رحم
ر - ح - م
KÖK- 339 geçiş
- 313 ayet
- 63 sîga
- 13 sözlük
Rahim, bebeğin doğana kadar geliştiği yerdir.devamı ›
Notlarım
Sözlükler(13)
★ Akevler SözlüğüTürkçe
Rahim, bebeğin doğana kadar geliştiği yerdir.
Kitâbu'l-'Ayn
Halîl b. Ahmed · 8. yyTR6.602 harfباب الحاء والراء والميم معهما
ح ر م، ح م ر، م ح ر، م ر ح، ر ح م، ر م ح كلهن مستعملات
حرم:
الحَرَمُ: حَرَمُ مَكّةَ وما أحاط بها إلى قريبٍ من المَواقيت التي يُحْرِمُون منها، مَفصول بين الحِلِّ والحَرَم بمِنىً.
والمُحَرَّم في شعر الأعشى هو الحَرَم حيث يقول:
بأجْيادَ غربيَّ الصَّفا والمُحَرَّمِ
وقال النبيُّ- صلى الله عليه وعلى آله وسلم-: مَكَّةُ حَرَمُ إبراهيم، والمدينةُ حَرَمي.
والمُحَرَّم هو
es-Sıhâh
Cevherî · 10. yyTR942 harfالرَحْمَةُ: الرِقَّةُ والتعطُّفُ. والمرحمةُ مثلهُ. وقد رَحِمْتُهُ وترَحَّمْتُ عليه. وتراحَمَ القوم: رَحِمَ بعضُهم بعضاً. والرَحَموتُ من الرَحْمَةِ، يقال: رَهَبوتٌ خيرٌ من رَحَموتٍ، أي لأنْ تَرْهَبَ خيرٌ ن أن تُرْحَمَ. ورجلٌ مَرْحومٌ ومُرَحَّمٌ، شدّد للمبالغة. والرَحِمُ: رَحِمُ الأنثى، وهي مؤنَّثة. والرَحِمُ أيضاً: القَرابَةُ. والرِحْمُ بالكسر مثله. قال الأعشى:
أَمَّا لِطالِبِ نعمةٍ
Tehzîbu'l-Luğa
Ezherî · 10. yyTR yok26.476 harfباب الحاء والراء مع الميم
حرم ، حمر ، رحم ، رمح ، مرح ، محر : مستعملة .
حرم : قال شَمِر قال يحيى بنُ ميسرةَ الكلابيُّ : الحُرْمَةُ : المَهَابةُ . قال : وإذا كان للإنسان رَحِمٌ وكنَّ نستحي منه قلنا : له حُرْمَةٌ . قال : وللمسلم على المسلم حُرْمَةٌ ومهابَةٌ .
وقال أبو زيد : يقال : هو حُرْمَتُك ، وهما حُرْمَتُك ، وهم حُرْمَتُك ، وهي حُرْمَتُك ، وهُنَّ حُرْمَتُك ؛ وهم ذوو رَحِمه وجارُه ومن يَنْصرُه
Mekâyîsü'l-Luğa
İbn Fâris · 11. yyTR4.823 harf(باب الراء والحاء وما يثلثهما)
(رحض) الراء والحاء والضاد أصلٌ يدلُّ على غَسْل الشيء. يقال رحَضْتُ الثَّوبَ، إذا غسَلْتَه. قال:
مَهَامِهُ أَشْباهٌ كأنَّ سَرابَها *** مُلاءٌ بأيدي الغاسِلات رحيضُ([1]) ويقال للمغْتَسَل([2]) المِرحاض. فأما عَرَقُ الحمَّى فإِنَّه يسمّى الرُّحَضاء؛ وهو ذاك القياس، كأنّها رحضَتِ الجسمَ، أي غَسَلْتَه.
(رحق) الراء والحاء والقاف كلمةٌ واحدة. وهي الرَّحيق: اسمٌ من
Müfredât
Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR1.786 harf- الرحم: رحم المرأة، وامرأة رحوم تشتكي رحمها. ومنه استعير الرحم للقرابة؛ لكونهم خارجين من رحم واحدة، يقال: رحم ورحم قال تعالى: ﴿وأقرب رحما﴾ [الكهف/81]، والرحمة رقة تقتضي الإحسان إلى المرحوم، وقد تستعمل تارة في الرقة المجردة، وتارة في الإحسان المجرد عن الرقة، نحو: رحم الله فلانا. وإذا وصف به الباري فليس يراد به إلا الإحسان المجرد دون الرقة، وعلى هذا روي أن الرحمة من الله إنعام وإفضال، ومن الآدميين
Esâsü'l-Belâğa
Zemahşerî · 12. yyTR689 harfر ح م
رحِمتُه رحمة ومَرحمة ورُحْمًا. وما أقرب رُحمَ فلان إذا كان ذا مرحمة. ومنزلي في أمّ رُحْم وهي مكة. و"رهبوتٌ خير من رحموتٍ". وهو مرحوم ومرحَّم للمبالغة. وترحّمتُ عليه واسترحمته: استعطفته، وتراحموا: تعاطفوا، والمؤمنون متراحمون.ووقعت النّطفة في الرَّحْمِ " هـو الـذي يصوركـم فـي الأرحـام " وهـي منبـت الولـد ووعـاؤه فـي البطـن.
ورحمـت المـرأة رحامة ورحمت رحماً ورحمت رحماً إذا اشتكت رحمها
Lisânü'l-Arab
İbn Manzûr · 13. yyTR9.564 harfالرَّحْمة: الرِّقَّةُ والتَّعَطُّفُ، والمرْحَمَةُ مثله، وقد رَحِمْتُهُ وتَرَحَّمْتُ عليه. وتَراحَمَ القومُ: رَحِمَ بعضهم بعضاً. والرَّحْمَةُ: المغفرة؛ وقوله تعالى في وصف القرآن: هُدىً ورَحْمةً لقوم يؤمنون؛ أَي فَصَّلْناه هادياً
وذا رَحْمَةٍ؛ وقوله تعالى: ورَحْمةٌ للذين آمنوا منكم؛ أَي هو رَحْمةٌ لأَنه كان سبب إِيمانهم، رَحِمَهُ رُحْماً ورُحُماً ورَحْمةً ورَحَمَةً؛ حكى الأَخيرة سيبويه، ومَرحَمَةً.
Kâmûsü'l-Muhît
Fîrûzâbâdî · 15. yyTR844 harf* ر ح م * * الرَّحْمَةُ * الرقة والتعطف و * المَرْحَمَةُ * مثله وقد * رَحِمَهُ * بالكسر * رَحْمَةً * و * مَرْحَمَةً * أيضا و * تَرَحَّمَ * عليه و * تَرَاحَمَ * القوم * رَحِمَ * بعضهم بعضا و * الرَّحَمُوتُ * من الرحمة يقال رهبوت خير من رحموت أي لأن تُرهَب خير من أن تُرحَم و * الرَّحِمُ * القرابة والرحم أيضا بوزن الجسم مثله و * الرَّحْمنُ الرَّحِيمُ * اسمان مشتقان من الرحمة ونظيرهما نديم وندمان
Tâcü'l-Arûs
Zebîdî · 18. yyTR15.057 harf| | ( الرَّحْمَة ) بالفَتْح ، ( ويُحَرَّك ) ، | حكاه سيبويه : ( الرِّقَة ) . قال | الرَاغِب : الرَّحْمة : رِقَّة تَقْتَضِي | الإحسان إلى المَرْحُوم ، وقد | يُسْتَعْمَل تارَةً في الرِّقَّة المُجرَّدة | وتَارةً في الإحسان المُجَرَّد وتارة في الإحسان المُجَرَّد عن الرِّقَّة ، | نحو : رَحِم الله فُلانًا . وإذا وُصِف | به البَاري فَلَيْسَ يُرَاد به إلا الإحسان | المُجَرَّد دُون الرِّقَّةَ ، وعلى هذا
Lane's Lexicon
Edward W. Lane · 19. yyTR17.029 harfرَحِمَهُ
1 رَحِمَهُ ذ , (S, Msb, K, &c.,) aor. رَحَمَ , (K,) inf. n. رَحْمَةٌ and رُحْمٌ [and رَحَمَةٌ and رُحُمٌ] and مَرْحَمَةٌ, (S, * Msb, K, *) [He had mercy, or pity, or compassion, on him; or he treated him, or regarded him, with mercy or pity or compassion; i. e.] he was, or became, tender [or tender-hearted] towards him; and inclined to favour him [and to benefit him]: (S, Msb, K: [see
رَحِمَهُ 1 رَحِمَهُ ذ , (S, Msb, K, &c.,) aor. رَحَمَ , (K,) inf. n. رَحْمَةٌ and رُحْمٌ [and رَحَمَةٌ and رُحُمٌ] and مَرْحَمَةٌ, (S, * Msb, K, *) [He had mercy, or pity, or compassion, on him; or he treated him, or regarded him, with mercy or pity or compassion; i. e.] he was, or became, tender [or tender-hearted] towards him; and inclined to favour him [and to benefit him]: (S, Msb, K: [see also رَخِمَهُ and رَخَمَهُ:]) and he pardoned him, or forgave him: (K:) said of a man: (S, Msb, K:) and also of God [in the former sense, but tropically, or anthropopathically: or as meaning He favoured him, or benefited him; or pardoned, or forgave, him: see explanations of رَحْمَةٌ below]: (Msb, K:) and عَلَيْهِ ↓ ترحّم signifies the same, (MA, [and the same seems to be indicated in the S,]) said of a man: (S:) [and so does ↓ ترحّمهُ, (occurring in the S and K in art. رعى, &c.,) accord. to Ibn-Maaroof, for he says that] تَرَحُّمٌ signifies the regarding [another] with mercy or pity or compassion; or pardoning [him], or forgiving [him]: and also the being merciful or pitiful or compassionate or favourably inclined [عَلَى غَيْرِهِ to another]. (KL: but respecting this latter verb, see 2.) -A2- رَحُمَتْ, and رَحِمَتْ, (S, K,) and رُحِمَتْ, (K,) inf. n. رَحَامَةٌ, (S, K,) which is of the first, (S, TA,) and رَحَمٌ, (S, K,) which is of the second, (S, TA,) and رَحْمٌ, (K,) which is of the third, (TA,) She had a complaint of her womb after bringing forth, (S, K,) and died in consequence thereof: (K:) said of a camel, (S, TA,) and of a ewe or goat, and of a woman, and of any animal having a womb: (TA:) or she had a disease in her womb, in consequence of which she did not receive impregnation: or she brought forth without letting fall her secundine: (K, TA:) or, accord. to Lh, the bringing forth without letting fall her secundine, by a sheep or goat, is termed ↓ رُحَامٌ. (TA.) ― -b2- رَحِمَ, aor. رَحَمَ , inf. n. رَحَمٌ, is also said of a water-skin, meaning It was left, or neglected, by its owners, after its being seasoned with rob, [for غيته, in the phrase بعد غيته, an evident mistranscription, I read, conjecturally, تَمْتِينِهِ, as the only word at all resembling غيته, that I can call to mind, having an apposite signification,] and they did not anoint it, or grease it, so that it became spoilt, or in a bad state, and did not retain the water: the epithet applied to it in this case is ↓ رَحِمٌ. (TA.) ― -b3- And رَحَامَةٌ is also an inf. n. [of which the verb, if it have one, is app. رَحُمَ,] signifying The being connected by relationship. (TA.)
رحّم عَلَيْهِ 2 رحّم عَلَيْهِ ذ , inf. n. تَرْحِيمٌ; and ↓ ترحّم; but the former is the more chaste; He said to him, رَحِمَكَ اللّٰهُ [May God have mercy on thee; &c.]. (K.)
٥ 5 ترحّم عَلَيْهِ ذ and ترحّمهُ : for both see 1; and for the former see also 2. [Accord. to different authorities, it appears that both may be rendered He had mercy, or pity, or compassion, on him; or he pitied, or compassionated, him: (see 1:) or he pitied him, or compassionated him, much: (see what follows:) and the former, he said to him, May God have mercy on thee; &c.; (see 2;) or he expressed a wish that God would have mercy on him; or he expressed pity, or compassion, for him: and also he affected, or constrained himself to have or to show, pity, or compassion.] Though تَرَحَّمْتُ عَلَيْهِ is mentioned by J, and not رَحَّمّهُ, some say that the former is incorrect: and it is said that تَرَحُّمٌ implies self-constraint, and therefore is not to be attributed to God: but some repudiate this assertion, because it occurs in correct traditions, and because تَفَعُّلٌ is not restricted to the denoting peculiarly self-constraint, but has other properties, as in the instances of تَوَحُّدٌ and تَكَبُّرٌ, denoting intensiveness and muchness. (TA.)
تراحموا 6 تراحموا ذ signifies رَحِمَ بَعْضُهُمْ بَعْضًا [They had mercy, or pity, or compassion, one on another; &c.]. (S, TA.)
استرحمهُ 10 استرحمهُ ذ He asked, or demanded, of him الرَّحْمَة [i. e. mercy, or pity, or compassion; &c.]. (TA.)
رَحْمٌ رَحْمٌ ذ : see its syn. رَحِمٌ, in two places.
رُحْمٌ رُحْمٌ ذ : see its syn. رَحْمَةٌ. ― -b2- [Hence,] أُمُّ رُحْمٍ one of the names of Mekkeh; (S, K; *) as also أُمُّ الرُّحْمِ; (K;) meaning the source of الرَّحْمَة [or mercy, &c.]. (TA.) [See also زُحْمٌ.]
رِحْمٌ رِحْمٌ ذ : see its syn. رَحِمٌ, in two places.
رَحَمٌ رَحَمٌ ذ The coming forth of the womb, in consequence of a disease. (IAar, TA.) [See also رَحِمَتْ and رَحِمَ, of each of which it is an inf. n.]
رَحِمٌ رَحِمٌ ذ The womb, i. e. the place of origin, (Mgh, Msb, K,) and the receptacle, (Mgh, K,) of the young, (Mgh, Msb, K,) in the belly; (Mgh;) as also ↓ رِحْمٌ, (Msb, K,) a contraction of the former, and ↓ رَحْمٌ, which is of the dial. of Benoo-Kilلb: (Msb:) in this sense, (Msb,) which is the primary signification, (Mgh,) [i. e.] as meaning the رَحِم of the female, (S,) it is fem.; (S, Msb;) or, as some say, masc.; (Msb;) but IB cites a verse in which رِحْم is fem.: (TA:) pl. أَرْحَامٌ. (MA.) ― -b2- Hence, (Mgh, Msb,) as also ↓ رِحْمٌ (S, Msb, K) and ↓ رَحْمٌ, (Msb,) (tropical:) Relationship; i. e. nearness of kin; syn. قَرَابَةٌ: (S, Mgh, Msb, K:) [by some restricted to relationship by the female side; as will be shown below:] and connexion by birth: (Mgh, Msb:) or relationship connecting with a father or an ancestor: or near relationship: so in the T: (TA:) or a connexion, or tie, of relationship: (A, TA:) or the ties of relationship: (M, K, TA:) accord. to the K, الرَّحِمُ signifies القَرَابَةُ or أَصْلُهَا and أَسْبَابُهَا: but in the M it is said, الرَّحِمُ أَسْبَابُ القَرَابَةِ وَأَصْلُهَا الرَّحِمُ الَّتِى هِىَ مَنْبِتُ الوَلَدِ; in which وَأَصْلُهَا forms no part of the explanation of الرحم, as the author of the K asserts it to do: (TA:) as meaning relationship, رحم is in most instances masc.: (Msb:) pl. as above. (K.) It is said in a holy tradition (حَدِيث قُدْسِىّ [i. e. an inspired or a revealed tradition]) that God said, when He created الرَّحِم [meaning “ relationship, ” &c.], أَنَا الَّحْمٰنُ وَأَنْتَ الرَّحِمُ شَقَقْتُ اسْمَكَ مِنِ اسْمِى فَمَنْ وَصَلَكَ وَصَلْتُهُ وَمَنْ قَطَعَكَ قَطَعْتُهُ (assumed tropical:) [I am الرحمٰن and thou art الرحم: I have derived thy name from my name: therefore whoso maketh thee close, I will make him close; and who severeth thee, I will sever him]. (TA.) [وَصَلَ رَحِمَهُ means (assumed tropical:) He made close his tie, or ties, of relationship, by kind behaviour to his kindred: and قَطَعَ رَحِمَهُ, He severed his tie, or ties, of relationship, by unkind behaviour to his kindred: see art. وصل: and see also بَلَّ رَحِمَهُ, in the first paragraph of art. بل; and a verse there cited.] ― -b3- ذُو الرَّحِمِ means (assumed tropical:) [The possessor of relationship, &c.; i. e.] the contr. of الأَجْنَبِىُّ: (Mgh, Msb:) the pl. ذَوُو الأَرْحَامِ, [or, as in the Kur viii. last verse, and xxxiii. 6, أُولُو الأَرْحَامِ,] in the classical language, means any relations: and in law, any relations that have no portion [of the inheritances termed فَرَائِض] and are not [such heirs as are designated by the appellation] عَصَبَة [q. v.]; (KT, TA in art. ذو;) [i. e.,] with respect to the فَرَائِض, it means the relations by the women's side. (IAth, TA in the present art.) ذُو رَحِمٍ مَحْرَمٍ and [some say] مُحَرَّمٍ [and ذُو رَحِمٍ مَحْرَمٌ also (see art. حرم)] mean (assumed tropical:) A relation whom it is unlawful to marry, [whether male or female, the latter being included with the former, but the female, when particularly meant, is termed ذَاتُ رَحِمٍ مَحْرَمٍ &c.,] such as the mother and the daughter and the sister and the paternal aunt and the maternal aunt [and the male relations of such degrees]: and most of the learned, of the Companions and of the generation following these, and Aboo-Haneefeh and his companions, and Ahmad [Ibn-Hambal], hold that when one possesses a person that is termed ذُو رَحِمٍ مَحْرَمٍ, this person becomes emancipated, whether male or female; but Esh-Shلfi'ee and others of the Imلms and of the Companions and of the generation following these hold that the children and the fathers and the mothers become emancipated, and not any others than these. (IAth, TA.) ― -b4- [حَاسَّةُ رَحِمٍ means (assumed tropical:) A feeling of relationship or consanguinity, or sympathy of blood; and in like manner, elliptically, رَحِمٌ alone. You say, أَطَّتْ لَهُ مِنِّى حَاسَّةُ رَحِمٍ; expl. in art. حس: and أَطَّتْ لَهُ رَحِمِى; and أَطَّتْ بِكَ الرَّحِمُ; expl. in art. اط. ― -b5- رَحِمٌ is also often used for فَرْجٌ or حَيَآءٌ, meaning (assumed tropical:) The vulva: see, for exs., شُفْرٌ, and 1 in art. ظآر, and 8 in art. حوص.] -A2- As an epithet, with ة, applied to a she-camel: see رَحُومٌ. ― -b2- And as an epithet without ة, applied to a water-skin: see 1, last sentence but one.
رُحُمٌ رُحُمٌ ذ : see the next paragraph. -A2- It is also pl. of رَحُومٌ. (TA.)
رَحْمَةٌ رَحْمَةٌ ذ (S, Msb, K) and ↓ رَحَمَةٌ (Sb, K) and ↓ رُحْمٌ (S, Msb, K) and ↓ رُحُمٌ, (S, K,) thus in a verse of Zuheyr, (S, TA,) and thus in the Kur xviii. 80 accord. to the reading of Aboo-'Amr Ibn-El-'Alà, (TA,) and ↓ مَرْحَمَةٌ, (S, Msb, K,) of which last مَرَاحِمُ is pl., (TA,) [all inf. ns.; when used as simple substs. signifying Mercy, pity, or compassion; i. e.] tenderness (S, Msb, K, and Bd on the بَسْمَلَة) of heart; (Bd ibid.;) and inclination to favour, (S, Msb, K,) or inclination requiring the exercise of favour and beneficence: (Bd ubi suprà:) and pardon, or forgiveness: (K:) accord. to Er-Rلghib, رَحْمَةٌ signifies tenderness requiring the exercise of beneficence towards the object thereof: and it is used sometimes as meaning tenderness divested of any other attribute: and sometimes as meaning beneficence divested of tenderness; as when it is used as an attribute of the Creator: when used as an attribute of men, it means tenderness, and inclination to favour [without necessarily implying beneficence]: accord. to El-Kلshلnee, it is of two kinds; namely, gratuitous, and obligatory: the former is that which pours forth favours, or benefits, antecedently to works; and this is the رحمة that embraces everything: the obligatory is that which is promised to the pious and the doers of good, in the Kur vii. 155 and vii. 54: but this, he says, is included in the gratuitous, because the promise to bestow it for works is purely gratuitous: accord. to the explanation of the Imلm Aboo-Is-hلk Ahmad Ibn-Mohammad-Ibn-Ibrلheem Eth-Thaalebee, it is God's desire to do good to the deserving thereof; so that it is an essential attribute: or the abstaining from punishing him who deserves punishment, and doing good to him who does not deserve [this]; so that it is an attribute of operation. (TA.) The saying in the Kur [xxi. 75] وَأَدْخَلْنَاهُ فِى رَحْمَتِنَا (tropical:) [And we caused him to enter into our mercy] is tropical: so says IJ. (TA.) ― -b2- وَاللّٰهُ يَخْتَصُّ بِرَحْمَتِهِ مَنْ يَشَآءُ, in the Kur [ii. 99 and iii. 67], means (assumed tropical:) [And God distinguishes] with his gift of prophecy [whom He will], or his prophetic office or commission. (K, * TA.) ― -b3- رَحْمَةٌ also means (assumed tropical:) Sustenance, or the means of subsistence: this is said to be its meaning as used in the Kur xli. 50. (TA.) ― -b4- And (assumed tropical:) Rain: (TA:) so in the Kur vii. 55. (Bd, Jel.) ― -b5- And (assumed tropical:) Plenty; or abundance of herbage, and of the goods, conveniences, or comforts, of life: so in the Kur x. 22 and xxx. 35. (TA.)
رَحَمَةٌ رَحَمَةٌ ذ : see the next preceding paragraph.
رُحْمَى رُحْمَى ذ [The saying رَحِمَكَ اللّٰهُ May God have mercy on thee; &c.;] a subst. from رَحَّمَ عَلَيْهِ [like بُقْيَا from أَبْقَى عَلَيْهِ]. (K.)
رَحْمَآءُ رَحْمَآءُ ذ : see رَحُومٌ.
الرَّحْمٰنُ الرَّحْمٰنُ ذ [thus generally written when it has the article ال prefixed to it, but in other cases رَحْمَانُ, imperfectly decl.,] and ↓ الرَّحِيمُ are names [or epithets] applied to God: (TA:) [the former, considered as belonging to a large class of words expressive of passion or sensation, such as غَضْبَانُ and عَطْشَانُ &c., but, being applied to God, as being used tropically, or anthropopathically, may be rendered The Compassionate: ↓ the latter, considered as expressive of a constant attribute with somewhat of intensiveness, agreeably with analogy, may be rendered the Merciful: but they are variously explained: it is said that] they are both names [or epithets] formed to denote intensiveness of signification, from رَحِمَ; like الغَضْبَانُ from غَضِبَ, and العَلِيمُ from عَلِمَ; and الرَّحْمَةُ, in the proper language, is “ tenderness of heart, ” and “ inclination requiring the exercise of favour and beneficence; ” but the names of God are only to be taken [or understood] with regard to the ultimate imports, which are actions, exclusively of the primary imports, which may be passions: and the former is more intensive in signification than the latter; the former including in its objects the believer and the unbeliever, and ↓ the latter having for its peculiar object the believer: (Bd on the بَسْمَلَة:) accord. to J, (TA,) they are two names [or epithets] derived from الرَّحْمَةُ, and are like نَدْمَانُ and نَدِيمٌ, and are syn.; the repetition being allowable when the [mode of] derivation is different, for the purpose of corroboration: (S, TA:) or the repetition is because the former is Hebrew, [originally 165,] and ↓ the latter is Arabic: (I'Ab, TA:) but the former is applicable to God only; though Museylimeh the Liar was called رَحْمَانُ اليَمَامَةِ; (S, TA;) and it is said to mean the Possessor of the utmost degree of الرَّحْمَة; and accord. to Zj, is a name of God mentioned in the most ancient books: (TA:) whereas ↓ the latter is syn. with ↓ الرَّاحِمُ: (S, TA:) or [rather] ↓ رَاحِمٌ is the act. part. n. [signifying having mercy, &c.], and ↓ رَحِيمٌ has an intensive signification [i. e. having much mercy, &c.]: (Msb:) the latter is applied also to a man; and so is ↓ رَحُومٌ, in the same sense, and likewise to a woman: (TA:) the pl. of ↓ رَحِيمٌ is رُحَمَآءُ; (Msb, TA;) occurring in the trad., اـِنَّمَا يَرْحَمُ اللّٰهُ مِنْ عِبَادِهِ الرُّحَمَآءَ, or الرُّحَمَآءُ, as related by different persons; [i. e. God has mercy on the merciful only of his servants, or verily those on whom God has mercy, of his servants, are the merciful;] الرحماء being in the accus. case as the objective complement of يرحم, and in the nom. case as the enunciative of ما in the sense of الَّذِى. (Msb.)
رَحَمُوتٌ رَحَمُوتٌ ذ is from رَحْمَةٌ, [with which it is syn.,] (S, TA,) but it is used only coupled with its like in form: (K, TA:) one says, رَهَبُوتٌ خَيْرٌ لَكَ مِنْ رَحَمُوتٍ [Fear is better for thee than pity, or compassion], meaning thy being feared is better than thy being pitied, or compassionated: (S, K: but in the former, without لك:) or, accord. to Mbr, ↓ رَهَبُوتَى خَيْرٌ مِنْ رَحَمُوتَى. (Meyd. [See art. رهب.])
رَحَمُوتَى رَحَمُوتَى ذ : see what next precedes.
رُحَامٌ رُحَامٌ ذ : see 1, last sentence but two.
رَحُومٌ رَحُومٌ ذ (Lh, S, K) and ↓ رَحْمَآءُ, (K,) applied to a she-camel, (Lh, S, TA,) and to a ewe or she-goat, and to a woman, (TA,) [and app. to any animal having a womb, (see رَحُمَتْ)] Having a complaint of her womb (Lh, S, M, K) after bringing forth, (Lh, S, K,) and dying in consequence thereof; (K;) and ↓ رَحِمَةٌ, applied to a she-camel, signifies the same: the pl. of رَحُومٌ is رُحُمٌ, with two dammehs. (TA.) ― -b2- For the first, see also الرَّحْمٰنُ, near the end of the paragraph.
رَحِيمُ رَحِيمُ ذ : see الرَّحْمٰنُ, in seven places. ― -b2- Sometimes it is syn. with ↓ مَرْحُومٌ [i. e. Treated, or regarded, with mercy or pity or compassion; &c.: see 1, first sentence]: 'Amelles Ibn-'Akeel says, (using it in this sense, Ham p. 628,) فَأَمَّا اـِذَا عَضَّتْ بِكَ الحَرْبُ عَضَّةً فَاـِنَّكَ مَعْطُوفٌ عَلَيْكَ رَحِيمُ (S, and Ham,) i. e. [But at all events,] when war becomes [once] severe to thee, and thine enemy has almost overcome thee, [verily thou art regarded with favour,] treated with mercy, and defended, by us. (Ham.)
رَاحِمٌ رَاحِمٌ ذ : see الرَّحْمٰنُ, in two places, in the latter half of the paragraph. ― -b2- Also, applied to a ewe, and to a she-goat, Having the womb swollen. (Lh, K.)
أَرْحَمُ أَرْحَمُ ذ [More, and most, merciful, &c.]. God is أَرْحَمُ الرَّاحِمينَ [The Most Merciful of those that have mercy]. (TA.)
مَرْحَمَةٌ مَرْحَمَةٌ ذ : see رَحْمَةٌ.
مُرَحَّمٌ مُرَحَّمٌ ذ [Treated, or regarded, with much mercy or pity or compassion; &c.]: it is with teshdeed to denote intensiveness of the signification. (S, TA.) ― -b2- [See also 2, of which it is the pass. part. n.]
مَرْحُومٌ مَرْحُومٌ ذ : see رَحِيمٌ. ― -b2- المَرْحُومَةُ is a name of El-Medeeneh. (K.) ― -b3- [And المَرْحُومُ, which may be rendered The object of God's mercy, is commonly used in the present day as an epithet applied to the person, whoever he be, that has died in what is believed to be the true faith; as though meaning merely the deceased.]
Salmone
H. Anthony Salmone · 19. yyTR1.100 harfرَحِمَ
رَحِمَ A ( n. ac. رَحْمَة 1t , رُحْم 3 , رُحُم 10 , مَرْحَمَة 17t ),
a. Pitied, had pity, compassion, mercy on.
رَحِمَ
رَحِمَ A ( n. ac. رَحَم 4 , رَحَمَة 4t ) رَحُمَ U ( n. ac. رَحَاْمَة 22t )
a. Died after having brought forth ( female ).
رَحَّمَ
رَحَّمَ II , تَرَحَّمَ V
a. [ 'Ala ], Pitied &c.
تَرَاْحَمَ
تَرَاْحَمَ VI ,
a. Showed one another pity, compassion.
اِسْتَرْحَمَ
Kitâbullâh
Kur'an kullanımından türetilmişTR71.748 harfرحم
رَحِمَ - يَرْحَمُ - رُحْم - رُحْماً - رَاحِم - رَاحِمِيْن - أرْحَم - رَحِيْم - رُحَمَاء - رَحْمَان - رَحْمَة - مَرْحَمَة - رَحِم - أَرْحَام
رَحِمَ - يَرْحَمُ + كائن + كائناً: يرق ويعطف عليه فيعينه بما ينفعه وبما يذهب الضر عنه: يتعرف على وضع كائن آخر فيظهر له فيه الضرر والأذى وعدم الرضى، فيعمل عملاً تجاهه ليرفع عنه هذا الضرر والأذى، رغم
Sîgalar(63)
- رَحِيمٌMerhametli(فَعِيلٌ)×59
- الرَّحِيمُMerhametli(الْفَعِيلُ)×28
- رَحْمَةًRahmet(فَعْلَةً)×22
- الرَّحْمَنُRahman(الْفَعْلَانُ)×21
- الرَّحْمَنِRahman(الْفَعْلَانِ)×21
- رَحِيمًاMerhametli(فَعِيلًا)×20
- رَحْمَتِهِOnun rahmeti(فَعْلَتِهِ)×13
- وَرَحْمَةًVe rahmet(وَفَعْلَةً)×13
- وَرَحْمَةٌVe rahmet(وَفَعْلَةٌ)×11
- لِلرَّحْمَنِRahmana+2 anlam(لِلْفَعْلَانِ)×9
Mücavir kökler255 mücavir (627 toplam)
- غفر
91 ortak ayet · Ğafere, Hefere kelimesi ile akrabadır
- توب
29 ortak ayet · Eveye yuva demektir
- ربب
91 ortak ayet · Ribve, tümsek demektir
- رأف
10 ortak ayet · Riyf : Sulak, suya yakın, bol verimli, bitkili yer demektir
- فضل
20 ortak ayet · Fadl Deriden yapılan gömlektir
- عزز
20 ortak ayet · Yağmur suyu ile doymuş topraktır
- ضرر
14 ortak ayet · “Darir” zor, bulanık gören kişi demektir
- أله
130 ortak ayet · Lah bir şeyi kapatmak için üstüne örtülen örtü demektir
- خنزر
4 ortak ayet · Domuz
- هلل
4 ortak ayet · Boğazlandı
- هجر
8 ortak ayet · Hecire (he), Terkedilmiş harabe yer demektir
- بغي
15 ortak ayet · Buğa boğa demektir
Geçtiği ayetler(313)
Bu kök 313 ayette geçiyor; sure şeridinden daraltın.
… كَانَ اللَّهُ لِيُضِيعَ إِيمَانَكُمْ إِنَّ اللَّهَ بِالنَّاسِ لَرَءُوفٌ رَحِيمٌ
MerhametliBöylece sizi vasat bir ümmet kıldık ki, insanların üzerine şahidler olasınız. Peygamber de sizin üzerinize şahid olsun. Ve senin üzerinde bulunduğun kıbleyi, peygambere uyanları, ayağının iki ökçesi üzerinde geri döneceklerden ayırdetmek için kıble yaptık. Gerçi bu, büyük bir şeydir. Ama Allah’ın doğru yola ilettiği kimseler için değil. Allah, elbette imanınızı zayi edecek değildir. Şüphesiz ki Allah, insanlara Rauf ve Rahim’dir.
إِنَّمَا حَرَّمَ عَلَيْكُمُ الْمَيْتَةَ وَالدَّمَ وَلَحْمَ الْخِنْزِيرِ وَمَا أُهِلَّ بِهِ لِغَيْرِ اللَّهِ فَمَنِ اضْطُرَّ غَيْرَ بَاغٍ وَلَا عَادٍ فَلَا إِثْمَ عَلَيْهِ إِنَّ اللَّهَ غَفُورٌ رَحِيمٌ
MerhametliO, size; ölüyü, kanı, domuz etini, Allah’tan başkası için kesileni haram kılmıştır. Ancak kim mecbur kalırsa saldırmamak ve sınırı aşmamak şartıyla günah yoktur. Muhakkak ki Allah, Gafur’dur, Rahim’dir.
فَمَنْ خَافَ مِنْ مُوصٍ جَنَفًا أَوْ إِثْمًا فَأَصْلَحَ بَيْنَهُمْ فَلَا إِثْمَ عَلَيْهِ إِنَّ اللَّهَ غَفُورٌ رَحِيمٌ
MerhametliBununla birlikte, kim vasiyet edenin haksızlığa meylinden, günaha girmesinden korkup aralarını bulursa; ona da bir günah yoktur. Şüphesiz ki Allah, Gafur’dur. Rahim’dir.
فَإِنِ انْتَهَوْا فَإِنَّ اللَّهَ غَفُورٌ رَحِيمٌ
MerhametliEğer onlar vazgeçerlerse; şüphesiz ki Allah, Gafur’dur, Rahim’dir.
ثُمَّ أَفِيضُوا مِنْ حَيْثُ أَفَاضَ النَّاسُ وَاسْتَغْفِرُوا اللَّهَ إِنَّ اللَّهَ غَفُورٌ رَحِيمٌ
MerhametliSonra insanların döndüğü yerden siz de dönün. Ve Allah’tan mağfiret dileyin. Şüphesiz ki Allah Gafur’dur, Rahim’dir.
إِنَّ الَّذِينَ آمَنُوا وَالَّذِينَ هَاجَرُوا وَجَاهَدُوا فِي سَبِيلِ اللَّهِ أُولَئِكَ يَرْجُونَ رَحْمَةَ اللَّهِ وَاللَّهُ غَفُورٌ رَحِيمٌ
MerhametliMuhakkak ki, iman edenler, hicret edip de Allah yolunda savaşanlar; işte onlar Allah’ın rahmetini umarlar. Allah; Gafur’dur, Rahim’dir.
لِلَّذِينَ يُؤْلُونَ مِنْ نِسَائِهِمْ تَرَبُّصُ أَرْبَعَةِ أَشْهُرٍ فَإِنْ فَاءُوا فَإِنَّ اللَّهَ غَفُورٌ رَحِيمٌ
MerhametliKadınlarına yaklaşmamaya yemin edenler için dört ay beklemek vardır. Eğer yeminlerinden dönerlerse şüphesiz ki Allah Gafur’dur, Rahim’dir.
قُلْ إِنْ كُنْتُمْ تُحِبُّونَ اللَّهَ فَاتَّبِعُونِي يُحْبِبْكُمُ اللَّهُ وَيَغْفِرْ لَكُمْ ذُنُوبَكُمْ وَاللَّهُ غَفُورٌ رَحِيمٌ
MerhametliDe ki: Allah’ı seviyorsanız bana uyun ki, Allah sizi sevsin ve günahlarınızı bağışlasın. Allah Gafur’dur, Rahim’dir.
إِلَّا الَّذِينَ تَابُوا مِنْ بَعْدِ ذَلِكَ وَأَصْلَحُوا فَإِنَّ اللَّهَ غَفُورٌ رَحِيمٌ
MerhametliAncak bunun ardından tevbe edip islah edenler müstesnadır. Doğrusu Allah, Gafur’dur, Rahim’dir.
وَلِلَّهِ مَا فِي السَّمَوَاتِ وَمَا فِي الْأَرْضِ يَغْفِرُ لِمَنْ يَشَاءُ وَيُعَذِّبُ مَنْ يَشَاءُ وَاللَّهُ غَفُورٌ رَحِيمٌ
MerhametliGöklerde ve yerde ne varsa hepsi Allah’ındır. Dilediğini bağışlar, dilediğine azab eder. Ve Allah, Gafur’dur, Rahim’dir.
Kök analizi
Kök tanımı ve çekirdek özet
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | رحم |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Belirgin fark tespit edilmedi |
| Bağlamsal Yakın Kökler | رأف, عطف, لطف |
| Zıt Kök | قسو |
| Çekirdek Özet 1 | Döl yatağı, ceninin muhtaç ve pasif halde korunduğu, beslendiği ve büyütüldüğü kuşatıcı biyolojik hazne |
| Çekirdek Özet 2 | Karşılık beklemeden varlığı kuşatan, yaşatan, esirgeyen, bağışlayan ve geliştiren mutlak ilahi lütuf |
| Çekirdek Özet 3 | Varlığın varoluşsal güvenliğini, gelişme zeminini ve toplumsal dayanışma bağlarını kuran kuşatıcı ilke |
| Kritik Hata Riski | Kavramı yalnızca psikolojik bir acıma veya zayıflık duygusuna indirgeyerek aktif, koruyucu, geliştirici ve kurumsal boyutunu gözden kaçırma |
Biliteral analiz
| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| رح | Genişleme, açılma, yayılma ve barındırma kabiliyeti; nitekim genişliği ifade eden رحب, göç ve konaklama alanı açmayı belirten رحل ve arı, saf, genişletici içeceği anlatan رحق köklerinde bu açılma ve kabul etme vasfı ortaktır. | م | Sona gelen mim harfi toplanma, kapanma, kuşatma ve içsel derinlik katarak açık genişliği koruyucu, besleyici, karanlık ve emin bir hazneye (ana rahmi) dönüştürmüştür. |
Piktografik analiz
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ر | İnsan başı; başlangıç, bilinç, yönelme, ilksel tepe | Varlığın kaynağına, hayata gelişin başlama noktasına ve yönlendirici ilkeye işaret eder. |
| ح | Çit, duvar; çevirme, sınırlama, koruma, mahrem alan | Dış tehditlere karşı korunaklı bir sınır çizmeyi, muhafaza etmeyi ve güvenli bir alan kurmayı gösterir. |
| م | Su; akış, besin, derinlik, canlılığın temeli | Hayat veren sıvıyı, süreklilik arz eden beslenmeyi, amniyon sıvısını ve kuşatıcı bereketi temsil eder. |
| رحم | Korunaklı çitle çevrilmiş hayat suyunun başlangıcı ve kaynağı | Bilinçli bir koruma kalkanı altında, hayat veren sıvı ile varlığı çepeçevre sarıp büyüten, besleyen ve dış tehlikelerden sakınan güvenli yaşam alanı hareketini kurar. |
Tarihsel ve erken kullanım
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Dişi canlının döl yatağı, yavrunun doğuma kadar geliştiği korunaklı organ; doğumdan sonra döl yatağında meydana gelen rahatsızlık veya akıntı için şâtün rahûm (شاة رحوم) denilmesi. |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Züheyr b. Ebî Sülmâ, takvanın ve akrabalık/koruma bağının kişiyi tökezlemelerden koruduğunu anlatırken rühm (الرُّحُم) kelimesini koruyucu merhamet ve bağ anlamında kullanmıştır: ومَن ضرِيبته التّقوَى ويَعصِمُه / مِن سيِّئ العَثَرات اللهُ والرُّحُمُ |
| Erken Arapça kullanım | Mekke şehrinin güvenli, barındırıcı ve koruyucu yapısına izafeten Ümmü Rühm (أمّ رُحْم) olarak adlandırılması; akrabalık bağlarının ana rahminden neşet etmesi sebebiyle arham (أرحام) biçiminde soy birliğini ifade etmesi. |
Kaynak Lisān al-ʿArab, Maqāyīs al-Lugha ve Kitābü’l-ʿAyn.
Sami etimolojik katman
Sami dil ailesinin ortak mirasında رحم kökü, fiziksel organ olarak döl yatağı ile buradan kaynaklanan koruyucu, şefkatli ve bağışlayıcı duygusal/eylemsel tutum arasındaki çift yönlü bağı korumuştur. İbranicede reḥem (רֶחֶם) döl yatağını, raḥamîm (רַחֲמִים) ise derin şefkat, acıma ve merhameti ifade eder. Benzer şekilde Aramice ve Süryanicede rḥm kökü (özellikle Süryanice rḥmâ ve reḥme) sevgi, muhabbet, şefkat ve koruyucu yakınlık anlamını taşır. Akadcada rêmu (veya râmu) fiili sevmek, merhamet etmek ve esirgemek; rēmu ise ana rahmi ve merhamet anlamlarını karşılar. Güney Sami dillerinden Ge'ezde (Klasik Etiyopça) reḥma benzer biçimde bağışlama ve merhameti karşılar. Arapçada bu kök hem ilahi bir sıfat ve ontolojik var ediş zemini (er-Rahmân, er-Rahîm) düzeyine yükseltilmiş hem de hukukî ve ahlakî bir bağ olarak akrabalık (sıla-i rahim) kavramının kurucu temeli yapılmıştır.
Güven Kesin
Kaynak Brown-Driver-Briggs, HALOT, Payne Smith Syriac Dictionary ve David Cohen Dictionnaire des racines sémitiques.
Etimolojik analiz
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | رحم döl yatağından soyut merhamete geçiş | Fiziksel rahim organının yavruya sağladığı karşılıksız besleme, koruma ve kapsama fonksiyonu, zihinsel olarak canlılara yönelik lütuf, esirgeme ve affedicilik anlamına genişletilmiştir. | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | İbranice reḥem / raḥamîm, Süryanice rḥm, Akadca rêmu | Organ adı ile merhamet, acıma, sevgi ve lütuf kavramlarının birleşimi tüm temel Sami dillerinde ortak arkaik bir morfo-semantik mirastır. | Kesin |
| Daha geniş dilsel ilişki | Afro-Asyatik ortak beden-duygu tasavvuru | Bedenin üretici ve besleyici bir parçasından toplumsal ve metafizik koruma kavramı türetme yönelimi ailenin diğer kollarında da izlenebilir. | Güçlü |
Kaynak Brown-Driver-Briggs, Chicago Assyrian Dictionary ve Maqāyīs al-Lugha.
Kardeş kökler
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| رحم | Anlamlı | Rahim, merhamet, koruma | Yavruyu taşıyan organ; karşılıksız esirgeme, bağışlama ve yaşatma lütfu. | Hedef kök; Kur'an'da 339 kez geçer. |
| رمح | Anlamlı | Mızrak, delip geçme | Düşmanı veya avı uzaktan saplayıp delen savaş aleti; hızlı vuruş. | Kur'an'da geçer; savunma ve delme hareketi. |
| حرم | Anlamlı | Yasaklama, dokunulmaz kılma | Bir alanı veya nesneyi tecavüzden korumak üzere sınırlandırma, kutsallık atfetme. | Kur'an'da geçer; rahmin korunan dokunulmaz alan oluşuyla semantik bağı vardır. |
| حمر | Anlamlı | Kırmızılık, soyma, kuraklık | Kırmızı renk; deriyi kazıyıp soyma; şiddetli kuraklık veya aşırı yük taşıyan binek. | Kur'an'da geçer; kan ve et rengi üzerinden canlılık bağlantısı kurulabilir. |
| مرح | Anlamlı | Şımarıklık, aşırı sevinç | Canlılığın taşkınlaşması, haddi aşan böbürlenme ve hafiflik gösterisi. | Kur'an'da geçer; nimetin getirdiği taşkınlıkla hedef kökün zıddı bir savrulmadır. |
| محر | Anlamlı | Sıcak rüzgâr, sürtünme, kuruma | Sıcak ve kavurucu gün; şiddetli esen sam yeli; geminin suyu yarması. | Kur'an'da geçmez; Arap dilinde müsta'meldir. |
Komşu kökler ve zıt kök
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| رحم | Merkez | Kuşatıcı koruma ve lütuf | Muhtacın varoluşsal zeminini karşılıksız kuran, besleyen ve geliştiren kapsayıcı şefkat. | Varlığı bir ana gibi saran, besleyen ve affeden kök ilke. |
| رأف | Komşu | Derin acıma ve esirgeme | رحم köküne göre daha hassas, kederi ve zararı bertaraf etmeye odaklanan yoğun içsel acıma. | Bir musibeti önleme veya hafifletme yönü daha ağır basar. |
| عطف | Komşu | Meyletme ve eğilme | Bir tarafa yönelip kucaklama, sarılma ve arka çıkma hareketi. | Eyleyenin kendi yönünü muhtaca doğru bükmesi ve sarıp sarmalamasıdır. |
| لطف | Komşu | İncelik ve sezilmez iyilik | İhtiyacı hissettirmeden, en ince ve dolaylı yollarla karşılama zarafeti. | Lütuf gizli ve dakik yollarla gelirken rahmet aşikâr ve kuşatıcıdır. |
| قسو | Zıt | Katılık ve duyarsızlık | Taşlaşma, geçirgenliğini yitirme, etki kabul etmeme ve acıma duygusunu yitirme hali. | Rahmetin yumuşak, besleyici ve koruyucu dokusunun tam karşıtı olan sertlik. |
Başka dillerde anlam karşılıkları
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | رحم | Koruyucu şefkat, lütuf, döl yatağı | Hem fiziksel besleyici hazneyi hem de varlığı kuşatan ilahi ve insani koruma lütfunu birlikte taşır. | Kesin |
| Latince | Misericordia, clementia, uterus | Merhamet, bağışlayıcılık, rahim organı | Misericordia kalbin acı çekmesini (misereo + cor) vurgular; organ anlamı (uterus) ile zihinsel bağ kopuktur. | Güçlü |
| İngilizce | Mercy, compassion, womb | Merhamet, şefkat, rahim | Mercy ceza vermeme yetkisine, compassion birlikte acı çekmeye odaklanır; kökün ontolojik büyüme ve besleme boyutunu tam karşılamaz. | Güçlü |
| Almanca | Barmherzigkeit, Erbarmen, Gebärmutter | Merhamet, acıma, döl yatağı | Barmherzigkeit muhtaca açılan yüreği anlatır; ancak biyolojik hazne ile ahlaki nitelik ayrı kelimelere bölünmüştür. | Güçlü |
| Fransızca | Miséricorde, clémence, matrice | Merhamet, hoşgörü, rahim/kalıp | Miséricorde yargısal bağışlamayı öne çıkarır; matrice ise biçimlendirici hazneyi verir fakat şefkat içeriğini taşımaz. | Güçlü |
Kaynak Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch ve Dictionnaire Littré.
Vücûh ve nezâir
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| الرَّحْمَنُ | Kuşatıcı ve ayrım gözetmeyen ilahi zâtî lütuf | Tüm varoluşu karşılıksız var eden, evrensel nizamı ayakta tutan mutlak isim bağlamında (Fâtiha 1:1, Tâhâ 20:5, Furkân 25:26). |
| الرَّحِيمُ / رَحِيمٌ | İrade ve amele mukabil süreklilik arz eden esirgeme ve bağışlama | İman edenlere, tevbe edenlere ve ıslah olanlara özel mağfiret ve yardım bağlamında (Bakara 2:143, Nisâ 4:16, Ahzâb 33:5). |
| رَحْمَةً / رَحْمَتِهِ | Vahiy, peygamberlik ve Kur'an hidayeti | İnsanlığı cehaletten kurtaran kılavuzluk, peygamberin gönderilişi ve kitabın indirilişi bağlamında (Âl-i İmrân 3:159, Enbiyâ 21:107, Kasas 28:86). |
| رَحْمَتِهِ | Yağmur, su ve tabiatın dirilişi | Kurak toprağa hayat veren, rüzgârların önünde müjdelenen maddi bereket bağlamında (A'râf 7:57, Rûm 30:50, Neml 27:63). |
| رَحْمَةً | Cennet, ebedi kurtuluş ve esenlik | Ahirette müminlerin nail olacağı nihai mükâfat ve ilahi huzur bağlamında (Bakara 2:218, Âl-i İmrân 3:107, Meryem 19:21). |
| الْأَرْحَامِ | Kan bağı, akrabalık ve döl yatağı | Neslin devamı, ceninin oluşumu ve gözetilmesi farz kılınan aile hukuku bağlamında (Âl-i İmrân 3:6, Ra'd 13:8, Ahzâb 33:6). |
| رُحْمًا | Şefkat, iyilik ve ana-babaya hürmet | İnsani incelik, hayırlı evlat ve ebeveyne karşı vefakâr tutum bağlamında (Kehf 18:81). |
Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Sıfât-ı ilâhiyye | Rahmetin Allah hakkında bir duygu değişimi (rikkat-i kalb) değil, irâde-i ihsân veya doğrudan nimet verme fiili olarak tevili. | İnsani zaaf ve acıma duygusundan arındırılarak mutlak cömertlik, irade ve yaratma eylemine dönüştürülmesi. |
| Fıkıh | Sıla-i rahim ve miras | Mirasın paylaştırılmasında asabe ve zevil-erham hakları; akrabalık bağını koparmanın (kat-ı rahim) haramlığı. | Biyolojik bağın hukuki sorumluluk, nafaka ve velayet zeminine aktarılması. |
| Tefsir | Rahman ve Rahim ayrımı | Besmeledeki iki ismin tefsiri; Rahman'ın dünyada mümin-kâfir ayrımı gözetmeyen genelliği, Rahim'in ise ahirette müminlere tahsisi. | Varlığın varoluşsal lütfu ile ahlaki tercihe bağlı lütfun birbirinden ayrıştırılması. |
| Hadis | Ahlak ve toplumsal düzen | İman ile merhamet arasındaki zorunlu ilişki; yer ehline merhamet etmeyene gök ehlinin merhamet etmeyeceği ilkesi. | Toplumsal dayanışma, zayıfların korunması ve canlılara karşı fiili şefkat uygulaması. |
Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Varlık ve yaradılış ontolojisi | İlahi var ediş zemini | Kapsama ve yaşatma | Varlık yokluktan rahmet ile çıkarılmış, varlığını sürdürmesi ilahi kuşatıcılığa bağlanmıştır. | Kesin |
| İlmi | Bilgi ve tefekkür zemini | Vahiy ve tabiat yasaları | Aydınlatma ve geliştirme | Tabiatın düzeni ve vahyin rehberliği insan aklının gelişmesi için sunulmuş bilişsel bir rahim vazifesi görür. | Güçlü |
| Siyasi | Hukuk ve kamu yönetimi | Sosyal adalet ve himaye | Zayıfları koruma ve kamu düzeni | Yönetimin tebaasına karşı cezalandırıcı değil, hak temelli, koruyucu ve esirgeyici bir kalkan oluşturması. | Güçlü |
| İktisadi | Mülkiyet ve servet dağılımı | Sosyal güvenlik ve infak | Dengeleme ve yeniden dağıtım | Kaynakların sadece güçlüler arasında dolaşmasını engelleyen infak, zekât ve vakıf mekanizması. | Güçlü |
Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Yaşam destek ortamı (Gestasyonel matris / Çevreleyen zar) | Biyolojide embriyonun amniyon sıvısı içinde dış şoklardan izole edilerek sabit ısı ve kesintisiz besinle büyütülmesi; fizikte korunumlu, entropiyi yerel olarak düşüren kapalı sistem dengesi. | Kesin |
| Beşeri bilimler | Sosyal refah kalkanı (Kapsayıcı kurumsal himaye) | Hukuk ve sosyolojide bireyin liyakat veya güç durumuna bakılmaksızın temel haklarının, yaşam güvencesinin ve gelişim fırsatlarının anayasal olarak teminat altına alınması. | Güçlü |
Yanlış daraltma ve kritik hata riski
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kavramın yalnızca edilgen, psikolojik bir acıma, gözyaşı dökme veya zayıf bir hisse indirgenerek eylemsel, yapısal ve kurumsal boyutunun unutulması. |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Rahmet; varlığı var eden kozmik irade, tabiatı dirilten yağmur, aklı inşa eden vahiy, toplumu bağlayan akrabalık ve ahireti kuran ebedi mükâfattır. |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | İlahi adaleti zedeleyen temelsiz bir af beklentisi üretilmesi yahut toplumsal alanda aktif koruyucu kurumlar kurmak yerine sadece bireysel duygusal tepkilerle yetinilmesi. |
Kur'an'ı anlama odaklı sonuç
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an'ın varlık, Tanrı ve insan tasavvurunun kurucu merkezidir; Allah'ın mahlukatla ilişkisi gazap değil rahmet eksenlidir ve her surenin başındaki besmele bu anahtarla açılır. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Besmeleler, ilahi sıfat ayetleri, peygamberliğin mahiyetini açıklayan ayetler (Enbiyâ 21:107), yaratılış ve tabiat tasvirleri (Rûm 30:50) ve ahiret tasvirlerinde belirleyicidir. |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Tanrı'yı sadece cezalandırıcı ve öfkeli bir otorite gibi gören katı teolojileri yıkar; dinin gayesini korku değil, insanı geliştiren güvenli bir koruma alanı olarak konumlandırır. |
Nihai sentez ve LaTeX modeli
- Somut anlamCanlının döl yatağında (rahim) hiçbir çabası ve karşılığı olmaksızın sarılıp sarmalanması, beslenmesi, dış zararlardan korunması ve olgunlaşana kadar büyütülmesi.
- Soyut anlamVarlığın, ihtiyaç duyduğu varoluşsal desteği, güvenliği, affı ve hidayeti mutlak bir lütuf olarak karşılıksız bulması; bu lütfun varlığı çepeçevre kuşatması.
- Sistematik karşılıkBireysel, toplumsal ve evrensel düzeyde zayıfı ve muhtacı dışlamayan, onu içine alıp geliştiren ve koruyan kurumsal ve ontolojik güvence mekanizması.
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklamasıFormülde varlığın mevcut durumunu, varlığı çepeçevre kuşatan dış koruyucu ve besleyici hazneyi (rahim matrisini), bu hazne içinde gerçekleşen niteliksel büyüme ve gelişme fonksiyonunu, varoluşsal güvenlik ve lütuf eşiğini, ise bu kuşatıcı koruma var olduğu sürece hayatın ve gelişimin kesintisiz sürdüğünü gösteren gösterge fonksiyonunu temsil eder.