حزن
ح - ز - ن
KÖK- 42 geçiş
- 42 ayet
- 17 sîga
- 12 sözlük
“Huzal (he, ze)” zayıf hayvan, semizin zıddı demektir. İnsanı zayıflatan sıkıntıya “hüzün(ha,ze)” denmektedir.devamı ›
Notlarım
Sözlükler(12)
★ Akevler SözlüğüTürkçe
“Huzal (he, ze)” zayıf hayvan, semizin zıddı demektir. İnsanı zayıflatan sıkıntıya “hüzün(ha,ze)” denmektedir.
Kitâbu'l-'Ayn
Halîl b. Ahmed · 8. yyTR2.218 harfباب الحاء والزاي والنون معهما
ح ز ن، ز ح ن، ن ز ح، ن ح ز مستعملات
حزن:
الحُزْن والحَزَن، لغتان إذا ثقّلوا فتحوا، وإذا ضحّوا خفّفوا، يقال: أصابه حَزَنٌ شديدٌ، وحُزْنٌ شديد، ويقال: حَزَنَني الأمرُ يَحْزُنُني فأنا محزون وأحزنني فأنا مُحْزَنٌ، وهو مُحْزِنٌ، لغتان أيضاً، ولا يقال حازن.
ورُوى عن أبي عمرو: إذا جاء الحَزَنُ منصوباً فَتَحوه، وإذا جاء مكسوراً مرفوعاً ضَمَّوه، قال الله عز وجل-:
es-Sıhâh
Cevherî · 10. yyTR443 harfالحُزْنُ والحَزَنُ: خلاف السرور. وحَزِنَ الرجل بالكسر فهو حَزِنٌ وَحَزينٌ. وأحَزْنَهُ غيره وحَزَنَهُ أيضاً. ومحزونٌ بُنيَ عليه. وقال اليزيدي: حَزَنَهُ لغة قريش، وأَحْزَنَهُ لغة تميم، وقد قرئ بهما. والحُزانَةُ بالضم والتخفيف: عِيال الرجل الذي يَتَحَزَّنُ بأمرهم. فلان يقرأ بالتَحْزينِ، إذا أرقّ صوتَه به. والحَزْنُ: ما غلُظَ من الأرض. وفيها حُزونَةٌ. قال الأصمعي، الحُزَنُ الجبالُ الغلاظ، الواحدة
Tehzîbu'l-Luğa
Ezherî · 10. yyTR6.923 harfح ز ن
حزن ، زنح ، زحن ، نحز ، نزح : مستعملة .
حزن : قال الليث : للعرب في الحُزْن لُغَتَان ، إذا ثَقَلُوا فَتَحُوا ، وإذا ضَمُّوا خَفَّفُوا ، يقال : أَصَابَه حَزَنٌ شَدِيد وحُزْنٌ شَدِيد .
وروى يونس عن أبي عمرو قال : إذا جاء الحَزَنُ مَنُصُوباً فَتَحُوا ، وإذا جاء مرفوعاً أو مكسوراً ضَمُّوا الحاء كقول الله عَزَّ وَجَلَّ : ( وَابْيَضَّتْ عَيْنَاهُ مِنَ الْحُزْنِ ) ( يوسف : 84 ) أي أَنَّهُ في مَوْضع
Mekâyîsü'l-Luğa
İbn Fâris · 11. yyTR4.138 harf(باب الحاء والزاء وما يثلثهما)
(حزق) الحاء والزاء والقاف أصلٌ واحد، وهو تجمُّع الشيء. ومن ذلك [الحِزقُ]: الجماعات. قال عنترة:
* حِزَقٌ يَمانِيَةٌ لأعجمَ طِمْطِمِ([1]) *
والحَزيقة من النَّخل: الجماعة. ومن ذلك الحُزُقَّة: الرجُل القصير، وسمِّي بذلك لتجمُّع خَلْقه. والحَزْق: شدُّ القوس بالوَتَر. والرجل المتحزِّق: المتشدِّد على [ما] في يديه بُخْلا. ويقولون: الحازق الذي ضاق عليه خُفُّهُ. والقياس
Esâsü'l-Belâğa
Zemahşerî · 12. yyTR568 harfح ز ن
بكيت والمحتزن البكـي وما أشد حزنه وحزنه.
وأرض حزنة.
وقد حزنت واستحزنت.
وأحسن من روضة الحزن والروض في الحزونة احسن منه في السهولة وهذه أرض فيها حزونـة وخشونـة وكـم أسهلنـا وأحزنـا.
وهـؤلاء حزانتـك أي أهلـك الـذي تتحـزن لهـم وتهتـم بأمورهـم.
وفلان لا يبالي إذا شبعت خزانته أن تجوع حزانته.
ومن المجاز: صوت حزين: رخيم.
وقولهم للدابة إذا لم يكن وطيئاً: إنه لحزن المشي
Lisânü'l-Arab
İbn Manzûr · 13. yyTR7.663 harfالحُزْنُ والحَزَنُ: نقيضُ الفرَح، وهو خلافُ السُّرور. قال الأَخفش: والمثالان يَعْتَقِبان هذا الضَّرْبَ باطِّرادٍ، والجمعُ أَحْزانٌ، لا يكسَّر على غير ذلك، وقد حَزِنَ، بالكسر، حَزَناً وتحازَنَ وتحَزَّن. ورجل حَزْنانٌ ومِحْزانٌ: شديد الحُزْنِ. وحَزَنَه الأَمرُ يَحْزُنُه حُزْناً وأَحْزَنَه، فهو مَحْزونٌ ومُحْزَنٌ وحَزِينٌ وحَزِنٌ؛ الأَخيرة على النَّسب، من قوم حِزانٍ وحُزَناءَ. الجوهري: حَزَنَه لغةُ
Kâmûsü'l-Muhît
Fîrûzâbâdî · 15. yyTR391 harf* ح ز ن * * الحُزْنُ * و * الحَزَنُ * ضد السرور وقد * حَزِنَ * من باب طرب و * حُزْنا * أيضا فهو * حَزِنٌ * و * حَزِينٌ * و * أحْزَنَهُ * غيره و * حَزَنَهُ * أيضا مثل أسلكه وسلكه و * مَحْزُونٌ * بني عليه و * حَزَنَهُ * لغة قريش و * أحْزَنَهُ * لغة تميم وقرئ بهما و * احْتَزَنَ * و * تَحَزَّنَ * بمعنى وفلان يقرأ * بالتَّحْزِين * إذا أرق صوته به و * الحَزْنُ * ما غلظ من الأرض وفيها * حُزُونةٌ
Tâcü'l-Arûs
Zebîdî · 18. yyTR9.626 harf: ( الحُزْنُ ، بالضَّمِّ ويُحَرَّكُ ) ، لُغتانِ كالرُّشْدِ والرَّشَدِ . قالَ الأَخْفَشُ : والمِثالانِ يَعْتَقِبان هذا الضَّرْب باطِّرادٍ . وقالَ اللَّيْثُ : للعَرَبِ في الحُزْنِ لُغَتانِ ، إِذا فَتَحُوا ثَقَّلوا ، وإِذا ضَمُّوا خَفَّفُوا ؛ يقالُ : أَصابَهُ حَزَنٌ شَديدٌ وحُزْنٌ شَديدٌ . وقالَ أَبو عَمْرٍ و : إِذا جاءَ الحزَن مَنْصوباً فَتَحُوه ، وإِذا جاءَ مَرْفوعاً أَو مَكْسوراً ضَمُّوا الحاءَ
: ( الحُزْنُ ، بالضَّمِّ ويُحَرَّكُ ) ، لُغتانِ كالرُّشْدِ والرَّشَدِ . قالَ الأَخْفَشُ : والمِثالانِ يَعْتَقِبان هذا الضَّرْب باطِّرادٍ . وقالَ اللَّيْثُ : للعَرَبِ في الحُزْنِ لُغَتانِ ، إِذا فَتَحُوا ثَقَّلوا ، وإِذا ضَمُّوا خَفَّفُوا ؛ يقالُ : أَصابَهُ حَزَنٌ شَديدٌ وحُزْنٌ شَديدٌ . وقالَ أَبو عَمْرٍ و : إِذا جاءَ الحزَن مَنْصوباً فَتَحُوه ، وإِذا جاءَ مَرْفوعاً أَو مَكْسوراً ضَمُّوا الحاءَ كقَوْلِ اللَّهِ عزَّ وجلَّ : ﴿وابْيَضَّتْ عَيْناهُ مِن الحُزْنِ﴾ ، أَي أَنَّه في مَوْضِع خَفْض . وقالَ : ﴿تَفِيضُ مِن الدَّمْعِ حَزَناً﴾ ؛ أَي أَنَّه في مَوْضِعِ النَّصْبِ . وقالَ : ﴿أَشْكُو بَثِّي وحُزْني إِلى اللَّهِ﴾ ضمُّوا الحاءَ ههنا : ( الهَمُّ ) ؛ ) وفي الصِّحاحِ : خِلافُ السّرورِ . وفرَّقَ قومٌ بينَ الهَمِّ والحُزْنِ ، وقالَ المناوِيُّ : الحُزْنُ الغَمُّ الحاصِلُ لوقوعِ مَكْرُوه أَو فَواتِ مَحْبوبٍ في الماضِي ، ويُضادُّه الفَرَحُ . وقالَ الرَّاغِبُ : الحُزْنُ خُشونَةٌ في النفْسِ لمَا يَحْصَلُ فيه مِن الغَمِّ . ( ج أَحْزَانٌ ) ، لا يُكْسَّرُ على غيرِ ذلِكَ ؛ وقد ( حَزِنَ ، كفَرِحَ ) ، حَزَناً ( وتَحَزَّنَ وتَحازَنَ واحْتَزَنَ ) بمعْنًى ؛ قالَ العجَّاجُ : بَكَيْتُ والمُحْتَزَن البَكِيُّوإِنَّما يأْتي الصِّبا الصَّبِيُّ ( فهو حَزْنانٌ ومِحزانٌ ) : ) شَديدُ الحُزْنِ . ( وحَزَنَهُ الأَمْر ) يَحْزُنُه ( حُزْناً ، بالضَّمِّ ، وأَحْزَنَهُ ) غيرُهُ ، وهُما لُغَتانِ . وفي الصِّحاحِ : قالَ اليَزِيدِيُّ : حَزَنَه لُغةُ قُرَيْشٍ ، وأَحْزَنَه لُغَةُ تَمِيمٍ ، وقد قُرِىءَ بهما ، اه . وكَوْن الثلاثيّ لُغَة قُرَيْش قد نَقَلَه ثَعْلَب أَيْضاً ، وأَقَرَّهما الأَزْهرِيُّ ، وهو قَوْل أَبي عَمْرٍ و ، رَحِمَه اللَّهُ تعالَى .
وقالَ غيرُهُ : اللغَةُ العالِيةُ حَزَنَه يَحْزُنه ، وأَكْثَرُ القرَّاءِ قَرَأُوا ﴿فلا يَحْزُنْك قَوْلُهم﴾ ، وكَذلِكَ قَوْله : ﴿قَدْ نَعْلم أَنَّه ليَحْزُنْك الذي يَقولُونَ﴾ ؛ وأَمَّا الفِعْلُ اللازمُ فإِنَّه يُقالُ فيه حَزِنَ يَحْزَنُ لا غَيْر . وقالَ أَبو زيْدٍ : لا يَقولُونَ قد حَزَنَه الأَمْرُ ، ويقولونَ يَحْزُنه ، فإِذا قالوا أَفْعَلَه اللَّهُ فهو بالأَلِفِ . ومالَ إِليه صاحِبُ المِصْباحِ . وقالَ الزَّمَخْشرِيُّ : المَعْروفُ في الاسْتِعْمالِ ماضِي الأَفْعالِ ومُضارِعِ الثلاثيّ ، وأَبْدَى له أَصْحابُ الحَواشِي الكشافية والبَيْضاوِيَّة نكتاً وأَسْراراً مِن كَلامِ العَرَبِ وعَدْلاً في إِنْصافِ الكَلِماتِ وإِعْطاءِ كلّ واحِدَةٍ نَوْعاً مِن الاسْتِعْمال . قالَ شيْخُنا ، رَحِمَه اللَّهُ تعالَى : وكُلُّ ذلِكَ عنْدِي لا يَظْهرُ له وَجْه وَجِيه إِذ مَناطُه النَّقْل والتَّعْليل بعْدَ الوُقُوعِ ، اه . وقالَ الرَّاغِبُ في قوْلِه تعالَى : ﴿ولا تَحْزنوا﴾ ، ﴿ولا تحزن﴾ ، ليسَ بذلِكَ ، نَهْي عن تَحْصِيلِ الحُزْنِ ، فالحُزْنُ لا يَحْصَلُ باخْتِيارِ الإِنْسانِ ، ولكنَّ النَّهْي في الحَقِيقَةِ إِنَّما هو عن تَعاطِي ما يُورِثُ الحزنَ واكْتِسابه ، وإِلى معْنى ذلِكَ أَشارَ القائِلُ : ومن سَرَّه أَنْ لا يَرى ما يَسُوءُهُفلا يتَّخِذ شيئاً يَخافُ له فَقْداوفي النِّهايَةِ : قوْلُه تعالَى : ﴿الحَمْدُ للَّهِ الذي أَذْهَبَ عَنَّا الحَزَنَ﴾ ؛ قالوا فيه : الحَزَنُ هَمُّ الغَداءِ والعَشاءِ ، وقيلَ : هو كُلُّ ما يَحْزُن مِنْ هَمِّ مَعاشٍ أَو حَزَنِ عَذابٍ أَو حَزَنِ موْتٍ . ( أَو أَحْزَنَهُ : جَعَلَهُ حَزِيناً ، وحَزَنَهُ : جَعَلَ فيه حُزْناً ) ، كأَفْتَنَه : جَعَلَه فاتِناً ، وفَتَنَه : جَعَلَ فيه
فِتنَةً ، قاله سِيْبَوَيْه . وفي الحَدِيْثِ : ( كان إِذا حَزَنَه أَمْرٌ صلَّى ) ، أَي أَوْقَعَه في الحُزْنِ ، ويُرْوَى بالباءِ وقد تقدَّمَ ؛ ( فهو مَحْزونٌ ) ، مِن حَزنَه الثُّلاثيّ . ( و ) قالَ أَبو عَمْرو : يَقولُونَ : أَحْزَنَني فأَنا ( مُحْزَنٌ ) وهو مُحْزِنٌ ، ويَقولُونَ : صَوْتٌ مُحْزِنٌ وأَمْرٌ مُحْزِنٌ ، ولا يَقولُونَ : صَوْتٌ حازِنٌ . ( و ) رجُلٌ ( حَزِينٌ وحَزِنٌ ، بكسْرِ الزَّاي ) على النَّسَبِ ( وضمِّهما ، ج حِزانٌ ) ، بالكسْرِ ، كظَرِيفٍ وظِرافٍ ، ( وحُزَناءُ ) ككَرِيمٍ وكُرَماء . وقد خَلَطَ المصنِّفُ ، رَحِمَه اللَّهُ تعالَى ، بينَ اسْمِ فاعِلٍ ومَفْعولٍ وبينَ المَأْخُوذِ مِن الثّلاثِي والرّباعي ، وفي المَجْموعِ ، ولا يَكادُ يُحرِّرُه إِلاّ الماهِرُ بالعُلومِ الصَّرْفيَّةِ ، فتأَمَّلْه . ( وعامُ الحُزْن ) ، بالضمِّ : العامُ الذي ( ماتَتْ فيه خَديجَةُ ، رَضِيَ اللَّهُ ) تعالى ( عنها ، و ) عَمُّه ( أَبو طالِبٍ ) ، هكذا سَمَّاه رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم حَكَى ذلك ثَعْلَبُ عن ابنِ الأَعْرابيِّ ، قالَ : وماتَا قَبْل الهِجْرةِ بثلاثِ سِنِيْنَ . ( والحُزانَةُ ، بالضَّمِّ : قَدْمَةُ العَرَبِ على العَجَمِ في أَوَّلِ قُدومِهِم الذي اسْتَحَقُّوا به ما اسْتَحَقّوا من الدُّورِ والضِّياعِ ) ؛ ) كذا في المُحْكَمِ . وقالَ الأَزْهرِيُّ : هو شَرْطٌ كانَ للعَرَبِ على العَجَمِ بِخُراسان إِذا أَخَذُوا بَلداً صُلْحاً أَنْ يكون إِذا مَرَّ بهم الجيوش أَفْذاذاً أَو جَماعاتٍ أَنْ يُنْزلوهم ثم يَقْرُوهم ، ثم يُزَوِّدونَهم إِلى ناحيةٍ أُخْرى . ( وحُزانَتُكَ : عِيالُكَ الذينَ تَتَحزَّنُ لأَمْرِهِم ) وتَهْتَم بهم ، فيقولُ الرَّجُل لصاحِبِه : كيفَ حَشَمُك وحُزانَتُك ؟ . ومِن سَجَعاتِ الأَساسِ : فلانٌ لا يُبالي إِذا شَبِعَتْ خِزَانَتُه أَنْ تَجوعَ حُزَانَتُهُ .
( والحَزونُ : الشَّاةُ السَّيِّئَةُ الخُلُقِ ) ؛ ) نَقَلَهُ الجَوْهرِيُّ . ( والحَزْنُ ) ، بالفتْحِ : ( ما غَلُظَ من الأَرضِ ) ؛ ) كما في الصِّحاحِ . وقالَ أَبو عَمْرٍ و : الحَزْنُ والحَزْمُ : الغَلِيظُ مِن الأَرضِ . وقالَ غيرُهُ : الحَزْمُ ما احْتَزم مِن السَّيْل مِن نَجَوات المُتُونِ ، والحَزْنُ ما غَلُظ مِن الأَرْض في ارْتِفاعٍ ، والجَمْعُ حُزُومٌ وحُزُونٌ . وقالَ ابنُ شُمَيْل : أَوَّلُ حُزُونِ الأَرْضِ قِفافُها وجِبالُها ورَضْمُها ، ولا تُعَدُّ أَرضٌ طَيِّبَةٌ ، وإِن جَلُدَتْ حَزْناً . ( كالحَزْنَةِ ) : ) لُغَة في الحَزْنِ ؛ ( وأَحْزَنَ : صار فيها ) ، كأَسْهَلَ : صَارَ في السَّهْلِ . ( و ) الحَزْنُ : ( حَيٌّ من غَسَّان م ) مَعْرُوفٌ ، وهُم الذينَ ذَكَرَهم الأَخْطَلُ في قوْلِه : تَسْأَلُه الصُّبْرُ مِنْ غَسَّان إِذْ حَضرواوالحَزْنُ كَيْفَ قَراه الغِلْمةُ الجَشَرُ ؟ هكذا أَوْرَدَه الجَوْهرِيُّ . قالَ ابنُ بَرِّي : الصَّوابُ : كَيْفَ قَراكَ ، كما أَوْرَدَه غيرُهُ ، أَي الصُّبْرُ تَسْأَلُ عُمَيْر بنَ الحُباب ، وكان قد قُتِل ، فتَقولُ له : كيفَ قَراكَ الغِلْمةُ الجَشَر ، وإِنَّما قالوا له ذلِكَ لأَنَّه كانَ يقولُ لهم : إِنَّما أَنْتُم جَشَرٌ ، أَي رعاةُ الإِبِلِ . ( و ) الحَزْنُ : ( بِلادُ العَرَبِ ) ، هكذا في النسخِ ، والذي في الصِّحاحِ ) بِلادٌ للعَرَبِ ، ( أَو هُما حَزْنانِ ) : ( أَحَدُهما : ( ما بَيْنَ زُبالَةَ و ) ما فَوْقَ ذلِكَ مُصْعِداً في بِلادِ ( نَجْدٍ ) ، وله غِلْظٌ وارْتِفاعٌ . ( و ) الثاني : ( ع لبَني يَرْبوعٍ ، و ) هو مَرْتعٌ مِن مَراتِعِ العَرَبِ ، ( فيه رِياضٌ وقِيعانٌ ) . ( وقالَ نَصْر : صقْعٌ واسِعٌ نَجْدِيٌّ بينَ الكُوفَةِ وفيد مِن دِيارِ بَني يَرْبوعٍ . وقالَ أَبو حَنيفَةَ : حَزْنُ بَني يَرْبوعٍ قفٌّ
غَلِيظٌ مَسِير ثَلاث لَيالٍ في مثْلِها ، وهي بَعِيدَةٌ مِن المِياهِ ، فليسَ تَرْعاها الشِّياه ولا الحمر ، فليسَ فيها دمنٌ ولا أَرْواثٌ . والحَزْنُ في قوْلِ الأَعْشَى : ما رَوْضَةٌ مِنْ رياضِ الحَزْن مُعْشِبَةٌ خَضْراءُ جادَ عليه مُسْبِلٌ هَطِلُموْضِعٌ كانتْ تَرْعَى فيه إِبِلُ المُلُوكِ ، وهو مِن أَرْضِ بَني أَسَدٍ . ( ومنه ) قوْلُهم : ( مَنْ تَرَبَّعَ الحَزْنَ وتَشَتَّى الصَّمَّان وتَقَيَّظَ الشَّرَفَ فقد أَخْصَبَ ) ؛ ) نَقَلَهُ الأَزْهرِيُّ ( وحَزْنُ بنُ أَبي وهبِ ) بنِ عَمْرِو بنِ عائِذِ بنِ عِمْرانَ بنِ مَخْزومٍ المَخْزوميُّ ، ( صَحابيٌّ ) له هجْرَةٌ ، رَوَى عنه ابْنُه المُسَيّبُ أَبو سعِيدٍ ، وقُتِلَ يومَ اليَمامَةِ ؛ قالَ سَعِيدُ بنُ المُسَيِّبِ : أَرادَ النبيُّ صلى الله عليه وسلم أَنْ يغيِّرَ اسْمَ جَدِّي ويُسمِّيَه سَهْلاً فأَبَى وقالَ : لا أُغَيِّرُ اسْماً سمَّاني به أَبي ، فما زَالَتْ فِينَا تِلْك الحُزونَةُ بَعْدُ . ( و ) الحُزَنُ ، ( كصُرَدٍ : الجِبالُ الغِلاظُ الواحِدُ ، حُزْنَةٌ ، بالضمِّ ) ، كصُبْرَةٍ وصُبَرٍ ؛ نَقَلَه الجَوْهرِيُّ عن الأَصْمَعيّ وبه فَسَّرَ قَوْل أَبي ذُؤَيْبٍ السابق في رِوايَةِ مَنْ رَوَى : فأَنْزَلَ من حُزَن المُغْفِرات وإِنَّما حَذَفَ التَّنْوينَ لالْتِقاءِ السَّاكِنَيْن ( وجَبَلٌ ) ( و ) حَزِينٌ ، ( كأَميرٍ ماءٌ بنَجْدٍ ) ؛ ) عن نَصْر . ( و ) الحَزِينُ : ( اسْمُ ) رجُلٍ . ( و ) حَزانٌ ، ( كسَحابٍ ، وثُمامَةَ وزُبَيْرٍ : أَسْماءٌ . ( وتَحَزَّنَ عليه : تَوَجَّعَ .
( وهو يَقْرَأُ بالتَحْزِينِ ) ، أَي ( يُرَقِّقُ صَوْتَهُ ) به ؛ نَقَلَه الجَوْهرِيُّ . وممَّا يُسْتدركُ عليه : الحُزونَةُ : الخُشُونَةُ في الأَرضِ . وقد حَزُنَتْ ، ككَرُمَ : جاؤُوا به على ضِدِّه ، وهو كقوْلِهم ؛ مكانٌ سَهْلٌ وقد سَهُل سُهولَةً . ومَحْزونُ اللِّهْزِمةِ : خَشِنُها ، أَو أَنَّ لِهْزِمَته تَدَلَّت مِن الكآبَةِ . وأَحْزَنَ بِنا المنزلُ : صارَ ذا جُزونَةٍ ، كأَخْصَبَ وأَجْدَبَ ، أَو أَحْزَنَ : رَكِبَ الحَزْنَ ، كأَنَّ المنزلَ أَرْكَبَهم الحُزونَةَ حيثُ نَزلُوا فيه . وقالَ ابنُ السِّكِّيت : بَعيرٌ حَزْنيٌّ : يَرْعَى في الحَزْنِ مِن الأَرْضِ ؛ نَقَلَه الجَوْهرِيُّ . والحُزَنُ ، كصُرَدٍ : الشَّدائدُ ؛ وبه فُسِّر قَوْلُ المُتَنَخّل : وأَكْسُو الحُلَّةَ الشَّوْكاءَ خِدْنيوبَعْضُ الخَيْرِ في حُزَنٍ وِراطِوالحَزْنُ مِن الدوابِّ : ما خَشُنَ ، صفَةٌ ، والأُنْثى حَزْنةٌ . ويَقولُونَ للدابَّةِ إِذا لم تكُنْ وَطِيأً : إِنَّه لحَزْنُ المشْيِ ، وفيه حُزُونَةٌ ، وهو مجازٌ . والحُزُنُ ، بضَمَّتَيْن في قَوْلِ ابنِ مُقْبِل : مَرَابِعُهُ الحُمْرُ مِنْ صَاحَةٍ ومُصْطَافُهُ في الوُعُولِ الحُزُنْقيلَ : لُغَةٌ في الحَزْنِ ، بالفتْحِ ، وقيلَ : جَمْعٌ له . وحُزُنٌ ، بضمَّتَيْن : جَبَلٌ لهُذَيْل ، وبه رُوِي أَيْضاً قَوْلُ أَبي ذُؤَيْبٍ السابِقُ . وأَرْضٌ حَزْنَةٌ ، وقد حَزُنَتْ واسْتَحْزَنَتْ . وصَوْتٌ حَزِينٌ : رَخِيمٌ . ورجُلٌ حَزْنٌ : أَي غيرُ سَهْل الخُلُقِ ؛ كما في الأَساسِ .
وعَمْرُو بنُ عبيدِ بنِ وهبٍ الكِنانيُّ الشاعِرُ يُلَقَّبُ بالحَزِينِ ، وهو القائِلُ في عبدِ اللَّهِ بنِ عبْدِ المَلِكِ وقد وَفَدَ إِليه بمِصْرَ وهو وَالِيها يمدَحُه في أَبْياتٍ مِن جُملتِها : في كَفِّه خَيزُرانٌ رِيحُه عَبِقفي كَفِّ أَرْوَعَ في عِرْنِينِه شَمَمُيُغْضي حَياءً ويُغْضَى مِن مَهابَتِهفما يُكَلَّمُ إِلاَّ حين يَبْتَسِمُوهو القائِلُ أَيْضاً يَهْجو إِنْساناً بالبُخْلِ : كأَنَّما خُلِقَتْ كَفَّاه منْ حَجَرٍ فليسَ بينَ يدَيْهِ والنَّدَى عَمَلُيَرى التَّيَمُّمَ في بَرَ وفي بَحَرٍ مَخافَةً أَنْ يُرَى في كَفِّه بَلَلُوأَبو حزانَةَ اليَّمَنِيُّ : شاعِرٌ كانَ مع ابنِ الأَشْعَثِ ، واسْمُه الوَليدُ بنُ حَنيفَةَ ؛ نَقَلَه الحافِظُ . ومالِكُ الحَزِينِ : طائِرٌ . وحزنُ بنُ زنْباعٍ : بَطْنٌ ؛ عن الهَمدانيِّ . وحزنُ بنُ خفاجَةَ : بَطْنٌ مِن قَيْسٍ . وممَّا يُسْتدركُ عليه :
Lane's Lexicon
Edward W. Lane · 19. yyTR7.407 harfحَزِنَ
1 حَزِنَ حاز حزن حزنن , (S, Msb, K,) aor. حَزَنَ , (Msb, K,) inf. n. حَزَنٌ; (Msb, TA;) and ↓ احتزن, and ↓ تحزّن, (S, K,) and ↓ تحازن; (K;) He was, or became, affected with حُزْن [q. v.; i. e. he grieved, mourned, or lamented; or was sorrowful, sad, or unhappy; &c.; عَلَيْهِ and لَهُ for him or it]. (S, Msb, K.) لَا تَحْزَنْ and لَا تَحْزَنُوا, in the Kur [ix. 40, &c., and iii. 133], do
Salmone
H. Anthony Salmone · 19. yyTR811 harfحَزَنَ
حَزَنَ U ( n. ac. حُزْن 3 ),
a. Grieved, saddened, afflicted.
حَزِنَ
حَزِنَ A ( n. ac. حِزْنَاْن 34 )
a. [ 'Ala or La ], Grieved, mourned over, at, for.
حَزَّنَ
حَزَّنَ II ,
a. Grieved, saddened, afflicted.
أَحْزَنَ
أَحْزَنَ IV ,
a. see II .
b. Walked over rough ground.
تَحَزَّنَ
تَحَزَّنَ V , اِحْتَزَنَ VIII ,
a. Grieved, mourned, lamented.
حَزْن
حَزْن 1 , ( pl. حُزُوْن 27 ),
Kitâbullâh
Kur'an kullanımından türetilmişTR45.147 harfحزن
1.BAB
حَزَنَ - يَحْزُنُ - حَزَن - حَزَنَاً
حَزَنَ - يَحْزُنُ + أمر أو كائن + كائناً: أغاظه وزعجه وهمَّه وغَمَّه: جعله ينزعج وينهم ويغتم ويغتاظ لعدم تحقق مراده وأمنيته التي كان يريدها أن تتحقق
حَزَن: على وزن " فـَعـَل" : اسم فعل " حَزَنَ - يَحْزُنُ " : اسم آلة منه: شيء أو فعل يعمل كعامل إحداث الانزعاج والغم والهم في كائن
حَزَنَاً: حال من
Sîgalar(17)
- يَحْزَنُونَHüzünlenirler(يَفْعَلُونَ)×13
- تَحْزَنْHüzünlenme(تَفْعَلْ)×5
- يَحْزُنْكَSeni hüzünlendirmesin(يَفْعُلْكَ)×5
- تَحْزَنُواHüzünlenmeyin(تَفْعَلُوا)×3
- تَحْزَنَHüzünlenir+1 anlam(تَفْعَلَ)×2
- تَحْزَنُونَHüzünlenirsiniz(تَفْعَلُونَ)×2
- تَحْزَنِيHüzünlenme(تَفْعَلِي)×2
- الْحَزَنَHüzünlenmek(الْفَعَلَ)×1
- الْحُزْنِHüzün(الْفُعْلِ)×1
- حَزَنًاHüzünlenmek(فَعَلًا)×1
Mücavir kökler63 mücavir (217 toplam)
- خوف
18 ortak ayet · Havf : “Hafe” korkulduğu zaman saklanmak için takınılan…
- عين
6 ortak ayet · Ayn göz, “evya” göze demektir
- ضيق
3 ortak ayet · Dar geçit, boğaz demektir
- صبأ
2 ortak ayet · Ve sabiiler
- أجر
5 ortak ayet · (EaCR) “Acur” tuğla demektir
- هود
3 ortak ayet · “Hidayet”in değişik söylenişidir
- أله
23 ortak ayet · Lah bir şeyi kapatmak için üstüne örtülen örtü demektir
- غمم
2 ortak ayet · Yol, işaret bulunmayan yer
- نجو
4 ortak ayet · Özel konuşmak
- قرر
3 ortak ayet · Küçük derelerin toplanıp durgunlaştığı göldür
- علن
2 ortak ayet · “A’ren” mahallenin orta yeri, evler arası avlu demektir
- صلح
5 ortak ayet · Sarh köşk, serh (sinle) silah demektir
Geçtiği ayetler(42)
قُلْنَا اهْبِطُوا مِنْهَا جَمِيعًا فَإِمَّا يَأْتِيَنَّكُمْ مِنِّي هُدًى فَمَنْ تَبِعَ هُدَايَ فَلَا خَوْفٌ عَلَيْهِمْ وَلَا هُمْ يَحْزَنُونَ
HüzünlenirlerDedik ki; hepiniz oradan inin. Eğer, tarafımdan size bir hidayet gelir de, kim benim hidayetime uyarsa, artık onlar için hiçbir korku yoktur. Ve onlar mahzun da olacak değillerdir.
… أَجْرُهُمْ عِنْدَ رَبِّهِمْ وَلَا خَوْفٌ عَلَيْهِمْ وَلَا هُمْ يَحْزَنُونَ
HüzünlenirlerŞüphesiz ki Mü’minler, Yahudiler, Nasrani ve Sabiilerden; kim Allah’a ve ahiret gününe inanıp, salih amelde bulunursa, elbette onların Rabları katında mükafaatları vardır. Hem onlara bir korku yoktur, mahzun da olacak değildirler.
بَلَى مَنْ أَسْلَمَ وَجْهَهُ لِلَّهِ وَهُوَ مُحْسِنٌ فَلَهُ أَجْرُهُ عِنْدَ رَبِّهِ وَلَا خَوْفٌ عَلَيْهِمْ وَلَا هُمْ يَحْزَنُونَ
HüzünlenirlerHayır, kim ihsan edici olarak özünü tastamam Allah’a teslim ederse ona Rabbı katında mükafat vardır. Onlara korku yoktur, üzülmeyeceklerdir de.
الَّذِينَ يُنْفِقُونَ أَمْوَالَهُمْ فِي سَبِيلِ اللَّهِ ثُمَّ لَا يُتْبِعُونَ مَا أَنْفَقُوا مَنًّا وَلَا أَذًى لَهُمْ أَجْرُهُمْ عِنْدَ رَبِّهِمْ وَلَا خَوْفٌ عَلَيْهِمْ وَلَا هُمْ يَحْزَنُونَ
HüzünlenirlerMallarını Allah yolunda infak edip de, sonra infak ettikleri şeyin ardından başa kakmayan ve eziyet etmeyenlerin mükafaatı, Rabbları katındadır. Onlara korku yoktur. Ve mahzun da olacak değillerdir.
الَّذِينَ يُنْفِقُونَ أَمْوَالَهُمْ بِاللَّيْلِ وَالنَّهَارِ سِرًّا وَعَلَانِيَةً فَلَهُمْ أَجْرُهُمْ عِنْدَ رَبِّهِمْ وَلَا خَوْفٌ عَلَيْهِمْ وَلَا هُمْ يَحْزَنُونَ
HüzünlenirlerOnlar ki; mallarını gece ve gündüz, gizli ve açık infak ederler. İşte onların mükaafatı Rabbları katındadır. Onlar için korku da yoktur, üzülecek de değillerdir.
إِنَّ الَّذِينَ آمَنُوا وَعَمِلُوا الصَّالِحَاتِ وَأَقَامُوا الصَّلَاةَ وَآتَوُا الزَّكَاةَ لَهُمْ أَجْرُهُمْ عِنْدَ رَبِّهِمْ وَلَا خَوْفٌ عَلَيْهِمْ وَلَا هُمْ يَحْزَنُونَ
Hüzünlenirlerİman edip salih amel işleyenlerin, namaz kılıp zekat verenlerin Rabbları katında mükafaatları vardır. Onlar için korku yoktur ve üzülecek de değillerdir.
فَرِحِينَ بِمَا آتَاهُمُ اللَّهُ مِنْ فَضْلِهِ وَيَسْتَبْشِرُونَ بِالَّذِينَ لَمْ يَلْحَقُوا بِهِمْ مِنْ خَلْفِهِمْ أَلَّا خَوْفٌ عَلَيْهِمْ وَلَا هُمْ يَحْزَنُونَ
HüzünlenirlerAllah’ın keremiyle kendilerine verdiklerinden sevinerek arkalarından henüz kendilerine katılmayanlara; kendilerine korku olmadığını ve üzülmeyeceklerini, müjdelemek isterler.
إِنَّ الَّذِينَ آمَنُوا وَالَّذِينَ هَادُوا وَالصَّابِئُونَ وَالنَّصَارَى مَنْ آمَنَ بِاللَّهِ وَالْيَوْمِ الْآخِرِ وَعَمِلَ صَالِحًا فَلَا خَوْفٌ عَلَيْهِمْ وَلَا هُمْ يَحْزَنُونَ
HüzünlenirlerDoğrusu; iman edenler, yahudi olanlar, sabiiler ve hristiyanlardan Allah’a ve ahiret gününe inananlara, salih amel işleyenlere; hiç korku yoktur. Ve onlar, üzülecek de değildir.
وَمَا نُرْسِلُ الْمُرْسَلِينَ إِلَّا مُبَشِّرِينَ وَمُنْذِرِينَ فَمَنْ آمَنَ وَأَصْلَحَ فَلَا خَوْفٌ عَلَيْهِمْ وَلَا هُمْ يَحْزَنُونَ
HüzünlenirlerBiz, peygamberleri ancak müjdeci ve uyarıcı olarak göndeririz. Öyleyse her kim ki inanır ve ıslah ederse; artık onlar için korku yoktur. Ve onlar üzülecek de değillerdir.
يَابَنِي آدَمَ إِمَّا يَأْتِيَنَّكُمْ رُسُلٌ مِنْكُمْ يَقُصُّونَ عَلَيْكُمْ آيَاتِي فَمَنِ اتَّقَى وَأَصْلَحَ فَلَا خَوْفٌ عَلَيْهِمْ وَلَا هُمْ يَحْزَنُونَ
HüzünlenirlerEy ademoğulları; içinizden size ayetlerimizi anlatan peygamberler gelince, her kim ki sakınıp düzelirse; artık onlar için bir korku yoktur ve onlar üzülecek de değillerdir.
Kök analizi
Kök tanımı ve çekirdek özet
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | حزن |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Belirgin fark tespit edilmedi |
| Bağlamsal Yakın Kökler | غمم, همم, بثث, اسف, بؤس |
| Zıt Kök | فرح |
| Çekirdek Özet 1 | Sert, engebeli, pürüzlü ve yürünmesi zor zemin; nesne veya mizaçtaki kabalık ve sertlik |
| Çekirdek Özet 2 | Geçmişe veya kaçırılan imkânlara yönelik içsel daralma, keder ve direnç kırıcı ruhsal pürüzlülük |
| Çekirdek Özet 3 | İlahi irade ve kadere teslimiyetle aşılan, ameli felç etmemesi gereken geçici nefsi ağırlık |
| Kritik Hata Riski | Hüzün kavramını salt pasif bir duygu durumuna indirgeyip eylemi kilitleyen meşru bir mazeret saymak |
Biliteral analiz
| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| حز | Kesme, çentme, sert biçimde ayırma veya dokuda pürüz ve iz bırakma; حزب kökünde sertçe toplanıp sınır çekme anlamında görülür. | ن | Kesme ve pürüzlülük hareketine süreklilik, içsel derinlik ve nefsin dokusuna işleyen kalıcı ağırlık boyutu kazandırmıştır. |
Piktografik analiz
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ح | Çit, duvar | Bir alanı kuşatan, dışarıdan girişi engelleyen ve içeride sıkışma oluşturan sınır |
| ز | Kesici alet | Bir yüzeyi yaran, çentik açan, pürüz bırakan ve sürekliliği bozan keskin hareket |
| ن | Filiz, balık, süreklilik | Derine işleyen, içselleşen ve akışkan biçimde canlılığını koruyan devamlılık |
| حزن | Çitle çevrilmiş bir alanda keskin bir aletle iz açılması ve bu izin derinleşerek sürmesi | Nefsin kuşatılarak iç dünyasında pürüz, engebe ve daralma meydana gelmesi, akışkanlığın kesintiye uğraması |
Tarihsel ve erken kullanım
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Taşlık, engebeli, yürünmesi son derece meşakkatli ve ayağa batan sert arazi parçası; yürüyüşü yumuşak olmayan, hırçın ve sert huylu binek. |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Cahiliye ve erken İslam döneminde engebeli ve sert arazi anlamında روضة الحزن tamlamasıyla zikredilmiş, yumuşak vadi tabanlarının zıddı olan dağlık ve taşlık zeminleri nitelemek için kullanılmıştır. |
| Erken Arapça kullanım | Muhadram şair el-Accâc'ın şu beytinde kök keder ve gözyaşı bağlamında geçmektedir: بَكَيْتُ والمُحْتَزَن البَكِيُّ / وإنما يأْتي الصِّبا الصّبِيُّ |
Kaynak Lisān al-ʿArab, Maqāyīs al-Lugha ve Asās al-Balāgha.
Sami etimolojik katman
Arapça حزن kökü, Sami dillerinde özellikle sertlik, pürüzlülük ve zemin engebesi bildiren bir kök tabakasıyla irtibatlıdır. Doğu ve Batı Sami kollarında kökün doğrudan psikolojik bir terim olarak kullanımı sınırlı olup semantik gelişim Arapçada fiziksel zeminin sertliğinden (el-hazn) nefsin daralmasına ve pürüzleşmesine (el-hüzn) doğru seyretmiştir. İbranice ve Aramice/Süryanice katmanlarında doğrudan ses denkliği gösteren biçimler sınırlı kalmakla birlikte, dokuda sertlik ve keskinlik bildiren köklerle dolaylı anlamsal örtüşmeler mevcuttur. Arapçadaki kullanım, bedevi tecrübesindeki ayağı inciten taşlık arazinin yürüyüşü zorlaştırması olgusunu doğrudan insan ruhunun neşesini ve atılımını kesen içsel yüke metaforik olarak aktarmıştır.
Güven Güçlü
Kaynak Brown-Driver-Briggs, HALOT ve Maqāyīs al-Lugha.
Etimolojik analiz
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | حزن kökünün fizikselden soyuta geçişi | Taşlık ve sert arazi anlamındaki الحَزْن lafzından hareketle gönülde ağırlık ve sertlik oluşturan kedere الحُزْن denilmiştir. | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | Güney ve Batı Sami anlamsal paralelleri | Sertlik ve pürüzlülük bildiren köklerle temas halinde olup psikolojik derinleşme Arapçada belirginleşmiştir. | Muhtemel |
| Daha geniş dilsel ilişki | Afro-Asyatik pürüz ve sertlik matrisi | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı |
Kaynak Maqāyīs al-Lugha ve Lisān al-ʿArab.
Kardeş kökler
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| حزن | Anlamlı | Pürüzlü zemin, keder | Sertlik, engebeli arazi, gönül darlığı | Hedef kök; Kur'an'da geçer |
| حنز | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Kur’an’da geçmez; sözlüklerde mühmel sayılmıştır |
| زحن | Anlamlı | Uzaklaşmak, geri çekilmek | Bir yerden ağırlıkla geriye doğru çekilmek veya kaymak | Kur'an'da geçmez; sözlüklerde müsta'meldir |
| زنح | Anlamlı | Tıkanmak, dolup daralmak | Kap veya midenin fazlaca dolup daralması | Kur'an'da geçmez; Tahdhīb'de müsta'mel kaydedilmiştir |
| نحز | Anlamlı | Dürtmek, itmek, öksürtmek | Göğse vurmak, deveyi dürtmek, içten gelen şiddetli öksürük | Kur'an'da geçmez; sözlüklerde müsta'meldir |
| نزح | Anlamlı | Uzaklaşmak, suyu çekilmek | Kuyunun suyunun boşaltılması, bir yerden uzağa göçmek | Kur'an'da geçmez; sözlüklerde müsta'meldir |
Komşu kökler ve zıt kök
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| حزن | Merkez | Keder ve iç darlığı | Kaçırılan veya kaybedilen şeyin kalpte oluşturduğu pürüzlü ve sürekli ağırlık | Engebeli arazinin yürümeyi zorlaştırması gibi hayat enerjisini kısıtlayan içsel acı |
| غمم | Komşu | Boğulma ve örtülme | Kalbi bütünüyle örten, insanı nefessiz bırakan kuşatıcı keder | حزن pürüz ve kırıklık iken غمم üstü örten duman ve karanlık gibidir |
| همم | Komşu | Gelecek kaygısı | Henüz gerçekleşmemiş bir işin getirdiği zihinsel meşguliyet ve içsel baskı | حزن geçmişteki kayba, همم gelecekteki belirsizliğe yöneliktir |
| بثث | Komşu | Dağılan büyük keder | Kalpte tutulamayıp dışarıya taşan, yayılan ve ifşa edilen ağır dert | حزن içsel pürüz iken بثث onun taşkın hale gelerek yayılmasıdır |
| اسف | Komşu | Öfkeyle karışık keder | Kayıp karşısında duyulan derin pişmanlık, öfke ve şiddetli hayıflanma | حزن içe çekilme iken اسف içinde gazap barındıran aktif bir kederdir |
| بؤس | Komşu | Yoksunluk ve zorluk | Dış koşulların yetersizliği ve maddi sıkıntı kaynaklı darlık | حزن tamamen kalbi bir zemin kırılması iken بؤس fiili sefaletle irtibatlıdır |
| فرح | Zıt | Şımarma veya sevinç | Nefsin kabararak genişlemesi, kalbin ferahlayıp hafiflemesi | حزن kalbin engebeleşmesi iken فرح nefsani kabarma ve rahatlamadır |
Başka dillerde anlam karşılıkları
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | حزن | Gönül sertliği, keder | Kayıp ve kırıklığın kalpte oluşturduğu pürüzlü ve engelleyici yük | Kesin |
| Latince | Dolor, tristitia | Acı, elem, keder | Bedensel ve zihinsel sızıyı karşılar; zemindeki fiziki engebe çağrışımını taşımaz | Güçlü |
| İngilizce | Grief, sorrow | Derin keder, yas | Bir kayıptan doğan duygusal ezikliği verir; kökün nesnel pürüz boyutunu içermez | Güçlü |
| Almanca | Trauer, Betrübnis | Yas, gam, keder | Hissedilen ağırlığı karşılar; içsel hareketsizlik ve matem durumunu vurgular | Güçlü |
| Fransızca | Chagrin, tristesse | Üzüntü, tasa | Bireysel sızıyı ve hayal kırıklığını aktarır; Arapçadaki sert arazi kökenini yansıtmaz | Güçlü |
Kaynak Oxford Latin Dictionary ve Lane’s Lexicon.
Vücûh ve nezâir
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| تَحْزَنْ / لَا تَحْزَنْ | İlahi teselli ve eylem çağrısı | Tebliğde inkârcıların tavrı karşısında peygamberlerin teskin edilmesi (Âl-i İmrân 3:176, Nahl 16:127, Yâsîn 36:76) |
| لَا خَوْفٌ عَلَيْهِمْ وَلَا هُمْ يَحْزَنُونَ | Ahiret esenliği ve kayıptan korunma | İman edip salih amel işleyenlerin geçmişe dair hiçbir kayıp ve keder yaşamayacakları (Bakara 2:38, Bakara 2:274, Fussilet 41:30) |
| الْحَزَنَ / حَزَنًا | İnsani fıtrat ve ayrılık acısı | Yakub peygamberin oğlu için duyduğu ve gözlerini ağartan fıtri yas durumu (Yûsuf 12:84, Tevbe 9:92) |
| وَحَزَنًا | Gelecekte doğacak içsel sarsıntı | Firavun ailesinin Musa'yı almasının kendileri için doğuracağı acı akıbet (Kasas 28:8) |
Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Rıza ve kader bahsi | Kederin kadere rıza ile çelişip çelişmediği; insanın iradesi dışındaki fıtri acının ahlaki hükmü | Hüzün, isyana dönüşmediği ve kalpte pürüz oluşturup itiraz doğurmadığı sürece masum bir fıtrat hali sayılmıştır |
| Fıkıh | Yas, nifak ve cihad mükellefiyeti | Aşırı kederin mükellefiyeti düşürüp düşürmeyeceği; ölüm halinde feryat ederek yas tutmanın yasaklığı | Eylemi engelleyen veya taşkınlığa varan keder haram; kalpte kalan tabii hüzün ise muaf tutulmuştur |
| Tefsir | Peygamberlerin iç hali ve tesellisi | Peygamberlerin kavimlerinin inkârına üzülmesinin ilahi ikazla dengelenmesi | Kederin tebliğ azmini zaafa uğratmaması ve peygamberin şahsi sorumluluğunun sınırını göstermesi |
| Hadis | Ruhi arınma ve istiâze | Hz. Peygamber'in hüzünden Allah'a sığınması ve müminin kederinin günahlara kefaret olması | Hüzün felç edici bir atalet doğurursa şer, sabırla göğüslenirse arındırıcı bir imtihan olarak nitelenmiştir |
Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Kader ve teslimiyet | Ruhsal pürüzlülük | İmtihan ve nefsi tesviye | İlahi takdire teslimiyet, nefisteki pürüzleri gidererek hüznün isyana dönüşmesini önler | Güçlü |
| İlmi | Bilişsel ve zihinsel akış | Odak kaybı ve kilitlenme | Düşünceyi duraklatma | Aşırı keder zihinsel sürekliliği kesintiye uğratarak hakikatin idrakini perdeler | Güçlü |
| Siyasi | Toplumsal moral ve liderlik | Moral çöküntü | Direnç kırılması | Topluma yayılan hüzün mücadele azmini zayıflatır; lider kitleyi ümitle yeniden harekete geçirir | Güçlü |
| İktisadi | Üretim ve risk yönetimi | Kayıp korkusuyla atalet | Teşebbüs gücünü felç etme | Sermaye veya imkân kaybının doğurduğu keder, yeni iktisadi girişimleri engelleyen bir durağanlık yaratır | Muhtemel |
Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Yüzey sürtünmesi ve enerji kaybı | Fizikte pürüzlü bir yüzeyin hareket enerjisini emerek kinetik akışı yavaşlatması gibi, ruhsal pürüz de psikolojik enerjiyi emer | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Depresif disfonksiyon ve anomi | Psikoloji ve sosyolojide bireyin geçmiş kayıplara kilitlenerek işlevselliğini yitirmesi ve eylemsizliğe sürüklenmesi | Güçlü |
Yanlış daraltma ve kritik hata riski
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Hüznü yalnızca duygusal bir kırıklık veya romantik bir melankoli olarak algılamak; kökün zemindeki fiziki sertlik ve engelleyici pürüz boyutunu unutmak |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Kur'an'da hüzün, müminin geçmişe veya kaçırılan fırsatlara takılarak şimdiki anın görevlerini ve geleceğe dönük amelini aksatmaması gereken bir direnç testidir |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Kederi meşru bir durağanlık gerekçesi sayarak cihad, tebliğ ve salih amel süreçlerinden geri çekilmeyi haklı görmek |
Kur'an'ı anlama odaklı sonuç
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an'ın insan psikolojisini nasıl ele aldığını, fıtri keder ile inanç temelli dirayeti nasıl dengelediğini ve vahyin teselli edici gücünü gösterir. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Müminlerin cennetteki nihai esenliğini müjdeleyen ayetlerde, peygamberlerin tebliğ esnasındaki yalnızlık ve kederlerini gideren hitaplarda ve Uhud gibi yenilgi anlarını onaran pasajlarda belirleyicidir. |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Müminin hiçbir zaman üzülmeyeceği yanılgısını düzeltir; hüzün fıtridir ancak ona teslim olmak ve ameli durdurmak yasaklanmıştır. |
Nihai sentez ve LaTeX modeli
- Somut anlamYürünmesi ve üzerinde hareket edilmesi güç, taşlık, engebeli ve pürüzlü arazi; canlı veya eşyadaki sertlik ve kabalık.
- Soyut anlamGeçmişteki kayıp, yenilgi veya kaçırılan imkânlar sebebiyle gönülde oluşan pürüz, direnç kaybı, içsel daralma ve eylemi yavaşlatan keder.
- Sistematik karşılıkNefsin akışını kesen pürüzlü zemin direncinin ilahi vaat, kader inancı ve aktif amel ile aşılarak ruhsal düzlüğe ve güven ortamına ulaştırılması.
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklamasıModelde gönülde biriken toplam hüznü temsil eder. kalbin zeminindeki pürüzlülük ve sürtünme katsayısını, ise beklenen durum ile gerçekleşen durum arasındaki kayıp ve sapma miktarını gösterir. Zaman içindeki bu kayıplar pürüzlü nefis zemininde sürtünmeye uğrayarak içsel direnci ve keder birikimini meydana getirir.