَفَاسَدَ القومُ:
Kâmûsü'l-Muhît
Fîrûzâbâdî · 15. yyTR182 harf* ف س د * * فَسَدَ * الشيء يفسد بالضم * فسَادا * فهو * فاسِدٌ * و * فَسُدض * بالضم أيضا * فَساداً * فهو * فَسِيدٌ * و * أفْسَدَهُ ففضسَد * ولا تقل انفسد و * المَفْسَدَةُ * ضد المصلحة
Tâcü'l-Arûs
Zebîdî · 18. yyTR2.146 harfفسد، يفسد ويفسد. وفسد كنصر، وعقد، وكرم الأولى هي المشهورة المعروفة، وعليها اقتصر جماعة، كصاحب المصباح، وابن القوطية، ونقل المصنف في البصائر. عن ابن دريد: فسد يفسد، مثل عقد يعقد، لغة ضعيفة، قال شيخنا: وأغرب من وزن الثانية بعقد، فإنه ليس من أوزانه المشهورة، ولو وزنه بضرب كان أقرب فسادا، مصدر الباب الثالث وفسودا بالضم، مصدر الباب الأول: ضد صلح، قال شيخنا: وقد اختلفت عباراتهم في معناه، فقيل: فسد
Lane's Lexicon
Edward W. Lane · 19. yyTR8.378 harfفَسَدَ
1 فَسَدَ ذ , aor. فَسُدَ , (S, M, A, O, L, Msb, K, &c.,) which is the aor. commonly known, (TA,) and فَسِدَ , (IDrd, M, O, L, K,) which is of weak authority; (IDrd, O, TA;) and فَسُدَ, aor. فَسُدَ ; (S, M, O, L, K;) inf. n. فَسَادٌ (S. M, A, O, L, K) and فُسُودٌ, (M, O, L, K,) the former being inf. n. of فَسَدَ, aor. فَسُدَ , (S, A, O,) and so the latter, and the former being also inf. n.
Salmone
H. Anthony Salmone · 19. yyTR1.892 harfفَسَُدَ
فَسَُدَ I , U ( n. ac. فَسَاْد 22 , فُسُوْد 27 ),
a. Was spoilt, bad; was injured, damaged, impaired; was evil, corrupt; was wrong, improper; was disorganized, disordered; was destroyed; was annulled, became void.
فَسَّدَ
فَسَّدَ II ,
a. see IV (a) .
فَاْسَدَ
فَاْسَدَ III ,
a. Became at variance with, cast off.
أَفْسَدَ
أَفْسَدَ IV ,
a. Spoilt, injured, damaged, impaired;
Kitâbullâh
Kur'an kullanımından türetilmişTR28.719 harfفسد
فَسَدَ - يَفْسُدُ - فَسَاد - أفْسَدَ - يُفْسِدُ - مُفْسِد
فَسَدَ - يَفْسُدُ + الكائن أو الشيء: ضد " صَلَح - يَصْلحُ ": يتغير في خلقه (البناء) أو أمره (العمل والوظيفة) نحو الأسوأ: يخرج عن الأمر الذي رُسِم له مسبقاً، والذي هو الأفضل لبقائه واستمرار مكوناته وعمله: يكون عمله لا يوافق ولا ينسجم مع خلقه وبنائه وتكوينه الذي رُسِم له، أو يكون
فسد فَسَدَ - يَفْسُدُ - فَسَاد - أفْسَدَ - يُفْسِدُ - مُفْسِد فَسَدَ - يَفْسُدُ + الكائن أو الشيء: ضد " صَلَح - يَصْلحُ ": يتغير في خلقه (البناء) أو أمره (العمل والوظيفة) نحو الأسوأ: يخرج عن الأمر الذي رُسِم له مسبقاً، والذي هو الأفضل لبقائه واستمرار مكوناته وعمله: يكون عمله لا يوافق ولا ينسجم مع خلقه وبنائه وتكوينه الذي رُسِم له، أو يكون بناؤه وتركيبه وخلقه لا يتناسب ولا يوافق العمل الذي بُني وخُلِق من أجله فَسَاد: على وزن " فـَعال" اسم فعل مبالغة من " فَسَدَ - يَفْسُد ": وهو كذلك ما يكون بوقوع فعل الفساد من أذى وضر وتغير أَفْسَدَ - يُفْسِدُ: على وزن " أفعل " من " فَسَدَ - يَفْسُد ": جعله " يَفْسُد ": جعل الآخر أو الأشياء الأخرى " تَفْسُدُ ": أي تخرج عن الخلق أو الأمر الذي رُسِم لها مسبقاً، والذي هو الأفضل لبقائها واستمرار مكوناتها وعملها مُفْسِد: اسم فاعل صفة مشبهة من " أَفْسَدَ - يُفْسِدُ " واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ " المرض الجسمي أو النفسي وتغير بنية ووظيفة الشيء أو الكائن نحو الضعف والسوء"، وهي: سَنِهَ - يَسْنَهُ، أَسِنَ - يَأْسِنُ (أَسَنَ - يَأْسُنُ)، سَقِمَ - يَسْقَمُ (سَقُمَ - يَسْقُمُ) (سَقِمَ - يَسْقُمُ)، مَرِضَ - يَمْرَضُ، فَسَدَ - يَفْسُدُ، قَرِحَ - يَقْرَحُ (قَرَحَ - يَقْرَحُ)
فَسَدَ - يَفْسُد - فَساد فساد السماوات والأرض لو اتبع الحق الهوى وليس أحكام الله من ذكرهم ﴿لو كان فيهما آلهة إلا الله لفسدتا فسبحان الله رب العرش عما يصفون(22)﴾ الأتبياء ﴿ولو اتبع الحق أهواءهم لفسدت السماوات والأرض ومن فيهن بل أتيناهم بذكرهم فهم عن ذكرهم معرضون(71)﴾ المؤمنون ﴿فهزموهم بإذن الله وقتل داوود جالوت وآتاه الله الملك والحكمة وعلمه مما يشاء ولولا دفع الله الناس بعضهم ببعض لفسدت الأرض ولكن الله ذو فضل على العالمين(251)﴾ البقرة الفساد ويسعون في الأرض فسادا ﴿إنما جزاء الذين يحاربون الله ورسوله ويسعون في الأرض فسادا أن يقتلوا أو يصلبوا أو تقطع أيديهم وأرجلهم من خلاف أو ينفوا من الأرض ذلك لهم خزي في الدنيا ولهم في الآخرة عذاب عظيم(33)﴾ المائدة ﴿وقالت اليهود يد الله مغلولة غلت أيديهم ولعنوا بما قالوا بل يداه مبسوطتان ينفق كيف يشاء وليزيدن كثيرا منهم ما أنزل إليك من ربك طغيانا وكفرا وألقينا بينهم العداوة والبغضاء إلى يوم القيامة كلما أوقدوا نارا للحرب أطفأها الله ويسعون في الأرض فسادا والله لا يحب المفسدين (64)﴾ المائدة الفساد في الأرض ﴿فلولا كان من القرون من قبلكم أولوا بقية ينهون عن الفساد في الأرض إلا قليلا ممن أنجينا منهم واتبع الذين ظلموا ما أترفوا فيه وكانوا مجرمين(116)﴾ هود ﴿من أجل ذلك كتبنا على بني إسرائيل أنه من قتل نفسا بغير نفس أو فساد في الأرض فكأنما قتل الناس جميعا ومن أحياها فكأنما أحيا الناس جميعا ولقد جاءتهم رسلنا بالبينات ثم إن كثيرا منهم بعد ذلك في الأرض لمسرفون(32)﴾ المائدة ﴿وفرعون ذي الأوتاد(10)الذين طغوا في البلاد(11) فأكثروا فيها الفساد(12)﴾ الفجر ﴿وقال فرعون ذروني أقتل موسى وليدع ربه إني أخاف أن يبدل دينكم أو أن يظهر في الأرض الفساد(26)﴾ غافر ﴿والذين كفروا بعضهم أولياء بعض إلا تفعلوه تكن فتنة في الأرض وفساد كبير (73)﴾ الأنفال ﴿تلك الدار الآخرة نجعلها للذين لا يريدون علوا في الأرض ولا فساداوالعاقبة للمتقين (83)﴾ القصص أفسد - يُفْسِد - مُفْسِد : باقي الآيات : جاءت تحت هذا الجذر اللغوي - الصور قانون الحساب الفساد الخليفة يفسد ويسفك الدماء والله يعلم ذلك - الله يعلم المفسد من المصلح - الله يعلم المفسدين ﴿وإذ قال ربك للملائكة إني جاعل في الأرض خليفة قالوا أتجعل فيها من يفسد فيها ويسفك الدماء ونحن نسبح بحمدك ونقدس لك قال إني أعلم ما لا تعلمون(30)﴾ البقرة ﴿في الدنيا والآخرة ويسألونك عن اليتامى قل إصلاح لهم خير وإن تخالطوهم فإخوانكم والله يعلم المفسد من المصلح ولو شاء الله لأعنتكم إن الله عزيز حكيم(220)﴾ البقرة ﴿فإن تولوا فإن الله عليم بالمفسدين(63)﴾ آل عمران ﴿ومنهم من يؤمن به ومنهم من لا يؤمن به وربك أعلم بالمفسدين(40)﴾ يوسن ﴿فهزموهم بإذن الله وقتل داوود جالوت وآتاه الله الملك والحكمة وعلمه مما يشاء ولولا دفع الله الناس بعضهم ببعض لفسدت الأرض ولكن الله ذو فضل على العالمين(251)﴾ البقرة الله لا يحب المفسدين ﴿وإذا تولى سعى في الأرض ليفسد فيها ويهلك الحرث والنسل والله لا يحب الفساد (205)﴾ البقرة ﴿وابتغ فيما آتاك الله الدار الآخرة ولا تنس نصيبك من الدنيا وأحسن كما أحسن الله إليك ولا تبغ الفساد في الأرض إن الله لا يحب المفسدين(77)﴾ القصص ﴿وقالت اليهود يد الله مغلولة غلت أيديهم ولعنوا بما قالوا بل يداه مبسوطتان ينفق كيف يشاء وليزيدن كثيرا منهم ما أنزل إليك من ربك طغيانا وكفرا وألقينا بينهم العداوة والبغضاء إلى يوم القيامة كلما أوقدوا نارا للحرب أطفأها الله ويسعون في الأرض فسادا والله لا يحب المفسدين(64)﴾ المائدة أشكال الفساد في الأرض ينقضون عهد الله من بعد ميثاقه يقطعون ما أمر الله به أن يوصل يوقدون نار الحروب الفساد بالعلو في الأرض : - العلو على سكان البلد المحكوم - الفساد بالقتل وسفك الدماء وإهلاك الحرث والنسل - العلو على الجوار - العلو على القرى البعيدة الفساد بقطع الرحم الفساد بالظلم بعدم الاتعاظ بآيات الله الفساد بعدم عبادة الله ورحاء اليوم الآخر والفساد بالكيل والميزان وبخس الناس أشياءهم الفساد بالسرقة الفساد بالترف غير المبرر بالبناء والسرف الفساد بالصد عن سبيل الله الفساد بالفاحشة واللواط والجهر بها الفساد بعدم قبول القسمة من الرزق الفساد بعدم ابتغاء الدار الآخرة بالرزق الفساد بالقتل والمحاربة الفساد يتولي المؤمنين للكافرين فساد الآرض بعد إصلاحها فساد البيئة فساد السماوات والأرض لو اتبع الحق الهوى الفساد بسوء الرأي بدون انتباه والظن أنهم مصلحون - المنافقين - الطغاة ﴿والذين ينقضون عهد الله من بعد ميثاقه ويقطعون ما أمر الله به أن يوصل ويفسدون في الأرض أولئك لهم اللعنة ولهم سوء الدار(25)﴾ الرعد ﴿الذين ينقضون عهد الله من بعد ميثاقه ويقطعون ما أمر الله به أن يوصل ويفسدون في الأرض أولئك هم الخاسرون(27)﴾ البقرة ﴿وقالت اليهود يد الله مغلولة غلت أيديهم ولعنوا بما قالوا بل يداه مبسوطتان ينفق كيف يشاء وليزيدن كثيرا منهم ما أنزل إليك من ربك طغيانا وكفرا وألقينا بينهم العداوة والبغضاء إلى يوم القيامة كلما أوقدوا نارا للحرب أطفأها الله ويسعون في الأرض فسادا والله لا يحب المفسدين(64)﴾ المائدة ﴿تلك الدار الآخرة نجعلها للذين لا يريدون علوا في الأرض ولا فساداوالعاقبة للمتقين (83)﴾ القصص ﴿وقضينا إلى بني إسرائيل في الكتاب لتفسدن في الأرض مرتين ولتعلن علوا كبيرا (4)﴾ الإسراء ﴿إن فرعون علا في الأرض وجعل أهلها شيعا يستضعف طائفة منهم يذبح أبناءهم ويستحي نساءهم إنه كان من المفسدين(4)﴾ القصص ﴿وفرعون ذي الأوتاد(10)الذين طغوا في البلاد(11) فأكثروا فيها الفساد(12)﴾ الفجر { وإذ قال ربك للملائكة إني جاعل في الأرض خلي
Sîgalar(24)
- الْمُفْسِدِينَBozanlar(الْمُفْعِلِينَ)×10
- مُفْسِدِينَBozanlar(مُفْعِلِينَ)×5
- الْفَسَادَBozukluk(الْفَعَالَ)×4
- تُفْسِدُواBozmayın+1 anlam(تُفْعِلُوا)×4
- فَسَادًاBozukluk(فَعَالًا)×3
- يُفْسِدُونَBozarlar(يُفْعِلُونَ)×3
- بِالْمُفْسِدِينَBozanları(بِالْمُفْعِلِينَ)×2
- لَفَسَدَتِÖyleyse bozuldu(لَفَعَلَتِ)×2
- وَيُفْسِدُونَVe bozarlar(وَيُفْعِلُونَ)×2
- أَفْسَدُوهَاOnu bozdular(أَفْعَلُوهَا)×1
Mücavir kökler84 mücavir (245 toplam)
- أرض
31 ortak ayet · Hayvanların sırtına sema, alt tarafına ard denir
- عثو
5 ortak ayet · Sopa, değnek demektir
- صلح
9 ortak ayet · Sarh köşk, serh (sinle) silah demektir
- بخس
3 ortak ayet · Çalgın ekin, cılız ekin demektir
- قطع
4 ortak ayet · Kesinlikle keseceğim
- موسى
6 ortak ayet · Musa
- سعي
3 ortak ayet · Sua’f el çatlamasıdır
- نقض
2 ortak ayet · “Nukaz” birbirinden kopmuş iplik parçalarıdır
- بعد
7 ortak ayet · Baid uzak demektir
- فرعون
4 ortak ayet · Firavun
- علو
4 ortak ayet · “A’leve” kökünden fiilin ismi olmuş ve “gel !” anlamındadır
- مدين
2 ortak ayet · Medyen
Geçtiği ayetler(47)
… اللَّهُ وَيَسْعَوْنَ فِي الْأَرْضِ فَسَادًا وَاللَّهُ لَا يُحِبُّ الْمُفْسِدِينَ
BozanlarYahudiler dediler ki: Allah’ın eli bağlıdır. Böyle dediklerinden ötürü kendi elleri bağlansın, la’net olsun. Hayır, O’nun iki eli de açıktır, nasıl dilerse öyle infak eder. Rabbından sana indirilen; andolsun ki, onlardan çoğunun azgınlığını ve küfürünü artıracaktır. Onların aralarına kıyamet gününe kadar sürecek kin ve nefret saldık. Savaş için ateşi ne zaman körükleseler; Allah, onu söndürür. Ve yeryüzünde fesada koşarlar. Allah, ise fesadçıları sevmez.
… إِذْ كُنْتُمْ قَلِيلًا فَكَثَّرَكُمْ وَانْظُرُوا كَيْفَ كَانَ عَاقِبَةُ الْمُفْسِدِينَ
BozanlarVe siz, Allah’a iman edenleri tehdit ederek, Allah’ın yolundan alıkoyarak ve onun eğriliğini isteyerek, her yolun başını tutup oturmayın. Hem hatırlayın ki; siz, vaktiyle pek az idiniz de sizi O, çoğalttı. Ve bakın fesad çıkaranların sonu ne olmuştur.
ثُمَّ بَعَثْنَا مِنْ بَعْدِهِمْ مُوسَى بِآيَاتِنَا إِلَى فِرْعَوْنَ وَمَلَئِهِ فَظَلَمُوا بِهَا فَانْظُرْ كَيْفَ كَانَ عَاقِبَةُ الْمُفْسِدِينَ
BozanlarSonra onların ardından Musa’yı ayetlerimizle Firavun’a ve erkanına gönderdik. Onlar buna karşı haksızlık ettiler. Bir bak ki; fesadçıların sonu nice oldu?
… هَارُونَ اخْلُفْنِي فِي قَوْمِي وَأَصْلِحْ وَلَا تَتَّبِعْ سَبِيلَ الْمُفْسِدِينَ
BozanlarMusa’ya otuz gece vade verdik. Sonra bunu on ile tamamladık. Böylece Rabbının ta’yin ettiği vakit, kırk gece olarak tamamlandı. Musa kardeşi Harun’a dedi ki: Kavmim içinde, benim yerime geç. Islah et ve fesadçıların yoluna uyma.
فَلَمَّا أَلْقَوْا قَالَ مُوسَى مَا جِئْتُمْ بِهِ السِّحْرُ إِنَّ اللَّهَ سَيُبْطِلُهُ إِنَّ اللَّهَ لَا يُصْلِحُ عَمَلَ الْمُفْسِدِينَ
BozanlarOnlar atacaklarını atınca; Musa dedi ki: Bu sizin yaptığınız sihirdir, Allah onu boşa çıkaracaktır. Allah, elbette fesadçıların işini düzeltmez.
آلْآنَ وَقَدْ عَصَيْتَ قَبْلُ وَكُنْتَ مِنَ الْمُفْسِدِينَ
BozanlarŞimdi mi inandın? Daha önce baş kaldırmış ve bozgunculardan olmuştun.
وَجَحَدُوا بِهَا وَاسْتَيْقَنَتْهَا أَنْفُسُهُمْ ظُلْمًا وَعُلُوًّا فَانْظُرْ كَيْفَ كَانَ عَاقِبَةُ الْمُفْسِدِينَ
BozanlarGönülleri kesin olarak kabul ettiği halde, zulüm ve kibirle bunları bile bile inkar ettiler. Bozguncuların sonunun nasıl olduğuna bir bak.
إِنَّ فِرْعَوْنَ عَلَا فِي الْأَرْضِ وَجَعَلَ أَهْلَهَا شِيَعًا يَسْتَضْعِفُ طَائِفَةً مِنْهُمْ يُذَبِّحُ أَبْنَاءَهُمْ وَيَسْتَحْيِي نِسَاءَهُمْ إِنَّهُ كَانَ مِنَ الْمُفْسِدِينَ
BozanlarGerçekten, Firavun, yeryüzünde zorbalığa yöneldi ve halkını sınıflara ayırdı. İçlerinden bir zümreyi güçsüz bularak oğullarını boğazlıyor, kızlarını diri bırakıyordu. Çünkü o, bozgunculardandı.
… تَبْغِ الْفَسَادَ فِي الْأَرْضِ إِنَّ اللَّهَ لَا يُحِبُّ الْمُفْسِدِينَ
BozanlarAllah’ın sana verdiği şeylerde ahiret yurdunu gözet. Dünyadaki nasibini de unutma. Allah’ın sana ihsan ettiği gibi sen de ihsan da bulun. Yeryüzünde bozgunculuk arama. Doğrusu Allah; bozguncuları sevmez.
قَالَ رَبِّ انْصُرْنِي عَلَى الْقَوْمِ الْمُفْسِدِينَ
BozanlarDedi ki: Rabbım; bozgunculara karşı bana yardım et.
Kök analizi
Kök tanımı ve çekirdek özet
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | فسد |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Belirgin fark tespit edilmedi |
| Bağlamsal Yakın Kökler | عثو, خرب, هلك |
| Zıt Kök | صلح |
| Çekirdek Özet 1 | Bir nesnenin, canlının veya sistemin doğal kıvamından, tazeliğinden ve itidal dengesinden çıkarak kokuşması, çürümesi ve işe yaramaz hale gelmesi |
| Çekirdek Özet 2 | Kozmik, ahlaki, iktisadi veya siyasi bir nizamın denge ve adalet (ıslah) halinden çıkarılarak tahrip edilmesi, işlevsizleştirilmesi ve fesada sürüklenmesi |
| Çekirdek Özet 3 | Islahın zıddı olarak sistemik entropi; varoluşsal dengeyi bozan her türlü kurumsal, ahlaki, hukuki ve ekolojik yozlaşmanın ortak adı |
| Kritik Hata Riski | Kökün yalnızca bireysel günah veya soyut ahlaki kabahat sınırına hapsedilerek ekolojik, siyasi, iktisadi ve hukuki nizamı yıkan somut sistemik ifsat boyutunun göz ardı edilmesi |
Biliteral analiz
| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| فس | Yarıp dışarı çıkma, kabuğu veya sınırı çatlatarak denge halinden ayrılma, yayılma; nitekim genişleme ve ferahlamada فسح, örtüyü aralayıp açıklığa kavuşturmada فسر, koruyucu kabuğundan ve taat sınırından fırlayıp çıkmada فسق köklerinde bu çekirdek esastır | د | Çekirdeğin taşıdığı sınırdan fırlama ve ayrılma hareketine temas, dayanma ve nihai sınır etkisi katarak bu ayrılışın nesnenin veya sistemin yapısını bozacak, onu çürütüp işlevsiz kılacak bir sonuca ulaşmasını ifade eder |
Piktografik analiz
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ف | ağız; söz, açıklık, kenar | Bütünlüğü bozan bir yarık, çatlak veya dışa doğru açılma hareketi |
| س | diken, destek; tutunma, dayanma, koruma | Varlığın veya yapının iç tutarlılığını sağlayan omurganın, bağların ve dayanak noktalarının zedelenmesi |
| د | kapı; giriş, geçiş, hareket | Bir durumdan diğerine geçiş, eşiğin aşılması ve hareketin nihayete ermesi |
| فسد | Ağızdan veya kenardan açılan çatlağın yapısal dayanakları zedeleyerek eşiği aşması | Bir nizamın ya da bünyenin koruyucu sınırlarının yarılarak dayanak noktalarının çökmesi ve sistemin işlevsizleştiği bir kokuşma eşiğine geçmesi |
Tarihsel ve erken kullanım
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Sütün kesilip ekşimesi, etin kokuşup çürümesi, yiyeceğin tazeliğini yitirerek doğal itidal kıvamından çıkması ve kullanılamaz hale gelmesi |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Lisânü'l-Arab'da kabile bağlarının çözülmesi ve toplumsal nizamın çökmesi korkusunu tasvir eden şu beyitte karşılıklı ilişkilerin bozulması anlamında geçer: يَمْدُدْنَ بالثُّدِيِّ في المَجَاسِدِ / إِلى الرجالِ، خَشْيَةَ التَّفاسُدِ |
| Erken Arapça kullanım | Lisânü'l-Arab'da zikredilen erken dönem şahidinde, boşluğun ve zenginliğin insan aklının dengesini bozması anlamında şöyle denir: إِنَّ الشبابَ والفَراغَ والجِدَهْ / مَفْسَدَةٌ للعَقْلِ، أَيُّ مَفْسَدَهْ |
Kaynak Kitābü’l-ʿAyn, Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab, Asās al-Balāgha.
Sami etimolojik katman
Arapça فسد kökü, Sami dillerinin genelinde daha çok itidalden sapma, işlevsizleşme ve çürüme ekseninde yer alır. İbranice ve Süryanicede birebir /f-s-d/ üçlü konsonant kümesi doğrudan yaygın birincil kök olarak baskın olmamakla birlikte, kökün ilk iki konsonantı olan /p-s/ veya /p-š/ (Arapça فس) katmanı, Kuzeybatı Sami dillerinde parçalanma, yarılma, isyan etme ve düzeni bozma anlamlarıyla semantik bir akrabalık gösterir (örneğin İbranicede /p-š-ʿ/ kökünün isyan ve haddi aşma anlamı). Arapçada kök, somut planda etin ve sütün kokuşması gibi biyolojik çürüme ile başlamış, oradan insanın nefsine, aklına ve nihayet toplum ve evren düzeninin dengesini yitirmesine doğru genişleyen bir semantik zenginlik kazanmıştır. Kökün Sami dilleri içerisindeki en kapsamlı ve felsefi açılımı klasik Arapçada gerçekleşmiştir.
Güven Güçlü
Kaynak Brown-Driver-Briggs, HALOT, Payne Smith, David Cohen.
Etimolojik analiz
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | Organik çürümeden soyut yozlaşmaya geçiş | Süt ve etin itidalden çıkıp bozulması manasından nizam, ahlak, akıl ve toplumsal ilişkilerin bozulmasına genişlemiştir | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | Biliteral /p-s/ çekirdeği üzerinden yarılma ve haddi aşma | Çekirdeğin diğer Sami dillerindeki yarılma, düzeni çiğneme ve kokuşma türevleriyle semantik süreklilik mevcuttur | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Veri bulunamadı | Afro-Asyatik ailenin diğer kollarında bu üçlü dizilime dair güvenilir ve düzenli bir ses denkliği tespit edilmedi | Veri bulunamadı |
Kaynak Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab, David Cohen Dictionnaire des racines sémitiques.
Kardeş kökler
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| فسد | Anlamlı | İtidalden çıkma, bozulma | Doğal, hukuki veya ahlaki dengenin yıkılarak çürümesi | Hedef köktür; Kur'an'da 50 kez geçer |
| فدس | Anlamlı | Tıkamak, ezmek, sertleşmek | Bir şeyi yerine sıkıştırmak, sert bir aletle vurmak | Kur'an'da geçmez; fiziksel baskı ve tıkama yönü öne çıkar |
| سفد | Anlamlı | Üst üste binmek, çiftleşmek | Hayvanların çiftleşmesi, et kızartılan demir şiş (suffûd) | Kur'an'da geçmez; birbirine geçme ve kenetlenme manası taşır |
| سدف | Anlamlı | Karanlığın inmesi, örtülme | Gecenin karanlığı, aydınlık ile karanlığın birbirine karışması | Kur'an'da geçmez; ışığın çekilmesi ve perdelenme boyutu baskındır |
| دفس | Anlamlı | Gizlemek, sokmak, sindirmek | Bir şeyi bir yere sokup örtmek, toprağa gömmek | Kur'an'da geçmez; gizleme ve örtme nüansı taşır |
| دسف | Anlamlı | Taşmak, hızla dolup boşalmak | Devenin yükünün kayması veya kabın taşması | Kur'an'da geçmez; sınırın dışına taşma hareketi ortaktır |
Komşu kökler ve zıt kök
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| فسد | Merkez | Denge ve nizamın bozulması | Doğal itidalden, meşruiyetten ve düzenden saparak kokuşma ve işlevsizleşme | Hem maddi hem manevi hem de sistemik tüm çözülmeleri kapsar |
| عثو | Komşu | Yıkıcılık ve taşkınlık | İfsadın daha hızlı, şiddetli, körü körüne ve taşkın biçimde icra edilmesi | Fesadın pervasızca çevreye zarar veren aktif ve yıkıcı eylem halidir |
| خرب | Komşu | Maddi yıkım ve harabiyet | Yapılı, mamur ve bayındır olan bir yerin fiziken yıkılıp ıssız kalması | فسد nizam ve işlevi bozar, خرب ise doğrudan maddi yapıyı yıkar |
| هلك | Komşu | Yok oluş ve sönüş | Bir varlığın tamamen helak olması, canını veya varlığını yitirmesi | Fesat sürecin yozlaşma ve bozulma yönüyken helak nihai yok oluş sonucudur |
| صلح | Zıt | Denge, uygunluk ve düzgünlük | Bir şeyin olması gereken kıvama, amaca ve adalet dengesine kavuşması | Fesadın mutlak zıddıdır; nizamın korunması ve onarılmasını ifade eder |
Başka dillerde anlam karşılıkları
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | فسد | İtidalden çıkıp bozulmak | Doğal, ahlaki veya kurumsal dengenin yitirilmesi ve işe yaramaz hale gelmesi | Kesin |
| Latince | Corruptio, perversio | Çürüme, bozulma, yozlaşma | Corruptio bir bütünün parçalanıp kokuşmasını tam karşılar, ancak kozmik nizam boyutunu eksik bırakır | Güçlü |
| İngilizce | Corruption, decay, ruin | Yozlaşma, çürüme, tahribat | Decay organik çürümeyi, corruption kurumsal ve ahlaki fesadı karşılar; bütüncül Kur'ani dengeyi tek başına veremez | Güçlü |
| Almanca | Verderben, Zerrüttung | Bozulma, tahrip olma, düzenin dağılması | Zerrüttung sistemik ve kurumsal çözülmeyi, Verderben ahlaki ve fiziksel bozulmayı anlatır | Güçlü |
| Fransızca | Corruption, dégradation | Bozulma, alçalma, yozlaşma | Kurumların ve karakterin işlevsizleşmesini iyi verir, kozmik fesadı kısmen dışarıda bırakır | Güçlü |
Kaynak Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch, Lewis & Short.
Vücûh ve nezâir
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| فِتْنَةٌ وَفَسَادٌ كَبِيرٌ / تُفْسِدُوا فِي الْأَرْضِ | Toplumsal kargaşa, anarşi ve fitne | Müminlerin dayanışmayı terk etmesi sonucu yeryüzünde fitne ve büyük bir anarşinin doğması (Enfâl 8:73) |
| لَفَسَدَتِ السَّمَاوَاتُ وَالْأَرْضُ / لَفَسَدَتَا | Kozmik nizamın ve dengenin altüst olması | Evrende birden çok ilah olsaydı nizamın çatışma ve kaosla çökeceğini anlatan kozmik bağlam (Enbiyâ 21:22, Mü'minûn 23:71) |
| يُهْلِكَ الْحَرْثَ وَالنَّسْلَ / وَيَسْعَوْنَ فِي الْأَرْضِ فَسَادًا | Ekolojik ve iktisadi tahribat, üretim araçlarını yok etme | Tarımı, ekosistemi ve biyolojik nesli mahveden zalimane iktidar ve talan eylemleri (Bakara 2:205, Mâide 5:33) |
| أَوْفُوا الْكَيْلَ وَلَا تَكُونُوا مِنَ الْمُخْسِرِينَ / وَلَا تَعْثَوْا فِي الْأَرْضِ مُفْسِدِينَ | İktisadi adaletsizlik, ölçü ve tartıda hile | Pazar dengesini, ticari dürüstlüğü ve servet dağılımını bozan sömürü düzeni (Şuarâ 26:181-183, A'râf 7:85) |
| إِنَّ الْمُلُوكَ إِذَا دَخَلُوا قَرْيَةً أَفْسَدُوهَا | Askeri istila, siyasi zorbalık ve yağma | Bir beldeyi ele geçiren egemen güçlerin oradaki kurulu düzeni, onuru ve can güvenliğini yerle bir etmesi (Neml 27:34) |
Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Tevhid delili (Burhân-ı temânu') ve şer problemi | Evrende iki yaratıcı irade olsaydı nizamın fesada uğrayacağı argümanı ile şer ve ifsadın kullara nispeti meselesi | Kozmik ve ontolojik düzenin bozulması, kaos ve imkânsızlık |
| Fıkıh | Akitler nazariyesi ve tasarrufların sıhhati | Bir muamelenin rükün veya şartlarındaki eksiklik sebebiyle fâsid sayılması; özellikle Hanefîlerde fâsid ile bâtıl arasındaki mahiyet farkı | Hukuki geçerliliği zedeleyen, akdin itidal ve meşruiyet dengesini bozan sakatlık |
| Tefsir | Nifak psikolojisi ve yeryüzünün ıslahı | Münafıkların fesat çıkardıkları halde "biz ancak ıslah edicileriz" demelerinin tahlili ve yeryüzünün ıslah edildikten sonra bozulmasının nehyi | Öznel niyet ile nesnel sistemik zarar arasındaki çelişkinin açığa çıkarılması |
| Hadis | Toplumsal ahlak ve kabilecilik | İnsanlar arasındaki ilişkilerin kopması ve kardeşlik bağlarının çözülmesini anlatan "fesâdü zâti'l-beyn" uyarısı | Cemaat ve ümmet dokusunu içten çürüten ahlaki ve ictimai kokuşma |
Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Tevhid ve fıtrat dengesi | Şirk ve nifak | Varlığın yaratılış gayesinden saptırılması | Şirk evrendeki ilahi koordinasyonu inkar eder; nifak ise dinin ahlaki çekirdeğini içten çürüterek dini ifsat eder | Kesin |
| İlmi | Hakikat ölçütleri ve epistemik nizam | Tahrif ve safsata | Bilgi kaynaklarının ve zihni melekelerin kirletilmesi | Bilginin metodolojik itidalden saptırılarak ideolojik ve nefsi hevalara alet edilmesi bilimin fesadıdır | Güçlü |
| Siyasi | Hukuk düzeni ve kamu otoritesi | İstibdat, anarşi ve istila | Adaletin ve can-mal emniyetinin yok edilmesi | Yöneticilerin kibri ve adaletten sapması beldeleri tarumar eder, hukukun yerini keyfilik alır | Kesin |
| İktisadi | Üretim, bölüşüm ve pazar dengesi | Haksız kazanç, tekel ve tefecilik | Ekinin ve neslin tahrip edilmesi | Ölçü ve tartıda hile, piyasayı manipüle etme ve kaynakları tekelleştirme iktisadi hayatı ifsat eder | Kesin |
Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Entropi ve termodinamik bozunma | İzole bir sistemde düzensizliğin, enerjinin kullanılamaz hale gelişinin ve yapısal kaosun kendiliğinden artması, sistemin iş yapabilme kapasitesinin yok olması | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Sosyal anomi ve kurumsal korozyon | Toplumda ortak norm ve değerlerin aşınması, kurumların meşruiyet ve işlevlerini yitirerek çürümesi ve sistemik güvensizliğin yayılması | Kesin |
Yanlış daraltma ve kritik hata riski
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kökün yalnızca kamu idaresindeki rüşvet (yolsuzluk) veya bireysel ahlaki çürüme ile sınırlandırılması |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Ekolojik dengenin bozulmasından (ekin ve neslin helaki) kozmik düzene, iktisadi adaletsizlikten tevhidi parçalayan şirke kadar varoluşun bütün katmanlarını kapsayan sistemik nizam bozgunculuğu |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Çevre katliamları, ekonomik sömürü, askeri istila ve siyasi zorbalık gibi devasa yapısal yıkımların Kur'an'ın "fesat" tehdidi kapsamında görülmeyip meselenin dar bir ahlakçılığa hapsedilmesi |
Kur'an'ı anlama odaklı sonuç
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an'ın temel varoluşsal hedefi yeryüzünü ıslah etmektir; fesat ise ıslahın karşıtı olan tüm sistemik çözülmelerin ana terimidir. Yaratılışın fıtri dengesini bozan her fiil bu kökle tanımlandığından, Kur'an'ın adalet, nizam ve tevhid vizyonunu kavramanın anahtarıdır. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Münafıkların karakter analizinde (Bakara 2:11-12, 2:205), peygamberlerin iktisadi ve ahlaki mücadelelerinde (A'râf 7:56, 7:85; Şuarâ 26:183), tevhidin kozmolojik temellendirilmesinde (Enbiyâ 21:22) ve siyasi tahakkümün yerilmesinde (Neml 27:34). |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Bozgunculuğun yalnızca "kötü niyetli" olduğunu iddia eden kişilerden geleceği zannını yıkar; nitekim münafıklar kendilerinin "yalnızca ıslah ediciler" olduğunu iddia ederken en büyük fesadı üretmektedirler. Fesadın öznel beyanla değil, nesnel tahribatla ölçüldüğünü gösterir. |
Nihai sentez ve LaTeX modeli
- Somut anlamSüt, et veya meyvenin doğal kıvamından, tazeliğinden çıkıp kokuşması, çürümesi ve işe yaramaz hale gelmesi.
- Soyut anlamBir nizamın, kurumun, inancın veya ahlakın itidal ve adalet dengesinden koparak sistemi çökertecek bir kargaşa ve yıkıma dönüşmesi.
- Sistematik karşılıkIslah durumundaki () bir yapının denge parametrelerinin tahrip edilerek sistemik entropi ve işlevsizlik () durumuna sürüklenmesi.
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklamasıModelde sistemin başlangıçtaki fıtri, adil ve dengeli (ıslah) halini temsil eder. terimi fıtrata, adalete ve meşru sınırlara aykırı olan bozucu eylemlerin akısını; bu bozucu etkilerin sistem içindeki yayılım ve tahribatını ifade eder. Zaman ilerledikçe () bu tahribat birikerek sistemin dengesini tüketir ve nihayet sistem fıtri denge uzayının () dışına fırlayarak fesat durumuna () ulaşır.