وصي

Klavye kısayolları

Ara
/
Yeni not
n
Önceki / sonraki ayet
[ ]
Okuma modu
f
Graf modu
g
Kur'an evreni
e
Kapat / geri
Esc
Grafiği atla

Kök ağı

Kök ağı: و-ص-ي20 sîga, 62 mücavir kök, 21 ayet, 13 sure; sîgalar ve mücavir kökler Sîgalar ve Mücavir kökler kartlarında, ayetler Ayetler kartında liste olarak var.ثنيوحدوَصِيَّةٍالْوَصِيَّةُوصيالْوَصِيَّةِولدأَتَوَاصَوْاقربوَتَوَاصَوْاشركوَصَّاكُمْثلثدينثمن

KökSîga 20Ayet 21Sure 13Mücavir 62

▶ Ağı aç (3B)

وصي

و - ص - ي

KÖK
  • 32 geçiş
  • 21 ayet
  • 20 sîga
  • 12 sözlük

Vesat bohça gibi kıymetli şeylerin bulunduğu, kabı asıp saklamaya yarayan ağaç dalı demektir. Çengel, bohça, dal anlamlarına gelmektedir. Bu kelime zamanla bir kimseyi birisine emanet etme anlamında vasiyet olarak kullanılmış. Bilhassa yetim küçük çocuğa bakan kimseye vasi denmiştir. Emretme, buyurma anlamında da kullanılmaya başlanmıştır. Burada vasiyetleşme sözünden birbirine emretmeden ziyade birbirlerini hakka davet etme anlamında kullanılmış olur. Bununla beraber her mümin diğer mümine emri bil maruf ve nehyi anil munker yapmakla mükelleftir. Dolayısıyla birbirlerine emrederler manası da verilebilir. Yalnız bugün çok yanlış anlaşılan bir hususa burada değinmek gerekir. Bu emir, hakta ittifak varsa yapılabilir. Mesela iki taraf da sigaranın kötü olduğunda ittifak ediyorlarsa birbirlerine sigarayı nehyedebilirler. Ama ihtilaf varsa herkes kendi içtihadına göre hareket edeceğinden biri diğerine benim içtihadıma göre hareket et, diyemez.devamı ›

Bu sayfa şu yazımları da kapsar: وصى

Notlarım

Sözlükler(12)

★ Akevler SözlüğüTürkçe

Vesat bohça gibi kıymetli şeylerin bulunduğu, kabı asıp saklamaya yarayan ağaç dalı demektir. Çengel, bohça, dal anlamlarına gelmektedir. Bu kelime zamanla bir kimseyi birisine emanet etme anlamında vasiyet olarak kullanılmış. Bilhassa yetim küçük çocuğa bakan kimseye vasi denmiştir. Emretme, buyurma anlamında da kullanılmaya başlanmıştır. Burada vasiyetleşme sözünden birbirine emretmeden ziyade birbirlerini hakka davet etme anlamında kullanılmış olur. Bununla beraber her mümin diğer mümine emri bil maruf ve nehyi anil munker yapmakla mükelleftir. Dolayısıyla birbirlerine emrederler manası da verilebilir. Yalnız bugün çok yanlış anlaşılan bir hususa burada değinmek gerekir. Bu emir, hakta ittifak varsa yapılabilir. Mesela iki taraf da sigaranın kötü olduğunda ittifak ediyorlarsa birbirlerine sigarayı nehyedebilirler. Ama ihtilaf varsa herkes kendi içtihadına göre hareket edeceğinden biri diğerine benim içtihadıma göre hareket et, diyemez.

Kitâbu'l-'Ayn

Halîl b. Ahmed · 8. yyTR2.460 harf
باب اللفيف من حرف الصاد ص و و، ص و ي، ص ي أ، ص أ ي، ص أ ص أ، ص ي ص، أ ص ي، و ص ي، و ص و ص مستعملات صوو، صوي: الصُّوِّة: حِجارةٌ كأنَّها علامات في الطريق، وتجمَعُ أصواء وصُوَى، قال: تَرَى أصواءَها مُتجاوراتٍ والصَاوي: اليابسُ من النَّخْلة، وقد صَوَتْ تَصوِي صوِيّاً وصَيّاً. صيأ وصأي: والصَاءُ، ممدود، الماءُ الذي يكون في السَّلَى كأنَّه الصَّديد. وصَيَّأتَ رأسَكَ تَصييئاً أي غَسَلْتَه فلم
Tamamını oku

es-Sıhâh

Cevherî · 10. yyTR508 harf
Madde başı: وصىأوْصَيْتُ له بشيء، وأوْصَيْتُ إليه، إذا جعلته وَصِيَّكَ. والاسم الوِصايَةُ والوَصايَةُ. وأوْصَيْتُهُ ووَصَّيْتُهُ أيضاً تَوْصِيَةً بمعنًى. والاسمُ: الوَصاةُ. وتَواصى القوم، أي أوْصى بعضُهم بعضاً. وفي الحديث: "اسْتَوْصوا بالنساء خيراً فإنهنَّ عندكم عَوانٍ". ووَصَيْتُ الشيء بكذا، إذا وصَلْتَهُ. قال ذو الرمَّة: نصي الليلَ بالأيام حتَّى صَلاتُنامُقاسَمةٌ يشتقُّ أنْصافَها السَفْرُ وأرضٌ واصِيَةٌ:
Tamamını oku

Mekâyîsü'l-Luğa

İbn Fâris · 11. yyTR3.257 harf
(باب الواو والصاد وما يثلثهما) (وصع) الواو والصاد والعين: كلمة واحدة، هي الوَصَْع: طائر صغيرٌ. وفي الحديث: "إنَّ إسرافِيلَ يتواضَعُ لله حتَّى يَصِيرَ مثل الوَصَْع([1])". (وصف) الواو والصاد والفاء: أصلٌ واحد، هو تحْليَةُ الشَّيء. ووصَفْتُه أصِفُه وَصْفاً. والصِّفَة: الأمَارة اللاَّزِمةُ للشّيء، كما يقال وَزَنتُه وَزْناً، والزِّنَة: قَدْرُ الشَّيء. يقال اتَّصَفَ الشَّيءُ في عَينِ النّاظر: احتَملَ
Tamamını oku

Müfredât

Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR580 harf
Madde başı: وصى- الوصية: التقدم إلى الغير بما يعمل به مقترنا بوعظ من قولهم: أرض واصية: متصلة النبات، ويقال: أوصاه ووصاه. قال تعالى: ﴿ووصى بها إبراهيم بنيه ويعقوب﴾ [البقرة/132] وقرئ: ﴿وأوصى﴾ (وهي قراءة نافع وابن عامر وأبي جعفر. الإتحاف ص 148) قال الله عز وجل: ﴿ولقد وصينا الذين أوتوا الكتاب﴾ [النساء/131]، ﴿ووصينا الإنسان﴾ [العنكبوت/8]، ﴿يوصيكم الله في أولادكم﴾ [النساء/11]، ﴿من بعد وصية يوصى بها﴾ [النساء/12]، {حين
Tamamını oku

Esâsü'l-Belâğa

Zemahşerî · 12. yyTR432 harf
و ص ي وصى الشيء بالشيء‏:‏ وصله به‏.‏ قال ذو الرمة‏:‏ نصى الليل بالأيام حتى صلاتنا مقاسمة يشتق أنصافها السّفر ووصى النبت‏:‏ اتصل وكثر‏.‏ وأرض واصيةٌ النبات‏.‏ وواصى البلد البلد‏:‏ واصله‏.‏ وأوصيت إلى زيد لعمرو بكذا ووصّيت وهذا وصيّي وهم أوصيائي وهذه وصيّتي ووصاتي وقبل الوصيّ وصايته وهي مصدر الوصيّ‏.‏ ومن المجاز‏:‏ أوصيك بتقوى الله ‏"‏ ووصّى بها إبراهيم بنيه ‏"‏ ووصيتك بفلان أن تبره وبأرضي أن
Tamamını oku

Lisânü'l-Arab

İbn Manzûr · 13. yyTR4.010 harf
أَوْصى الرجلَ ووَصَّاه: عَهِدَ إِليه؛ قال رؤبة: وَصَّانيَ العجاجُ فيما وَصَّني أَراد: فيما وَصَّاني، فحذف اللام للقافية. وأَوْصَيْتُ له بشيءٍ وأَوْصَيْتُ إِليه إِذا جعلتَه وَصِيَّكَ. وأَوْصَيْتُه ووَصَّيْته إِيصاء وتَوْصِيةً بمعنى. وتَواصي القومُ أَي أَوْصى بعضهم بعضاً. وفي الحديث: اسْتَوْصُوا بالنساءِ خيراً فإِنَّهن عندكم عَوانٍ، والاسم الوَصاةُ والوَصايةُ والوِصايةُ. والوصِيَّةُ أَيضاً: ما
Tamamını oku

Kâmûsü'l-Muhît

Fîrûzâbâdî · 15. yyTR263 harf
* و ص ي * * أوْصَى * له بشيء وأوصى إليه جعله * وَصِيَّةُ * والاسم * الوِصَايَة * بفتح الواو وكسرها و * أوْصَاهُ * و * وَصَّاهُ تَوْصِيَةً * بمعنى والاسم * الوَصَاة * و * تَوَاصَى * القوم أوصى بعضهم بعضا وفي الحديث ﴿* اسْتَوْصُوا * بالنساء خيرا فإنهن عندكم عوان﴾
Tamamını oku

Tâcü'l-Arûs

Zebîdî · 18. yyTR5.494 harf
: ( ي *!وَصَى ، كوَعَى ) ، *!وَصْياً : ( خَسَّ بعدَ رِفْعَةٍ . ( و ) أيْضاً : ( اتَّزَنَ بعدَ خِفَّةٍ ) . قُلْتُ : لم أَرَ هذا لأَحَدٍ مِن الأئِمَّة . وقد مَرَّ هذا المَعْنى بعَيْنِه في لشا عن ابنِ الأعْرابي . ( و ) وَصَى الشيءُ وَصْياً : ( اتَّصَلَ ؛ و ) أَيْضاً : ( وَصَلَ ) . ونَصُّ الأصْمعي : وَصَى الشيءُ *!يَصِي : اتَّصَلَ ؛ *!ووَصاهُ غيرُهُ *!يَصِيَه : وَصَلَهُ : أَي فهو لازمٌ متعدَ .
Tamamını oku

Lane's Lexicon

Edward W. Lane · 19. yyTR804 harf
Madde başı: وصىوَصَّاهُ 2 وَصَّاهُ ذ and ↓ أَوْصَاهُ He enjoined him; charged him; bade him; ordered him: (K, &c.:) he commanded him, بِكَذَا, to do such a thing. (Msb.) أَوْصَى لَهُ بِالثُّلُثِ 4 أَوْصَى لَهُ بِالثُّلُثِ ذ He bequeathed to him the third of the property. (MA.) ― -b2- أَوْصَى He made his will. ― -b3- See 2. تَوَاصَوْا 6 تَوَاصَوْا ذ They enjoined, charged, bade, ordered, or commanded, one
Tamamını oku

Salmone

H. Anthony Salmone · 19. yyTR1.740 harf
وَصَى وَصَى a. [ يَصِي ] ( n. ac. وَصْي 1 ) [ acc. & Bi ], Joined to. b. [ Bi ], Was joined to. c. ( n. ac. وَصْي 1 , وَصَآءَة [ وَصَاْيَة 22t ], وَصِيّ وَصِيّ [ 25 ], a. وُصِيّ ), Was overgrown with vegetation ( ground ). d. ( n. ac. وَصْي 1 ), Became debased. e. Became heavy. وَصَّيَ وَصَّيَ II a. [ La & Bi ], Willed, bequeathed to. b. [ acc. or Ila & Bi ], Confided,
Maddenin bağlantısı

وَصَى وَصَى a. [ يَصِي ] ( n. ac. وَصْي 1 ) [ acc. & Bi ], Joined to.

b. [ Bi ], Was joined to.

c. ( n. ac. وَصْي 1 , وَصَآءَة [ وَصَاْيَة 22t ],

وَصِيّ وَصِيّ [ 25 ], a. وُصِيّ ), Was overgrown with vegetation ( ground ).

d. ( n. ac. وَصْي 1 ), Became debased.

e. Became heavy.

وَصَّيَ وَصَّيَ II a. [ La & Bi ], Willed, bequeathed to.

b. [ acc. or Ila & Bi ], Confided, committed, recommended to.

c. see IV (d) .

أَوْصَيَ أَوْصَيَ IV , a. see II (a) , ( b ).

c. [ Ila ], Appointed executor, administrator.

d. Enjoined, bid.

e. [ acc. & Bi or Fī ], Recommended to; enjoined upon.

تَوَصَّيَ تَوَصَّيَ V a. [ coll. ] [ Bi ], Was intrusted with.

b. [ coll. ], Accepted a trust.

تَوَاْصَيَ تَوَاْصَيَ VI , a. Recommended to each other.

اِسْتَوْصَيَ اِسْتَوْصَيَ X a. [ Bi ], Wished ( well ) to.

وَصَاة وَصَاة [ 4tA ], a. see 25t (a) , ( b ).

c. Recommendation; exhortation; advice.

d. ( pl. وَصًا [ وَصَي 4A ]), Palm-twig.

وَاصٍ وَاصٍ [ 21 ] , ( pl. وُصَاة [ 9t ] ), a. see 25 (a) .

b. Luxuriant.

وَصَايَة وَصَايَة [ وَصَاْيَة 22t , 23t ], a. see 25t (b) .

وَصِيّ وَصِيّ [ 25 ] , ( pl. أَوْصِيَآء [ 68 ] ), a. Testator, legator.

b. Mandatary; executor; administrator; guardian; trustee.

c. Manager.

d. Regent, protector.

وَصِيَّة وَصِيَّة [ 25t ] , ( pl. وَصَايَا ), a. Will, testament.

b. Order, commandment, injunction.

c. see 4t (d) .

مَوَصٍّ مَوَصٍّ [ N. Ag. a. II], see 25 (a) .

تَوْصِيَة تَوْصِيَة [ N. Ac. a. II], Recommendation.

b. Directions.

c. [ coll. ], Banns.

مُوْصٍ مُوْصٍ [ N. Ag. a. IV], see 25 (a) .

مُوْصًى بِهِ مُوْصًى بِهِ a. Bequeathed to; recommended to; bequest, legacy; trust.

b. Ward.

اِلَيْهِ اِلَيْهِ a. or مُوْصًى لَهُ see 25 (b) .

Kitâbullâh

Kur'an kullanımından türetilmişTR yok17.878 harf
وصي وَصَى - يَصِي - وَصِيّ - وَصِيَّة - أَوْصَى - يُوْصِي - مُوْصِي - وَصَّى - يُوَصِّي - تَوْصِيَة - تَوَاصَى - يَتَوَاصَى وَصَى - يَصي + كائن + بكائن أو شيء أو أمر: يتحمل مسؤوليته ويتعهد ويتكفل برعايته، وخاصة بعد وقت محدد، أو بعد غياب أو موت المسؤول عنه وَصِيّ: اسم فاعل مبالغة على وزن " فعيل " من " وَصَى - يَصِي": القائم على إنفاذ "
Tamamını oku

Sîgalar(20)

Mücavir kökler62 mücavir (195 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.
  1. ولد

    7 ortak ayet · “Yavru” demektir

  2. قرب

    5 ortak ayet · Suyun içine konduğu kap veya tulum demektir

  3. ثني

    3 ortak ayet · Sena yaka demektir

  4. ثلث

    3 ortak ayet · Sülle çokluk demektir

  5. نصف

    2 ortak ayet · Yarısı

  6. ترك

    3 ortak ayet · Terke civciv çıkmış yumurta kabuğu demektir

  7. دين

    4 ortak ayet · Dane, inek yavrusuna denir

  8. سدس

    2 ortak ayet · سندس Hint kumaşıdır

  9. شرك

    4 ortak ayet · Tasma kayış demektir

  10. غير

    4 ortak ayet · Ğayr, Ğayr dışında demektir

  11. وحد

    4 ortak ayet · وَحْدَهُ kelimesi aslında منفرداً anlamındadır ve marifeye…

  12. ثمن

    2 ortak ayet · Essemnu (Sin’ le) sade yağ demektir

Geçtiği ayetler(21)

Sîga sayfası: وَتَوَاصَوْا
  1. ثُمَّ كَانَ مِنَ الَّذِينَ آمَنُوا وَتَوَاصَوْا بِالصَّبْرِ وَتَوَاصَوْا بِالْمَرْحَمَةِ

    Ve birbirlerine önerdilerSonra da iman edenlerden, birbirine sabrı tavsiye, merhameti tavsiye edenlerden olmaktır.

  2. ثُمَّ كَانَ مِنَ الَّذِينَ آمَنُوا وَتَوَاصَوْا بِالصَّبْرِ وَتَوَاصَوْا بِالْمَرْحَمَةِ

    Ve birbirlerine önerdilerSonra da iman edenlerden, birbirine sabrı tavsiye, merhameti tavsiye edenlerden olmaktır.

  3. إِلَّا الَّذِينَ آمَنُوا وَعَمِلُوا الصَّالِحَاتِ وَتَوَاصَوْا بِالْحَقِّ وَتَوَاصَوْا بِالصَّبْرِ

    Ve birbirlerine önerdilerAncak iman edenler ve salih amel işleyenler müstesnadır. Bir de birbirlerine hakkı tavsiye edenler ve sabrı tavsiye edenler

  4. إِلَّا الَّذِينَ آمَنُوا وَعَمِلُوا الصَّالِحَاتِ وَتَوَاصَوْا بِالْحَقِّ وَتَوَاصَوْا بِالصَّبْرِ

    Ve birbirlerine önerdilerAncak iman edenler ve salih amel işleyenler müstesnadır. Bir de birbirlerine hakkı tavsiye edenler ve sabrı tavsiye edenler

Sîga sayfası: وَوَصَّيْنَا
Sîga sayfası: أَتَوَاصَوْا
Sîga sayfası: الْوَصِيَّةُ
Sîga sayfası: الْوَصِيَّةِ

Kök analizi

Kök tanımı ve çekirdek özet

AlanDeğer
Kökوصي
YapıÜçlü
Özel Durumİlletli (lefif-i mefruk / mutel-ayn ve lām)
Bağlamsal Yakın Köklerعهد, أمر, نصح
Zıt Kökضيع
Çekirdek Özet 1Bir şeyi kesintisiz biçimde diğerine bitiştirmek, ulamak ve aralıksız sürdürmek
Çekirdek Özet 2İlahi buyruk ve ahlaki sorumlulukların kuşaktan kuşağa kesintisiz aktarılması ve karşılıklı hatırlatılması
Çekirdek Özet 3Bir iradenin veya hakkın yok olmasını önleyip geleceğe bağlayan akdi ve hukuki süreklilik zinciri
Kritik Hata RiskiKökü yalnızca ölüm sonrası mal paylaşımına veya tek taraflı kuru bir emre indirgeyerek Kur'an'daki karşılıklı toplumsal dayanışma ve hakikat aktarımı boyutunu gözden kaçırmak

Biliteral analiz

Biliteral ÇekirdekTemel AnlamEklenen UnsurOluşan Anlam Farkı
وصBirbirine eklenme, yapışma, sıkıca bağlanma ve kesintisiz sürme hareketi; nitekim وصب kesintisiz sürmeyi, وصد iki yakayı birleştirip kapatmayı, وصل iki şeyi birbirine eklemeyi ifade ederيSüreklilik ve eklenme hareketini zamansal bir çizgiye, irade ve söz aktarımına yönelterek bir görevin veya tasarrufun bir kimseden diğerine ulanması anlamını doğurmuştur

Piktografik analiz

BirimPiktografik İmge / HareketAnlam Açıklaması
وÇengel, çadır kazığı; bağlama, ekleme, tutturmaİki ayrı noktayı veya kişiyi birbirine bağlayan raptiye işlevi ve bağlantı iradesi
صOlta, bitki; yakalama, peşine düşme, sıkıştırmaBırakılmaması gereken hayati bir hedefi tutma, sabitleme ve koruma gayreti
يEl ve kol; iş, yapma, uzanmaSorumluluğu bizzat teslim etme, uygulama ve tasarruf gücünü devretme hareketi
وصيBağlama çengeliyle yakalanıp elden ele devredilen kesintisiz bağBir iradenin, hukuki tasarrufun veya ahlaki yükümlülüğün kopmadan elden ele ve nesilden nesle aktarılması

Tarihsel ve erken kullanım

AlanVeri
İlk fiziksel anlamBir şeyi bir şeye ulamak, eklemek ve bitiştirmek; bitkilerin tarlada aralıksız birbirine girmesi durumu için kullanılan أرض واصية ibaresi ve iş yaparken geceyi gündüze eklemeyi anlatan وصيت الشيء kullanımı
Cahiliye şiiri kullanımıZü’r-Rumme bir beytinde sefer sırasında gündüzün geceye kesintisiz eklenmesini şöyle ifade eder: نصى الليل بالأيام حتى صلاتنا / مقاسمة يشتق أنصافها السفر (aslı وصى الليل بالأيام olup yolculukta zamanın birbirine eklenmesini anlatır)
Erken Arapça kullanımRu’be b. el-Accâc babasının kendisine bıraktığı öğüt ve ahdi anlatırken kökü şu dizede kullanmıştır: وَصَّانيَ العجاجُ فيما وَصَّني (babam el-Accâc bana vasiyet etti / öğüt verdi)

Kaynak Maqāyīs al-Lugha, Kitābü’l-ʿAyn, Lisān al-ʿArab, Asās al-Balāgha.

Sami etimolojik katman

Sami dillerinde وصي kökü, fiziksel bağlama, birleştirme, bir görevi yükleme ve emretme semantik ekseninde yer alır. İbranicede aynı kök ailesine dayanan ve emretmek, buyurmak, görevlendirmek anlamlarına gelen צִוָּה (tsivvah / kök: tzwh) formu, Tevrat metinlerinde Tanrı'nın buyrukları (mitsvah) için kurucu fiildir. Süryanicede benzer biçimde bir şeyi bağlama, birine bir vazife ısmarlama ve emanet etme anlam alanını koruyan formlar mevcuttur. Arapçada kök, arkaik dönemdeki fiziksel bitiştirme ve ekleme (وصل) anlamından kopmayarak, bir kişinin hayatındaki iradesini vefatından sonrasına veya bir sorumluluğu bir sonraki muhataba ulaması şeklinde incelmiş ve soyutlaşmıştır.

Güven Kesin

Kaynak Brown-Driver-Briggs, Payne Smith, HALOT, Lane’s Lexicon.

Etimolojik analiz

KatmanVeriAçıklamaGüven
İç Arapça etimolojik yönوصي ile وصل kök akrabalığıMaddi olarak geceyi gündüze veya otları birbirine ulamaktan, sözü ve hukuki tasarrufu geleceğe ulamaya geçişKesin
Sami dilleriyle etimolojik ilişkiİbranice צִוָּה (tsivvah), Süryanice emretme/tavsiye formlarıİrade beyanının ilahi emir ve hukuki yükümlülük şeklinde sonraki kuşaklara devredilmesiKesin
Daha geniş dilsel ilişkiAfro-Asyatik bağlama ve raptetme kökleriİki unsuru temas halinde tutarak devamlılığı sağlama yönündeki ilksel tasavvurMuhtemel

Kaynak Maqāyīs al-Lugha, Brown-Driver-Briggs, David Cohen.

Kardeş kökler

KombinasyonDurumTemel AnlamAnlam DetayıNot
وصيAnlamlıBirleştirmek, ulamak, vasiyet etmekBir iradeyi veya ahlaki görevi diğerine kesintisiz eklemekHedef kök; Kur'an'da geçer
ويصKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıArap dilinde bu dizilişte kök teşekkül etmemiştirKur'an'da geçmez
صويAnlamlıKurumak, sertleşmek, işaret koymakSuyun çekilip bitkinin kuruması veya yola işaret taşı dikilmesiKur'an'da geçmez
صيوKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıArap fonetiğinde vav ve ya yer değişimiyle bağımsız kök oluşturmazKur'an'da geçmez
يوصKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıBu harf dizilişinde klasik sözlüklerde müstakil kök kaydı yokturKur'an'da geçmez
يصوKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıArap dilinde kullanılmayan terkipKur'an'da geçmez

Komşu kökler ve zıt kök

Kökİlişki TürüAnlam AlanıKarşılaştırmalı NüansAnlam Detayı
وصيMerkezİrade ve sorumluluk aktarımıİki zamanı veya iki kişiyi kesintisiz bir bağla ulayarak emanet bırakmaBir şeyin devamlılığını sağlamak üzere sözleşme ve görev yükleme
عهدKomşuAhit, antlaşma, sözleşmeİki taraflı sorumluluğu ve gözetim altında tutulan bağı vurgularBelirli bir bağlayıcılığı koruma ve zamana yayma
أمرKomşuBuyruk, talimatOtoriteye dayalı doğrudan icra talebidir; duygusal veya kesintisiz bağ kurma şartı aramazYukarıdan aşağıya buyurma
نصحKomşuİyilik isteme, öğüt vermeKarşıdakinin hayrını ve samimiyetini gözeterek yönlendirme yapar; hukuki bağlayıcılığı zayıftırİçtenlikle iyiliği telkin etme
ضيعZıtZayi etme, korumayı bırakmaEmaneti, bağı veya sorumluluğu kopararak yok olmaya terk etme haliVasiyetin kurduğu sürekliliği bozup sorumluluğu zayi etme

Başka dillerde anlam karşılıkları

DilKelime / KelimelerKısa AnlamDetayGüven
ArapçaوصيVasiyet etmek, ulamak, önermekİradeyi ve sorumluluğu geleceğe bağlayıp emanet etmeKesin
Latincetestari, mandare, commendareEmanet etmek, vasiyet etmek, buyurmakMandare yetki ve görev devrini, testari hukuki irade beyanını karşılar; nesiller arası şefkat ve bağ kurma nüansı eksik kalırGüçlü
İngilizcebequeath, enjoin, exhort, counselMiras bırakmak, salık vermek, emretmekEnjoin buyurucu yönünü, bequeath mal vasiyetini karşılar; tevâsî biçimindeki yatay toplumsal dayanışmayı tam yansıtmazGüçlü
Almancavermachen, anordnen, ermahnenVasiyet etmek, tembih etmek, öğütlemekAnordnen resmi düzenlemeyi, ermahnen ahlaki uyarıyı verir; kökün fiziksel bitiştirme boyutu dışarıda kalırGüçlü
Fransızcaléguer, recommander, enjoindreVasiyet etmek, tavsiye etmek, buyurmakRecommander kökün şefkatli öğüt yönünü, léguer tasarruf devrini karşılarGüçlü

Kaynak Oxford Latin Dictionary, Lewis & Short, Grimm Wörterbuch.

Vücûh ve nezâir

Form / KullanımAnlam YüzüAyet Tipi / Bağlam
الْوَصِيَّةُ / وَصِيَّةٍ / مُوصٍHukuki miras ve mal tasarrufu vasiyetiÖlüm öncesinde tereke, borç ve miras taksimine dair yükümlülükler (Bakara 2:180, Bakara 2:182, Nisâ 4:11, Nisâ 4:12)
وَصَّى / وَصَّاكُمْİlahi kesin hüküm, şeriat ve ana ilkelerAllah'ın kullarına kesinleştirdiği temel dini ve ahlaki yükümlülükler (En'âm 6:151, Şûrâ 42:13)
وَوَصَّيْنَاEbeveyne iyilik ve insani vefa borcuİnsanın anne-babasına karşı nesiller boyu sürmesi gereken sorumluluğu (Ankebût 29:8, Lokmân 31:14, Ahkāf 46:15)
وَتَوَاصَوْاKarşılıklı hak ve sabır dayanışmasıMüminlerin yatay düzlemde birbirlerine hakkı ve sabrı kesintisiz hatırlatmaları (Beled 90:17, Asr 103:3)
أَتَوَاصَوْاİnkâr ve azgınlıkta tarihsel süreklilikİnkârcı kuşakların birbirini görmeden aynı sapkın tavrı sürdürmesi (Zâriyât 51:53)

Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

DisiplinKullanım AlanıTartışma NoktasıAnlam Yoğunlaşması
Kelamİlahi irade ve teklif / İmametAllah'ın kullarına tevhid ve adaleti emretmesi; Şia'da Hz. Ali'nin vasi tayin edildiği iddiası ve buna bağlı hilafet tartışmalarıŞer'î teklifin sürekliliği ve hilafet veraseti
FıkıhMiras hukuku ve vesayetVasiyetin terekenin üçte birini aşamaması, mirasçıya vasiyet yasağı ve yetim malını idare eden vasinin yetkileriÖlümden sonraya bağlanan bağlayıcı hukuki tasarruf
Tefsirİttisak ve kuşaklar arası aktarımPeygamberlerin çocuklarına bıraktığı inanç mirası ve Asr suresindeki karşılıklı toplumsal sorumluluk bağıDini bilincin kesintiye uğramadan kuşaktan kuşağa ulanması
HadisAhlaki tavsiye ve kadın haklarıHz. Peygamber'in kadınlar hakkında hayrı tavsiye etmesi (استوصوا بالنساء خيرا) ve son nefesindeki ikazlarıŞefkat temelli kalıcı ahlaki yükümlülük

Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

SistemBağlamKarşılıkİşlevAçıklamaGüven
DiniTevhid ve şeriat ilkeleriKesin ilahi buyruk ve aktarımİnanç ve ahlakın nesiller boyu korunmasıDinin temel kurallarının peygamberler zinciriyle sonraki kuşaklara kesintisiz ulanmasıKesin
İlmiHakikatin toplumsal dolaşımıOrtak akıl ve karşılıklı uyarıBilgi ve hakikatin paylaşımıHakkın ve doğrunun tek taraflı dayatma değil, yatay müzakere ve tavsiye ile yaşatılmasıGüçlü
SiyasiToplumsal denetim ve meşruiyetKarşılıklı denetim ve hakka çağrıOtoriterleşmeyi önlemeBireylerin üzerinde mutabık olunan adalet ilkelerini birbirine emredip hatırlatmasıGüçlü
İktisadiMülkiyetin devri ve kamu yararıVasiyet ve tereke düzeniServetin birikmesini önleyip dağıtmaBireyin vefatından sonra malının bir kısmını toplumsal dayanışma için yönlendirebilmesiKesin

Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

Alanİzomorfik KarşılıkAçıklamaGüven
Sayısal bilimlerSeri bağlama ve özyinelemeli fonksiyon (recursion)Bir durumun çıktısının bir sonraki adımın girdisi yapılarak sürecin kopmadan birbirine eklenmesiGüçlü
Beşeri bilimlerKuşaklararası aktarım ve kurumsal süreklilik (social transmission)Toplumsal normların, hukuki hakların ve ahlaki değerlerin nesiller boyunca bir emanet olarak devredilmesiKesin

Yanlış daraltma ve kritik hata riski

AlanAçıklama
Modern daraltma riskiKökün yalnızca ölüm döşeğinde mal paylaşımına dair yazılan belgeye veya yukarıdan aşağıya verilen buyurgan bir emre indirgenmesi
Kur'an içi daha geniş anlamKökün hem ilahi ilkeleri kuşaklara bağlayan dikey bir ekseni, hem de bireylerin hakkı ve sabrı birbirine hatırlattığı yatay ve eşitlikçi bir dayanışma ağını içermesi
Yanlış anlamanın doğuracağı hataVasiyetleşmeyi sadece dikey hiyerarşi sanıp müminler arasındaki yatay denetim ve şefkatli uyarı görevini terk etmek ya da miras vasiyetini serbest bir tasarruf sanıp ilahi sınırları çiğnemek

Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

SoruCevap
Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir?Vahyin nesiller ve fertler arasında kesintisiz bir bağ kurma gayesini, ahlaki ve hukuki yükümlülüklerin zamana yayılan bir emanet olduğunu gösterdiği için temel öneme sahiptir.
Hangi ayet gruplarında belirleyicidir?Miras ve vasiyet ahkâmını belirleyen ayetlerde, peygamberlerin evlatlarına bıraktığı inanç vasiyetlerinde ve kurtuluşun şartı olarak hak ve sabır dayanışmasını emreden surelerde belirleyicidir.
Hangi yanlış anlamaları düzeltir?Emretme ve öğüt vermeyi zorba bir dayatma zanneden anlayışı düzeltir; vasiyetleşmenin ortak hakikatte birleşen eşit öznelerin birbirine sunduğu bir sorumluluk bağı olduğunu ortaya koyar.

Nihai sentez ve LaTeX modeli

  • Somut anlamBir nesneyi diğerine ekleyip aralıksız sürdürmek, iki ucu birbirine bağlayıp ulamak.
  • Soyut anlamBir iradeyi, hakkı veya sorumluluğu zamansal ve mekânsal sınırları aşarak sonraki muhataba emanet etmek.
  • Sistematik karşılıkKuşaklar ve bireyler arasında kesintiyi engelleyen, hukuki ve ahlaki yükümlülükleri zincirleme bağlayan aktarım düzeni.
  • LaTeX modeliW:(St×I)→τSt+1
  • LaTeX açıklamasıModelde St, t zamanındaki özneyi veya kuşağı; I, aktarılan iradeyi, emaneti veya hakikat yükümlülüğünü; τ, kesintisiz ulanma ve aktarım fonksiyonunu; St+1 ise sorumluluğu devralan sonraki özneyi temsil eder. Böylece kökün çekirdeğindeki ulamak ve süreklilik kazandırmak eylemi, bir durumun sonraki duruma birleşmesi şeklinde sembolize edilmiştir.
Metin sürümü (yapay zekâ araçları için)Harfe göre kök dizini: و