حمد

اختصارات لوحة المفاتيح

البحث
/
ملاحظة جديدة
n
الآية السابقة / التالية
[ ]
وضع القراءة
f
وضع الشبكة
g
كون القرآن
e
إغلاق / رجوع
Esc
تخطَّ الشبكة

شبكة الجذر

شبكة الجذر: ح-م-دالصيغ: ١٦ · الجذور المجاورة: ٨٦ · الآيات: ٦٦ · السور: ٤٤؛ المحتوى نفسه مسرود في بطاقات «الصيغ» و«الجذور المجاورة» و«الآيات».عشوبِحَمْدِأرضحمدسبحالْحَمْدُبِحَمْدِهِألهصرطملكرببالْحَمِيدِسوي

الجذرالصيغ ١٦الآيات ٦٦السور ٤٤المجاورة ٨٦

▶ افتح الشبكة (ثلاثية الأبعاد)

حمد

ح - م - د

جذر
  • الورود: ٦٨
  • الآيات: ٦٦
  • الصيغ: ١٦
  • المعاجم: ١٢

Hamd: Cümle kapısı demektir. Çardak veya çadır hayatı yaşarken beylerin çadırları gösterişli yapılır, kapısına bekçiler konurdu. Sonraları sarayların cümle kapısı, ana kapısının adı “hamd” olmuştur. Orda bekleyen bekçilere de “abd”, direklere de “amd” denmiştir. Bir arzusu olup bir şey talep etmek isteyen, bu kapıya varır hacetinin giderilmesi için arzuda bulunurdu. Kapının güzelliği, içinde olanların değerini temsil etmesi sebebi ile hamd kelimesi meth etmek, şükr etmek, sena etmek anlamlarını taşıyan bir kelime olmuştur. Medh, kendisinde iyilik bulunan, sena başkalarına iyilik yapan, şükür kendisine iyilik yapanı anlatmaktır. Hamd bunların hepsini içine alan bir kelimedir.المزيد ›

ملاحظاتي

المعاجم(١٢)

★ معجم آق إيفلر (بالتركية)التركية

Hamd: Cümle kapısı demektir. Çardak veya çadır hayatı yaşarken beylerin çadırları gösterişli yapılır, kapısına bekçiler konurdu. Sonraları sarayların cümle kapısı, ana kapısının adı “hamd” olmuştur. Orda bekleyen bekçilere de “abd”, direklere de “amd” denmiştir. Bir arzusu olup bir şey talep etmek isteyen, bu kapıya varır hacetinin giderilmesi için arzuda bulunurdu. Kapının güzelliği, içinde olanların değerini temsil etmesi sebebi ile hamd kelimesi meth etmek, şükr etmek, sena etmek anlamlarını taşıyan bir kelime olmuştur. Medh, kendisinde iyilik bulunan, sena başkalarına iyilik yapan, şükür kendisine iyilik yapanı anlatmaktır. Hamd bunların hepsini içine alan bir kelimedir.

كتاب العين

الخليل بن أحمد · القرن ٨مترجمالحروف: ١٬٢٥٣
باب الحاء والدال والميم معهما حدم، دحم، مدح، حمد مستعملات حدم: الحَدْم: شِدَّة إحماء الشَّيْء بحرِّ الشمس والنار، تقول: حَدَمَه كذا فاحتَدَمَ. والحَدْمٍ: التَزَيُّد في الجَرْي، وتقول إذا أَوْزَعْتها بتحريك الساق: واحتَدَمَتْ جرياً، قال الأعشى: وإدلاجِ لَيْلٍ على غِرَّةٍ وهاجرةٍ حَرُّها مُحتَدِمْ دحم: دَحْمٌ ودَحْمان من اسمان، والدَّحْم: النِّكاح، دَحَمَها يَدْحَمُها دَحْماً. مدح: المَدْح:
اقرأ المدخل كاملًا

تهذيب اللغة

الأزهري · القرن ١٠مترجمالحروف: ٤٬٧١٩
ح د م حدم ، حمد ، مدح ، دمح ، دحم : مستعملات . حدم : قال الليث : الحَدْمُ : شِدَّةُ إحْماءِ الشَّيْءِ بِحَرِّ الشَّمْسِ والنَّار ، تقول : حَدَمه كذا فاحتدم . وقال الأَعْشَى : وإدلاجِ لَيْلٍ على غِرَّةٍ وهَاجِرةٍ حَرُّها مُحْتَدِم أبو عُبَيد عن الفرّاء : للنّار حَدَمَة وحَمَدة ، وهو صوت الالتهاب ، وهذا يوم مُحْتَدِمٌ ومُحْتَمِدٌ ، وقال أبو عُبَيد : الاحْتِدامُ : شِدَّةُ الحَرّ . وقال أبو زيد :
رابط المدخل

ح د م حدم ، حمد ، مدح ، دمح ، دحم : مستعملات . حدم : قال الليث : الحَدْمُ : شِدَّةُ إحْماءِ الشَّيْءِ بِحَرِّ الشَّمْسِ والنَّار ، تقول : حَدَمه كذا فاحتدم . وقال الأَعْشَى : وإدلاجِ لَيْلٍ على غِرَّةٍ وهَاجِرةٍ حَرُّها مُحْتَدِم أبو عُبَيد عن الفرّاء : للنّار حَدَمَة وحَمَدة ، وهو صوت الالتهاب ، وهذا يوم مُحْتَدِمٌ ومُحْتَمِدٌ ، وقال أبو عُبَيد : الاحْتِدامُ : شِدَّةُ الحَرّ . وقال أبو زيد : احْتَمَد يوْمُنا واحْتَدَمَ . وقال أبو حاتم : الحَدَمَةُ : من أصْوَاتِ الحيَّة ، صَوْتُ حَفِّه كأنه دَوِيٌّ يَحْتدِم ، واحْتَدَمَتِ القِدْرُ إذا اشتدَّ غَلَيانُها . وقال أبو زيد : زَفيرُ النّار : لَهبُها وشَهِيقُها ، وحَدَمُها وحَمَدُها وكلْحَبَتُها بمعنى واحد . واحْتَدم الشرابُ إذا غَلَى ، وقال الجعدي يصف الخمر : رُدَّت إلى أكْلَفِ المَنَاكِب مَرْ شُومٍ مُقيمٍ في الطِّين مُحْتَدِم دحم : قال الليث : دَحْمٌ ودَحْمانٌ : من الأسمَاء ، والدَّحْم : النِّكاحُ ، يقال : دَحَمَها دحْماً ، وفي الحديث أن النبي ( صلى الله عليه وسلم ) قيل له : هل يَنْكِحُ أهْلُ الجنَّةِ ؟ فقال دحْماً دحْماً أي يَدْحَمون دَحْماً ، وهو شِدَّةُ الجِمَاع . ودحْمَةُ : اسم امرأة ، ودُحَيْمٌ : اسم رجل ابن الأعرابي : دَحَمه دَحْماً إذا دفَعَه ، وقال رؤبة : ما لَمْ يُبِحْ يأْجوجَ رَدْمٌ يَدْحَمُه أي يَدْفَعُه . وأنشد أبو عمر : قالت وكيف وهو كالمُمَرتَك إني لطول الفَشل فيه أشتكي فادحَمْه شيئاً ساعَةً ثم اترك مدح : قال الليث المَدْحُ : نَقِيضُ الهِجَاء ، وهو حُسْنُ الثَّناء ، يقال : مدَحْتُه مَدْحَةً واحِدَة ، والمِدْحَةُ : اسم المَديح ، والجميعُ المِدَحُ ، قال : والمُثْنِي يمْدح ويمْتَدحُ قلتُ : ويقال : فلان يَتَمدَّحُ إذا كان يُقَرِّظُ نفسه ويُثْني عليها . والمَمَادح ضِدُّ المَقَابح ، والمدائحُ جَمْعُ المديح من الشِّعر الذي مُدح بِه . ورَجُلٌ مَدَّاحٌ : كَثِيرُ المدْح للْمُلوك . حمد : الليث : الحَمدُ : نَقيضُ الذَّمِّ ، يقال : حَمِدْتُه على فعله ، ومنه المحْمدَةُ ، وقال الله جلّ وعزّ : ( الْحَمْدُ للَّهِ رَبِّ الْعَالَمِينَ ) ( الفَاتِحَة : 2 ) . قال الفرّاءُ : اجتمع القُرَّاء على رفع ( الحمدُ لله ) ، فأما أهْلُ البَدْو فمنهم من يقول : الحمدَ لله ، ومنهم من يقول : الحمدِ لله بخفض الدَّال ، ومنهم من يقول : الحمدُ لله فيرفع الدَّال واللام ، قال أبو العباسُ : الرفُع هو القراءَةُ ، لأنه المأْثورُ ، وهو الاخْتِيارُ في العَربيَّة . وقال النحويون : مَنْ نَصَبَ من الأعراب الحمد الله فعَلى المصدر أحمد الحمد لله ، وأما مَنْ قرأ : الحمدِ لله فإن الفَرّاء قال : هذه كلمة كَثُرَت عَلَى ألْسنِ العَرب حتى صارت كالاسم الواحد ، فَثَقل عليهم ضَمُّها بعد كَسْرَة فأَتْبَعوا الكَسْرَة الكَسْرَة . وقال الزَّجَّاجُ : لا يُلْتَفتُ إلى هذه اللغة ولا يُعْبأ بها ، وكذلك من قرأ : الحمدُ لله في غير القرآن فهي لُغةٌ رديئةٌ . وقال الأخْفَشُ : الحمدِ لله : الشُّكْرُ لله ، قال : والحمدُ أيْضاً : الثَّناء ، قلت : الشُّكْرُ لا يكون إلا ثناءً لِيَدٍ أُوليتَها ، والحمدُ قدْ يكون شُكْراً للصَّنِيعة ويكون ابتداء للثناء عَلَى الرَّجُل ، فحمدُ الله الثناء عليه ، ويكون شُكراً لِنِعَمِه التي شَمِلَت الكُلّ . وقال الليث : أحْمَدْتُ الرجلَ : وجَدْتُه محموداً ، وكذلك قال غيره : يقال : أتَيْنا فُلاَناً فأَحْمَدناهُ وأَذْمَمْناهُ أي وجَدناه محموداً أو مذْموماً . وقال الليث : حُمَاداك أن تَفْعَلَ كذا أي حَمْدُك ، وحُماداك أن تَنْجُوَ من فُلان رأْساً برأس . أبو عُبَيد عن الأصمعي : حَبابُك أن تفْعَلَ ذاكَ ، ومثله حُمادَاكَ . وقالت أُمُّ سَلمَة : حُمادَياتُ النِّساء غَضُّ الطَّرْف وقِصَرُ الوَهَازَة ، معناه غاية ما يُحْمَد منهن هذا ، وقيل : غُناماك بِمعنى حُماداك ، وعُنَاناك مِثْلُه . وقال الليث : التَحْمِيدُ : كَثْرَةُ حَمْدِ الله بالمحَامِدِ الحسَنَة . قال : وأحْمَدَ الرَّجُلُ إذ فَعَلَ ما يُحْمَدُ عليه . وقال الأعْشَى : وأحْمَدتَ إذ نَجَّيْتَ بالأمْسِ صِرْمَةً لَهَا غُدَداتٌ واللُّواحِقُ تَلْحَقُ ومُحمَّد وأَحْمد اسما نَبِيِّنا المصطفى ( صلى الله عليه وسلم ) وقول العرب : أحْمَدُ إليك الله . قال الليث معناه أحمد مَعَك الله ، وقال غيره : أشكُر إليك أيادِيَه ونعمه . وقال ابن شُمَيْل في قوله أحْمَدُ إليكم غَسْلَ الإحْلِيل أي أرضاه لكم ، أقام إلى مُقام اللام الزائدة . وقال شمر : بَلَغَني عن الخليل أنه قال : معنى قولهم في الكُتُب : فإني أَحْمَدُ إليك الله أي أحْمد معك الله ، كقول الشاعر : ولَوْحَيْ ذِرَاعَيْن في بِرْكةٍ إلى جُؤْجُؤٍ رَهِل المنكب يريد مع بركة . ويقال : هل تَحمَد لي هذا الأمر أي هل ترضاه لي . وفي ( النوادر ) : حَمِدْتُ عَلَى فلان حَمْداً وضمِدْتُ ضَمَداً إذا غَضِبْتَ ، وكذلك أَرِمْتُ أَرَماً . وقول المُصَلِّي : سُبْحَانك اللهم وبِحَمْدِك المعنى وبِحَمْدِك أَبْتَدِىء ، وكذلك الجِالِبُ للباء في بسم الله الابتداء ، كأنك قلت : بَدَأْتُ باسْمِ الله ، ولم تَحْتَج إلى ذكر بدأت ، لأن الحال أَنْبأَت أَنَّك مُبْتَدِىء . أبو عُبَيد عن الفَرَّاء : للنار حَمَدَة ، ويَوْمٌ مُحْتَمِدٌ ومُحْتَدِمٌ : شديد الحَرِّ . والحَمِيدُ من صِفَاتِ الله بمَعْنَى المحمُودِ ، ورَجُلٌ حُمَدَةٌ : كَثيرُ الْحَمدِ . وَرَجُلٌ حَمَّادٌ مِثْلُه . ومن أَمْثَالهم : ( من أنفق ماله على نفسه فلا يتحمد به إلى الناس ) ، المعنى أنه لا يُحمد على إحْسانه إلى نفسه ، إنما يُحْمَد على إحْسَانِه إلى الناس . دمح : شمر عن ابن الأعرابي : دَمَّحَ ودَبَّح إذا طَأْطَأَ رَأْسَه .

مقاييس اللغة

ابن فارس · القرن ١١مترجمالحروف: ١٠٬٠٠٧
(باب الحاء والميم وما يثلثهما) (حمد) الحاء والميم والدال كلمةٌ واحدة وأصلٌ واحد يدلّ على خلاف الذمّ. يقال حَمِدْتُ فلاناً أحْمَدُه. ورجل محمود ومحمّد، إذا كثُرت خصاله المحمودة غيرُ المذمومة. قال الأعشى يمدح النعمان بن المنذر، ويقال إنه فضّله بكلمته هذه على سائر مَن مدحه يومئذ: إليك أبيتَ اللّعنَ كانَ كَلاَلُها *** إلى الماجد الفَرْعِ الجَوادِ المُحَمَّدِ([1]) ولهذا [الذي] ذكرناه سمِّي نبينا
اقرأ المدخل كاملًا

المفردات في غريب القرآن

الراغب الأصفهاني · القرن ١١مترجمالحروف: ١٬١٥٣
- الحمد لله تعالى: الثناء عليه بالفضيلة، وهو أخص من المدح وأعم من الشكر، فإن المدح يقال فيما يكون من الإنسان باختياره، ومما يقال منه وفيه بالتسخير، فقد يمدح الإنسان بطول قامته وصباحة وجهه، كما يمدح ببذل ماله وسخائه وعلمه، والحمد يكون في الثاني دون الأول، والشكر لا يقال إلا في مقابلة نعمة، فكل شكر حمد، وليس كل حمد شكرا، وكل حمد مدح وليس كل مدح حمدا، ويقال: فلان محمود: إذا حمد، ومحمد: إذا كثرت
اقرأ المدخل كاملًا

أساس البلاغة

الزمخشري · القرن ١٢مترجمالحروف: ٧١٦
ح م د وألقيت في العبسيّ فضلاً ونعمةً ومحمدةً من باقيات المحامد وأحمد إليك الله‏.‏ وأحمدت فلاناً‏:‏ وجدته محموداً‏.‏ وأحمد الرجل‏:‏ جاء بما يحمد عليه ضد أذم‏.‏ واللـه محمـود وحميـد‏.‏ ورجـل حمـدة‏:‏ كثير الحمد‏.‏ وحمدت الله ومجدته‏.‏ وهو أهل التحميد والتحاميـد‏.‏ وتحمـد فلـان‏:‏ تكلـف الحمـد‏.‏ تقـول‏:‏ وجدتـه متحمـداً متشكـراً‏.‏ ‏"‏ ومن أنفق ماله على نفسه فلا يتحمد به على الناس ‏"‏‏.‏
اقرأ المدخل كاملًا

لسان العرب

ابن منظور · القرن ١٣مترجمالحروف: ٧٬٦٩٩
الحمد: نقيض الذم؛ ويقال: حَمدْتُه على فعله، ومنه المَحْمَدة خلاف المذمّة. وفي التنزيل العزيز: الحمد لله رب العالمين. وأَما قول العرب: بدأْت بالحمدُ لله، فإِنما هو على الحكاية أَي بدأْت بقول: الحمدُ لله رب العالمين؛ وقد قرئ الحمدَ لله على المصدر، والحمدِ لله على الإِتباع، والحمدُ لله على الإِتباع؛ قال الفراء: اجتمع القراء على رفع الحمدُ لله، فأَما أَهل البدو فمنهم من يقول الحمدَ لله، بنصب الدال،
اقرأ المدخل كاملًا

القاموس المحيط

الفيروزآبادي · القرن ١٥مترجمالحروف: ٥٥٨
* ح م د * * الحَمْدُ * ضد الذم وبابه فهِم و * مَحْمَدةٌ * بوزن متربة فهو * حَمِيدٌ * و * مَحْمودٌ * و * التَحْمِيدُ * أبلغ من الحمد والحمد أعم من الشكر و * المُحَمَّدُ * بالتشديد الذي كثرت خصاله المحمودة و * المَحْمَدةُ * بفتح الميمين ضد المذمة قلت المحمدة ذكرها الزمخشري في مصادر المفصل بكسر الميم الثانية وذكر صاحب الديوان أن المحمَدة والمحمِدة والمذمَة والمذِمة لغتان فيهما و * أحْمَدَهُ * وجده
اقرأ المدخل كاملًا

تاج العروس

الزبيدي · القرن ١٨مترجمالحروف: ٨٬٧٦٤
الحمد: نقيض الم، وقال اللحياني: الحمد: الشكر، فلم يفرق بينهما. وقال ثعلب الحمد يكون عن يد، وعن غير يد، والشكر لا يكون إلا عن يد. وقال الأخفش: الحمد لله: الثناء. وقال الأزهري: الشكر لا يكون إلا ثناء ليد أو ليتها، والحمد قد يكون شكرا للصنيعة، ويكون ابتداء للثناء على الرجل. فحمد الله: الثناء عليه، ويكون شكرا لنعمه التي شملت الكل. والحمد أعم من الشكر. وبما تقدم عرفت أن المصنف لم يخالف الجمهور، كما
اقرأ المدخل كاملًا

معجم لين

إدوارد لين · القرن ١٩مترجمالحروف: ١٤٬١٣١
حَمِدَهُ 1 حَمِدَهُ حمد حمده حمدة , aor. حَمَدَ , inf. n. حَمْدٌ (S, L, Msb, K) and مَحْمَدٌ and مَحْمِدٌ (L, K) and مَحْمَدَةٌ (S, L, K) and مَحْمِدَةٌ; (L, K, and so in a copy of the S;) the last of these inf. ns. [and the third also] extr.; (L;) or the last is an inf. n. and the last but one signifies “ a praiseworthy quality, ” or “ a quality for which one is praised; ” (ElFenلree, MF;) or
اقرأ المدخل كاملًا

قاموس سالمون

هنري أنتوني سالمون · القرن ١٩مترجمالحروف: ٩٥٤
حَمِدَ حَمِدَ A ( n. ac. حَمْد 1 , مَحْمَدَة 17t ) a. [ acc. & Ala ], Praised, thanked for. حَمَّدَ حَمَّدَ II , a. Praised, magnified, glorified, lauded ( God ). أَحْمَدَ أَحْمَدَ IV , a. Merited, deserved praise, was praiseworthy. b. Praised, commended; approved of, liked. تَحَمَّدَ تَحَمَّدَ V a. [ Bi & 'Ala ], Was kindly disposed to; bestowed upon. تَحَاْمَدَ تَحَاْمَدَ VI , a.
اقرأ المدخل كاملًا

كتاب الله

مستخلص من الاستعمال القرآنيبلا ترجمةالحروف: ٣٧٬٢٦٥
حمد حَمِدَ - يَحْمَدُ ، حُمِدَ - يُحْمَدُ - حَمْد - حامِد - مَحْمْوْد - حَميْد - أَحْمَد - حَمَّدََ - يُحَمِّدُ - مُحَمَّد حَمِدَ - يَحْمَدُ + كائن + كائناً + بـِ شيء أو أمر: يمدحه ويشكره معاً: يمدحه ويثني عليه بذكر صفاته الحسنة العالية، ويشكر له أفعاله الحسنة تجاهه وينسبها إليه: يذكر أمام آخر الصفات الحسنة التي يتصف بها كائن، معترفاً له
اقرأ المدخل كاملًا

الصيغ(١٦)

الجذور المجاورةالمجاورة: ٨٦ (الإجمالي: ٢٧٧)

الترتيب: مدى قوة اجتماع الجذرين في الآية نفسها مقارنةً بالمصادفة (نسبة الأرجحية لدنينغ). يُذكر عدد الآيات المشتركة في كل سطر. الأدوات مخفية افتراضيًا.
  1. سبح

    الآيات المشتركة: ١٦ · Sebhe, omuzlara atılan, esen rüzgarda kanatlar gibi açılan…

  2. أله

    الآيات المشتركة: ٤٦ · Lah bir şeyi kapatmak için üstüne örtülen örtü demektir

  3. غني

    الآيات المشتركة: ١٠ · Ğaniy, Ğanem, koyun sürüsü demektir

  4. ربب

    الآيات المشتركة: ٢٦ · Ribve, tümsek demektir

  5. أرض

    الآيات المشتركة: ١٧ · Hayvanların sırtına sema, alt tarafına ard denir

  6. سمو

    الآيات المشتركة: ١٣ · “Sem” hayvanın sırtı, “ard” da hayvanın karnıdır

  7. ملك

    الآيات المشتركة: ٨ · Melekut, tüm kainatı mülk olarak varlığını ifade eder

  8. ركع

    الآيات المشتركة: ٢ · “Ruk’a” eğilerek bakılmadan dibi görülmeyen derin yer…

  9. علم

    الآيات المشتركة: ١٦ · Dağın sivri noktası demektir

  10. غفر

    الآيات المشتركة: ٧ · Ğafere, Hefere kelimesi ile akrabadır

  11. عشو

    الآيات المشتركة: ٢ · Akşam yemeği demektir

  12. سوي

    الآيات المشتركة: ٤ · Seviye: Engebesiz düz yerdir

الآيات التي ورد فيها(٦٦)

  1. الْحَمْدُ لِلَّهِ رَبِّ الْعَالَمِينَ

    Değer

  2. الْحَمْدُ لِلَّهِ الَّذِي خَلَقَ السَّمَوَاتِ وَالْأَرْضَ وَجَعَلَ الظُّلُمَاتِ وَالنُّورَ ثُمَّ الَّذِينَ كَفَرُوا بِرَبِّهِمْ يَعْدِلُونَ

    Değer

  3. … صُدُورِهِمْ مِنْ غِلٍّ تَجْرِي مِنْ تَحْتِهِمُ الْأَنْهَارُ وَقَالُوا الْحَمْدُ لِلَّهِ الَّذِي هَدَانَا لِهَذَا وَمَا كُنَّا لِنَهْتَدِيَ لَوْلَا …

    Değer

  4. دَعْوَاهُمْ فِيهَا سُبْحَانَكَ اللَّهُمَّ وَتَحِيَّتُهُمْ فِيهَا سَلَامٌ وَآخِرُ دَعْوَاهُمْ أَنِ الْحَمْدُ لِلَّهِ رَبِّ الْعَالَمِينَ

    Değer

  5. الْحَمْدُ لِلَّهِ الَّذِي وَهَبَ لِي عَلَى الْكِبَرِ إِسْمَاعِيلَ وَإِسْحَاقَ إِنَّ رَبِّي لَسَمِيعُ الدُّعَاءِ

    Değer

  6. … حَسَنًا فَهُوَ يُنْفِقُ مِنْهُ سِرًّا وَجَهْرًا هَلْ يَسْتَوُونَ الْحَمْدُ لِلَّهِ بَلْ أَكْثَرُهُمْ لَا يَعْلَمُونَ

    Değer

  7. وَقُلِ الْحَمْدُ لِلَّهِ الَّذِي لَمْ يَتَّخِذْ وَلَدًا وَلَمْ يَكُنْ لَهُ شَرِيكٌ فِي الْمُلْكِ وَلَمْ يَكُنْ لَهُ وَلِيٌّ مِنَ الذُّلِّ وَكَبِّرْهُ تَكْبِيرًا

    Değer

  8. الْحَمْدُ لِلَّهِ الَّذِي أَنْزَلَ عَلَى عَبْدِهِ الْكِتَابَ وَلَمْ يَجْعَلْ لَهُ عِوَجًا

    Değer

  9. فَإِذَا اسْتَوَيْتَ أَنْتَ وَمَنْ مَعَكَ عَلَى الْفُلْكِ فَقُلِ الْحَمْدُ لِلَّهِ الَّذِي نَجَّانَا مِنَ الْقَوْمِ الظَّالِمِينَ

    Değer

  10. وَلَقَدْ آتَيْنَا دَاوُدَ وَسُلَيْمَانَ عِلْمًا وَقَالَا الْحَمْدُ لِلَّهِ الَّذِي فَضَّلَنَا عَلَى كَثِيرٍ مِنْ عِبَادِهِ الْمُؤْمِنِينَ

    Değer

تحليل الجذر

تعريف الجذر والخلاصة

AlanDeğer
Kökحمد
YapıÜçlü
Özel DurumBelirgin fark tespit edilmedi
Bağlamsal Yakın Köklerمدح, شكر, ثني
Zıt Kökذمم
Çekirdek Özet 1İhtiyari yetkinlik ve ihsanı takdirle açığa vurup yerme ve ayıplamayı bütünüyle dışlama
Çekirdek Özet 2Varlığın ve yetkinliğin mutlak kaynağı olarak yalnızca Allah’a özgülenen kemal ve iyilik itirafı
Çekirdek Özet 3Varlık düzenindeki tüm iyilik, yetkinlik ve nimetlerin yegâne kaynağını bilip tescil eden ontolojik borçluluk ve değer tasdiki
Kritik Hata RiskiKökü yalnızca dille yapılan mekanik bir teşekkür veya psikolojik bir övgü sayıp varlıktaki nesnel değer ve ihsan ilişkisinden koparmak

التحليل الثنائي

Biliteral ÇekirdekTemel AnlamEklenen UnsurOluşan Anlam Farkı
حمIsı, hararet, içsel yoğunluk, koruma ve kaynaşma barındıran temel enerji hâli; nitekim حمم kökünde ısınma ve kömürleşme, حمي kökünde öfke veya hararetle koruma, حمل kökünde ise bu yoğunluğu yüklenme anlamı mevcuttur.دKapı, sınır ve kararlılık bildiren harfin eklenmesiyle içsel hararet ve takdir hissi, taşkın bir öfke veya kontrolsüz bir ısı olmaktan çıkıp nesnel bir sınır, sarsılmaz bir kararlılık ve ilkesel bir tasdik kalıbına oturmuştur.

التحليل التصويري للحروف

BirimPiktografik İmge / HareketAnlam Açıklaması
حÇit, duvarÇevirme, koruma altına alma, dış etkilere karşı muhafaza etme ve sınır belirleme
مSuKaynama, kabarma, içten gelen akış, derinlik ve kuşatıcı süreklilik
دKapıGeçiş, açılma, sabitlenme, belirli bir yöne açılan eşik ve kararlılık
حمدÇit ile korunan derin bir birikimin kapı eşiğinde açığa çıkmasıİçte biriken hakiki değeri, korunaklı ve bozulmamış bir şahitlikle dışarıya, eşikten hak edene doğru kararlılıkla sunma eylemi

الاستعمال التاريخي والمبكر

AlanVeri
İlk fiziksel anlamBir kimseyi veya nesneyi denenip sınandıktan sonra ayıptan uzak, bütünüyle sağlam, övgüye değer ve tatmin edici bulma hâli; yerginin ve ayıbın bütünüyle yokluğunu bildiren durum.
Cahiliye şiiri kullanımıel-A‘şâ, Nu‘mân b. el-Münzir’i överken kökün türevi olan ismi yetkinliklerin kendisinde toplandığı kimse anlamında kullanmıştır: إليك أبيتَ اللّعنَ كانَ كَلاَلُها / إلى الماجد الفَرْعِ الجَوادِ المُحَمَّدِ
Erken Arapça kullanımel-A‘şâ’nın bir diğer beytinde bir davranışı takdir edip hayırla anma anlamında fiil formu geçmektedir: وأَحْمَدْتَ إذْ نَجَّيْتَ بالأمْسِ صِرْمةً / لها غَدَداتٌ واللَّواحِقُ تَـلْـحَـقُ

المصدر Maqāyīs al-Lugha, Kitābü’l-ʿAyn, Lisān al-ʿArab.

الطبقة الاشتقاقية السامية

Arapça حمد kökü, Sami dillerinde özellikle Güney Sami ve Batı Sami havzasında olumlu karşılık verme, değer bilme, arzulama ve övgüye layık bulma semantik alanıyla ilişkilidir. Kök İbranice ve Aramice gibi Kuzeybatı Sami dillerinde doğrudan aynı ses dizilimiyle temel olarak arzulama, kıymetli görme, değer atfetme ve hoşlanma anlamını taşıyan ḥ-m-d (İbranice ח-מ-ד / ḥamad) köküyle fonetik ve semantik süreklilik gösterir. İbranicede bu kök kıymetli ve değerli olanı isteme, onda bir güzellik ve yetkinlik görme eksenindedir. Arapçada ise bu arzu ve kıymet algısı, nesnedeki hakiki bir yetkinliği ve ihtiyari iyiliği dille ve kalple tescil etme, yerginin zıddı olarak ahlaki ve ontolojik bir takdire dönüştürme yönünde semantik bir olgunlaşma yaşamıştır. Ge'ez (Klasik Etiyopya) dilinde de benzer biçimde takdir ve rıza bağlamları mevcuttur.

درجة الثقة Güçlü

المصدر Brown-Driver-Briggs, HALOT, Cohen (Dictionnaire des racines sémitiques).

التحليل الاشتقاقي

KatmanVeriAçıklamaGüven
İç Arapça etimolojik yönYerginin zıddı olan övgü, değer bilme ve rızaKök Arapça içinde sınama neticesinde övgüye layık bulma, iyiliği iyilikle tescil etme ve ayıplardan beri kılma yönünde merkezileşmiştir.Kesin
Sami dilleriyle etimolojik ilişkiİbranice ve Aramice ḥ-m-d biçimleriKıymetli bulma, arzulanır ve değerli görme anlamındaki kökle fonetik ve anlamsal denkliği mevcuttur.Güçlü
Daha geniş dilsel ilişkiAfro-Asyatik arzu ve değer bildiren unsurlarKökün Afro-Asyatik çeperde kıymet biçme ve onaylama işlevli köklerle uzak ortaklığı tartışılmıştır.Muhtemel

المصدر Lisān al-ʿArab, HALOT, David Cohen.

الجذور الشقيقة (التقاليب)

KombinasyonDurumTemel AnlamAnlam DetayıNot
حمدAnlamlıÖvgü, değer bilmeİyiliği ve kemali isteyerek takdir etme; yerginin zıddıHedef kök; Kur'an'da geçer
حدمAnlamlıŞiddetli sıcaklık, tutuşmaAteşin alevlenip ses çıkarması ve ısının zirveye çıkmasıKur'an'da geçmez; hararet yönüyle içsel çekirdekle ilişkilidir
محدKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıKlasik sözlüklerde mühmel kabul edilmiştirKur'an'da geçmez
مدحAnlamlıÖvme, sena etmeBir kimseyi güzel vasıflarıyla anma; ihtiyari olma şartı aranmazKur'an'da geçmez; kalb ve yakın anlam ilişkisi vardır
دحمAnlamlıİtme, defetmeŞiddetle sürmek ve sıkıştırıp defetmekKur'an'da geçmez
دمحAnlamlıBoyun eğme, içeri girmeBir şeyin diğerinin içine girmesi, baş eğip razı olmaKur'an'da geçmez

الجذور المجاورة والجذر المضاد

Kökİlişki TürüAnlam AlanıKarşılaştırmalı NüansAnlam Detayı
حمدMerkezDeğer tesciliİhtiyari iyilik ve yetkinliği hak edene özgüleyerek takdir etmeYalnızca iradi yetkinliklere yönelir ve nankörlüğü dışlar
مدحKomşuGenel övgüHem iradi olan hem irade dışı fıtri güzellikler için kullanılabilmeBir kimsenin boyu veya yüz güzelliği medhedilir fakat hamdedilmez
شكرKomşuNimet mukabili övgüYalnızca kişiye ulaşan bir ihsan ve nimete karşı yapılan teşekkürHamd hem ulaşılan nimete hem failin zatındaki mutlak kemale yöneliktir
ثنيKomşuTekrarlı anmaİyiliği tekrarlayarak dille sayıp dökme ve yüceltmeHamd doğrudan zati ve ahlaki değerin tescilini esas alır
ذممZıtYerme ve kınamaBir eksiklik, kusur veya kötülük sebebiyle ayıplama ve değersizleştirmeHamdin tam karşıtıdır; hamd her türlü yergiyi hükümsüz kılar

مقابلات المعنى في لغات أخرى

DilKelime / KelimelerKısa AnlamDetayGüven
ArapçaحمدYetkinlik ve ihsanı takdir etmeZati kemali ve iradi iyiliği hakkaniyetle itiraf etmeKesin
Latincelaus, gratiarum actioÖvgü, şükran sunumulaus övgü yönünü, gratiarum actio teşekkür yönünü karşılar ancak ikisini birleştiren zati değer boyutunu eksik bırakırGüçlü
İngilizcepraise, extolment, laudationYüceltici övgü, takdirsalt dille övgü (praise) seviyesinde kalabilir; hamdin varoluşsal borçluluk ve mutlak kemal boyutunu tam kapsamazGüçlü
AlmancaLob, Preisung, RühmungÖvgü, methetmePreisung yüceltme boyutunu taşır; ancak nimete karşılık olma ile zati mükemmelliği bir arada kuran iç yapıyı tam yansıtmazGüçlü
Fransızcalouange, élogeÖvgü, senâlouange dinsel yüceltmeyi verse de hamdin yerginin mutlak zıddı olan adil tescil niteliğini daraltırGüçlü

المصدر Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch, Robert Dictionnaire.

الوجوه والنظائر

Form / KullanımAnlam YüzüAyet Tipi / Bağlam
الْحَمْدُ لِلَّهِBütün değer, yetkinlik ve mülkün yalnızca Allah’a ait oluşuVarlığın yaratılışı, hidayet ve ahiret nimetleri bağlamında ontolojik ilke; Fâtiha 1:2, En‘âm 6:1, Fâtır 35:1
الْحَمِيدُKendiliğinden övgüye değer olan, hiçbir eksikliği bulunmayanZenginlik, kudret ve mülk sahibi olma isimleriyle birlikte zati sıfat; Nisâ 4:131, İbrâhîm 14:1, Lokmân 31:26
بِحَمْدِهِ / بِحَمْدِكَKusursuzluğunu tasdik edip O’na layık kemali itiraf ederekTesbih ile birlikte meleklerin ve tüm kâinatın zikri; Bakara 2:30, İsrâ 17:44, Nasr 110:3
مُحَمَّدٌ / أَحْمَدُÇokça hamdedilen, erdemleri ve güzellikleri kemale ermiş elçiRisalet, nübüvvet ve müjde bağlamında peygamber ismi; Âl-i İmrân 3:144, Ahzâb 33:40, Saf 61:6
مَقَامًا مَحْمُودًاHerkesin gıpta edip övgüyle karşılayacağı yüce makamAhiretteki şefaat ve manevi yükseliş bağlamı; İsrâ 17:79
الْحَامِدُونَDarlıkta ve bollukta Allah’ın takdirine rıza gösterip değerini bilenlerMüminlerin temel ahlaki vasıfları bağlamı; Tevbe 9:112

سياق الكلام والفقه والتفسير والحديث

DisiplinKullanım AlanıTartışma NoktasıAnlam Yoğunlaşması
KelamUluhiyet ve zati sıfatlarHamdin Allah’ın ezeli bir hakkı mı yoksa yaratılmışların bir eylemi mi olduğu meselesiAllah’ın kendi zatını hamdetmesi ile kulların hamdi arasındaki ontolojik ayrım
Fıkıhİbadetlerin ifitahı ve dualarNamazda fatihayı okumanın, hutbeye hamdele ile başlamanın hükmüİbadetin geçerliliği ve meşruiyet şartı olarak hamdele lafzının gerekliliği
TefsirBesmele ve Fatiha tahlilleriHamd ile şükür ve medh arasındaki mantıksal ve semantik kapsam farklarıHamdin medhten daha dar, şükürden daha geniş bir kavram olarak konumlandırılması
HadisZikir, dua ve ahlakHer meşru işe hamd ile başlama, belaya sabırda hamdetme prensibiKulun her hâlükârda ilahi iradeye gösterdiği rıza ve teslimiyet dili

تحليل النظام الديني والعلمي والسياسي والاقتصادي

SistemBağlamKarşılıkİşlevAçıklamaGüven
DiniUluhiyet ve kulluk ilişkisiMutlak değer tesciliYaratıcıya karşı borçluluk ve teslimiyet bilinciBütün iyilik ve nimetlerin asıl failine yönelerek şirki kökünden tasfiye eder.Kesin
İlmiHakikat ve bilgi üretimiNesnel değer takdiriBilginin ve varlığın kaynağını meşrulaştırmaVarlıktaki düzenin ve aklın işleyişinin bir lütuf olduğunu bilip hakikati teslim etmektir.Güçlü
SiyasiMeşruiyet ve otoriteİktidarın emanet oluşuOtoritenin kibir ve tiranlığa dönüşmesini engellemeGücün ve mülkün gerçek sahibinin fert veya devlet değil Allah olduğunu gösterir.Güçlü
İktisadiMülkiyet ve artı değerNimetin hakiki sahibini tanımaMülkiyeti mutlaklaştırmayıp paylaşıma açmaZenginliğin bireysel bir başarı değil ilahi bir ihsan olduğunu ikrar ettirir.Kesin

التماثل في العلوم العددية والإنسانية

Alanİzomorfik KarşılıkAçıklamaGüven
Sayısal bilimlerKorunum yasaları ve potansiyel fonksiyonuSistemdeki her çıktının ve enerjinin birincil bir kaynağa ve başlangıç potansiyeline eksiksiz biçimde geri bağlanması; sıfır toplamlı döngüde kaynağın doğrulanması.Güçlü
Beşeri bilimlerHakkaniyet, sözleşmesel borçluluk ve itibar yönetimiToplumsal yapıda bir iyilik veya hizmet üretene hakkının eksiksiz teslim edilmesi, haksız temellükün önlenmesi ve kurumsal liyakatin korunması.Kesin

التضييق الخاطئ وخطر الخطأ

AlanAçıklama
Modern daraltma riskiHamd kavramını yalnızca yemekten sonra veya bir iyilik karşısında söylenen sıradan bir teşekkür sözüne (şükran) indirgemek.
Kur'an içi daha geniş anlamKâinattaki tüm mükemmelliklerin, varoluşsal yasaların ve ontolojik lütufların asıl sahibini bilip, hiçbir varlığa mutlak yetkinlik atfetmeksizin tüm kemali Allah’a has kılmaktır.
Yanlış anlamanın doğuracağı hataİnsanın kendi başarısını, zenginliğini veya iktidarını kendinden bilmesine yol açar; hamdin terk edilmesi varlıkta şirkin ve kibrin ilk basamağını oluşturur.

خلاصة موجَّهة لفهم القرآن

SoruCevap
Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir?Kur’an’ın açılış ilkesidir; varlık hiyerarşisini, insanın Yaratıcı karşısındaki nihai konumunu ve ahlaki borçluluğunu tek bir kelimede özetler.
Hangi ayet gruplarında belirleyicidir?Fâtiha suresi, kozmolojik yaratılışı anlatan ayetler (En‘âm 6:1), ahiretteki nihai akıbeti bildiren pasajlar (Zümer 39:75) ve peygamber vasıfları.
Hangi yanlış anlamaları düzeltir?Nimetin kula veya tabiata ait olduğunu zanneden şirk anlayışını, nankörlüğü ve iyiliği kendi nefsine nispet eden pozitivist/seküler kibir yanılgısını düzeltir.

التركيب النهائي والنموذج الرياضي

  • Somut anlamAyıplardan, kusurlardan ve yergiden bütünüyle uzak, denenip onaylanmış bir yetkinliği ve güzelliği hakkaniyetle dile getirme, değerini tescil etme eylemidir.
  • Soyut anlamVarlığın, ahlakın ve nimetin mutlak kemalini kavrayarak, iradi biçimde kaynağına yönelen varoluşsal saygı, borçluluk ve şükran dolu bilinç hâlidir.
  • Sistematik karşılıkBütün ontolojik, ahlaki ve iktisadi sistemlerde değerin birincil kaynağına atfedilmesi, haksız pay sahipliğinin ve ontolojik kibrin bertaraf edilmesi mekanizmasıdır.
  • LaTeX modeliH=∑i=1nV(xi)  ⟹  ∀xi,  S(xi)→S0
  • LaTeX açıklamasıFormülde V(xi), sistemde gözlemlenen herhangi bir xi unsurundaki kemal, iyilik veya nimeti temsil eden değer fonksiyonudur. H, varlıktaki bütün bu tikel değerlerin toplam takdiri olan hamd hâlidir. Model, gözlemlenen her xi değerinin zorunlu olarak (  ⟹  ) gerçek kaynağı olan S(xi) fonksiyonu üzerinden mutlak kaynak S0 noktasına yöneldiğini ve yalnızca oraya ait olduğunu gösterir.
النسخة النصية (لأدوات الذكاء الاصطناعي)فهرس الجذور حسب الحروف: ح