حيي

اختصارات لوحة المفاتيح

البحث
/
ملاحظة جديدة
n
الآية السابقة / التالية
[ ]
وضع القراءة
f
وضع الشبكة
g
كون القرآن
e
إغلاق / رجوع
Esc
تخطَّ الشبكة

شبكة الجذر

شبكة الجذر: ح-ي-يالصيغ: ٧٣ · الجذور المجاورة: ١٧٩ · الآيات: ١٦٦ · السور: ٥٠؛ المحتوى نفسه مسرود في بطاقات «الصيغ» و«الجذور المجاورة» و«الآيات».أخرمتعأرضيُحْيِيغررحييدنوموتيُحْيِيكُمْلعبحَيًّازينلهوالْحَيَاةِأله

الجذرالصيغ ٧٣الآيات ١٦٦السور ٥٠المجاورة ١٧٩

▶ افتح الشبكة (ثلاثية الأبعاد)

حيي

ح - ي - ي

جذر
  • الورود: ١٨٩
  • الآيات: ١٦٦
  • الصيغ: ٧٣
  • المعاجم: ٧

Uyanık yılan demektir. Uykudaki yılana da mevt denir. Hayy, Hayy kış uykusundan uyanmış yılan, mevt de kış uykusundaki yılan demektir.المزيد ›

تشمل هذه الصفحة أيضًا الكتابات: حيى

ملاحظاتي

المعاجم(٧)

★ معجم آق إيفلر (بالتركية)التركية

Uyanık yılan demektir. Uykudaki yılana da mevt denir. Hayy, Hayy kış uykusundan uyanmış yılan, mevt de kış uykusundaki yılan demektir.

كتاب العين

الخليل بن أحمد · القرن ٨مترجمالحروف: ٤٬٣٣٩
باب اللفيف من الحاء الحاء: الحاء: حرفُ هجاءٍ مقصور موقوف، فإذا جعلته اسماً مددته. تقول: هذه حاءٌ مكتوبة. ومَدَّتها ياءان. وكلُّ حرفٍ على خِلْقَتِها من حروف المعجم فألفها إذا مُدَّتْ صارت في التصريف ياءين. وتصغيرُها: حُيَيَّة وإنّما يجوز تصغيرها إذا كانت صغيرة في الخَطّ أو خفيّة وإلاّ فلا. وحاء- ممدودة- قبيلة. قال: طلبت الثأر في حَكَمٍ وحاءٍ ويقال لابن مئة: لا حاءَ و ساءَ، أي: لا مُحْسِنٌ ولا
اقرأ المدخل كاملًا

المفردات في غريب القرآن

الراغب الأصفهاني · القرن ١١مترجمالحروف: ٥٬٨٦٠
المدخل: حيى- الحياة تستعمل على أوجه: الأول: للقوة النامية الموجودة في النبات والحيوان، ومنه قيل: نبات حي، قال عز وجل: ﴿أعلموا أن الله يحيي الأرض بعد موتها﴾ [الحديد/17]، وقال تعالى: ﴿وأحيينا به بلدة ميتا﴾ [ق/11]، ﴿وجعلنا من الماء كل شيء حي﴾ [الأنبياء/30]. الثانية: للقوة الحساسة، وبه سمي الحيوان حيوانا، قال عز وجل: ﴿وما يستوي الأحياء ولا الأموات﴾ [فاطر/22]، وقوله تعالى: {ألم نجعل الأرض كفاتا *** أحياء
اقرأ المدخل كاملًا

أساس البلاغة

الزمخشري · القرن ١٢مترجمالحروف: ١٬٣٦٣
ح ي ي أحياه الله فحي وحي وحيوا بخير وحيوا وهو حي من الأحياء‏.‏ ولا حي علي ينفعني أي لا أحد وما بالدار حيّ‏.‏ وناقة محي ومحيية‏:‏ لا يموت لها ولد خلاف مميت ومميتة‏.‏ واستحييت أسيري‏:‏ تركته حياً‏.‏ وفي الحديث‏:‏ ‏"‏ اقتلـوا المشركيـن واستحيـوا شرخهـم ‏"‏‏.‏ ومـررت بحـي مـن أحيـاء العرب‏.‏ وحياء الله وأكرمك الله بتحيته وبتحاياه‏.‏ وبي شوق إلى محياك‏.‏ وتحايا القوم وحايا بعضهـم بعضـاً‏.‏
اقرأ المدخل كاملًا

تاج العروس

الزبيدي · القرن ١٨مترجمالحروف: ٣٤٬٦٥٥
: ( ى ( *!الحِيُّ ، بكسْر الحاءِ ) : *!الحَياةُ زَعَمُوا ؛ قالَهُ ابنُ سِيدَه ، وأَنْشَدَ للعجَّاجِ : كأنَّها إذِ الحَياةُ حِيُّ وإِذْ زَمانُ الناسِ دَغْفَلِيُّ ( و ) وكذلِك ( *!الحَيَوانُ بالتَّحْرِيكِ ) ؛ ومنه قوْلُه تعالى : ﴿وإنَّ الدارَ الآخرَةَ لَهِيَ الحَيَوانُ﴾ ، أَي دارُ الحَياةِ الَّدائِمَةِ . قالَ الفرَّاءُ : كسر أَوَّل *!حِيَ لئَلاَّ تُبْدَل الياءُ واواً كما قالوا بِيضٌ وعِينٌ .
اقرأ المدخل كاملًا

قاموس سالمون

هنري أنتوني سالمون · القرن ١٩مترجمالحروف: ١٬٥٤١
حَيِىَ حَيِىَ A ( n. ac. حَيَاة [ 4tA ] ), a. Lived; came to life. b. ( n. ac. حَيَآء [ حَيَاْي 22A ]) [ Min ], Was ashamed of. حَيَّيَ حَيَّيَ II , a. Kept alive; let live; brought to life; made to live, preserved. b. Saluted, greeted. حَاْيَيَ حَاْيَيَ III , a. Made to blush. b. Fed ( child ). c. Stirred ( fire ). أَحْيَيَ أَحْيَيَ IV , a. see II (a) . b. Vivified; fertilized (
اقرأ المدخل كاملًا

كتاب الله

مستخلص من الاستعمال القرآنيبلا ترجمةالحروف: ١١٣٬٨٣٤
حيي 3.BAB حَيَّ - يَحْيَا - مَحْيَا - حَيَاة - حَيَوان - حَيَ - حَيَّة - أَحْيَاء - أَحْيا - يُحْيِي - حَيّا - يُحَيِّي - تَحِيَّة - استَحْيا - يَسْتَحْيِي - يحيى حَيَّ - يَحْيَا + الكائن: يعيش ويبقى حياً - ضد يموت: يقوم بمظاهر الحياة من حركة وأكل وتنفس ودوران وتكاثر، ويحتفظ ببنية جسمية أساسية ثابتة أَحْيَا - يُحْيِي: على وزن " أفعل من"
لا توجد ترجمة تركية بعدرابط المدخل

حيي 3.BAB حَيَّ - يَحْيَا - مَحْيَا - حَيَاة - حَيَوان - حَيَ - حَيَّة - أَحْيَاء - أَحْيا - يُحْيِي - حَيّا - يُحَيِّي - تَحِيَّة - استَحْيا - يَسْتَحْيِي - يحيى حَيَّ - يَحْيَا + الكائن: يعيش ويبقى حياً - ضد يموت: يقوم بمظاهر الحياة من حركة وأكل وتنفس ودوران وتكاثر، ويحتفظ ببنية جسمية أساسية ثابتة أَحْيَا - يُحْيِي: على وزن " أفعل من" حَيَّ - يَحْيَا ": جعله " يَحْيَا ": يؤثر على كائن آخر كان لا يتمتع بمظاهر الحياة فيجعله يتمتع ويقوم بكل مظاهر الحياة من حركة وأكل وتنفس ودوران وتكاثر، والحفاظ على بنية جسمية أساسية ثابتة مَحْيَا - محياي - محياهم: على وزن " مـَفـْعـَل" اسم فعل مصدر ميمي من " حَيَّ - يَحْيَا ": حال منه: حالة كون المرء " يَحْيَى " حَيَاة: على وزن" فـَعـْلـَة": أصلها " حَيْيََة": اسم فعل بمعنى مفعول للمرة من" حَيَّ - يَحْيَا ": فعل حَيَّ - يَحْيَا " عندما نتعامل معه على أنه دورة واحدة: دورة واحدة من القيام بمظاهر الحياة (من حركة وأكل وتنفس ودوران وتكاثر، والاحتفاظ ببنية جسمية أساسية ثابتة)، والتي تنتهي بعد مدة بالموت حَيَوان - الحيوان: على وزن " فعلان ": اسم فعل مبالغة من " حَيَّ - يَحْيَا ": الحياة ولكن ليس لدورة واحدة، وإنما الحياة بمفهومها المطلق المستمر حَيّ: على وزن " فـَعـْل" اسم فاعل مبالغة من " حَيَّ - يَحْيَا ": من يتمتع بصفات الحياة من حركة وأكل وتنفس ودوران وتكاثر، والاحتفاظ ببنية جسمية أساسية ثابتة حَيَّة: مؤنث " حَيّ " أَحْيَاء: جمع " حَي " / وحَيَّة" حَيّا - يُحَيِّي:على وزن " فـَعـَّل" من " حَيَّ - يَحْيَا " : جعله " يَحْيَا ": يقول له " فلتحيا": وهو اصطلاحاً السلام والتحية المعروفين: يقول كلاماً أو يوحي بالإشارة والرمز إلى آخر حين يلاقي ، ليشعره بوجوده قربه وبرغبته بالسلام وعدم إلحاق الأذى به وببقائه حياً، وبرغبته بتبادل الأفعال والأقوال الودية والمنافع معه تَحِيَّة: على وزن " تـَفـْعـِلة" اسم فعل " حَيّا - يُحَيِّي ": الكلام أو الإشارة أو الرمز الذي يتبادل بين كائنين ليشعر كل منهما الآخر بوجوده قربه وبرغبته بالسلام وعدم إلحاق الأذى به وبقائه حياً، وبرغبته بتبادل الأفعال والأقوال الودية والمنافع معه فالتحية أن يقال: حياك الله، أي: جعل لك حياة، وذلك إخبار، ثم يجعل دعاء. ويقال: حيا فلان فلانا تحية إذا قال له ذلك، اسْتَحْيَا - يَسْتَحْيِي: على وزن " استفعل " من " حَيَّ - يَحْيَا " طلب وسعى أن يجعله" يَحْيَا ": يستبقيه حياً ﴿سنقتل أبناءهم ونستحي نساءهم﴾: سنقتل أبناءهم ونستبقي نساءهم أحياء يحيى: اسم نبي من بني إسرائيل وهو ابن زكريا عليهم صلوات الله، وقد يكون لاسمه علاقة بما ذكر من أنه سيحيا مع عيسى بعد نزول عيسى عليهم السلام في آخر الزمان واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ " الاستمرار في الوجود الحياة والعيش والخلود"، وهي: حَيَّ - يَحْيَا، عَاشَ - يَعِيْشُ، خَلَدَ - يَخْلُدُ، عَاسَ - يَعِيسُ، عَمِرَ - يَعْمَرُ، بَقِيَ - يَبْقَى حَيََّ - يَحْيَا + الكائن: يعيش ويبقى حياً - ضد يموت: يقوم بمظاهر الحياة من حركة وأكل وتنفس ودوران وتكاثر، ويحتفظ ببنية جسمية أساسية ثابتة حَيِيَ - يَحَيا +كائن + من شيء أو أمر أو أن يفعل شيئاً أو أمراً: يكره وتنقبض نفسه عن الفعل والأمر القبيح والفاحش ملاحظة: الحياء من انقباض النفس عن القبح، والحياة ضد الموت " اسْتَحَى - يَسْتَحِيْ " من الحياء فعل لازم، و" اسْتَحْيَا - يَسْتَحْيِي " من الاستبقاء حياً متعدي حيي - يحيى ﴿إذ أنتم بالعدوة الدنيا وهم بالعدوة القصوى والركب أسفل منكم ولو تواعدتم لاختلفتم في الميعاد ولكن ليقضي الله أمرا كان مفعولا ليهلك من هلك عن بينة ويحيا من حَيَّ عن بينة وإن الله لسميع عليم(42)﴾ الأنفال ﴿قال فيها تحيون وفيها تموتون ومنها تخرجون (25)﴾ الأعراف ﴿إن هي إلا حياتنا الدنيا نموت ونحيا وما نحن بمبعوثين(37)﴾ المؤمنون ﴿ثم لا يموت فيها ولا يحيا (13)﴾ الأعلى ﴿إنه من يأت ربه مجرما فإن له جهنم لا يموت فيها ولا يحيا (74)﴾ طه أحيا - يحيي ﴿ياأيها الذين آمنوا استجيبوا لله وللرسول إذا دعاكم لما يحييكم واعلموا أن الله يحول بين المرء وقلبه وأنه إليه تحشرون(24)﴾ الأنفال ﴿من عمل صالحا من ذكر أو أنثى وهو مؤمن فلنحيينه حياة طيبة ولنجزينهم أجرهم بأحسن ما كانوا يعملون(97)﴾ النحل الله أمات وأحيا ﴿وأنه هو أمات وأحيا (44)﴾ النجم الله يحيي ويميت ﴿ألم تر إلى الذي حاج إبراهيم في ربه أن آتاه الله الملك إذ قال إبراهيم ربي الذي يحيي ويميت قال أنا أحيي وأميتقال إبراهيم فإن الله يأتي بالشمس من المشرق فأت بها من المغرب فبهت الذي كفر والله لا يهدي القوم الظالمين(258)﴾ البقرة ﴿وإنا لنحن نحي ونميت ونحن الوارثون(23)﴾ الحجر ﴿إنا نحن نحيي ونميت وإلينا المصير(43)﴾ ق ﴿وهو الذي يحي ويميت وله اختلاف الليل والنهار أفلا تعقلون(80)﴾ المؤمنون ﴿هو الذي يحي ويميت فإذا قضى أمرا فإنما يقول له كن فيكون(68)﴾ غافر ﴿هو يحي ويميت وإليه ترجعون (56)﴾ يونس ﴿ياأيها الذين آمنوا لا تكونوا كالذين كفروا وقالوا لإخوانهم إذا ضربوا في الأرض أو كانوا غزى لو كانوا عندنا ما ماتوا وما قتلوا ليجعل الله ذلك حسرة في قلوبهم والله يحي ويميت والله بما تعملون بصير(156)﴾ آل عمران ﴿إن الله له ملك السماوات والأرض يحي ويميت وما لكم من دون الله من ولي ولا نصير(116)﴾ التوبة ﴿له ملك السماوات والأرض يحي ويميت وهو على كل شيء قدير(2)﴾ الحديد ﴿لا إله إلا هو يحي ويميت ربكم ورب آبائكم الأولين(8)﴾ الدخان ﴿قل ياأيها الناس إني رسول الله إليكم جميعا الذي له ملك السماوات والأرضلا إله إلا هو يحي ويميت فآمنوا بالله ورسوله النبي الأمي الذي يؤمن بالله وكلماته واتبعوه لعلكم تهتدون(158)﴾ الأعراف الله يحي الأرض بعد موتها ( بإنزال الماء من السماء ) آية لقوم يعقلون﴿إن في خلق السماوات والأرض واختلاف الليل والنهار والفلك التي تجري في البحر بما ينفع الناس وما أنزل الله من السماء من ماء فأحيا به الأرض بعد موتها وبث فيها من كل دابة وتصريف الرياح والسحاب المسخر بين السماء والأرض لآيات لقوم يعقلون(164)﴾ البقرة ﴿واختلاف الليل والنهار وما أنزل الله من السماء من رزق فأحيا به الأرض بعد موتها وتصريف الرياح آيات لقوم يعقلون(5)﴾ الجاثية آية لقوم يعقلون يسمعون ﴿ومن آياته يريكم البرق خوفا وطمعا وينزل من السماء ماء فيحي به الأرض بعد موتها إن في ذلك لآيات لقوم يعقلون(24)﴾ الروم ﴿والله أنزل من السماء ماء فأحيا به الأرض بعد موتها إن في ذلك لآية لقوم يسمعون (65)﴾ النحل آية لعلكم تعقلون ﴿اعلموا أن الله يحي الأرض بعد موتها قد بينا لكم الآيات لعلكم تعقلون(17)﴾ الحديد ﴿وآية لهم الأرض الميتة أحييناها وأخرجنا منها حبا فمنه يأكلون(33)﴾ يس ﴿ولئن سألتهم من نزل من السماء ماء فأحيا به الأرض من بعد موتها ليقولن الله قل الحمد لله بل أكثرهم لا يعقلون(63)﴾ العنكبوت كذلك النشور ﴿والله الذي أرسل الرياح فتثير سحابا فسقناه إلى بلد ميت فأحيينا به الأرض بعد موتها كذلك النشور(9)﴾ فاطر { يخرج الحي من الميت ويخرج المي

الصيغ(٧٣)

الجذور المجاورةالمجاورة: ١٧٩ (الإجمالي: ٤٩٢)

الترتيب: مدى قوة اجتماع الجذرين في الآية نفسها مقارنةً بالمصادفة (نسبة الأرجحية لدنينغ). يُذكر عدد الآيات المشتركة في كل سطر. الأدوات مخفية افتراضيًا.
  1. دنو

    الآيات المشتركة: ٦٦ · Dünya : “Dena” kelimesi ecveften nakısa dönüşmüştür

  2. موت

    الآيات المشتركة: ٦٥ · Kış uykusundan uyanmış yılana hayy, kış uykusundaki yılana…

  3. متع

    الآيات المشتركة: ١٦ · Mut’a, üzerine ev eşyasını konduğu yüksekçe yer; sonra…

  4. زين

    الآيات المشتركة: ١٣ · Ziynet : Süslemek için kullanılan çöplere, tüylere benzeyen…

  5. غرر

    الآيات المشتركة: ٨ · Ğerer, “Ğerer” çuval demektir

  6. عقل

    الآيات المشتركة: ١٠ · Akledersiniz

  7. لهو

    الآيات المشتركة: ٦ · Boğazdaki küçük dil demektir

  8. أخر

    الآيات المشتركة: ٢٠ · Uhur ense demektir

  9. لعب

    الآيات المشتركة: ٦ · Oynarlar

  10. خرج

    الآيات المشتركة: ١٥ · Huruc : Harc duvarın dışına sürülen harçtır

  11. أرض

    الآيات المشتركة: ٢٧ · Hayvanların sırtına sema, alt tarafına ard denir

  12. أله

    الآيات المشتركة: ٧٤ · Lah bir şeyi kapatmak için üstüne örtülen örtü demektir

الآيات التي ورد فيها(١٦٦)

  1. … جَزَاءُ مَنْ يَفْعَلُ ذَلِكَ مِنْكُمْ إِلَّا خِزْيٌ فِي الْحَيَاةِ الدُّنْيَا وَيَوْمَ الْقِيَامَةِ يُرَدُّونَ إِلَى أَشَدِّ الْعَذَابِ وَمَا …

    Hayat

  2. وَمِنَ النَّاسِ مَنْ يُعْجِبُكَ قَوْلُهُ فِي الْحَيَاةِ الدُّنْيَا وَيُشْهِدُ اللَّهَ عَلَى مَا فِي قَلْبِهِ وَهُوَ أَلَدُّ الْخِصَامِ

    Hayat

  3. … الذَّهَبِ وَالْفِضَّةِ وَالْخَيْلِ الْمُسَوَّمَةِ وَالْأَنْعَامِ وَالْحَرْثِ ذَلِكَ مَتَاعُ الْحَيَاةِ الدُّنْيَا وَاللَّهُ عِنْدَهُ حُسْنُ الْمَآبِ

    Hayat

  4. مَثَلُ مَا يُنْفِقُونَ فِي هَذِهِ الْحَيَاةِ الدُّنْيَا كَمَثَلِ رِيحٍ فِيهَا صِرٌّ أَصَابَتْ حَرْثَ قَوْمٍ …

    Hayat

  5. … لِمَنْ أَلْقَى إِلَيْكُمُ السَّلَامَ لَسْتَ مُؤْمِنًا تَبْتَغُونَ عَرَضَ الْحَيَاةِ الدُّنْيَا فَعِنْدَ اللَّهِ مَغَانِمُ كَثِيرَةٌ كَذَلِكَ كُنْتُمْ مِنْ …

    Hayat

  6. هَأَنْتُمْ هَؤُلَاءِ جَادَلْتُمْ عَنْهُمْ فِي الْحَيَاةِ الدُّنْيَا فَمَنْ يُجَادِلُ اللَّهَ عَنْهُمْ يَوْمَ الْقِيَامَةِ أَمْ مَنْ يَكُونُ عَلَيْهِمْ وَكِيلًا

    Hayat

  7. … وَالطَّيِّبَاتِ مِنَ الرِّزْقِ قُلْ هِيَ لِلَّذِينَ آمَنُوا فِي الْحَيَاةِ الدُّنْيَا خَالِصَةً يَوْمَ الْقِيَامَةِ كَذَلِكَ نُفَصِّلُ الْآيَاتِ لِقَوْمٍ …

    Hayat

  8. إِنَّ الَّذِينَ اتَّخَذُوا الْعِجْلَ سَيَنَالُهُمْ غَضَبٌ مِنْ رَبِّهِمْ وَذِلَّةٌ فِي الْحَيَاةِ الدُّنْيَا وَكَذَلِكَ نَجْزِي الْمُفْتَرِينَ

    Hayat

  9. … الْأَرْضِ أَرَضِيتُمْ بِالْحَيَاةِ الدُّنْيَا مِنَ الْآخِرَةِ فَمَا مَتَاعُ الْحَيَاةِ الدُّنْيَا فِي الْآخِرَةِ إِلَّا قَلِيلٌ

    Hayat

  10. فَلَا تُعْجِبْكَ أَمْوَالُهُمْ وَلَا أَوْلَادُهُمْ إِنَّمَا يُرِيدُ اللَّهُ لِيُعَذِّبَهُمْ بِهَا فِي الْحَيَاةِ الدُّنْيَا وَتَزْهَقَ أَنْفُسُهُمْ وَهُمْ كَافِرُونَ

    Hayat

تحليل الجذر

تعريف الجذر والخلاصة

AlanDeğer
Kökحيي
YapıÜçlü kök
Özel DurumÂhirinde iki illet harfi bulunan lefif-i makrûn
Bağlamsal Yakın Köklerنشط، قوم، بقا
Zıt Kökموت
Çekirdek Özet 1Canlılık, devinim, duyarlılık, uyanıklık ve kendi kendine işleyen dinamik güç
Çekirdek Özet 2İlahi iradeyle varlığa can verilmesi, ölümden sonra diriliş ve bilinçli varoluş
Çekirdek Özet 3Mutlak ve ebedi hayat kaynağı olan el-Hayy ile yaratılmışların fani ve koşullu diriliği arasındaki ontolojik ayrım
Kritik Hata RiskiHayatı yalnızca biyolojik solunum ve nabız hareketine indirgeyerek manevi, ahlaki ve ebedi boyutları göz ardı etmek

التحليل الثنائي

Biliteral ÇekirdekTemel AnlamEklenen UnsurOluşan Anlam Farkı
حيCanlılık, yöneliş, mekânsal ve zamansal olarak dinamik hareket gösterme ve uyanıklıkيİkilenen illet harfi devinimi süreklilik, içsel canlanma, duyarlılık, biyolojik ve manevi hayat kazanma şeklinde pekiştirerek köke tam bir dirilik ve dinamizm kazandırmıştır.

التحليل التصويري للحروف

BirimPiktografik İmge / HareketAnlam Açıklaması
حçit, duvar; çevirme, koruma, ayırmaDış etkilerden korunan, sınırları belirlenmiş, kendi bütünlüğünü muhafaza eden canlı organizma veya içsel alan
يel ve kol; iş, yapma, uzanmaAktif faaliyet, iş görme, temas etme, iradi hareket ve güç kullanımı
يel ve kol; iş, yapma, uzanmaHareketin ve etkinin yinelenmesi, kesintisiz işlerlik, hayat enerjisinin sürekli dışa vurumu
حييKorunaklı bir yapının sürekli eylem, hareket ve duyarlılıkla kendi varlığını sürdürmesiBeden veya korunaklı bir kabuk içinde içsel enerjinin devinimi, eylemlilik, tepki verme yeteneği ve hayat bulma hareketi

الاستعمال التاريخي والمبكر

AlanVeri
İlk fiziksel anlamBiyolojik canlanma, hareket kabiliyeti kazanma, kurumuş bir bedenin veya toprağın suyla dirilmesi; ayrıca kış uykusundan uyanarak kıvrılıp hareket eden canlı (yılan/hayye) ve diri kabile (hayy) anlamı
Cahiliye şiiri kullanımıŞiirde kabile topluluğunun diriliği, ömür dileme (tahiyye) ve canlı kalma temalarında geçer; şair Zuhayr b. Ebî Sulmâ bir beytinde bir kimsenin canını koruması veya diriltilmesi anlamında bu kökün türevini zikreder.
Erken Arapça kullanımKuraklıktan sonra yağmurla toprağın dirilmesi, esirin hayatta bırakılması (istihyâ'), kabilelerin yaşayan canlı kolları (ahyâü'l-Arab) ve canın çekilmesinden sakınma (hayâ) bağlamında kullanılmıştır.

المصدر Lisânü’l-ʿArab, Kitâbü’l-ʿAyn, Esâsü’l-Belâga ve erken dönem şiir antolojileri.

الطبقة الاشتقاقية السامية

Proto-Sami dilinde *ḥ-y-w veya *ḥ-y-y olarak yeniden kurulan kök, canlı olma, yaşama, hayat bulma ve soluk alma temel anlamlarına sahiptir. İbranicede חָיָה (ḥāyāh: yaşamak, canlı olmak) ve חַי (ḥay: diri, yaşayan) kelimeleriyle tam bir ses ve anlam denkliği gösterir. Benzer şekilde Aramice ve Süryanicede חֲיָא / ܚܝܐ (ḥyā: yaşamak, dirilmek) biçiminde yer alır. Fenikece ve Ugaritçede de aynı kök canlılık ve hayat bağlamında doğrudan tespit edilmektedir. Akadcada doğrudan eşsesli bir fiil kökü yerine balāṭu kullanılsa da kökün genel Batı Sami dillerindeki kök yapısı istikrarlı bir şekilde biyolojik canlılık, iyileşme, canlanma ve dinamizmi ifade eder. Kökün türevlerinden olan yılan (Arapça hayye, İbranice ḥiwyā / hewya) kelimesi de canlılığın, uyanmanın ve hareketin ilksel somut sembolü olarak Sami ortak mirasında korunmuştur.

درجة الثقة Kesin

المصدر Brown-Driver-Briggs, HALOT, Payne Smith, David Cohen Dictionnaire des racines sémitiques.

التحليل الاشتقاقي

KatmanVeriAçıklamaGüven
İç Arapça etimolojik yönحيي fiil kökü ve türevleriCanlılık, hareketlilik, büyüme, hayatta kalma, selamlaşma (tahiyye) ve utanma/diri vicdan (hayâ) anlamlarında genişleme göstermiştir.Kesin
Sami dilleriyle etimolojik ilişkiİbranice ḥāyāh, Aramice ve Süryanice ḥyā, Ugaritçe ḥywCanlı olmak, dirilmek, sağ kalmak ve hayat bulmak anlamlarında ortak Sami miras köküdür.Kesin
Daha geniş dilsel ilişkiAfro-Asyatik tabakaBazı Berberi ve Doğu Çad dillerinde canlanma ve nefes alma ile ilişkilendirilen ilksel köklerle muhtemel paralellikler taşır.Muhtemel

المصدر HALOT, Brown-Driver-Briggs, Cohen Dictionnaire des racines sémitiques.

الجذور الشقيقة (التقاليب)

KombinasyonDurumTemel AnlamAnlam DetayıNot
حييAnlamlıYaşamak, diri olmak, canlanmakCanlılık göstermek, duyarlı ve hareketli olmak, ebedi hayat sahibi olmakHedef kök; Kur'an'da 189 kez geçer.
يحيKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıİllet harflerinin başta ve ortada bulunduğu bu diziliş bağımsız kök oluşturmaz.Kur'an'da geçmez.
ييحKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıFonetik yapı gereği iki illet harfinin boğaz harfinden önce gelmesiyle kök oluşmamıştır.Kur'an'da geçmez.

الجذور المجاورة والجذر المضاد

Kökİlişki TürüAnlam AlanıKarşılaştırmalı NüansAnlam Detayı
حييMerkezHayat, canlılık ve devinimBiyolojik, manevi ve ontolojik olarak duyarlı, hareketli ve etkin olma haliCanlılığın kendisi ve her türlü dirilik kaynağıdır.
نشطKomşuHareketlilik ve uyanıklıkCanlılığın getirdiği çeviklik, istek ve faal hareketlilikHayatın iç enerjisini dışa vuran dinamik davranış durumudur.
قومKomşuAyakta durma ve varlığını sürdürmeCanlı bir varlığın kendi ayakları üstünde durması ve varlığını yönetmesiHayatın düzenleyici, gözetici ve devam ettirici yönünü temsil eder.
بقاKomşuSüreklilik ve kalıcılıkZaman içinde yok olmadan varlığını devam ettirmeHayatın süreklilik ve ebediyet boyutunu ifade eder.
موتZıtÖlüm, sükûn ve canın çekilmesiDuyuların, iradenin, hareketin ve biyolojik fonksiyonların tamamen durmasıCanlılığın, duyarlılığın ve biyolojik etkinliğin son bulmasıdır.

مقابلات المعنى في لغات أخرى

DilKelime / KelimelerKısa AnlamDetayGüven
ArapçaحييYaşamak, diri olmakKendi kendine hareket eden, duyumsayan, beslenen veya manen diri olanKesin
Latincevivere, vita, animatusYaşamak, hayat, canlanmışBiyolojik hayatı ve soluk alıp veren canlı varlığı ifade eder; manevi dirilme boyutunu kısmen kapsar.Güçlü
İngilizceto live, life, alive, animateYaşamak, hayat, diriBiyolojik varoluşu ve canlılığı karşılar; Kur'an'daki 'hayâ' ve 'tahiyye' türevlerini doğrudan içermez.Güçlü
Almancaleben, Leben, lebendigYaşamak, hayat, canlıOrganizmanın canlı kalmasını ve varlığını sürdürmesini karşılar; kökün çok yönlü ahlaki açılımlarını dışarıda bırakır.Güçlü
Fransızcavivre, vie, vivantYaşamak, hayat, diriFiziksel ve zihinsel canlılığı ifade eder; ilahi bir sıfat olarak mutlak varoluş boyutunu bağlama göre yansıtır.Güçlü

المصدر Oxford Latin Dictionary, Lewis & Short, Grimm Deutsches Wörterbuch.

الوجوه والنظائر

Form / KullanımAnlam YüzüAyet Tipi / Bağlam
الْحَيَاةِDünya hayatı ve geçici varoluşDünyanın geçiciliği, aldatıcılığı ve fani ömür bağlamı (Bakara 2:85, Yûnus 10:64, Kasas 28:79, A'lâ 87:16)
يُحْيِيBiyolojik diriltme ve öldükten sonra diriltmeAllah'ın ölüleri diriltmesi ve ölümden sonra yeniden yaratılış (Bakara 2:73, Yûnus 10:56, Mü'min 40:68, Kıyâme 75:40)
الْحَيِّAllah'ın zati sıfatı olarak el-HayyMutlak, ebedi, zeval bulmayan, her şeyin dayanağı olan ilahi dirilik (Bakara 2:255, Âl-i İmrân 3:27, Furkân 25:58, Mü'min 40:65)
أَحْيَاءٌŞehitlerin manevi diriliğiAllah yolunda öldürülenlerin gayb alemindeki diri hali (Bakara 2:154, Âl-i İmrân 3:169)
فَأَحْيَاKurumuş toprağın yağmurla canlanmasıTabiat ayetleri ve ölü arzın su vasıtasıyla yeniden hayat bulması (Bakara 2:164, Nahl 16:65, Ankebût 29:63, Câsiye 45:5)
يُحْيِيكُمْKalbin ve aklın hidayetle manen dirilmesiİman, vahiy ve ilahi çağrının insana gerçek hayatı vermesi bağlamı (Enfâl 8:24)
يَحْيَىÖzel peygamber adıHz. Zekeriyyâ'nın oğlu olan peygamberin ismi (Meryem 19:7, Enbiyâ 21:90)

سياق الكلام والفقه والتفسير والحديث

DisiplinKullanım AlanıTartışma NoktasıAnlam Yoğunlaşması
KelamSıfât-ı İlâhiyyeHayat sıfatının zat ile ilişkisi, kıdemi ve Allah'ın el-Hayy oluşunun diğer sıfatların (ilim, irade, kudret) ön şartı olmasıZati, ezeli ve ebedi mutlak dirilik
FıkıhAhvâl-i şahsiyye ve cinâyâtHayat hakkının dokunulmazlığı, canın korunması (hıfzu'n-nefs), ceninin canlı sayılma anı ve ihyaü'l-mevât (ölü arazinin diriltilmesi)Hukuki hak sahibi olma ve mülkiyet doğuran canlılık
TefsirDiriliş ve yaratılış delilleriTabiatın dirilişi ile haşir arasındaki analoji, vahyin kalpleri diriltmesi ve dünya hayatının hakikatiMaddi dirilme ile ruhi-manevi uyanışın birliği
HadisAhlak ve selamlaşmaHayâ (utanma duygusu) ile iman arasındaki bağ ve tahiyye (selam) sünnetinin toplumsal diriliği sağlamasıDiri bir vicdan ve esenlik bağı

تحليل النظام الديني والعلمي والسياسي والاقتصادي

SistemBağlamKarşılıkİşlevAçıklamaGüven
Diniİnanç ve ontolojiel-Hayy / DirilişVarlık kaynağı ve hesap bilinciVarlığın kaynağı Allah'ın mutlak hayatıdır; insan ahiret hayatı için sorumluluk taşır.Kesin
İlmiBiyoloji ve epistemolojiCanlılık ve dinamizmBilgi üretimi ve anlama kabiliyetiZihnin ve kalbin vahiy ve bilgiyle diri tutulması, hakikatin fark edilmesi işlevidir.Güçlü
SiyasiHukuk ve kamu düzeniCan güvenliği (hıfzu'n-nefs)Bireyin ve toplumun bekasıAdalet mekanizması toplumun canlılığını ve can emniyetini sağlamakla yükümlüdür.Güçlü
İktisadiİhya ve üretimİhyâü'l-mevât / Canlı ekonomiAtıl kaynakların üretime katılmasıÖlü arazinin imarı ve sermayenin dolaşımda tutularak piyasanın canlı kılınmasıdır.Güçlü

التماثل في العلوم العددية والإنسانية

Alanİzomorfik KarşılıkAçıklamaGüven
Sayısal bilimlerDinamik sistemler, homeostaz ve termodinamik dengesizlikCanlılık, bir sistemin çevresiyle sürekli enerji ve madde alışverişi yaparak entropiye karşı iç dengesini ve hareketini koruma durumudur.Güçlü
Beşeri bilimlerSosyal organizasyon ve toplumsal canlılıkKurumların işlerliğini koruması, fertler arası iletişimin ve ahlaki vicdanın (hayâ) toplumsal dokuyu ayakta tutmasıdır.Güçlü

التضييق الخاطئ وخطر الخطأ

AlanAçıklama
Modern daraltma riskiHayatı yalnızca biyolojik metabolizma, nabız, nefes alıp verme ve maddi tüketim döngüsüne indirgemek
Kur'an içi daha geniş anlamBiyolojik hayatın ötesinde aklın, vicdanın, vahiy kaynaklı bilincin diriliği ve ahiretteki kesintisiz, gerçek varoluş
Yanlış anlamanın doğuracağı hataVahyin diriltici çağrısını (Enfâl 8:24) ve şehitlerin diri olduğunu (Bakara 2:154) kavrayamamak; dünya hayatını yegâne hayat zannederek ebedi hüsrana düşmek

خلاصة موجَّهة لفهم القرآن

SoruCevap
Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir?Kur'an'ın varlık tasavvurunu temellendirir; Allah'ın ezeli diriliği ile yaratılmışların fani diriliği arasındaki ilişkiyi kurarak hayatın gayesini açıklar.
Hangi ayet gruplarında belirleyicidir?Tevhid ve esmâ-i hüsnâ ayetlerinde, haşir ve yeniden dirilişi anlatan pasajlarda, ölü toprağın canlanmasını delil getiren kevni ayetlerde ve vahyin insanı diriltmesini konu edinen hitaplarda belirleyicidir.
Hangi yanlış anlamaları düzeltir?Hayatın tesadüfi bir biyolojik süreç olduğu vehmini ve ölümle her şeyin tamamen yok olacağı zannını çürütür; gerçek diriliğin manevi uyanışla başladığını gösterir.

التركيب النهائي والنموذج الرياضي

  • Somut anlamSuyun toprağı çatlatıp yeşertmesi, bir canlının kış uykusundan uyanarak hareketlenmesi ve bedenin nefes alıp tepki vermesidir.
  • Soyut anlamBilincin, adaletin, vicdanın ve imanın uyanık kalarak hakikate karşı kesintisiz duyarlılık göstermesidir.
  • Sistematik karşılıkBir sistemin iç enerjisini koruyarak çöküşe (entropiye) karşı direnmesi ve ilahi hayat kaynağından beslenerek sürekli yenilenmesidir.
  • LaTeX modeliH(t)=dΦdt>0  ⟺  Ψ(t)⋅Ev>0
  • LaTeX açıklamasıFormülde H(t) bir varlığın zamana bağlı dirilik durumunu, Φ dinamik eylemlilik ve duyarlılık akısını, Ψ(t) manevi ve biyolojik bilinç düzeyini, Ev ise vahiyden ve ilahi kudretten gelen diriltici enerjiyi temsil eder. Dirilik, akının pozitif yönde sürmesi ve varlığın ilahi hayat enerjisiyle rezonans halinde bulunmasıyla var olur.
النسخة النصية (لأدوات الذكاء الاصطناعي)فهرس الجذور حسب الحروف: ح