فعل

Klavye kısayolları

Ara
/
Yeni not
n
Önceki / sonraki ayet
[ ]
Okuma modu
f
Graf modu
g
Kur'an evreni
e
Kapat / geri
Esc
Grafiği atla

Kök ağı

Kök ağı: ف-ع-ل39 sîga, 133 mücavir kök, 102 ayet, 44 sure; sîgalar ve mücavir kökler Sîgalar ve Mücavir kökler kartlarında, ayetler Ayetler kartında liste olarak var.عرففَعَلَتَفْعَلُواتَفْعَلُونَفَعَلْتَفعلأمرنفسيَفْعَلُبلغأبوعدو

KökSîga 39Ayet 102Sure 44Mücavir 133

▶ Ağı aç (3B)

فعل

ف - ع - ل

KÖK
  • 108 geçiş
  • 102 ayet
  • 39 sîga
  • 13 sözlük

Fa’l “Fa’l” “yapmak” demektir. “Amel” bir başkası için çalışmaktır ve maddidir. Fi’l ise maddi ve manevidir. Allah’a fi’l izafe edilir. Burada Allah’ın “Fil halkı”na nasıl yaptığını hatırlatmaktadır. Fa’l, kullanılan aletlerin elle tutulan kısmıdır. Sap gibi.devamı ›

Notlarım

Sözlükler(13)

★ Akevler SözlüğüTürkçe

Fa’l “Fa’l” “yapmak” demektir. “Amel” bir başkası için çalışmaktır ve maddidir. Fi’l ise maddi ve manevidir. Allah’a fi’l izafe edilir. Burada Allah’ın “Fil halkı”na nasıl yaptığını hatırlatmaktadır. Fa’l, kullanılan aletlerin elle tutulan kısmıdır. Sap gibi.

Kitâbu'l-'Ayn

Halîl b. Ahmed · 8. yyTR2.210 harf
باب العين واللاّم والفاء معهما ع ل ف، ع ف ل، ف ع ل، ل ف ع، ف ل ع مستعملات علف: عَلَفْتُ الدّابةَ أَعْلِفُها عَلْفاً، أي: أطعمتها العَلَف. والمِعْلَفُ: موضع العَلَف. والدّابة تعتلف، أي: تأكل، وتستعلِفُ، أي: تطلب العَلَفَ بالحمحمة. والشّاة المُعَلَّفة هي التي تسمّن. علّفتها تعليفاً إذا أكثرت تعهّدها بإلقاء العَلَفِ لها. وعلوفة الدّوابّ كأنّه جَمْعٌ وهو شبيهٌ بالمصدر وبالجمع أُخرى. والعُلَّفُ:
Tamamını oku

es-Sıhâh

Cevherî · 10. yyTR396 harf
الفَعْلُ بالفتح: مصدرُ فَعَلَ يَفْعَلُ. وقرأ بعضهم: "وأوحينا إليهم فَعْلَ الخيراتِ" والفِعْلُ بالكسر الاسمُ، والجمع الفِعالُ. والفَعالُ بالفتح: الكَرَمُ. وقال هُدْبة: ضَروبا بلَحْيَيْهِ على عَظْمِ زَوْرِهِإذا القومُ هَشُّوا للفَعالِ تَقَنَّعـا والفعالُ أيضاً، مصدرٌ. وكانت منه فَعْلَةٌ حَسَنَةٌ أو قبيحةٌ. وافْتَعَلَ كذباً وزوراً، أي اختلَقَ. وفَعَلْتُ الشيءَ فانْفَعَلَ، كقولك: كسرته فانكسر.
Tamamını oku

Tehzîbu'l-Luğa

Ezherî · 10. yyTR7.048 harf
باب العين واللام مع الفاء علف ، عفل ، فلع ، فعل ، لفع ، لعف : مستعملات . لعف : أمّا لعف فإن الليث قد أهمله . وقال ابن دريد في ( كتابه ) ولم أجده لغيره : تلعَّف الأسَد والبعيرُ إذا نظر ثم أغضى ثم نَظَر . وإن وُجد شاهد لما قال فهو صحيح . علف : قال ابن المظفر : عَلَف الرجل دابَّته يَعْلِفُه عَلْفاً . والعَلَف الاسم . والمِعْلَف : موضع العَلَف والشاءُ المعلَّفة : التي تسمَّن بما يُجمع من العَلَف ولا
Tamamını oku

Mekâyîsü'l-Luğa

İbn Fâris · 11. yyTR714 harf
(باب الفاء والعين وما يثلثهما) (فعل) الفاء العين واللام أصلٌ صحيح يدلُّ على إحداث شيء من عملٍ وغيره. من ذلك: فَعَلْتُ كذا أفعلُه فَعْلا. وكانت مِن فُلانٍ فَعْلةٌ حَسَنَةٌ أو قبيحة. والفِعَال جمع فِعْل. والفَعَال، بفتح الفاء: الكَرَم وما يُفْعَل من حَسَن.‏ وبقيت كلمةٌ ما أدري كيف صحّتها. يقولون: الفِعَال: خَشَبة الفأس.‏ (فعم) الفاء والعين والميم أصلٌ صحيح يدلُّ على اتِّساعٍ وامتلاء. فالفَعْم:
Tamamını oku

Müfredât

Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR918 harf
التأثير من جهة مؤثر، وهو عام لما كان بإجادة أو غير إجادة، ولما كان بعلم أو غير علم، وقصد أو غير قصد، ولما كان من الإنسان والحيوان والجمادات، والعمل مثله، والصنع أخص منهما كما تقدم ذكرهما (تقدم في مادة (عمل)، ومادة (صنع) )، قال: ﴿وما تفعلوا من خير يعلمه الله﴾ [البقرة/197]، ﴿ومن يفعل ذلك عدوانا وظلما﴾ [النساء/30]، ﴿يا أيها الرسول بلغ ما أنزل إليك من ربك وإن لم تفعل فما بلغت رسالته﴾ [المائدة/67]،
Tamamını oku

Esâsü'l-Belâğa

Zemahşerî · 12. yyTR714 harf
ف ع ل هذه فعلةٌ من فعلاتك ‏"‏ وفعلت فعلتك التي فعلت ‏"‏‏.‏ وتقول‏:‏ الرّشى تفعل الأفاعيل وتنسّي إبراهيم وإسماعيل‏.‏ وقال الشمّاخ‏:‏ إذا استهلاّ بشؤبوب فقد فعلت بما أصابا من الأرض الأفاعيل أي الأعاجيب من وقعهما‏.‏ وقال ذو الرمة‏:‏ فكل ما هبطا في شأو شوطهما من الأماكن مفعول به العجب وفيهم السؤدد والفعال أي الكرم‏.‏ وهذا كتاب مفتعل أي مختلق مصنوع‏.‏ ويقال‏:‏ شعر مفتعل‏:‏ للمبتدع الذي أغرب فيه
Tamamını oku

Lisânü'l-Arab

İbn Manzûr · 13. yyTR4.035 harf
الفِعل: كناية عن كل عمل متعدٍّ أَو غير متعدٍّ، فَعَل يَفْعَل فَعْلاً وفِعْلاً، فالاسم مكسور والمصدر مفتوح، وفَعَله وبه، والاسم الفِعْل، والجمع الفِعال مثل قِدْح وقِداح وبِئر وبِئار، وقيل: فَعَله يَفْعَله فِعْلاً مصدر، ولا نظير له إِلا سَحَره يَسْحَره سِحْراً، وقد جاء خَدَع يَخْدَع خَدْعاً وخِدْعاً، وصَرَع صَرْعاً وصِرْعاً، والفَعْل بالفتح مصدر فَعَل يَفْعَل، وقد قرأَ بعضهم: وأَوحينا إِليهم فَعْلَ
Tamamını oku

Kâmûsü'l-Muhît

Fîrûzâbâdî · 15. yyTR307 harf
* ف ع ل * * الفَعْلُ * بالفتح مصدر * فُعُلُ * يفعل وقرأ بعضهم ﴿وأوحينا إليهم فعل الخيرات﴾ و * الفِعْلُ * بالكسر الاسم والجمع * الفِعُالُ * مثل قدرح وقداح و * الفَعَالُ * بالفتح الكرم والفعال أيضا مصدر * فَعَلَ * كالذهاب وكانت منه * فَعْلَةٌ * حسنة أو قبيحة و * فَعَلَ * الشيء * فانْفَعَل * مثل كسره فانكسر
Tamamını oku

Tâcü'l-Arûs

Zebîdî · 18. yyTR4.772 harf
الفعل، بالكسر: حركة الإنسان، وقال الصاغاني: هو إحداث كل شيء من عمل أو غيره، فهو أخص من العمل. أو كناية عن كل عمل، متعد أو غير متعد، كما في المحكم، وقيل: هو الهيئة العارضة للمؤثر في غيره بسبب التأثير أولا، كالهيئة الحاصلة للقاطع بسبب كونه قاطعا، قاله ابن الكمال. وقال الراغب: الفعل: التأثير من جهة مؤثر، وهو عام لما كان بإيجاده أو بغيره، ولما كان لعلم أو بغيره، ولما كان بقصد أو غيره، ولما كان من
Tamamını oku

Lane's Lexicon

Edward W. Lane · 19. yyTR10.373 harf
فَعَلَهُ 1 فَعَلَهُ ذ , (S, O, Msb, K, *) aor. فَعَلَ , (S, O, K,) inf. n. فَعْلٌ (S, O, Msb, K) and فَعَالٌ, (S, O, Msb,) and ↓ فِعْلٌ is the subst. therefrom, (S, O, Msb, K, *) but, accord. to Ibn-Kemلl, it has become commonly used as the inf. n.; MF, however, says that its being thus used requires consideration; and it is said that there is no instance like فَعَلَهُ, aor. يَفْعَلُهُ, inf. n.
Maddenin bağlantısı

فَعَلَهُ 1 فَعَلَهُ ذ , (S, O, Msb, K, *) aor. فَعَلَ , (S, O, K,) inf. n. فَعْلٌ (S, O, Msb, K) and فَعَالٌ, (S, O, Msb,) and ↓ فِعْلٌ is the subst. therefrom, (S, O, Msb, K, *) but, accord. to Ibn-Kemلl, it has become commonly used as the inf. n.; MF, however, says that its being thus used requires consideration; and it is said that there is no instance like فَعَلَهُ, aor. يَفْعَلُهُ, inf. n. فِعْلٌ, except سَحَرَهُ, aor. يَسْحَرُهُ, inf. n. سِحْرٌ; or, to these may be added as sometimes occurring, خَدَعَ, aor. يَخْدَعُ, inf. n. خَدْعٌ and خِدْعٌ, and صَرَعَ, aor. يَصْرَعُ, inf. n. صَرْعٌ and صِرْعٌ; (TA;) [He did it]; namely, a thing (S, O. [For further explanation see فِعْلٌ below.]) [In the Kur. xxi. 73,] some read وَأَوْحَيْنَا اـِلَيْهِمْ فَعْلَ الْخَيْرَاتِ [And we suggested to them the doing of good works]; (Lth, S, O;) others reading ↓ فِعْلَ الخيرات. (Lth, O.) ― -b2- And one says also فَعَلَ بِهِ [He did to him something]. (TA.) [فَعَلَ اللّٰهُ بِهِ is a form of imprecation, meaning May God do to him what He will do; i. e. may God punish him: see an ex. voce أَظْلَمُ. ― -b3- And فَعَلَ بِالمَرْأَةِ often occurs in trads. &c. as meaning He compressed the woman.]

تَفْعِيلٌ 2 تَفْعِيلٌ ذ [inf. n. of فعّل] is used by IJ as metonymically signifying The scanning of a verse; because the names of the measures of its feet, all of them, have the letters ف and ع and ل for constituents, as when you say فَعُولُنْ and مَفَاعِيلنْ and فَاعِلَاتُنْ and فَاعِلُنْ &c. (TA.)

3 فَاْعَلَ [فَاعَلَا, inf. n. فِعَالٌ, if used, app. signifies They two did a thing together.] See فِعَالٌ below.

انفعل 7 انفعل ذ quasi-pass. of 1: you say, فَعَلْتُهُ فَانْفَعَلَ [I did it, and it was done]; (S, Msb;) like your saying كَسَرْتُهُ فَانْكَسَرَ. (S.) [الاِنْفِعَالُ signifies The suffering, or receiving, the effect of an act, whether the effect is intended by the agent or not: or, accord. to some, particularly when the effect is not intended: for it is implied in a passage in the TA, that it is held by some to be used particularly in cases in which the effects are such as the blushing in consequence of confusion, or shame, affecting one from the seeing a person, and the emotion, or excitement, ensuing from the hearing of singing, and the agitation of the passionate lover at his seeing the object of his love : as a term of logic, it is one of the ten predicaments, i. e. passion, or suffering.] It is said that to every فِعْل there is an اِنْفِعَال, except to the act of creation, which proceeds from God; for this is the bringing into existence from a state of nonexistence, not from matter [already existing to receive the effect of the act]. (TA.)

افتعل عَلَيْهِ كَذِبًا 8 افتعل عَلَيْهِ كَذِبًا ذ (Mgh, * O, Msb, * K) and زُورًا (O) He forged against him a lie. (Mgh, * O, Msb, * K.) ― -b2- Hence the phrase الخُطُوطُ تُفْتَعَلُ i. e. [Handwritings] are forged, or falsified. (Mgh.) ― -b3- And [hence] it used to be said, أَعْذَبُ الأَغَانِى مَا افْتُعِلَ i. e. [The sweetest of songs is] such as has been composed with originality, not in imitation of any model: and أَظْرَفُ الشِّعْرِ مَاافْتُعِلَ [The most eloquent of poetry is such as has been so composed]. (TA.)

فَعْلٌ فَعْلٌ ذ an inf. n. of 1. (S, O, Msb, K.) -A2- And The vulva of the she-camel, and of any female. (K.)

فِعْلٌ فِعْلٌ ذ : see 1, in two places: [as a subst. from فَعَلَهُ] it signifies [A deed, or an action: or] a motion (حَرَكَةٌ) of a human being: (K:) or, as Sgh says, the origination of anything, whether it be what is termed عَمَلٌ [which means work or labour or service as well as a deed or an action] or other than it; so that it is more general in application than عَمَِلٌ: (TA:) or it is a metonymical term for any عَمَل [meaning deed or action] that is transitive (M, K, TA) or intransitive (M, TA:) or a mode that is accidental to the producer of an effect upon another [person or thing] by reason of the producing of the effect at the first; as the mode that ensues to the cutter by reason of his being cutting: or, as Er-Rلghib says, the production of an effect considered with reference to an agent thereof; and it is common to that which is by his, or its, origination or otherwise, and to that which is with knowledge or otherwise, and to that which is by intention or otherwise, and to what proceeds from the human being or the animal [of any kind] or the inanimate thing; and عَمَلٌ and صُنْعٌ are more particular in application: El-Harلllee says that the فِعْل is what has become apparent in consequence of a motive of the efficient, whether from knowledge or otherwise, by reason of premeditation [for لِتَدَيُّن (an obvious mistranscription in my original) I read لِتَدَبُّرٍ] or otherwise: and El-Juweynee says that it is what is within the limits of a small space of time, without repetition, or reiteration, whereas the عَمَل is what has been repeated, or reiterated, and whereof the time has been long; but this is repugned by the trad. [in which occurs the saying], مَا فَعَلَ النُِّغَيْر [expl. in art. نغر]; (TA:) the pl. is فِعَالٌ (S, O, Msb, K) and أَفْعَالٌ [a pl. of pauc.], (O, TA,) [and أَفَاعِيلُ is app. a pl. pl., i. e. pl. of أَفْعَالٌ, like أقَاوِيلُ pl. of أَقْوَالٌ which is pl. of قَوْلٌ, and many other instances]: you say, اـِنَّ الرِّشَا تَفْتَلُ الأَفَاعِيلَ وَتُنْسِى اـِبْرَاهِيمَ وَاـِسْمَاعِيلَ [Verily bribes do great deeds, and cause the receivers to forget the principles of Ibrلheem and Ismل'eel, who are esteemed models of true religion]. (TA. [This saying is written in my original without any vowel-signs, perhaps because well known: and it is there added that الافاعيل may be pl. of افعول (which has been altered by the copyist and is probably a mistranscription for أَفْعُولَةٌ) or of افعال; with other remarks equally doubtful and unimportant.]) [Hence, بِالفِعْلِ meaning Actually; as opposed to بِالقُوَّةِ i. e. potentially, or virtually.] ― -b2- As used by the grammarians, it means [A verb; i. e.] what denotes a meaning in itself together with any one of the three times [past and present and future: but it should be observed that it includes the مَصْدَر, or infinitive noun; and also that there is what is termed فِعْلٌ ناقِصٌ an incomplete, i. e. non-attributive, verb (as كَانَ coordinate to صَارَ, &c.); as well as what is termed فِعْلٌ تَامٌّ a complete, i. e. attributive, verb]. (TA.)

فَعْلَةٌ فَعْلَةٌ ذ A single فِعْل [i. e. deed or action], (Msb, TA,) with fet-h. (Msb.) Thus in the saying in the Kur [xxvi. 18], وَفَعَلْتَ فَعْلَتَكَ ااَّتِى فَعَلْتَ [lit. And thou hast done thy one deed that thou hast done]; as though the speaker said, فَتَلْتَ النَّفْسَ قَتْللَتَكَ: in which Esh-Shaabee read ↓ فِعْلَتَكَ [thy kind of deed], with kesr, as meaning فَتَلْتَ القِتْلَةَ الَّتِى قَدْ عَرَفْتَهَا: so says Zj; but he adds that the former reading is better. (TA.) And [hence also] one says, كَانَتْ مِنْهُ فَعْلَةٌ حَسَنَةٌ or قَبِيحَةٌ [A good single deed proceeded from him or a bad one]. (S, O, TA.)

فِعْلَةٌ فِعْلَةٌ ذ : see the next preceding paragraph.

فَعِلَةٌ فَعِلَةٌ ذ A custom, manner, habit, or wont. (K.)

فِعْلِىٌّ [ فِعْلِىٌّ ذ Of, or relating to, a verb.]

فِعْلِيَّةٌ [ فِعْلِيَّةٌ ذ The quality of a verb.]

فَعَالٌ فَعَالٌ ذ , like نَزَالِ, has sometimes occurred as meaning اِفْعَلْ [Do thou]. (O, K. *)

فَعَالٌ فَعَالٌ ذ , (O, K,) accord. to Lth, (O,) is a name for A good doing, such as liberality, or bounty, (O,) and generosity, (O, K, [the only meaning assigned to it in the S,]) and the like of these: (O:) or, (O, K,) accord. to IAar, (O,) the doing of a single person, peculiarly, [as distinguished from فِعَالٌ, q. v.,] (O,) relating to good and to evil; (O, K;) one says, فُلَانٌ كَرِيمُ الفَعَالِ [Such a one is generous in respect of doing or doings], and فُلَانٌ لَئِيمُ الفَعَالِ [Such a one is mean in respect of doing or doings]; (O: [and the like is said in the T and in the Msb;]) and Az says that this is the correct explanation: not that of Lth; and Mbr [likewise] says, it is used in commendation and in discommendation: (O:) and it is used only of a single agent. (O, K.) ― -b2- It is also an inf. n. (S, O, Msb. [See 1, first sentence.])

فِعَالٌ فِعَالٌ ذ , as distinguished from فَعَالٌ, signifies A doing that is between two [agents]; (IAar, O, K, TA;) and therefore it is an inf. n. of ↓ فَاعَلَ [a verb of which I have not found any ex.]. (TA.) ― -b2- It is also a pl. of فِعْلٌ. (S, O, Msb, K. -A2- Also The handle, (K,) or piece of wood that is inserted into the hole, (IAar, IB, O,) of the axe, or adz, or hoe: (IAar, IB, O, K:) pl. فُعُلٌ. (K.)

فُعَالَةُ فُعَالَةُ ذ (with damm, O, TA, [in the CK, erroneously, فَعالَةُ,]) A metonymical appellation substituted for خُزَاعَةُ, (O, K, TA,) the well-known tribe [thus named]. (TA.)

فَعَّالٌ فَعَّالٌ ذ [Wont to do]. (Kur xi. 109 and lxxxv. 16. [Thus in the phrase فَعَّالٌ لِمَا يُرِيدُ Wont to do what He willeth: relating to God.])

فَاعِلٌ فَاعِلٌ ذ [act. part. n. of 1, Doing: and, used as a subst., a doer: and hence] a carpenter is thus called; accord. to IAar: but it is now peculiarly applied to such as works with clay, [and builds, and plasters,] and digs foundations: (TA:) and [the pl.] فَعَلَةٌ, (Mgh, K, TA,) as an epithet in which the quality of a subst. predominates, is applied to workers in clay and digging and the like; (K, TA;) or such as work with their hands in clay or building or digging; like عَمَلَةٌ [pl. of عَامِلٌ]. (Mgh.) ― -b2- وَكُنَّا فَاعِلِينَ, in the Kur [xxi. 79], means And we were able to do what we willed. (O, TA.) And وَالَّذِينَ هُمْ لِلزَّكٰوةِ فَاعِلُونَ, in the same [xxiii. 4], means And who give the ذكوة [or poor-rate]: (Zj, O, TA:) or, as some say, who do that which is good, or righteous. (O, TA.)

مُفْتَعَلٌ مُفْتَعَلٌ ذ A writing forged, or falsified. (Mgh.) ― -b2- And Poetry composed with originality, not in imitation of any model. (TA.) ― -b3- جَآءَ بِالْمُفْتَعَلِ, meaning It produced a grievous, or distressing, effect, (K, TA,) is a phrase mentioned by IAar, as used by Ed-Dubeyree when asked respecting a wound that he had received and that rendered him sleepless, and as used by him in respect of anything [unprecedented]: thus one says, عَذَّبَنِى وَجَعٌ أَسْهَرَنِى فَجَآءَ بِالْمُفْتَعَلِ i. e. [A malady that rendered me sleepless, tormented me,] and produced pain that had not been known before. (TA.)

Salmone

H. Anthony Salmone · 19. yyTR2.093 harf
فَعَلَ فَعَلَ A ( n. ac. فَعْل 1 , فِعْل 2 , فَعَاْل 22 ), a. Did, performed, executed; made. b. Acted. c. [ Bi ], Influenced; impressed, affected. -( فَعَلَ is the model root on which, in all other roots, all conjugations & every derived form are founded. ). اِنْفَعَلَ اِنْفَعَلَ VII , a. Was done, performed, executed; was made. b. Was influenced, moved, impressed, affected. c. [
Tamamını oku

Kitâbullâh

Kur'an kullanımından türetilmişTR yok27.407 harf
فعل فَعَلَ - يَفْعَلُ - فِعْل - فِعْلَة- فَاعِل - فَعَّال - مَفْعُوْل فَعَلَ - يَفْعَلُ + كائن + شيئاً: يحقق أثراً واعياً ومطلوباً في شيء، وفق إرادة ورغبة: ينجز ويتم ويستكمل مخطط العمل على أرض الواقع، في شيء، مع مراقبة التنفيذ فِعْل: اسم فعل من " فَعَلَ - يَفْعَلُ " فِعْلة: اسم فعل للمرة من " فَعَلَ - يَفْعَلُ ": مجموع ما تم إنجازه من مخطط
Tamamını oku

Sîgalar(39)

Mücavir kökler133 mücavir (399 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.
  1. أمر

    16 ortak ayet · Murar acı bir ağacın adıdır

  2. نفس

    15 ortak ayet · Dibağlamada kullanılan palamut, meşenin bir meyvesidir

  3. شيأ

    20 ortak ayet · Şey

  4. بلغ

    7 ortak ayet · İş ayakkabısı

  5. كون

    34 ortak ayet · Kevn, tepe demektir

  6. أله

    48 ortak ayet · Lah bir şeyi kapatmak için üstüne örtülen örtü demektir

  7. أبو

    8 ortak ayet · Bab kapı demektir

  8. بعض

    7 ortak ayet · Bu’sus kalça kemiği, buud kalça, türkçedeki but buradan…

  9. رود

    8 ortak ayet · “Raid”, bir şeyi çevirmek için kullanılan koldur

  10. خير

    9 ortak ayet · Hayr : At sürüsü demektir

  11. عرف

    5 ortak ayet · Tanınan ile

  12. عدو

    6 ortak ayet · Mu’ted, “adeve”den iftial babından gelmektedir

Geçtiği ayetler(102)

Sîga sayfası: يَفْعَلُونَ
  1. قَالَ إِنَّهُ يَقُولُ إِنَّهَا بَقَرَةٌ لَا ذَلُولٌ تُثِيرُ الْأَرْضَ وَلَا تَسْقِي الْحَرْثَ مُسَلَّمَةٌ لَا شِيَةَ فِيهَا قَالُوا الْآنَ جِئْتَ بِالْحَقِّ فَذَبَحُوهَا وَمَا كَادُوا يَفْعَلُونَ

    YaparlarDedik ki: Rabbım, o, ne boyunduruğa koşulup arazi sürecek, ne de ekin sulayacak bir inektir, zillete uğramamıştır. Bütün kusurlardan uzaktır. Onun alacası da yoktur, buyuruyor. Onlar: İşte şimdi gerçeği ortaya koydun, dediler. Hemen onu boğazladılar ki az kalsın bunu yapmayacaklardı.

  2. كَانُوا لَا يَتَنَاهَوْنَ عَنْ مُنْكَرٍ فَعَلُوهُ لَبِئْسَ مَا كَانُوا يَفْعَلُونَ

    YaparlarBirbirlerinin yaptıkları fenalıklara engel olmuyorlardı. Yapmakta oldukları ne kötü idi.

  3. إِنَّ الَّذِينَ فَرَّقُوا دِينَهُمْ وَكَانُوا شِيَعًا لَسْتَ مِنْهُمْ فِي شَيْءٍ إِنَّمَا أَمْرُهُمْ إِلَى اللَّهِ ثُمَّ يُنَبِّئُهُمْ بِمَا كَانُوا يَفْعَلُونَ

    YaparlarDinlerini parça parça edenler, bölük bölük olanlar yok mu? Senin onlarla hiçbir alakan yoktur. Onların işi Allah’a kalmıştır. Sonra O, ne yapmakta idiklerini kendilerine haber verecektir.

  4. وَمَا يَتَّبِعُ أَكْثَرُهُمْ إِلَّا ظَنًّا إِنَّ الظَّنَّ لَا يُغْنِي مِنَ الْحَقِّ شَيْئًا إِنَّ اللَّهَ عَلِيمٌ بِمَا يَفْعَلُونَ

    YaparlarOnların çoğu, sadece zanna tabi olurlar. Şüphe yok ki zann, hakikat karşısında bir şey ifade etmez. Doğrusu Allah, onların bütün işlediklerini bilendir.

  5. وَإِمَّا نُرِيَنَّكَ بَعْضَ الَّذِي نَعِدُهُمْ أَوْ نَتَوَفَّيَنَّكَ فَإِلَيْنَا مَرْجِعُهُمْ ثُمَّ اللَّهُ شَهِيدٌ عَلَى مَا يَفْعَلُونَ

    YaparlarOnlara vaadettiğimizin bir kısmını sana gösteririz veya seni alırız. Onların dönüşü bizedir. Allah onların yaptıklarına şahiddir.

  6. وَأُوحِيَ إِلَى نُوحٍ أَنَّهُ لَنْ يُؤْمِنَ مِنْ قَوْمِكَ إِلَّا مَنْ قَدْ آمَنَ فَلَا تَبْتَئِسْ بِمَا كَانُوا يَفْعَلُونَ

    YaparlarNuh’a vahyolundu ki: Senin kavminden iman edenlerden başkası asla inanmayacaktır. Bunun için onların işlediklerine üzülme.

  7. أَلَمْ تَرَ أَنَّ اللَّهَ يُسَبِّحُ لَهُ مَنْ فِي السَّمَوَاتِ وَالْأَرْضِ وَالطَّيْرُ صَافَّاتٍ كُلٌّ قَدْ عَلِمَ صَلَاتَهُ وَتَسْبِيحَهُ وَاللَّهُ عَلِيمٌ بِمَا يَفْعَلُونَ

    YaparlarGörmedin mi ki; göklerde ve yerde bulunanlar, saf saf uçan kuşlar Allah’ ı tesbih etmektedir. Her biri kendi duasını ve tesbihini bilir. Allah; onların yaptıklarını bilendir.

  8. قَالُوا بَلْ وَجَدْنَا آبَاءَنَا كَذَلِكَ يَفْعَلُونَ

    YaparlarDemişlerdi ki: Hayır. Atalarımızı böyle yapar gördük.

  9. وَأَنَّهُمْ يَقُولُونَ مَا لَا يَفْعَلُونَ

    YaparlarVe onlar, gerçekten yapmadıklarını söylerler.

  10. قَالَتْ إِنَّ الْمُلُوكَ إِذَا دَخَلُوا قَرْيَةً أَفْسَدُوهَا وَجَعَلُوا أَعِزَّةَ أَهْلِهَا أَذِلَّةً وَكَذَلِكَ يَفْعَلُونَ

    YaparlarDedi ki: Doğrusu hükümdarlar, bir şehre girdikleri zaman, orasını perişan ederler. Halkından şerefli olanlarını aşağılık yaparlar ve işte böyle davranırlar.

Kök analizi

Kök tanımı ve çekirdek özet

AlanDeğer
Kökفعل
YapıÜçlü
Özel DurumBelirgin fark tespit edilmedi
Bağlamsal Yakın Köklerعمل, صنع, كسب, خلق
Zıt Kökعطل
Çekirdek Özet 1Bir etki kaynağının doğrudan bir tesir meydana getirmesi, bir işi veya hareketi varlık sahasına çıkarması
Çekirdek Özet 2Kasıtlı veya kasıtsız, bilinçli veya tabiat gereği, canlı veya cansız her türlü failden sadır olan genel hareket ve tesir
Çekirdek Özet 3Varlık dünyasında potansiyelin kinetiğe dönüşmesi, ilahi iradenin veya yaratılmış iradenin somut bir vaka olarak dış dünyada tecelli etmesi
Kritik Hata RiskiKökü yalnızca bilinçli, ahlaki ve mükellefiyet gerektiren «amel» ile özdeşleştirerek kasıtsız veya ontolojik müdahaleleri dışarıda bırakmak

Biliteral analiz

Biliteral ÇekirdekTemel AnlamEklenen UnsurOluşan Anlam Farkı
فعBir etkiyle aniden ortaya çıkma, fışkırma, dolma veya kabarmaلÇekirdekteki ani ve yoğun kabarma hissi, yöneltici ve bağlayıcı harfin katılmasıyla bir failden sadır olup nesnesi üzerinde dışsal bir iz veya tesir bırakan genel oluş hareketine dönüşmüştür; bu çekirdeğin genişlik ve taşma boyutu فعم, keskin ve ani zehirleme boyutu ise فعي köklerinde görülür

Piktografik analiz

BirimPiktografik İmge / HareketAnlam Açıklaması
فAğız; söz, açıklık, kenarBir iç durumun dışarıya açılması, bir gücün sınırdan dışa doğru çıkış bulması
عGöz; görme, bilme, kaynakAlgılanabilir bir odak noktası, kaynağın açığa çıkması ve belirginleşmesi
لÇoban değneği, üvendire; yöneltme, öğretme, bağlamaHareketi bir hedefe yöneltme, tesiri bir nesne üzerinde sabitleme ve bağlama
فعلAğızdan çıkan itkinin odaklanarak hedefe yönelmesiİçsel bir güç veya potansiyelin dışa açılarak odaklanmış bir hedef doğrultusunda somut bir tesire ve neticeye dönüşmesi

Tarihsel ve erken kullanım

AlanVeri
İlk fiziksel anlamBir failin bir nesne üzerinde iz bırakan ilk somut hareketi; aletin elle tutulan ve iş görmesini sağlayan sap kısmı (الفعال: خشبة الفأس) ile çamur yoğurma ve kazma gibi doğrudan beden gücüyle yapılan kaba işçilik (الفعلة)
Cahiliye şiiri kullanımıŞemmāh b. Dırār bir şiirinde şiddetli yağmur yüklü bulutların yere düşen ilk damlalarıyla yeryüzünde akıl almaz harikalar meydana getirmesini ve iz bırakmasını kökün çoğuluyla şöyle tasvir etmiştir: إذا استهلا بشؤبوب فقد فعلت بما أصابا من الأرض الأفاعيل
Erken Arapça kullanımEmevî dönemi şairi Hüdbe b. Haşrem, cömertlik ve asalet gerektiren somut işler sergileme erdemini kökün üstünlük bildiren kalıbıyla anmıştır: ضَرُوب بلَحْيَيْه على عَظْم زَوْرِه / إِذا القوم هَشُّوا للفَعال تَقَنَّعا

Kaynak Lisān al-ʿArab, Asās al-Balāgha, Kitābü’l-ʿAyn ve Maqāyīs al-Lugha.

Sami etimolojik katman

Sami dilleri ailesinde فعل kökü, merkezi ve güneybatı Sami sahasında, özellikle Arapça içinde en geniş soyutlama ve eylem şemsiyesi kazanan bir köktür. Kuzeybatı Sami dillerinde (İbranice ve Aramice/Süryanice) eylemi ifade etmek için genellikle kök akrabalığı bulunmayan başka biçimler (örneğin عمل karşılığı olan kökler veya doğrudan yaratma/yapma bildiren yapılar) öne çıkarken, Arapçada kök en yalın tesir ve dışa vurum semantiğini korumuştur. Kökün en ilksel katmanında aletin sapı veya vurucu uzvu anlamına gelen maddesel kullanım ile bedensel kazma ve çamur işleme (فعلة) anlamı, hareketin henüz ahlaki veya zihni bir niyet taşımaksızın doğrudan temas ve iz bırakma vasfını taşımaktadır. İbranicedeki bazı arkaik fiil kökleriyle doğrudan ses denklikleri zayıf olmakla birlikte, Arapça içerisinde kavram genişleyerek her türlü etkinin (failden mefule yönelen etki) genel adı haline gelmiş ve dilbilgisel kategorinin de ana çatısını oluşturmuştur.

Güven Güçlü

Kaynak David Cohen, Dictionnaire des racines sémitiques; Brown-Driver-Briggs; Lisān al-ʿArab.

Etimolojik analiz

KatmanVeriAçıklamaGüven
İç Arapça etimolojik yönBir nesneye doğrudan vurma, aletle işleme ve iz çıkarmaKazma-kürek işçiliği ve alet sapı anlamından soyutlanarak, failden sadır olan her türlü tesire ve gramatikal hareket kategorisine genellenmiştirKesin
Sami dilleriyle etimolojik ilişkiGüney ve Batı Sami havzasında sınırlı ve özelleşmiş izlerKuzeybatı Sami dillerinde genel eylem için farklı kökler kullanılırken Arapçada bu kök en üst şemsiye kavram haline gelmiştirGüçlü
Daha geniş dilsel ilişkiVeri bulunamadıAfro-Asyatik ailenin diğer kollarında doğrudan ve düzenli bir fonetik eşdeğer tespit edilmemiştirVeri bulunamadı

Kaynak Lisān al-ʿArab; Maqāyīs al-Lugha; David Cohen.

Kardeş kökler

KombinasyonDurumTemel AnlamAnlam DetayıNot
فعلAnlamlıBir tesir veya hareket meydana getirmekBilinçli veya bilinçsiz bir kaynaktan sadır olan genel eylem ve etkiHedef kök; Kur'an'da geçer
فلعAnlamlıYarmak, çatlatmak, kesmekBir nesneyi boylu boyunca ikiye ayırmak veya başında yarık açmakHedef kökteki dışa açılma ile fiziksel yarılma arasında biçimsel ilişki vardır; Kur'an'da geçmez
عفلAnlamlıEtsel şişkinlik, urCanlı bedeninde özellikle kasık ve tenasül uzuvlarında oluşan et fazlalığı veya urKur'an'da geçmez
علفAnlamlıYemlemek, beslemekHayvana ot veya yem vererek onu doyurmak ve semirtmekKur'an'da geçmez
لفعAnlamlıBürümek, sarmak, örtmekBir örtünün, dumanın, alevin veya saçtaki akların bir şeyi bütünüyle kuşatıp kaplamasıHedef kökün dışa yönelttiği tesirin aksine nesneyi bütünüyle içeri alıp örtme hareketi; Kur'an'da geçmez
لعفAnlamlıGevşeklik, zayıflıkBedende veya karaktersel yapıda gevşek, tembel ve dayanıksız olmakKur'an'da geçmez

Komşu kökler ve zıt kök

Kökİlişki TürüAnlam AlanıKarşılaştırmalı NüansAnlam Detayı
فعلMerkezGenel eylem ve dışsal tesirKasıt, bilgi veya canlılık şartı aranmaksızın bir failden sadır olan her türlü etkiyi kapsarKökün en genel şemsiye kavram olması; hayvandan, cansız varlıktan veya Allah'tan doğrudan sadır olabilir
عملKomşuSüreklilik ve niyet içeren işZihinsel kasıt, süreklilik, emek ve ahlaki sorumluluk barındıran bilinçli faaliyetYalnızca akıl ve irade sahibi varlıkların bilinçle sürdürdüğü amelleri ifade eder
صنعKomşuUstalık ve maharet gerektiren yapımBir işi incelikle, bilgiyle, ölçüyle ve sanatkârane bir maharetle ortaya koymaRastgele veya bilinçsiz bir etkiyi değil, planlı ve estetik bir neticeyi vurgular
كسبKomşuFayda veya zarar amaçlı kazanımKişinin kendi lehine veya aleyhine sonuç doğuracak şekilde çaba harcayarak elde ettiği eylemEylemin fail üzerindeki ahlaki ve hukuki yükümlülük boyutunu öne çıkarır
عطلZıtİşlevsizlik, eylemsizlik, boş kalmaBir varlığın potansiyelini kinetiğe dökememesi, terk edilmesi ve tesirsiz bırakılmasıFailin harekete geçmemesi veya nesnenin işlevini yitirerek atıl kalması

Başka dillerde anlam karşılıkları

DilKelime / KelimelerKısa AnlamDetayGüven
ArapçaفعلGenel etki ve işKasıtlı veya kasıtsız bir failden sadır olan her türlü tesirKesin
Latinceagere, facere, actioYapmak, harekete geçirmek, eylemAgere içsel itki ve hareketi, facere ise dışsal bir şey ortaya koymayı vurgular; kökün kapsayıcılığını paylaşırKesin
İngilizceact, do, executeEylemek, yapmak, icra etmekAct ontolojik ve fiili hareketi, do genel yapmayı karşılar; ancak zihni/fiziki ayrımını Arapça kadar tek kökte toplamazKesin
Almancatun, handeln, wirkenYapmak, eylemek, tesir etmekTun genel yapmayı, wirken ise kökteki doğrudan «tesir meydana getirme» nüansını tam olarak yansıtırKesin
Fransızcaagir, faire, acteHareket etmek, yapmak, fiilAgir failin doğrudan dış dünyada etki doğurmasını ve kinetik duruma geçmesini ifade ederKesin

Kaynak Oxford Latin Dictionary; Grimm Deutsches Wörterbuch; Dictionnaire Littré.

Vücûh ve nezâir

Form / KullanımAnlam YüzüAyet Tipi / Bağlam
İlahî tasarruf ve kudretAllah'ın dilediğini doğrudan ve engellenemez şekilde varlık sahasına çıkarmasıİlahi irade ve kudretin mutlaklığını bildiren bağlamlar; Hac 22:18, Hûd 11:107, Burûc 85:16
Tarihsel helak ve ibret vakasıGeçmiş kavimlere veya zorbalara verilen ilahi cezanın dış dünyada somutlaşmasıİlahi gazabın cezalandırıcı bir vaka olarak inmesi bağlamı; Fîl 105:1, A'râf 7:155
İnsani eylem ve davranışİnsanın hayır veya şer olarak ortaya koyduğu her türlü somut pratikİbadet, ahlak, cürüm veya pratik uygulama bağlamları; Bakara 2:215, Nisâ 4:30, Enbiyâ 21:73
Ani ve kasıtsız vaka / CürümPlanlanmadan, bir anlık gaflet veya kaza sonucu meydana gelen somut hadiseHz. Musa'nın Kıptî'yi istemeden öldürmesini niteleyen bağlam; Şuarâ 26:19
Kesinleşmiş ilahi hükümVuku bulması kaçınılmaz, takdir edilmiş ve ertelenemez olan ilahi kararVahiy ve vaadin mutlaka gerçekleşeceği bağlamlar; Nisâ 4:47, Enfâl 8:44, İsrâ 17:5

Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

DisiplinKullanım AlanıTartışma NoktasıAnlam Yoğunlaşması
KelamEfalullah (Allah'ın fiilleri) ve halku'l-ef'alKulun fiillerinin yaratıcısı ile faili arasındaki ilişki ve Allah'ın fiillerinde hikmet/illet aranıp aranamayacağıFiil kavramı, ontolojik var ediliş (halk) ile ahlaki yöneliş (kesb) arasındaki ayrıma zemin teşkil edecek biçimde en yalın varlık hareketi olarak yoğunlaşmıştır
FıkıhEf'âl-i mükellefînİnsan eylemlerinin şer'i hükümlere (farz, vacip, mendup, haram, mekruh) konu olmasıEylem, failin iradesi ve hukuki geçerliliği üzerinden tasnif edilen dışsal davranışlar olarak daralmıştır
Tefsirİlahi kudret ile beşeri mesuliyetin ayrımıAyetlerde Allah'a izafe edilen eylemler ile kula izafe edilen eylemler arasındaki dilsel ve semantik farklarİlahi kudretin mutlak icrası ile insanın sorumlu olduğu fiillerin bağlamsal incelikleri üzerinde yoğunlaşmıştır
HadisNebevi tatbikat ve ameli sünnetHz. Peygamber'in sözlü beyanları (kavl) ile pratik uygulamaları (fiil) arasındaki teşri değeri farkıSünnetin sözlü olmayan, doğrudan davranış ve uygulama şeklinde tezahür eden somut amel boyutu

Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

SistemBağlamKarşılıkİşlevAçıklamaGüven
DiniTevhid ve kullukİcrayı mutlak ve ameli salihİlahî iradenin tecellisi ve kulun inancını dış dünyada somutlaştırmasıİnanç soyut bir iddia olmaktan çıkıp fiil ile varlık sahasında tasdik edilirKesin
İlmiFizik ve nedensellikSebep-sonuç ilişkisindeki etki (kuvvet)Bir failin diğer nesne üzerinde bıraktığı ölçülebilir değişimPotansiyel enerjinin kinetik enerjiye ve somut tesire dönüşüm mekanizmasıdırGüçlü
Siyasiİktidar ve meşruiyetİcraat ve yaptırım gücüKanunun ve otoritenin soyut karardan çıkıp fiiliyata dökülmesiOtorite, sadece kural koymakla değil, o kuralı icra edebilme yeteneğiyle tecelli ederGüçlü
İktisadiÜretim ve emekEmek gücünün mala dönüşmesiHam maddenin işlenerek katma değere dönüştürülmesi eylemiMaddi aletlerin kullanılması ve fiziksel iş gücünün iktisadi bir çıktı üretmesiGüçlü

Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

Alanİzomorfik KarşılıkAçıklamaGüven
Sayısal bilimlerFonksiyon ve operatör uygulaması (f(x))Bir girdiyi alıp tanımlı bir kural doğrultusunda dönüştürerek somut bir çıktıya ulaştıran matematiksel operatör veya fizikteki iş (W=F⋅d) formülüKesin
Beşeri bilimlerSosyal eylem ve edimsellikMax Weber'in eylem teorisindeki veya dil felsefesindeki edimsel (performatif) ifadeler gibi, dış dünyada bir durumu fiilen değiştiren davranış kalıbıGüçlü

Yanlış daraltma ve kritik hata riski

AlanAçıklama
Modern daraltma riskiKökü yalnızca gramerdeki «fiil» (zaman bildiren kelime) veya ahlaki düzlemdeki bilinçli «amel» ile sınırlamak
Kur'an içi daha geniş anlamKök, iradeli-iradesiz, canlı-cansız, ilahi-beşeri her türlü etkiyi, ani vukuatları, hatta aletin somut temasını içine alan en kapsayıcı ontolojik tesir kavramıdır
Yanlış anlamanın doğuracağı hataHz. Musa'nın istemeden adam öldürmesini anlatan ifadede (فَعَلْتَ فَعْلَتَكَ) kasıt aramak veya Allah'ın «fa''âl» sıfatını mekanik bir insan işçiliği gibi tasavvur etmek

Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

SoruCevap
Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir?Varlık dünyasında düşünce, niyet veya potansiyel halinde kalan hiçbir durumun nihai hakikati oluşturmadığını; varlığın ve imtihanın ancak fiil sahasında, somut tesirler üzerinden gerçekleştiğini kavramayı sağlar
Hangi ayet gruplarında belirleyicidir?Allah'ın mutlak iradesini ve dilediğini hemen var ettiğini bildiren ayetlerde (Burûc 85:16), peygamberlerin pratik rehberliğini anlatan pasajlarda (Enbiyâ 21:73) ve geçmiş kavimlerin cezalandırılma süreçlerinde (Fîl 105:1)
Hangi yanlış anlamaları düzeltir?Eylemi sadece insan merkezli ve bilinçli planlamaya indirgeyen yaklaşımı düzeltir; tabiat olaylarının, kazaların ve ilahi müdahalelerin her birinin gerçekte bir failin fiili olduğunu fark ettirir

Nihai sentez ve LaTeX modeli

  • Somut anlamBir failin alet veya beden uzvuyla bir nesneye doğrudan vurarak, işleyerek veya temas ederek üzerinde silinmez bir iz ve tesir bırakması.
  • Soyut anlamPotansiyel haldeki bir kuvvetin, iradenin veya tabiatın dış dünyaya açılarak bir meful üzerinde somut bir neticeye, oluşa ve vakıaya dönüşmesi.
  • Sistematik karşılıkİrade ile netice arasındaki illiyet köprüsünü kuran, enerjiyi esere dönüştüren en genel ontolojik ve hukuki icra mekanizması.
  • LaTeX modeliA→FB  ⟹  ΔB
  • LaTeX açıklamasıModelde A kaynak faili veya etki odağını, B hedef nesneyi veya etki alanını, F failden hedefe yönelen doğrudan tesir ve icrayı (fiil), ΔB ise bu eylem sonucunda hedef nesnede meydana gelen somut durum değişimini ve dışsal izi temsil eder.
Metin sürümü (yapay zekâ araçları için)Harfe göre kök dizini: ف