بلغ
ب - ل - غ
KÖK- 77 geçiş
- 73 ayet
- 44 sîga
- 13 sözlük
İş ayakkabısı. Çalışacak hale geldiği zaman kişiye baliğ oldu denmektedir. Bir işi yapmak, başarmakta buluğ ile ifade edilir. “Bulğe” bir çeşit ayakkabı demektir. Bir yere ulaşmak için kullanılan mastardır.devamı ›
Notlarım
Sözlükler(13)
★ Akevler SözlüğüTürkçe
İş ayakkabısı. Çalışacak hale geldiği zaman kişiye baliğ oldu denmektedir. Bir işi yapmak, başarmakta buluğ ile ifade edilir. “Bulğe” bir çeşit ayakkabı demektir. Bir yere ulaşmak için kullanılan mastardır.
Kitâbu'l-'Ayn
Halîl b. Ahmed · 8. yyTR1.093 harfباب الغين واللام والباء معهما
غ ل ب، ب ل غ، ب غ ل، ل غ ب مستعملات غلب: غَلَبَ يغلِبُ غَلَباً وغَلَبةً.
والغِلابُ: النَّزاعُ.
والمُغَلَّبُ الذي يَغلِبُه أقرانه فيما يمارس.
والمُغَلَّبُ قد يكون المفضل على غيره.
والأَغْلَبُ: الغليظ الشديد القصرة واسد أَغْلَبُ.
وقد غَلِبَ غَلَباً، يكون من داء أَيضاً.
وهضبة غَلَباءُ، وعِزَّةٌ غَلْباءُ وتَغِلْبُ كانَتْ تسمى الغَلْباءَ واغلَوْلَبَ العُشْبُ في الأرض إذا
es-Sıhâh
Cevherî · 10. yyTR969 harfبَلَغْتَ المكان بُلوغاً: وصلت إليه، وكذلك إذا شارفتَ عليه. ومنه قوله تعالى: "فإذا بلَغْنَ أَجَلَهُنَّ" أي قارَبْنَهُ. وبَلَغَ الغلامُ: أدرك. والإِبْلاغُ: الإيصالُ، وكذلك التَبْليغُ، والاسمُ منه البَلاغُ. والبَلاغُ أيضاً: الكفايةُ. ومنه قول الراجز:
نَزَجَّ مِنْ دُنْياكَ بالبَلاغ
وبَلَّغْتُ الرسالةَ. وبَلَّغَ الفارسُ، إذا مَدَّ يدَه بعنان فرسه ليزيد في جَرْيه. وشيءٌ بالِغٌ، أي جيِّدٌ. وقد بَلَغَ
Tehzîbu'l-Luğa
Ezherî · 10. yyTR3.859 harfغ ل ب
غلب ، بلغ ، بغل ، لغب : مستعملة .
غلب : قال الليث : يقال : غَلَبَ يَغْلِبُ غَلَبَةً وغَلَباً ، والغِلابُ : المُغَالبة ، وأنشد بيت كعب بن مالك :
هَمَّتْ سخينةُ أن تُغَالِبَ ربَّها
وليُغْلَبَنَّ مغالِبُ الغلاّب
وفي مثل للعرب : جرى المذكيات غلاب ، أراد بالمذكيات مَسَانّ الخيل وقُرّحَها ، أراد أنها تغلب من سابقها غلاباً لِقوَّتها .
قال : والأغلب : الغليظ القَصَرَةِ ، أسدٌ أغلب ، وقد غَلِبَ
Mekâyîsü'l-Luğa
İbn Fâris · 11. yyTR14.894 harf(باب الباء واللام وما يثلثهما في الثلاثي)
(بلم) الباء واللام والميم أصلان: أحدهما ورمٌ أو ما يشبهه، والثاني نَبْتٌ.
فالأوّل بَلَمٌ، وهو داءٌ يأخُذُ الناقةَ في حَلْقَة رَحِمِها. يقال أَبْلَمَتِ الناقةُ إذا أخَذَها ذلك. الفَرَّاء: أَبْلَمَتْ وبَلِمَتْ إذا ورِمَ حَياؤُها.
قال أبو عُبيدٍ: ومنه قولهم لا تُبَلِّمْ عليه أي لا تُقَبِّحْ. قال أبو حاتم: أَبلَمَتِ البَكْرَة إذا لم تَحْمِلْ قَطُّ؛ وهي
Müfredât
Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR2.131 harf- البلوغ والبلاغ: الانتهاء إلى أقصى المقصد والمنتهى، مكانا كان أو زمانا، أو أمرا من الأمور المقدرة، وربما يعبر به عن المشارفة عليه وإن لم ينته إليه، فمن الانتهاء: ﴿بلغ أشده وبلغ أربعين سنة﴾ [الأحقاف/15]، وقوله عز وجل: ﴿فبلغن أجلهن فلا تعضلوهن﴾ [البقرة/232]، و ﴿ما هم ببالغيه﴾ [غافر/56]، ﴿فلما بلغ معه السعي﴾ [الصافات/102]، ﴿لعلي أبلغ الأسباب﴾ [غافر/36]، ﴿أيمان علينا بالغة﴾ [القلم/39]، أي: منتهية في
Esâsü'l-Belâğa
Zemahşerî · 12. yyTR737 harfب ل غ
أبلغه سلامى وبلغه.
بولغت ببلاغ الله: بتبليغه.
قال الكميت: فهل تبلغنيهم على نأي دارهم نعـم ببلـاغ اللـه وجناه ذعلب وبلغ في العلـم المبالـغ.
وبلـغ الصبـي.
وبلـغ اللـه بـه فهـو مبلـوغ بـه.
وبلـغ منـي مـا قلـت وبلـغ منـه البلغيـن.
وأبلغت إلى فلان: فعلت به ما بلغ به الأذى والمكروه البليغ.
واللهم سمعاً لا بلغاً.
وتبالغ فيه المـرض والهم إذا تناهى.
وتبلغ بالقليل:
Lisânü'l-Arab
İbn Manzûr · 13. yyTR5.670 harfبَلغَ الشيءُ يَبْلُغُ بُلُوغاً وبَلاغاً: وصَلَ وانْتَهَى، وأَبْلَغَه هو إِبْلاغاً هو إِبْلاغاً وبَلَّغَه تَبْلِيغاً؛ وقولُ أَبي قَيْسِ بنِ الأَسْلَتِ السُّلَمِيِّ:
قالَتْ، ولَمْ تَقْصِدْ لِقِيلِ الخَنى:
مَهْلاً فقد أَبْلَغْتَ أَسْماعي
إِنما هو من ذلك أَي قد انْتَهَيْتَ فيه وأَنْعَمْتَ. وتَبَلَّغَ بالشيء: وصَلَ إِلى مُرادِه، وبَلَغَ مَبْلَغَ فلان ومَبْلَغَتَه. وفي حديث الاسْتِسْقاء: واجْعَلْ ما
Kâmûsü'l-Muhît
Fîrûzâbâdî · 15. yyTR510 harf* ب ل غ * * بَلَغ * المكان وصل إليه وكذا إذا شارف عليه ومنه قوله تعالى ﴿فإذا بلغن أجلهن﴾ أي قاربنه و * بَلَغَ * الغلام أدرك وبابهما دخل و * الإبلاغُ * و * التّبليغُ * الإيصال والاسم منه * البَلاَغُ * والبلاغ أيضا الكفاية وشيء * بالِغٌ * أي جيد و * البَلاَغةُ * الفصاحة و * بَلُغَ * الرجل صار * بَليغاً * وبابه ظرف و * البَلاَغاتُ * كالوشايات و * البُلِغِينُ * الداهية وهو في حديث عائشة رضي الله
Tâcü'l-Arûs
Zebîdî · 18. yyTR8.001 harfبلغ المكان، بلوغا، بالضم: وصل إليه وانتهى، ومنه قوله تعالى: لم تكونوا بالغيه إلا بشق الأنفس.
أو بلغه: شارف عليه، ومنه قوله تعالى: فإذا بلغن أجلهن.
أي قاربنه: وقال أبو القاسم في المفردات: البلوغ والإبلاغ: الانتهاء إلى أقصى المقصد والمنتهى، مكانا كان، أو زمانا، أو أمرا من الأمور المقدرة. وربما يعبر به عن المشارفة عليه، وإن لم ينته إليه، فمن الانتهاء: حتى إذا بلغ أشده وبلغ أربعين سنة، وما هم
بلغ المكان، بلوغا، بالضم: وصل إليه وانتهى، ومنه قوله تعالى: لم تكونوا بالغيه إلا بشق الأنفس. أو بلغه: شارف عليه، ومنه قوله تعالى: فإذا بلغن أجلهن. أي قاربنه: وقال أبو القاسم في المفردات: البلوغ والإبلاغ: الانتهاء إلى أقصى المقصد والمنتهى، مكانا كان، أو زمانا، أو أمرا من الأمور المقدرة. وربما يعبر به عن المشارفة عليه، وإن لم ينته إليه، فمن الانتهاء: حتى إذا بلغ أشده وبلغ أربعين سنة، وما هم ببالغيه، فلما بلغ معه السعي، ولعلي أبلغ الأسباب، وأيمان علينا بالغة، أي منتهية في التوكيد، وأما قوله: فإذا بلغن أجلهن فأمسكوهن بمعروف، فللمشارفة فإنها إذا أنتهت إلى أقصى الأجل لا يصح للزوج مراجعتها وإمساكها. وبلغ الغلام: أدرك، وبلغ في الجودة مبلغا، كما في العباب، وفي المحكم: أي احتلم، كأنه بلغ وقت الكتاب عليه والتكليف، وكذلك: بلغت الجارية، وفي التهذيب: بلغ الصبي والجارية: إذا أدركا وهما بالغان.
وثناء أبلغ: مبالغ فيه قال رؤبة يمدح المسبح بن الحواري بن زياد بن عمرو العتكي: بل قل لعبد الله بلغ وابلغ مسبحا حسن الثناء الأبلغ وشيء بالغ، أي: جيد، وقد بلغ في الجودة مبلغا. وقال الشافعي رحمه الله في كتاب النكاح: جارية بالغ، بغير هاء، هكذا روى الأزهري عن عبد الملك عن الربيع، عنه، قال الأزهري: والشافعي فصيح حجة في اللغة، قال: وسمعت فصحاء العرب يقولون: جارية بالغ، وهكذا قولهم: امرأة عاشق، ولحية ناصل، قال: ولو قال قائل: جارية بالغة لم يكن خطأ، لأنه الأصل، أي: مدركة وقد بلغت. ويقال: بلغ الرجل، كعني: جهد وأنشد أبو عبيد: إن الضباب خضعت رقابها للسيف لما بلغت أحسابها أي: مجهودها، وأحسابها: شجاعتها وقوتها ومناقبها. والتبلغة: حبل يوصل به الرشاء إلى الكرب، ومنه قولهم: وصل رشاءه بتبلغة، قال الزمخشري: وهو حبل يوصل به حتى يبلغ الماء. ج: تبالغ يقال: لا بد لأرشيتكم من تبالغ. وقال الفراء: يقال: أحمق بلغ، بالفتح، ويكسر، وبلغة، بالفتح، أي: هو مع حماقته يبلغ ما يريد، أو المراد: نهاية في الحمق، بالغ فيه. قال: ويقال: اللهم سمع لا بلغ، وسمعا لا بلغا، ويكسران أي: نسمع به ولا يتم، كما في العباب، وفي اللسان: ولا يبلغنا، يقال ذلك إذا سمعوا أمرا منكرا، أو يقوله من سمع خبرا لا يعجبه، قاله الكسائي، أو للخبر يبلغ واحدهم ولا يحققونه. وأمر الله بلغ بالفتح أي: بالغ نافذ، يبلغ أين أريد به، قال الحارث بن حلزة: فهداهم بالأسودين وأمر ال له بلغ تشقى به الأشقياء وهو من قوله تعالى: إن الله بالغ أمره. وجيش بلغ كذلك، أي: بالغ. وقال الفراء: رجل بلغ ملغ، بكسرهما: إتباع، أي خبيث متناه في الخباثة. والبلغ بالفتح، ويكسر، والبلغ كعنب، والبلاغي مثل: سكارى وحبارى ومثل الثانية: أمر برح، أي: مبرح، ولحم زيم، ومكان سوى، ودين قيم، وهو: البليغ الفصيح الذي يبلغ بعبارته كنه ضميره، ونهاية مراده، وجمع البليغ: بلغاء، وقد بلغ الرجل ككرم بلاغة، قال شيخنا: وأغفله المصنف تقصيرا، أي: ذكر المصدر والمعنى: صار بليغا. قلت: والبلاغة على وجهين: أحدهما: أن يكون بذاته بليغا، وذلك بأن يجمع ثلاثة أوصاف: صوابا في موضوع لغته، وطبقا للمعنى المقصود به، وصدقا في نفسه، ومتى اخترم وصف من ذلك كان ناقصا في البلاغة. والثاني: أن يكون بليغا باعتبار القائل والمقول له، وهو أن يقصد القائل به أمرا ما، فيوده على وجه حقيق أن يقبله المقول له. وقوله تعالى: وقل لهم في أنفسهم قولا بليغا، يحتمل المعنيين، وقول من قال: معناه: قل لهم إن أظهرتم ما في أنفسكم قتلتم، وقول من قال: خوفهم بمكاره تنزل بهم، فإشارة إلى بعض ما يقتضيه عموم اللفظ، قاله الراغب. وقرأت في معجم الذهبي، في ترجمة صحار بن عياش العبدي رضي الله عنه سأله معاوية عن البلاغة، فقال: لا تخسئ ولا تبطئ.
والبلاغ كسحاب: الكفاية، وهو: ما يتبلغ به ويتوصل إلى الشيء المطلوب، ومنه قوله تعالى: إن في هذا لبلاغا لقوم عابدين، أي: كفاية، وكذا قول الراجز: تزج من دنياك بالبلاغ وباكر المعدة بالدباغ بكسرة جيدة المضاغ بالملح أو ما خف من صباغ والبلاغ: الاسم من الإبلاغ والتبليغ، وهما: الإيصال، يقال: أبلغه الخبر إبلاغا، وبلغه تبليغا، والثاني أكثر، قاله الراغب، وقول أبي قيس بن الأسلت الأنصاري.
قالت ولم تقصد لقيل الخنا مهلا لقد أبلغت أسماعي هو من ذلك، أي: قد انتهيت فيه، وأوصلت، وأنعمت. وقوله تعالى: هذا بلاغ للناس، أي: هذا القرآن ذو بلاغ، أي: بيان كاف. وقوله تعالى: فهل على الرسل إلا البلاغ المبين، أي: الإبلاغ وفي الحديث: كل رافعة رفعت علينا، كذا في العباب، وفي اللسان: عنا من البلاغ فقد حرمتها أن تعضد، أو تخبط، إلا لعصفور قتب، أو مسد محالة، أو عصا حديدة، يعني المدينة على ساكنها أفضل الصلاة والسلام، ويروى بفتح الباء وكسرها، فإن كان بالفتح فله وجهان، أحدهما: أي ما بلغ من القرآن والسنن، أو المعنى: من ذوي البلاغ، أي: الذين بلغونا، أي: من ذوي التبليغ وقد أقام الاسم مقام المصدر الحقيقي، كما تقول: أعطيت عطاء، كذا في التهذيب والعباب، ويروى بالكسر، قال الهروي: أي: من المبالغين في التبليغ، من بالغ يبالغ مبالغة وبلاغا، بالكسر: إذا اجتهد في الأمر ولم يقصر، والمعنى كل جماعة أو نفس تبلغ عنا وتذيع ما نقوله، فلتبلغ ولتحك، قلت: وقد ذكر هذا الحديث في ر-ف-ع ويروى أيضا: من البلاغ مثال الحداث، بمعنى المحدثين، وقد أسبقنا الإشارة إليه، وكان على المصنف أن يورده هنا، لتكمل له الإحاطة. والبالغاء: الأكارع بلغة أهل المدينة المشرفة، قال أبو عبيد: معرب بايها، أي: أن الكلمة فارسية عربت، فإن باي بالفتح وإسكان الياء: الرجل، وها: علامة الجمع عندهم، ومعناه: الأرجل ثم أطلق على أكارع الشاة ونحوها، ويسمونها أيضا: باجها، وهذا هو المشهور عندهم، وهذا التعريب غريب، فتأمل. والبلاغات: مثل الوشايات. والبلغة: بالضم: الكفاية وما يتبلغ به من العيش، زاد الأزهري: ولا فضل فيه، تقول: في هذا بلاغ، وبلغة، أي: كفاية. والبلغين بكسر أوله وفتح ثانيه وكسر الغين في قول عائشة رضي الله تعالى عنها لعلي رضي الله عنه حين ظفر بها لقد بلغت منا البلغين هكذا روي، ويضم أوله أي: مع فتح اللام، ومعناه الداهية وهو مثل أرادت: بلغت منا كل مبلغ، وقيل: معناه أن الحرب قد جهدتها، وبلغت منها
كل مبلغ، وقال أبو عبيد: هو مثل قولهم: لقيت منا البرحين والأقورين وكل هذا من الدواهي، قال ابن الأثير: والأصل فيه كأنه قيل: خطب بلغ، أي: بليغ، وأمر برح، أي: مبرح، ثم جمعا على السلامة إيذانا بأن الخطوب في شدة نكايتها بمنزلة العقلاء الذين لهم قصد وتعمد، وقد نقل في إعرابها طريقان، أحدهما: أن يجرى إعرابه على النون، والياء يقر بحاله، أو تفتح النون أبدا، ويعرب ما قبله، فيقال: هذه البلغون، ولقيت البلغين، وأعوذ بالله من البلغين، كما في العباب. وبلغ الفارس تبليغا: مد يده بعنان فرسه، ليزيد في جريه، وفي الأساس: في عدوه. وتبلغ بكذا: اكتفى به، ووصل مراده، قال: تبلغ بأخـلاق الـثـياب جـديدهـا وبالقضم حتى يدرك الخضم بالقضم ويقال: هذا تبلغ، أي: بلغة. وتبلغ المنزل: إذا تكلف إليه البلوغ حتى بلغ، ومنه قول قيس بن ذريح: شققت القلب ثم ذررت فيه هواك فليم فالتأم الفطور تبلغ حيث لم يبلغ شـراب ولا حزن ولم يبلغ سرور أي: تكلف البلوغ حتى بلغ. وتبلغت به العلة، أي: اشتدت، نقله الجوهري والزمخشري، والصاغاني. وبالغ في أمري مبالغة، وبلاغا: اجتهد ولم يقصر، وهذا قد تقدم بعينه، فهو تكرار. ومما يستدرك عليه: البلاغ: الوصول إلى الشيء. وبلغ فلان مبلغته كمبلغه. وبلغ النبت: انتهى. وتبالغ الدباغ في الجلد: انتهى فيه، عن أبي حنيفة. وبلغت النخلة وغيرها من الشجر: حان إدراك ثمرها، عنه أيضا. وفي التنزيل: بلغني الكبر وامرأتي عاقر وفي موضع: وقد بلغت من الكبر عتيا، قال الراغب: وذلك مثل: أدركني الجهد، وأدركت الجهد، ولا يصح بلغني المكان، وأدركني. والمبالغ: جمع المبلغ، يقال: بلغ في العلم المبالغ. والمبلغ، كمقعد: النقد من الدراهم والدنانير، مولدة. وبلغ الله به، فهو مبلوغ به. وأبلغت إليه: فعلت به ما بلغ به الأذى والمكروه البليغ. وتبالغ فيه الهم والمرض: تناهى. وتبالغ في كلامه: تعاطى البلاغة، أي الفصاحة وليس من أهلها، يقال: ما هو ببليغ ولكن يتبالغ. وقوله تعالى: أم لكم أيمان علينا بالغة قال ثعلب: معناه موجبة أبدا، قد حلفنا لكم أن نفي بها، وقال مرة: أي قد انتهت إلى غايتها، وقيل: يمين بالغة، أي: مؤكدة. والمبالغة: أن تبلغ في الأمر جهدك. والبلغن، بكسر ففتح: البلاغة، عن السيرافي، ومثل به سيبويه. والبلغن أيضا: النمام عن كراع. وقيل: هو الذي يبلغ للناس بعضهم حديث بعض. وبلغ به البلغين، بكسر الباء وفتح اللام، وتخفيفها، عن ابن الأعرابي: إذا استقصى في شتمه وأذاه. والبلاغ، كرمان: الحداث. وفي نوادر الأعراب، لابن الأعرابي: بلغ الشيب في رأسه تبليغا: ظهر أول ما يظهر، وكذلك بلع بالعين المهملة، وزعم البصريون أن الغين المعجمة تصحيف من ابن الأعرابي، ونقل أبو بكر عن ثعلب: بلغ، بالغين معجمة، سماعا، وهو حاضر في مجلسه.
والتبلغة: سير يدرج على السية حيث انتهى طرف الوتر ثلاث مرار، أو أربعا، لكي يثبت الوتر، حكاه أبو حنيفة، وجعله اسما، كالتودية، والتنهية. والبلغة، بالضم: مداس الرجل، مصرية مولدة. وحمقاء بلغة، بالكسر: تأنيث قولهم: أحمق بلغ. وأبو البلاغ جبريل، كسحاب: محدث ذكره ابن نقطة. وسموا بالغا.
Lane's Lexicon
Edward W. Lane · 19. yyTR22.483 harfبُلُوغٌ
1 بُلُوغٌ بلوغ [inf. n. of بَلَغَ] and اـِبْلَاغٌ [inf. n. of ↓ ابلغ, but it seems that ابلاغ is here a mistranscription for بَلَاغٌ, which is, like بُلُوغٌ, an inf. n. of بَلَغَ, and this observation will be found to be confirmed by a statement immediately following this sentence,] signify The reaching, attaining, arriving at, or coming to, the utmost point of that to which, or towards
Salmone
H. Anthony Salmone · 19. yyTR2.006 harfبَلَغَ
بَلَغَ U ( n. ac. بُلُوْغ 27 ),
a. Arrived at, reached.
b. Attained majority, became of age.
c. U ( n. ac. بَلَاْغَة 22t ), Bu &c. Was eloquent, rhetorical.
بَلَّغَ
بَلَّغَ II
a. [ acc. & Ila ], Conveyed, delivered, brought to.
b. [ 'An ], Informed of; acquainted with.
بَاْلَغَ
بَاْلَغَ III
a. [ Fī ], Exerted himself in.
b. Exaggerated.
أَبْلَغَ
أَبْلَغَ IV ,
a. see II (b)
Kitâbullâh
Kur'an kullanımından türetilmişTR39.913 harfبلغ
بَلَغَ - يَبْلُغُ - بَلاغ - بالِغ - بَالِغة - بَلِيْغ - مَبْلَغ - أَبْلَغ َ - يُبْلِغ ُ - بَلَّغ َ - يُبَلِّغ ُ
بَلَغ َ - يَبْلُغُ + كائن + مكاناً أو أجلاً أو أمراً: يصل إليه ويستقر فيه: يتحرك من موضع هو نقطة انطلاق باتجاه غاية أو هدف، ثم يصل إلى الغاية أو الهدف ويستقر وينتهي تحركه فيها، وهو وصول زمني، أو مكاني، أو نفسي
بَلَغَ -
Sîgalar(44)
- الْبَلَاغُUlaşmak(الْفَعَالُ)×11
- بَلَغَUlaştı(فَعَلَ)×9
- يَبْلُغَUlaşır(يَفْعُلَ)×5
- أَبْلَغْتُكُمْSize ulaştırdım(أَفْعَلْتُكُمْ)×3
- أُبَلِّغُكُمْSize ulaştırırım(أُفَعِّلُكُمْ)×2
- بَالِغَةٌUlaşan(فَاعِلَةٌ)×2
- بَلَاغٌUlaşmak(فَعَالٌ)×2
- بَلَغَتِUlaştı(فَعَلَتْ)×2
- بَلَغُواUlaştılar(فَعَلُوا)×2
- بَلَغْنَUlaştılar(فَعَلْنَ)×2
Mücavir kökler118 mücavir (384 toplam)
- أجل
9 ortak ayet · İcl havuz demektir
- رسل
19 ortak ayet · Saçak demektir
- شدد
9 ortak ayet · Sicim bağıdır
- طفل
3 ortak ayet · Yeni doğan çocuktur
- نصح
4 ortak ayet · Dikiş demektir
- عرف
6 ortak ayet · Tanınan ile
- يتم
4 ortak ayet · Tek başına bulunan ağaç ve cevher demektir
- وفي
6 ortak ayet · “Vefyü” düzlük yerde oluşan tümsek yer veya tepecikler…
- وعظ
4 ortak ayet · “Vea’de” (dal) yağmur yüklü bulut anlamına gelir
- فعل
7 ortak ayet · Fa’l “Fa’l” “yapmak” demektir
- عشر
4 ortak ayet · “On” demektir
- علم
20 ortak ayet · Dağın sivri noktası demektir
Geçtiği ayetler(73)
… فَإِنْ أَسْلَمُوا فَقَدِ اهْتَدَوْا وَإِنْ تَوَلَّوْا فَإِنَّمَا عَلَيْكَ الْبَلَاغُ وَاللَّهُ بَصِيرٌ بِالْعِبَادِ
UlaşmakSeninle tartışmaya girişirlerse: Ben, bana uyanlarla birlikte kendimi Allah’a teslim ettim, de. Kendilerine kitab verilenler ve ümmilere: Siz de İslam oldunuz mu? de. Eğer İslam olurlarsa; doğru yola girmişlerdir. Şayet yüz çevirirlerse; sana, yalnız tebliğ etmek düşer. Ve Allah, kullarını görendir.
وَأَطِيعُوا اللَّهَ وَأَطِيعُوا الرَّسُولَ وَاحْذَرُوا فَإِنْ تَوَلَّيْتُمْ فَاعْلَمُوا أَنَّمَا عَلَى رَسُولِنَا الْبَلَاغُ الْمُبِينُ
UlaşmakAllah’a itaat edin, Rasule itaat edin ve sakının. Yüz çevirecek olursanız, bilinki; peygamberimize düşen, yalnız açıkça tebliğ etmektir.
مَا عَلَى الرَّسُولِ إِلَّا الْبَلَاغُ وَاللَّهُ يَعْلَمُ مَا تُبْدُونَ وَمَا تَكْتُمُونَ
UlaşmakPeygamberin vazifesi sadece tebliğdir. Allah; sizin açıkladıklarınızı da, gizlediklerinizi de bilir.
وَإِنْ مَا نُرِيَنَّكَ بَعْضَ الَّذِي نَعِدُهُمْ أَوْ نَتَوَفَّيَنَّكَ فَإِنَّمَا عَلَيْكَ الْبَلَاغُ وَعَلَيْنَا الْحِسَابُ
UlaşmakOnlara vaad ettiğimizin bir kısmını sana göstersek de, senin canını alsak da; senin vazifen, sadece tebliğ etmektir. Hesab görmekse Bize düşer.
… فَعَلَ الَّذِينَ مِنْ قَبْلِهِمْ فَهَلْ عَلَى الرُّسُلِ إِلَّا الْبَلَاغُ الْمُبِينُ
UlaşmakŞirk koşanlar dediler ki: Allah dileseydi; ne biz ne de babalarımız O’ ndan başka bir şeye tapınırdık. O’nun emri dışında hiç bir şeyi haram kılmazdık. Onlardan öncekiler de şöyle yapmışlardı. Peygambere apaçık tebliğden başka ne düşer?
فَإِنْ تَوَلَّوْا فَإِنَّمَا عَلَيْكَ الْبَلَاغُ الْمُبِينُ
UlaşmakEğer yüz çevirirlerse; sana düşen, ancak açıkça tebliğdir.
… حُمِّلْتُمْ وَإِنْ تُطِيعُوهُ تَهْتَدُوا وَمَا عَلَى الرَّسُولِ إِلَّا الْبَلَاغُ الْمُبِينُ
UlaşmakDe ki: Allah’a itaat edin, Peygambere itaat edin. Şayet yüz çevirirseniz bilin ki; o, kendisine yükletilenden, siz de kendinize yükletilenden sorumlusunuz. Eğer ona itaat ederseniz; doğru yolu bulursunuz. Peygambere düşen, apaçık tebliğden başkası değildir.
وَإِنْ تُكَذِّبُوا فَقَدْ كَذَّبَ أُمَمٌ مِنْ قَبْلِكُمْ وَمَا عَلَى الرَّسُولِ إِلَّا الْبَلَاغُ الْمُبِينُ
UlaşmakEğer siz, yalanlıyorsanız, bilin ki; sizden önceki ümmetler de yalanlamışlardı. Peygambere düşen, sadece apaçık tebliğden ibarettir.
وَمَا عَلَيْنَا إِلَّا الْبَلَاغُ الْمُبِينُ
UlaşmakBize düşen, sadece apaçık tebliğdir.
… أَعْرَضُوا فَمَا أَرْسَلْنَاكَ عَلَيْهِمْ حَفِيظًا إِنْ عَلَيْكَ إِلَّا الْبَلَاغُ وَإِنَّا إِذَا أَذَقْنَا الْإِنْسَانَ مِنَّا رَحْمَةً فَرِحَ بِهَا …
UlaşmakEğer onlar yine yüz çevirirlerse; Biz, seni onların üzerine bekçi olarak göndermedik. Senin vazifen, sadece tebliğdir. Gerçekten Biz, insana katımızdan bir rahmet tattırırsak; o bununla sevinir. Ama elleriyle işlediklerinden ötürü başlarına bir fenalık gelirse; işte o zaman insan, cidden pek nankördür.
Kök analizi
Kök tanımı ve çekirdek özet
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | بلغ |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Belirgin fark tespit edilmedi |
| Bağlamsal Yakın Kökler | وصل, لحق, ورد |
| Zıt Kök | قصر |
| Çekirdek Özet 1 | Bir mesafeyi, süreyi veya aşamayı katederek hedeflenen sınıra veya nihayete tam olarak erişmek |
| Çekirdek Özet 2 | Mesajın, emrin, ecelin, olgunluğun veya ilahi hükmün nihai gayesine ve muhatabına noksansız ulaştırılması |
| Çekirdek Özet 3 | Sorumluluğun tebliğ ile başlaması; potansiyelin fiili kemale ererek kesin bağlayıcılık ve hüküm doğurması |
| Kritik Hata Riski | Tebliği salt kuru bir duyuru veya söz aktarımı sayıp, mesajın muhatabın idrak sınırına ulaşıp hüccet oluşturma boyutunu yok saymak |
Biliteral analiz
| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| بل | Nemlenme, ıslanma, yayılma, bir yere sızıp nüfuz etme veya hedefe doğru akıp yerleşme hareketi; nitekim بلد kökünde yerleşip yurt tutma, بلس kökünde çakılıp kalma, بلع kökünde içe çekip yutma, بلو kökünde ise içine işleyip sınama anlamı mevcuttur | غ | Çekirdekteki yayılma ve nüfuz etme hareketine derinlik, nihai bir sınıra dayanma ve örtülü yahut uzak ufka temas etme boyutu katarak erişimi tam bir sona vardırmıştır |
Piktografik analiz
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ب | ev, çadır; iç, barınma, içinde olma | Hareketin başladığı mahfuz alan, çıkış odağı veya varılacak hedefin iç sınırı |
| ل | çoban değneği, üvendire; yöneltme, öğretme, bağlama | Bir gayeye doğru yönelme, sevk edilme, mesafeyi aşma ivmesi ve iletim |
| غ | derinlik, örtülü sınır, ufka yöneliş (türetme imge) | İkiz harfi olan ع göz ve kaynak imgesi temelinde, boğazın derinliğinden gelen ses tonuyla gizli, uzak veya nihai hududa temas etme |
| بلغ | Bir merkezden sevk ve yöneliş ivmesiyle yola çıkıp nihai ve derin sınıra fiilen temas etme | Çıkış noktasından yönlendirilen bir gücün, sözün veya varlığın aradaki mesafeyi aşarak hedeflenen son sınıra tam olarak erişmesi |
Tarihsel ve erken kullanım
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Bir yolcunun gideceği menzile tam varması, atlının dizginini uzatarak hedefine erişmesi; bir kimsenin hedefine varmasına yetecek azık veya ayakkabı |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Ebû Kays b. el-Eslet es-Sülemî bir beytinde kökü sözü hedefine ulaştırma anlamında şöyle kullanır: مَهْلاً فقد أَبْلَغْتَ أَسْماعي |
| Erken Arapça kullanım | Bir bineğin menzile ulaşması, meyvenin olgunlaşması, çocuğun rüşd çağına ermesi; yağmur duasında geçen şu ibarede olduğu gibi: واجْعَلْ ما أَنزلتَ لنا قُوّةً وبلاغاً إِلى حين |
Kaynak Lisān al-ʿArab, Maqāyīs al-Lugha, Asās al-Balāgha, Kitābü’l-ʿAyn.
Sami etimolojik katman
Afro-Asyatik dil ailesinin Sami kolunda بلغ kökü, temel olarak bir sınır çizgisine dayanma, nihayete varma, olgunlaşma ve bir amaca yetecek miktara erişme semantik dairesiyle irtibatlıdır. Kuzeybatı Sami dillerinde ve Güney Sami kolunda doğrudan aynı üçlü konsonant kümesi sınırlı türevlerle temsil edilse de Arapçada kök, hem geçişsiz olarak bir sürecin sonuna ermeyi (bulûğ) hem de geçişli olarak bir nesneyi, haberi veya emaneti gayesine noksansız iletmeyi (tebliğ) ifade eden merkezi bir omurgaya kavuşmuştur. Kökün Süryanice ve Ge'ez gibi çevre dillerdeki karşılıklarında yetinme, bir eşiğe dayanma veya asgari kifayet anlamları korunmuş; Arapça ise bu çekirdeği hem idraki fesahat (belâgat) hem de hukuki ve ahlaki sorumluluğun başlangıç sınırı kılacak biçimde derinleştirmiştir.
Güven Güçlü
Kaynak Lisān al-ʿArab, Maqāyīs al-Lugha, Brown-Driver-Briggs, Payne Smith.
Etimolojik analiz
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | Bir hedefe, sınıra, olgunluk çağına veya yetecek asgari seviyeye erişme | Kök, Arapçada hem mekânsal varışı hem zamansal ecelin dolmasını hem de sözün zihne tam ulaşmasını kapsayacak şekilde genişlemiştir | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | Kuzeybatı ve Güney Sami dillerinde yetme, sınırına dayanma ve olgunlaşma kökleriyle anlamsal kesişim | Düzenli ses denkliği Arapçada kökün özgülleşmesiyle derinleşmiş, çevre dillerde kifayet ve sınır anlamı dar kalıplarda korunmuştur | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı |
Kaynak Lisān al-ʿArab, Maqāyīs al-Lugha, David Cohen.
Kardeş kökler
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| بلغ | Anlamlı | Ulaşmak, ermek | Bir hedefe, sona, olgunluğa veya sınıra noksansız varmak | Hedef kök; Kur'an'da geçer |
| بغل | Anlamlı | Katır, dayanıklı binek | At ile eşeğin çiftleşmesinden doğan, yük taşıyan ve menzile ulaştıran binek | Kur'an'da geçer |
| لبغ | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Kur'an'da geçmez; klasik sözlüklerde mühmel kabul edilir |
| لغب | Anlamlı | Yorgunluk, bitkinlik | Aşırı çaba ve mesafe kat etme sonucu takatsiz kalıp sınırına dayanma | Kur'an'da geçer; gücün tükeniş sınırına varmasıyla ilişkilidir |
| غبل | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Kur'an'da geçmez; klasik sözlüklerde mühmel kabul edilir |
| غلب | Anlamlı | Üstün gelmek, yenmek | Kuvvet ve kudretle baskın çıkıp nihai hâkimiyet sınırına ulaşmak | Kur'an'da geçer; gücün hedefini aşarak hâkim olması boyutuyla ilişkilidir |
Komşu kökler ve zıt kök
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| بلغ | Merkez | Hedefe, sınıra veya olgunluğa tam erişme | Bir sürecin, mesafenin veya sözün gayesine noksansız varması | Mekânsal, zamansal, bedeni ve zihni kemal noktası |
| وصل | Komşu | Birbirine bitişme, kavuşma | بلغ nihai sınıra ve sona erişi vurgularken وصل iki şey arasındaki bağın kurulmasını ve temasın devamlılığını öne çıkarır | Bağlantı, kavuşma ve irtibat |
| لحق | Komşu | Yetişme, ardından varıp kavuşma | بلغ kendi seyrinde menzile ermek iken لحق önden giden bir varlığa arkadan yetişip ona denk gelmektir | Takip, yetişme ve eklemlenme |
| ورد | Komşu | Suya veya bir menzile inme, varma | بلغ sürecin tamamlanıp sınıra ulaşması iken ورد bir kaynağın veya eşiğin başına gelip durmaktır | Giriş, başlama ve eşiğe gelme |
| قصر | Zıt | Kısa kalma, yetersiz olma, eksik bırakma | بلغ hedefin son sınırına tam ulaşmayı, قصر ise hedefe varmadan yarı yolda kalıp eksik bırakmayı belirtir | Eksiklik, acziyet ve yetersizlik |
Başka dillerde anlam karşılıkları
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | بلغ | Ulaşmak, eriştirmek, kemale ermek | Hem fiziksel bir sınıra varmayı hem tebliği hem de rüşd ve ecel kemalini tek gövdede birleştirir | Kesin |
| Latince | pervenire, attingere, enuntiare | Bir yere varmak, erişmek, beyan etmek | Pervenire hedefe erişmeyi karşılar fakat tebliğdeki ilahi emanet ve rüşd boyutunu tam taşımaz | Güçlü |
| İngilizce | reach, attain, deliver, convey | Ulaşmak, erişmek, iletmek | Reach ve attain erişmeyi, deliver ve convey aktarmayı verir; tek kelimede kemal ve hüccet birleşmez | Güçlü |
| Almanca | erreichen, übermitteln, erlangen | Ulaşmak, iletmek, nail olmak | Erreichen hedefe varmayı verirken übermitteln iletimi karşılar; kökün çok yönlü kemal anlamını parça parça yansıtır | Güçlü |
| Fransızca | atteindre, parvenir, transmettre | Erişmek, varmak, nakletmek | Parvenir ve atteindre menzile ermeyi, transmettre ise mesaj aktarımını karşılar | Güçlü |
Kaynak Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch, Cambridge English Lexicon.
Vücûh ve nezâir
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| بلغ | Mekânsal bir sınıra veya menzile varmak | Yolculuğun ve fiziki mesafenin son sınırına ulaşılması bağlamı; örnek: Kehf 18:60, Kehf 18:86 |
| بلغ | Zamansal sürenin veya ecelin tamamlanması | İddet, hac kurbanı veya ömür vadesinin dolması bağlamı; örnek: Bakara 2:196, Bakara 2:234, Talâk 65:2 |
| بلغ | Akli, ruhi ve fiziki olgunluk (rüşd) çağına ermek | Yetimlerin ehliyet kazanması ve insanın kemal yaşına varması bağlamı; örnek: Nisâ 4:6, Ahkâf 46:15 |
| أبلغ, بلغ, بلاغ | İlahi mesajı eksiksiz tebliğ etmek ve duyurmak | Peygamberlerin risalet emanetini muhataplara hüccet olacak açıklıkta iletmesi; örnek: Mâide 5:67, A'râf 7:62, Yâsîn 36:17 |
| بالغ, بالغة | Hedefine kesinlikle ulaşan emir veya bağlayıcı hüccet | Allah'ın iradesinin engellenemezliği ve delilin kesinliği bağlamı; örnek: Kamer 54:5, Kalem 68:39, Talâk 65:3 |
| بلاغ | Kifayet, hayatı idame ettirecek asgari yeterlilik ve öğüt | İnsanı kurtuluşa ve menziline eriştirecek yeterli bildiri; örnek: İbrâhîm 14:52, Enbiyâ 21:106, Ahkâf 46:35 |
Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Tebliğ ve hüccet-i bâliğa | Vahyin muhataba ulaşıp hüccet oluşturması teklifin ve sorumluluğun ön şartı mıdır tartışması | İlahi adaletin tecellisi için mesajın muhatabın idrakine tam vasıl olması |
| Fıkıh | Bulûğ ve hukuki ehliyet | Mükellefiyetin başlaması, çocukluktan eda ehliyetine geçişin bedeni ve akli sınırları | Cezai, mali ve ibadi sorumluluğun bidayet eşiği |
| Tefsir | Belâğat ve fesâhat | Kur'an lafızlarının murad-ı ilahiyi muhatabın kalbine ve zihnine en yetkin tarzda ulaştırması | Lafzın manaya tam mutabakatı ve muhatapta hedeflenen tesiri doğurması |
| Hadis | Tebliğ emaneti ve tebellüğ | Veda Haccı hutbesindeki tebliğ şahitliği ve hadislerin sonraki nesillere tahrifsiz nakli | Emanetin noksansız, fazlalıksız ve tam olarak muhataba intikal ettirilmesi |
Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Peygamberlik ve ilahi teklif | Tebliğ | Muhatabı sorumlu kılan nihai hüccetin ikame edilmesi | Dini yükümlülüğün başlaması için ilahi emrin kişiye vasıl olması şarttır | Kesin |
| İlmi | Bilgi ve delil aktarımı | Bürhân-ı bâliğ | Şüpheyi gideren kesin delilin zihne erişmesi | Bilginin salt söylenmesi değil, muhatabın idrak ufkuna ulaşıp hüccet olması | Güçlü |
| Siyasi | Kamusal bildirim ve meşruiyet | Resmî tebligat | Hukuki iradenin ve kanunun topluma duyurulması | Hukukun bağlayıcı olabilmesi için tebliğ şartı meşruiyetin zeminidir | Güçlü |
| İktisadi | Temel ihtiyaç düzeyi | Bulağa (asgari geçim) | Hayatın idamesini sağlayan kâfi dolaşım | İsraftan ve darlıktan uzak, menzile eriştirecek asgari kâfi sermaye | Güçlü |
Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Limit ve sınır değeri | Bir değişkenin veya fonksiyonun adım adım ilerleyerek nihai sınır değerine tam olarak erişmesi veya o sınıra varması | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Rüşd ve hukuki ehliyet eşiği | Bireyin biyolojik ve zihinsel gelişimini tamamlayarak hak ve sorumluluk sahibi bir özne haline gelme sınırı | Kesin |
Yanlış daraltma ve kritik hata riski
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Tebliği salt kuru bir enformasyon aktarımına veya mekanik bir söz iletimine indirgemek; tebliğ yapılmış olmayı sadece sözün ağızdan çıkmasıyla sınırlamak |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Mesajın muhatabın şuuruna, aklına ve kalbine hüccet teşkil edecek nitelikte, açık, beliğ ve hedefi vuran bir yetkinlikle ulaştırılması; aynı zamanda insanın kemal, ecel ve irade sınırlarına fiilen erişmesi |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Peygamberlerin ve davetçilerin mesuliyetini sözü alelusul söyleyip çekilmek sanmak; muhatabın idrakine ulaşmayan, ikna ve tebliğ vasfı taşımayan yöntemlerle insanları sorumlu tutup tekfir veya itham etmek |
Kur'an'ı anlama odaklı sonuç
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an'ın temel gayesi olan ilahi mesajın insana ulaştırılması (tebliğ), sorumluluğun başlangıç şartı (bulûğ) ve ilahi adaletin nihai delili (hüccet-i bâliğa) bu kökle inşa edilir |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Peygamberlerin kavimleriyle mücadelesini anlatan risalet ayetlerinde, ecel ve miras gibi hukuki süreleri belirleyen ahkâm ayetlerinde ve insanın yaratılış evrelerini anlatan tekvin ayetlerinde belirleyicidir |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Tebliğin sadece söz söylemek değil, hakikati muhatabın idrakine kadar eriştirip sorumluluk doğuracak açıklıkta sunmak olduğunu; noksan iletimin tebliğ sayılamayacağını gösterir |
Nihai sentez ve LaTeX modeli
- Somut anlamBir hedefe, menzile veya sınıra doğru hareket edip son noktaya fiilen temas etmek.
- Soyut anlamBilginin, sorumluluğun, olgunluğun veya ilahi hükmün nihai gayesine erişerek hukuki ve ahlaki tesir doğurması.
- Sistematik karşılıkİletim ve tekamülün nihai eşiğe ulaşmasıyla potansiyelin fiili hüccete ve mükellefiyete dönüşüm mekanizması.
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklamasıModelde zaman veya mesafe boyunca ilerleyen durumu (bilgi, yaş, ecel, mesafe), erişilmesi hedeflenen nihai sınırı veya kemal eşiğini, ise bu eşiğe ulaşıldığında devreye giren bağlayıcı hükmü, sorumluluğu veya kesin hücceti temsil eder. Değişken nihai sınıra ulaştığında (), sistem tam yetkinliğe ve bağlayıcılığa () erişmiş olur.