برك
ب - ر - ك
جذر- الورود: ٣٢
- الآيات: ٣٢
- الصيغ: ١٥
- المعاجم: ١٣
Birkan yanardağ demektir. Yerden fışkırıp saçılan su için de kullanılır. Bol, bereketli demektir.المزيد ›
ملاحظاتي
المعاجم(١٣)
★ معجم آق إيفلر (بالتركية)التركية
Birkan yanardağ demektir. Yerden fışkırıp saçılan su için de kullanılır. Bol, bereketli demektir.
كتاب العين
الخليل بن أحمد · القرن ٨مترجمالحروف: ٦٬٩٨٢الكاف والراء والباء معهما
ك ر ب، ك ب ر، ر ك ب، ب ك ر، ر ب ك، ب ر ك كلهن مستعملات كرب: الكَرْبُ، مجزوم، هو الغم الذي يأخذ بالنفس. يقال: كَرَبه أمر، وإنه لمكروب ُالنفس. والكُربة: الاسم، والكَريبُ: المكروبُ. وأمر كاربٌ. والكُرُوبُ: مصدر كَرَبَ يكْرُبُ.
وكل شيء داني أمراً فقد كَرَب، يقال: كَرَبَتِ الشمس أن تغيب، وكربت الجارية أن تدرك، وكَرَبَ الأمر أن يقطع.
والكَرَبُ: الكِرْناف، وهو أصل السعفة، قال
الصحاح
الجوهري · القرن ١٠مترجمالحروف: ١٬٣٠١بَرَكَ البعيرُ يَبْرُكُ بُروكاً، أي اسْتَناخَ. وأَبْرَكْتُهُ أنا فَبَرَكَ، وهو قليلٌ، والأكثر أَنَخْتُهُ فاستناخ. ويقال: فلان ليس له مَبْرَكُ جملٍ. وكلُّ شيء ثبتَ وأقامَ فقد بَرَكَ. والبَرْكُ: الإبلُ الكثيرةُ؛ والجمعُ البُروكُ. والبَرْكُ أيضاً: الصدر، فإذا أدخلت عليه الهاء كسَرت وقلت بِرْكَةٌ. وقولهم: ما أحسن بِرْكَةَ هذه الناقة، وهو اسمٌ للبُروكِ، مثل الرِكْبَةِ والجِلْسَةِ. وابْتَرَكَ الرجل، أي
تهذيب اللغة
الأزهري · القرن ١٠بلا ترجمةالحروف: ٢٧٬٩٣٥ك ر ب
كرب ، كبر ، ركب ، ربك ، برك ، بكر : مستعملات .
كرب : قال الليث : الكربُ مجزومٌ هو الغم الذي يأخذ بالنفس ، يقال : كربه الغم ، وإنه لمكروب النفس ، والكربة : الاسم ، والكريب : المكروب ، وأمرٌ كارب ، والكُرُوبُ : مصدر كَرَب يكرُب ، وكل شيء دنا فقد كرَب .
يقال : كرَبت الشمس أن تغيبَ وكرَبت الجاريةُ أن تُدرِك .
وفي الحديث : ( إذا اسْتَغْنى أو كرَبَ اسْتَعَفَّ ) . قال أبو عبيد : كرب أي دنا من ذلك
مقاييس اللغة
ابن فارس · القرن ١١مترجمالحروف: ٣٢٬٣٨١(باب الباء والراء وما معهما في الثلاثي)
(برز) الباء والراء والزاء أصلٌ واحد، وهو ظهور الشيء وبُدُوُّه، قياسٌ لا يُخْلِفُ. يقال بَرَزَ الشيءُ فهو بارزٌ. وكذلك انفرادُ الشيءِ من أمثاله، نحو: تبارُزِ الفارِسَيْن، وذلك أنَّ كلَّ واحدٍ منهما ينفرد عن جماعته إلى صاحبه. والبَرَاز المتَّسع من الأرض؛ لأنه بادٍ ليس بغائِطٍ ولا دَحْلٍ ولا هُوَّة. ويقال امرأةٌ بَرْزَةٌ أي جليلةٌ تبرُزُ وتجلِسُ بفِنَاء بيتها.
(باب الباء والراء وما معهما في الثلاثي) (برز) الباء والراء والزاء أصلٌ واحد، وهو ظهور الشيء وبُدُوُّه، قياسٌ لا يُخْلِفُ. يقال بَرَزَ الشيءُ فهو بارزٌ. وكذلك انفرادُ الشيءِ من أمثاله، نحو: تبارُزِ الفارِسَيْن، وذلك أنَّ كلَّ واحدٍ منهما ينفرد عن جماعته إلى صاحبه. والبَرَاز المتَّسع من الأرض؛ لأنه بادٍ ليس بغائِطٍ ولا دَحْلٍ ولا هُوَّة. ويقال امرأةٌ بَرْزَةٌ أي جليلةٌ تبرُزُ وتجلِسُ بفِنَاء بيتها. قال بعضُهم: رجل بَرْزٌ وامرأةٌ بَرزَةٌ، يوصَفانِ بالجَهارَةِ والعَقْل. وفي كتاب الخليل: رجل بَرْزٌ طاهرٌ عفيف. وهذا هو قياسُ سائِرِ الباب، لأنَّ المُرِيبَ يدُسُّ نفسَه ويُخْفيها. ويقال بَرَّزَ الرّجُلُ والفَرَسُ إذا سَبَقَا، وهو [من] الباب. ويقال أبرزْتُ الشّيءَ أُبرِزُهُ إبرازاً. وقد جاء المبروزُ. قال لَبيد: أوْ مُذْهَبٌ جَدَدٌ على ألواحه *** النّاطقُ المبروزُ والمخْتُومُ([1])المبروز: الظاهر. والمختوم: غير الظاهر. وقال قوم: المبروز المنشور. وهو وجهٌ حَسَنٌ. (برس) الباء والراء والسين أصلٌ واحدٌ، يدلّ على السهولة واللين. قال أبو زيد([2]): بَرَّسْت المكانَ إذا سَهَّلْتَه وليّنْتَه. قال: ومنه اشتقاقُ بُرْسان قبيلة من الأزد. والبُِرْس القُطْن. والقياسُ واحد. ومما شذَّ عن هذا الأصل قولهم: ما أدري أيُّ البَرَاساءِ والبَرْنَساءِ هو، أي أيُّ الخلقِ هو. (برش) الباء والراء* والشين كلمةٌ واحدةٌ، وهو أن يكون الشيءُ ذا نُقَطٍ متفرّقةٍ بِيضٍ. وكان جَذِيمَةُ أبرَصَ، فكُنِّيَ بالأبرش. (برص) الباء والراء والصاد أصلٌ واحدٌ، وهو أن يكون في الشيء لُمْعَةٌ تخالف سائرَ لونه، من ذلك البرصُ. وربما سمَّوا القمرَ أبرص. والبَرِيص مثل البصيص، وهو ذلك القياس. قال: * لهنّ بخدِّهِ أبداً بريصُ([3]) * والبِرَاصُ بِقَاعٌ في الرّمل لا تُنْبِتُ([4]). وسامُّ أبْرَصَ معروفٌ. قال القُتيبـيّ: ويجمع على الأبارِصِ. وأنشد: واللهِ لو كنتُ لهذا خالصا([5]) *** لكُنتُ عبداً يأكل الأبارِصَا([6]) وقال ثعلب في كتاب الفصيح: وهو سامُّ أبْرَص، وسامّا أبرصَ، وسَوامُّ أبرصَ. (برض) الباء والراء والضاد أصل واحد، وهو يدلُّ على قلّةِ الشيء وأخذِهِ قليلاً قليلاً. قال الخليل: التبرُّض التبلُّغ بالبُلْغَة من العيش والتطلُّب لـه هاهنا وهاهنا قليلاً بعد قليل. وكذلك تبرَّض الماءَ من الحوض، إذ قلَّ صبّ في القربة من هنا وهنا. قال: وقد كنتُ بَرَّاضاً لها قبلَ وَصْلِها *** فكيفَ وَلَزَّتْ حَبْلَها بحِبالها([7])يقول: قد كنتُ أطلبُها في الفَيْنَةِ بعدَ الفينة، أي أحياناً، فكيف وقد عُلِّق بعضُنا بعضاً. والابتراضُ منه. وتقول: قد بَرَضَ فلانٌ لي من ماله، وهو يَبْرُضُ بَرْضاً، إذا أعطاكَ منه القليلَ. قال: لَعَمْرُكَ إنّني وطِلابَ سَلْمَى *** لكالمتبرِّضِ الثَّمَدَ الظَّنُونا([8])وثَمَدٌ أي قليل، يقول رؤبة: * في العِدِّ لم تقدَحْ ثِمادا بَرْضا([9]) * ومن هنا الباب: بَرَض النّبات يَبْرُِض بُرُوضاً، وهو أوّلُ ما يتناول النَّعَمُ والبارِض: أوّلُ ما يبدو من البُهْمَى. قال: رَعَى بارِضَ البُهْمَى جَميماً وبُسْرَةً *** وصَمْعَاءَ حَتّى آنفَتْهُ نِصَالُها([10])(برع) الباء والراء والعين أصلان: أحدهما التطوُّع بالشيء من غير وجوبٍ. والآخر التبريز والفَضْل. قال الخليل: تقول بَرَعَ يَبْرَعُ بُرُوعاً([11]) وبَراعةً، وهو يتبرَّع من قِبَلِ نَفْسِه بالعَطاء. وقالت الخنساء: جلدٌ جميلٌ أصيل بارِعٌ وَرِعٌ *** مأوى الأراملِ والأيتامِ والجارِ قال: والبارع: الأصيل الجيّد الرأي. وتقول: وهبت للإنسان نتياء ([12]) تبرُّعا إذا لم يَطْلُب. (برق) الباء والراء والقاف أصلانِ تتفرع الفروع منهما: أحدهما لمعانُ الشيء؛ والآخر اجتماع السَّوادِ والبياضِ في الشيء. وما بَعْدَ ذلك فكلُّه مجازٌ ومحمولٌ على هذين الأصلين. أمّا الأول فقال الخليل: البرق وَمِيضُ السَّحاب، يقال بَرَقَ السَّحَابُ بَرْقاً وبَريقاً. قال: وأبْرَقَ أيضاً لغة. قال بعضهم: يقال بَرْقَة للمرّة الواحدة، إذا بَرَقَ، وبُرْقَة بالضم، إذا أردْتَ المقدار من البرق. ويقال: "لا أفعلُهُ ما بَرَقَ في السَّماءِ نجم"، أي ما طَلَعَ. وأتانا عند مَبْرَقِ الصُّبح، أي حين برَق. اللِّحْياني: وأَبْرَقَ([13]) الرّجل إذا أمَّ البَرْقَ حينَ يراه. قال الخليل: البارقة السَّحابة ذاتُ البرق. وكلُّ شيءٍ يتلألأ لونُه فهو بارقٌ يبرُق بَريقاً. ويقال للسُّيوف بَوَارق. الأصمعيُّ: يقال أبرَقَ فلان بسيفه إبراقاً، إذا لمع به. ويقال رأيت البارقةَ، ضوءَ بَرْق السُّيوف. ويقال مرّت بنا اللّيلةَ بارقةٌ، أي سحابةٌ فيها برق، فما أدري أينَ أصابَتْ. والعرب تقول: "هو أَعْذَبُ من ماء البارقة". ويقال للسيف ولكلِّ ما له بَريقٌ إبْريق، حتى إنّهم يقولون للمرأة الحسناءِ البَرّاقة([14]) إبريق. قال: * ديار إبريقِ العَشِيّ خَوْزَلِ * الخوزَل المرأة المتثنِّية في مِشْيتها. وأنشد: أشْلَى عليه قانصٌ لمّا غَفَلْ([15]) *** مُقلَّدَاتِ القِدِّ يَقْرُونَ الدَّغَلْ فزَلّ كالإبريقِ عن مَتْنِ القَبَل([16]) قال أبو عليّ الأصفهانيّ: يقال أبْرَقَتِ السّماءُ على بلادِ كذا. وتقول أبرَقْتُ إذا أصابتكَ السّماء. وأبرَقْتُ ببلدِ كذَا، أي أُمطرْتُ. قال الخليل: [إذا] شَدَّدَ مُوعِدٌ بالوَعيد، قيل أَبْرق وأَرْعَد. قال: أَبْرِقْ وأَرْعِدْ يا يَزيـ *** دُ فما وَعِيدُك لي بِضائرْ([17])يقال بَرَقَ ورَعَدَ أيضاً. قال: فإذا جعلتُ... فارسَ دونُكُمْ *** فارْعَُدْ هُنالِكَ ما بدا لَكَ وابرُقِ([18])أبو حاتم عن* الأصمعيّ: بَرَقت السّماءُ، إذا جاءتْ ببرقٍ. وكذلك رعدت، وبَرَق الرّجُل ورَعَد. ولم يعرف الأصمعيّ أَبْرَقَ وأَرْعَدَ. وأنشد: يا جَلَّ ما بَعدَتْ عليك بلادُنا *** فابرُق بأرضِكَ ما بَدَا لك وارْعَُدِ([19])ولم يلتفت إلى قول الكُميت: أبرق وأرْعِدْ يا يزيـ *** د........... قال أبو حاتم: وقد أخبرنا بها أبو زيدٍ عن العرب. ثم إنّ أعرابيّاً أتانا من بني كلاب وهو محرِم. فأردنا أن نسأله فقال أبو زيد: دَعُوني أتولَّى مسألتَه فأنا أرفَقُ به. فقال له: كيف تقول إنّك لتُبْرق وتُرْعِد؟ فقال: في الخجيف؟ يعني التهدُّد. قال: نعم ([20]). قال: أقول إنّك لتُبرِق وتُرْعِد. فأخبرتُ به الأصمعيّ فقال: لا أعرِف إلاّ بَرَق ورَعَد. ومن هذا الأصل ([21]) قال الخليل: أبرَقت الناقةُ، إذا ضربَتْ ذَنبها مرّةً على فرْجها، ومرّة على عجُزِها، فهي بَرُوقٌ ومُبْرِق. قال اللِّحياني: يقال للنّاقة إذا شالت ذنبها كاذبةً وتلقّحت وليست بلاقِح: أبرقت النّاقة فهي مُبْرِقٌ وبروقٌ. وضدُّها المِكْتَام. قال ابن الأعرابيّ: بَرَقَت فهي بارق إذا تشذَّرَت بذَنبها من غير لَقْحٍ. قال بعضهم: بَرَّقَ الرجلُ: إذا أتى بشيءٍ لا مِصداق له. وحكى ابنُ الأعرابيّ، أنّ رجلاً عمل عملاً فقال لـه بعض أصحابه: "بَرَّقْتَ وعَرّقْت([22])" أيْ لوّحت بشيء ليس لـه حقيقة. وعرّقت أقْلَلْتَ، من قولهم: لا تمَلأِ الدَّلْوَ وعَرِّقْ فيها *** ألا تَرى حَبَار مَنْ يسقِيها([23])قال الخليل: الإنسان البَرُوقُ هو الفَرِقُ لا يزال. قال: * يُرَوِّعُ كلَّ خَوَّارٍ بَرُوقِ * والإنسانُ إذا بَقِيَ كالمتحيِّر قيل بَرِق بَصَرُه بَرَقاً، فهو بَرِقٌ فَزِعٌ مبهوت. وكذلك تفسيرُ مَنْ قرَأها: {فإذا بَرِقَ البَصَرُ[
المفردات في غريب القرآن
الراغب الأصفهاني · القرن ١١مترجمالحروف: ١٬٩٢٤- أصل البرك صدر البعير وإن استعمل في غيره، ويقال له: بركة، وبرك البعير: ألقى بركه، واعتبر منه معنى اللزوم، فقيل: ابتركوا في الحرب، أي: ثبتوا ولا زموا موضع الحرب، وبراكاء الحرب وبروكاؤها للمكان الذي يلزمه الأبطال، وابتركت الدابة: وقفت وقوفا كالبروك، وسمي محبس الماء بركة، والبركة: ثبوت الخير الإلهي في الشيء.
قال تعالى: ﴿لفتحنا عليهم بركات من السماء والأرض﴾ [الأعراف/96]، وسمي بذلك لثبوت الخير فيه
أساس البلاغة
الزمخشري · القرن ١٢مترجمالحروف: ٥٦٤ب ر ك
بارك الله فيه وبارك له وبارك عليه وباركه.
وبرك على الطعام وبرك فيه إذا دعا له بالبركة وطعـام بريـك ومـا أبـرك هـذا وأيمنـه وابتـرك الصيقـل إذا مـال علـى المـدوس.
وابتـرك الفرس في عدوه: اعتمد فيه واجتهد وفرس مستقدم البركة.
وفي بستانه بركة مصهرجة وفيه برك تفيض.
ومن المجاز: حكّت الحرب بركها بهم.
قال: فأقعصتهم وحكت بركهـا بهـم وأعطت النهب هيان بن بيـان ووضع عليهم الدهر
لسان العرب
ابن منظور · القرن ١٣مترجمالحروف: ١٠٬٩٥٧البَرَكة: النَّماء والزيادة. والتَّبْريك: الدعاء للإنسان أو غيره بالبركة. يقال: بَرَّكْتُ عليه تَبْريكاً أي قلت له بارك الله عليك. وبارك الله الشيءَ وبارك فيه وعليه: وضع فيه البَرَكَة. وطعام بَرِيك: كأنه مُبارك. وقال الفراء في قوله رحمة الله وبركاته عليكم، قال: البركات السعادة؛ قال أبو منصور: وكذلك قوله في التشهد: السلام عليك أيها النبي ورحمة الله وبركاته، لأن من أسعده الله بما أسعد به النبي، صلى
القاموس المحيط
الفيروزآبادي · القرن ١٥مترجمالحروف: ٤٦٦* ب ر ك * * بَرَك * البعير من باب دخل أي استناخ و * أبْرَكَهُ * صاحبه فبرك وهو قليل والأكثر أناخه فاستناخ و * البِرْكَةُ * كالحوض والجمع * البِرَكُ * قيل سميت بذلك لإقامة الماء فيها وكل شيء ثبت وأقام فقد * بَرَكَ * و * البَرَكَة * النماء والزيادة و * التَّبْرِيكُ * الدعاء بالبركة ويقال * بارَك * الله لك وفيك وعليك وباركك ومنه قوله تعالى ﴿أن بورك من في النار﴾ و * تَبَاركَ * الله أي بارك مثل قاتل
تاج العروس
الزبيدي · القرن ١٨مترجمالحروف: ١٦٬٨٨٧البركة، محركة: النماء والزيادة، وقال الفراء: البركة: السعادة وبه فسر قوله تعالى: رحمة الله وبركاته عليكم أهل البيت لأن من أسعده الله تعالى بما أسعد به النبي صلى الله عليه وسلم فقد نال السعادة المباركة الدائمة، قال الأزهري: وكذلك الذي في التشهد.
والتبريك: الدعاء بها نقله الجوهري للإنسان أو غيره، يقال بركت عليه تبريكا: أي قلت له: بارك الله عليك. وطعام بريك كأنه مبارك فيه قاله أبو مالكي، وقال
معجم لين
إدوارد لين · القرن ١٩مترجمالحروف: ١٧٬٦٨٦بَرَكَ
1 بَرَكَ بر برك بركة , (S, Msb, K,) aor. بَرُكَ , (S, TA,) inf. n. بُرُوكٌ (S, Mgh, Msb, K) and تَبْرَاكٌ, (K,) said of a camel, (S, Mgh, Msb,) i. q. اِسْتَنَاخَ [i. e. He lay down, or kneeled and lay down, upon his breast, with his legs folded]; (S, K;) he made his breast to cleave to the ground; (Mgh;) he fell upon his بَرْك, i. e. breast; (Msb;) he threw his برك, i. e. breast, upon the
قاموس سالمون
هنري أنتوني سالمون · القرن ١٩مترجمالحروف: ١٬١٥٤بَرَكَ
بَرَكَ U ( n. ac. بُرُوْك 27 ),
a. Knelt; squatted, crouched down.
b. [ Bi ], Remained, stayed in.
c. [ 'Ala ], Sat upon.
بَرَّكَ
بَرَّكَ II ,
a. Made to kneel down.
b. [ 'Ala or Fī ], Blessed, invoked blessings upon.
بَاْرَكَ
بَاْرَكَ III ,
a. see II (b) .
أَبْرَكَ
أَبْرَكَ IV ,
a. see II (a) .
تَبَرَّكَ
تَبَرَّكَ V ,
a. Was blessed.
تَبَاْرَكَ
تَبَاْرَكَ VI ,
a. Was
كتاب الله
مستخلص من الاستعمال القرآنيمترجمالحروف: ٥٢٬١٥٥برك
بَرَكَ - يَبْرُكُ - بَرَكَة - بَرَكات - بَارَكَ - يُبارِكُ - مُبارَك - تَبارَك - يَتَبارَكُ
بَرَكَ - يَبْرُكُ + الكائن أو الشيء أو الأمر: يثبت ويستمر ويدوم ويكثر، وذلك من حيث الخير والنفع والأثر
بَرَكَة: على وزن " فـَعـَلـَة": اسم فعل بمعنى مفعول من " بَرَكَ - يَبْرُكُ": ثبات ودوام الخير والنفع الحسن: وهي أيضاً ما يكون بفعل " بَرَكَ -
الصيغ(١٥)
- تَبَارَكَAşama aşama bereketlendirdi(تَفَاعَلَ)×٦
- بَارَكْنَاBereketlendirdik(فَاعَلْنَا)×٥
- مُبَارَكًاBereketlenen(مُفَاعَلًا)×٤
- مُبَارَكٌBereketlenen(مُفَاعَلٌ)×٤
- فَتَبَارَكَAşama aşama bereketlendirdiمعانٍ أخرى: ١(فَتَفَاعَلَ)×٢
- مُبَارَكَةٍBereketlenen(مُفَاعَلَةٍ)×٢
- الْمُبَارَكَةِBereketlenen(الْمُفَاعَلَةِ)×١
- بَرَكَاتٍBereketler(فَعَلَاتٍ)×١
- بُورِكَBereketlendirildi(فُوعِلَ)×١
- مُبَارَكَةًBereketlenen(مُفَاعَلَةً)×١
الجذور المجاورةالمجاورة: ٥٥ (الإجمالي: ٢٠٥)
- نزل
الآيات المشتركة: ٨ · “Nezle” konaklama yeri demektir
- حول
الآيات المشتركة: ٣ · Ağaçlık yerleri çevreleyen topraktan tümsek ve çukur demetir
- سمو
الآيات المشتركة: ٧ · “Sem” hayvanın sırtı, “ard” da hayvanın karnıdır
- ليل
الآيات المشتركة: ٤ · Durgun suyda dibe çöken mile “leyl“, akıp denize giden…
- أرض
الآيات المشتركة: ٨ · Hayvanların sırtına sema, alt tarafına ard denir
- بيت
الآيات المشتركة: ٣ · Beyt ev demektir
- قري
الآيات المشتركة: ٣ · Kasaba
- شرق
الآيات المشتركة: ٢ · Güneşin doğduğu yerdir
- غرب
الآيات المشتركة: ٢ · Ğarb, Güneşin batığı yerdir
- علم
الآيات المشتركة: ١٠ · Dağın sivri noktası demektir
- جعل
الآيات المشتركة: ٦ · Ceal sıcak tencerinin tutulması için kullanılan bez…
- شجر
الآيات المشتركة: ٢ · Ağaç
الآيات التي ورد فيها(٣٢)
… وَالْقَمَرَ وَالنُّجُومَ مُسَخَّرَاتٍ بِأَمْرِهِ أَلَا لَهُ الْخَلْقُ وَالْأَمْرُ تَبَارَكَ اللَّهُ رَبُّ الْعَالَمِينَ
Aşama aşama bereketlendirdi
تَبَارَكَ الَّذِي نَزَّلَ الْفُرْقَانَ عَلَى عَبْدِهِ لِيَكُونَ لِلْعَالَمِينَ نَذِيرًا
Aşama aşama bereketlendirdi
تَبَارَكَ الَّذِي إِنْ شَاءَ جَعَلَ لَكَ خَيْرًا مِنْ ذَلِكَ جَنَّاتٍ تَجْرِي مِنْ تَحْتِهَا الْأَنْهَارُ وَيَجْعَلْ لَكَ قُصُورًا
Aşama aşama bereketlendirdi
تَبَارَكَ الَّذِي جَعَلَ فِي السَّمَاءِ بُرُوجًا وَجَعَلَ فِيهَا سِرَاجًا وَقَمَرًا مُنِيرًا
Aşama aşama bereketlendirdi
تَبَارَكَ اسْمُ رَبِّكَ ذِي الْجَلَالِ وَالْإِكْرَامِ
Aşama aşama bereketlendirdi
تَبَارَكَ الَّذِي بِيَدِهِ الْمُلْكُ وَهُوَ عَلَى كُلِّ شَيْءٍ قَدِيرٌ
Aşama aşama bereketlendirdi
تحليل الجذر
تعريف الجذر والخلاصة
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | برك |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Belirgin fark tespit edilmedi |
| Bağlamsal Yakın Kökler | نعم, فضل, خير |
| Zıt Kök | محق |
| Çekirdek Özet 1 | Bir şeyin yere sağlamca yerleşip sabit kalması, devenin göğsü üzerine çöküp ayrılmaması ve suyun havuzda durulup birikmesi |
| Çekirdek Özet 2 | İlahi hayrın bir varlıkta, mekânda, zamanda veya metinde kesintisiz, kalıcı ve sürekli artan biçimde yerleşmesi |
| Çekirdek Özet 3 | İlahi kaynağa bağlılığın sağladığı eksilmeyen, tükenmeyen ve nesiller boyu genişleyen varoluşsal bereket ve süreklilik |
| Kritik Hata Riski | Kökü yalnızca niceliksel ve maddi bir çoğalma olarak daraltıp asıl kurucu anlam olan ثبات (kalıcılık, yerleşiklik ve sarsılmaz hayır) boyutunu göz ardı etmek |
التحليل الثنائي
| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| بر | Dışarı çıkma, ayrışma, temizlenme, genişliğe ve karaya ulaşma; برأ (yaratıp berî kılma), برز (ortaya çıkma), برق (parlama) ve برر (geniş iyilik) köklerinde görülen enginlik ve duruluk | ك | Avuçla kavrama, baskılama ve çökme etkisi katarak yayılan ve dışa taşan genişliği belirli bir mahalde sabitlemiş, yere bastırarak sürekli ve kalıcı kılmıştır |
التحليل التصويري للحروف
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ب | Ev, çadır; iç, barınma, içinde olma | Bir mahale dâhil olmayı, muhafaza altına girmeyi ve içsel bir mekânda toplanmayı temsil eder. |
| ر | İnsan başı; baş, ilk, üst | Ağırlık merkezini, üstünlüğü, yukarıdan aşağıya doğru gerçekleşen ana yönelimi ve otoriteyi ifade eder. |
| ك | Avuç içi; kavrama, eğme, kaplama | Bir nesnenin üzerine bastırarak tutmayı, kavramayı, zemine intibak etmeyi ve kuşatmayı gösterir. |
| برك | Mekân içine yukarıdan bir ağırlık ve kavrayışla çöküp sabitlenme hareketi | Üstten gelen bir ağırlığın zemine temas edip kendini bırakması, orayı kavraması ve çadır gibi sağlam bir duruşla yerinden kımıldamayacak biçimde sabitleşmesidir. |
الاستعمال التاريخي والمبكر
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Devenin göğsünü (بَرْك) yere dayayarak çökmesi ve oraya yerleşip kalkmaması; suyun bir çukurda toplanıp kalıcı gölet veya havuz (بِرْكَة) oluşturması |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Tarafetü’b-nü’l-ʿAbd divanında geçer; çöle çökmüş develeri nitelemek üzere şöyle der: وبَرْكٍ هجودٍ قد أثارت مخافتي / نواديها أمشي بعضب مجـرد |
| Erken Arapça kullanım | Savaşta sebat eden savaşçılar ve savaşın tüm ağırlığıyla bir topluluğun üzerine çökmesi için حكت بركها بهم ifadesi kullanılmıştır. |
المصدر Lisān al-ʿArab, Kitābü’l-ʿAyn, Maqāyīs al-Lugha, Asās al-Balāgha.
الطبقة الاشتقاقية السامية
Proto-Sami dil mirasında *b-r-k kökü, bedensel bir eylem olan diz çökme ile ilahi bir lutuf ve kutsama olan bereket anlamlarını eşzamanlı olarak barındıran temel ve arkaik bir köktür. İbranicede ב-ר-ך (b-r-k / barakh) eylemi diz çökmek, saygı sunmak ve Tanrı’nın bir kimseye lütufta bulunup bereket bahşetmesi (b'rakhah) anlamındadır. Süryanicede ܒ-ܪ-ܟ (b-r-k / barekh) kökü diz üstü durmak, dua ve takdis etmek; isim formu olan burkhethā ise kutluluk ve ilahi feyiz anlamını taşır. Ugarit dilinde brk formu kutsamak ve lutuf bahşetmek manasında doğrudan tanrısal eylemler için kullanılır. Arapçada kökün somut bedensel boyutu devenin çöküşü (بُرُوك) ve devenin göğsü (بَرْك) üzerinden muhafaza edilmiş; soyut boyutu ise bir mekânda veya nesnede hayrın kalıcı, tükenmez ve durulmuş olması (ثبوت الخير الإلهي) şeklinde kristalleşmiştir. Arapça, kökün fiziki yerleşme ve sebat yönünü Sami ailesinin diğer üyelerine kıyasla daha ayrıntılı biçimde leksikalleştirmiştir.
درجة الثقة Kesin
المصدر Brown-Driver-Briggs, HALOT, Payne Smith, David Cohen (Dictionnaire des racines sémitiques).
التحليل الاشتقاقي
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | برك kökünden türeyen بَرَكَة ve بُرُوك | Devenin yere çöküp ağırlığıyla oraya mıhlanması ve suyun havuzda sabit kalması somut çekirdeğinden hareketle, ilahi hayrın bir varlığa yerleşip onda tükenmez bir kaynak haline gelmesi soyutlaması gelişmiştir. | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | İbranice בָּרַךְ, Süryanice ܒܰܪܶܟ, Ugaritçe brk | Diz çökme hareketi ile ilahi kutlama, takdis ve bereket verme anlamı tüm Batı ve Güney Sami dillerinde tam bir ses ve anlam denkliği gösterir. | Kesin |
| Daha geniş dilsel ilişki | Ge'ez (Etiyopya) baraka | Güney Sami kolundaki Ge'ez dilinde kök, hem diz çökme hem de dua ve takdis etme anlamını birebir sürdürmektedir. | Güçlü |
المصدر Payne Smith, Brown-Driver-Briggs, Maqāyīs al-Lugha.
الجذور الشقيقة (التقاليب)
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| برك | Anlamlı | Sabit kalma, çökme, ilahi hayır | Devenin çökmesi, havuzda suyun durulması ve kalıcı ilahi feyiz | Hedef kök; Kur'an'da geçer |
| بكر | Anlamlı | Erkenlik, başlangıç, öncelik | Sabahın erken vakti, her şeyin ilki ve genç deve | Ortak ses ve hareket unsuru; Kur'an'da geçer |
| ربك | Anlamlı | Karıştırma, birbirine katma | Bir şeyi başka bir şeyle karıştırıp bulamaç haline getirme | Kur'an'da geçmez; klasik sözlüklerde müsta'meldir |
| ركب | Anlamlı | Üstüne binme, üst üste gelme | Bir nesnenin diğerinin üzerine çıkıp yerleşmesi ve süvari olma | Üstten ağırlıkla oturma bağı; Kur'an'da geçer |
| كبر | Anlamlı | Büyüklük, yaşlılık, azamet | Hacim, sayı, şeref veya yaş bakımından üstün olma | Ağırlık ve hacim yönünden ortaklık; Kur'an'da geçer |
| كرب | Anlamlı | Sıkıştırma, keder, yaklaşma | Nefesi daraltan keder, ipi düğümleme ve bir hadisenin eşiğine gelme | Baskılama yönünden ilgi taşır; Kur'an'da geçer |
الجذور المجاورة والجذر المضاد
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| برك | Merkez | Kalıcı ve tükenmez ilahi hayır | Hayrın bir mahalde sabitlenmesi, sürekli olması ve eksilmeden genişlemesi | Çekirdeğinde sebat, durulma ve ilahi kaynağa doğrudan intisap vardır. |
| نعم | Komşu | Nimet, refah, rahatlık | İnsanın bedenine, nefsine hoş gelen ve faydalandığı geçici veya kalıcı tatlı durumlar | برك nimetin bizzat kendisinden ziyade onun kalıcılığını ve eksilmeyişini belirtir. |
| فضل | Komşu | Fazlalık, ihsan, üstünlük | Bir şeyin ihtiyacın üzerinde fazla verilmesi ve bir başkasına göre rüçhan kılınması | برك miktar fazlalığından çok var olanın içsel sürekliliği ve fayda yoğunluğudur. |
| خير | Komşu | Genel iyilik, tercih edilen değer | Bütünsel fayda, şerrin karşıtı ve ontolojik olarak tercih edilmeye değer olan | برك bu hayrın bir varlıkta mekan tutması ve sabitlenmesi özelleşmesidir. |
| محق | Zıt | Eksilme, kökten silinme, bereketsizlik | Bir şeyin varlığının, faydasının ve izinin tamamen yok edilmesi ve bereketinin giderilmesi | برك sabit kılarken محق var olanı eritip bereketi tamamen söker alır. |
مقابلات المعنى في لغات أخرى
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | برك | ثبوت الخير والنماء | Bir şeyde ilahi hayrın sabit kalması, tükenmezleşmesi ve yayılmasıdır. | Kesin |
| Latince | benedicere, beare | Kutsamak, mutlu ve bereketli kılmak | benedicere hayır dileme ve kutsama sözünü; beare ise varlığa huzur ve bereket katmayı karşılar; çöküp sabitlenme somut tabiatını vermez. | Güçlü |
| İngilizce | to bless, benediction, permanence | Kutlu kılmak, hayır bahşetmek, kalıcılık | bless kelimesi ilahi koruma ve kutluluğu karşılar; ancak kökün devenin çökmesi ve suyun birikmesinden doğan ontolojik kalıcılık bağlamı eksik kalır. | Güçlü |
| Almanca | segnen, Segen | Bereketlendirmek, hayır ve esenlik vermek | Segen dini takdis ve ilahi lütuf anlamını taşır; ancak kökün sebat ve maddi eksilmeme nüansını tam içermez. | Güçlü |
| Fransızca | bénir, bénédiction | Takdis etmek, bereketli kılmak | benediction lütuf ve hayır yönünü verir; sabitlenip durulma fiziki zeminini dışarıda bırakır. | Güçlü |
المصدر Oxford Latin Dictionary, Kluge Etymologisches Wörterbuch, Littré.
الوجوه والنظائر
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| تَبَارَكَ | Yüceliği, hayrı ve zatı sınırsız ve daimi olmak | Yalnızca Allah'a izafe edilen; O'nun mülkünün, bağışının ve şanının yüceliğini bildiren ayetler; A'râf 7:54, Furkân 25:1, Mülk 67:1 |
| بَارَكْنَا | Mekânı hayır, feyiz ve peygamberlik mirasıyla donatmak | Mukaddes topraklar, Mescid-i Aksâ çevresi ve peygamberlerin yurt tuttuğu coğrafyalar; İsrâ 17:1, Enbiyâ 21:81, Sebe' 34:18 |
| مُبَارَكٌ | Hidayet ve feyzi tükenmez olan kitap ve vahiy | Kur'an'ın insanlığı karanlıktan çıkaran kalıcı rehberliğini anlatan ayetler; En'âm 6:92, Enbiyâ 21:50, Sâd 38:29 |
| مُبَارَكًا | Hayrı yayan, arındıran ve canlı kılan varlık veya su | Hz. İsa'nın konumu, gökten inen diriltici yağmur suyu ve inşa olunan ilk beyt; Âl-i İmrân 3:96, Meryem 19:31, Kâf 50:9 |
| مُبَارَكَةٍ | Varlığında sürekli hayır barındıran zaman, ağaç veya mekân | Kadir gecesi/Kur'an'ın iniş gecesi, zeytin ağacı ve selamlaşma; Nûr 24:35, Duhân 44:3 |
| بَرَكَاتٍ | Gökten ve yerden kesintisiz fışkıran maddi-manevi rızıklar | İman ve takva neticesinde açılacak olan tükenmez lütuflar; A'râf 7:96, Hûd 11:48 |
سياق الكلام والفقه والتفسير والحديث
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | تَبَارَكَ lafzının ilahi sıfatlar bağlamındaki kullanımı | تَبَارَكَ sîgasının yaratılmışlara nispet edilemeyeceği, Allah'ın zatının kadim, hayrının zevalsiz ve kibriyasının mutlak olduğu | Zevalsizlik, aşkınlık ve hayrın kaynağının tekliği |
| Fıkıh | Zekât, ticaret ve tebrik/dua hükümleri | Faiz ve aldatmanın bereketi silmesi (makh), dürüstlüğün ve sadakanın bereketi artırması ve nikâh akdinde tebrik sünneti | Hukuki ve ahlaki meşruiyetin rızkın varlığına ve devamına etkisi |
| Tefsir | بَرَكَات ve مُبَارَك lafızlarının Kur'an, Kâbe ve arz bağlamındaki tefsiri | Bereketin hissi (fiziki genişleme, rızık bolluğu) mi yoksa manevi (hidayet, peygamberlerin izi, tükenmez ecir) mi olduğu | Hayrın bir yerde veya metinde sürekli kalıp nesillere sirayet etmesi |
| Hadis | Yemeğin bereketi, seher vakti, cemaat ve Peygamber'in tebriki | Az yemeğin cemaatle çoğalması, sahur yemeğindeki bereket ve eshabın çocuklarını bereket duasına getirmesi | İlahi feyzin temas yoluyla veya sünnete ittiba ile eşyada açığa çıkması |
تحليل النظام الديني والعلمي والسياسي والاقتصادي
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | İlahi vahy ve hidayet kaynağı | Tükenmez feyiz ve kutsiyet | Varlığı kutsal merkezle bağlayıp çürümeden korumak | Kur'an'ın mübarek oluşu, zamanı ve insanı aşan bir manevi kılavuzluk gücünün sabitliğini garanti eder. | Kesin |
| İlmi | Birikimli ve kalıcı hakikat inşası | Süreklilik arz eden faydalı bilgi | Bilginin nesiller boyu insanlığa hizmet eden bir nehve dönüşmesi | Mübarek ilim, sahibine kibir vermeyen, tüketilmeyen ve amel doğuran kalıcı bilgidir. | Güçlü |
| Siyasi | Adalete ve hukuka dayalı nizam | İstikrar, güvenlik ve toplumsal sebat | Toplumu çöküşten, fetretten ve sarsıntıdan koruyarak sabit tutmak | Şehrin veya beldenin mübarek kılınması, emniyetin ve adil yönetimin orada yerleşik hale gelmesidir. | Güçlü |
| İktisadi | Helal kazanç, infak ve üretim döngüsü | Değerini kaybetmeyen, artan ve doyum sağlayan sermaye | Maddi zenginliğin sömürü ve faiz olmaksızın topluma yayılması | Bereketsiz mal ne kadar çok olursa olsun hızla tükenir; bereketli kazanç az olsa da ihtiyacı karşılar ve kalır. | Kesin |
التماثل في العلوم العددية والإنسانية
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Korumalı termodinamik denge ve öz-yenilenen potansiyel (self-renewing potential) | Sisteme giren enerjinin dağılıp yok olmak (entropi) yerine, sistem içinde kararlı ve durulmuş bir rezervuar oluşturarak sürekli iş üretebilme kapasitesini korumasıdır. | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Sürdürülebilir sosyal sermaye ve kurumsal dayanıklılık | Toplumun ortak değer ve güven zeminine dayanarak kurduğu yapıların, kriz anlarında sarsılmayıp sebat göstermesi ve nesiller boyu fayda üretmeyi sürdürmesidir. | Güçlü |
التضييق الخاطئ وخطر الخطأ
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Bereket kavramını sadece mistik, kaynağı belirsiz bir zenginleşme ya da salt soyut bir temenni olarak görüp kökün ثبات (fiziki sebat, yerleşme, havuzda suyun durulması) boyutundan koparmak |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Bereket, yalnızca matematiksel bir artış değil; ilahi nizamla kurulan uyum neticesinde varlığın özünde bulunan hayrın sabitlenmesi, korunması, heba olmaması ve kesintisiz biçimde yeni hayırlar doğurmasıdır. |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Bereket sadece mucizevi bir çoğalma sanıldığında, insanın sebat, liyakat, adalet ve sebep-sonuç ilişkisindeki sorumluluğu buharlaşır; Kur'an'ın "mübarek" kıldığı yeryüzü, kitap ve peygamberlerin inşa ettiği ahlaki-sistemik zemin anlaşılamaz. |
خلاصة موجَّهة لفهم القرآن
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an'ın bizzat kendisini, peygamberlerin getirdiği mesajı, yeryüzünün imarını ve ibadet mekânlarını nitelerken kullandığı ana eksenlerden biridir; ilahi olanın dünyevi alana temas ettiğinde nasıl kalıcı ve zevalsiz bir hayır ürettiğini gösterir. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Kur'an'ın inişini ve mahiyetini anlatan vahy ayetlerinde; arz-ı mukaddese ve peygamberlerin yurtlarına dair kıssalarda; gökten inen yağmur ve yeryüzü rızıklarının takdirinde; Allah'ın kemal sıfatlarını zikreden tebâreke ayetlerinde belirleyicidir. |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Varlığın değerini sadece anlık nicelik ve biriken kütle üzerinden ölçen materyalist bakışı düzeltir; hakiki gücün ve zenginliğin, ilahi hayrın bir sistemde sabitlenmesi ve tükenmezlik kazanması olduğunu ortaya koyar. |
التركيب النهائي والنموذج الرياضي
- Somut anlamBir devenin göğsü üzerine çöküp yerine sağlamca yerleşmesi ve suyun havuzda toplanarak durulup kalması.
- Soyut anlamİlahi kaynaklı hayrın bir mekânda, metinde, zamanda veya insanda sabitlenerek zevalden korunması, sürekli ve eksilmez bir feyiz üretmesi.
- Sistematik karşılıkBir sistemin ilahi nizam ve adaletle intibakı neticesinde entropiye yenilmeyip kalıcı denge, tükenmez fayda ve sürdürülebilir refah üretme durumu.
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklamasıModelde toplam bereketi temsil eder. zamana bağlı olarak sisteme dahil olan ilahi hayır akışını, ise devenin çöküşü ve suyun durulmasıyla simgelenen sebat ve yerleşiklik katsayısını gösterir. zaman ufkunu ifade eder. Sebat fonksiyonunun limit durumunda sıfırdan büyük kalması, hayrın zail olmayıp sistemde daimi ve tükenmez olarak sabitlendiğini matematiksel olarak tasvir eder.