حسب

اختصارات لوحة المفاتيح

البحث
/
ملاحظة جديدة
n
الآية السابقة / التالية
[ ]
وضع القراءة
f
وضع الشبكة
g
كون القرآن
e
إغلاق / رجوع
Esc
تخطَّ الشبكة

شبكة الجذر

شبكة الجذر: ح-س-بالصيغ: ٥٦ · الجذور المجاورة: ١٣٢ · الآيات: ١٠٢ · السور: ٤٠؛ المحتوى نفسه مسرود في بطاقات «الصيغ» و«الجذور المجاورة» و«الآيات».جرحمسكأَيَحْسَبُحِسَابًاتَحْسَبَنَّحسبسرعحَسِبْتُمْألهعففرعبيَحْسَبُونَولجالْحِسَابِ

الجذرالصيغ ٥٦الآيات ١٠٢السور ٤٠المجاورة ١٣٢

▶ افتح الشبكة (ثلاثية الأبعاد)

حسب

ح - س - ب

جذر
  • الورود: ١٠٩
  • الآيات: ١٠٢
  • الصيغ: ٥٦
  • المعاجم: ١٣

Hisbe okun nişangah kısmına denir. Mesafeye göre arpacığın yukarıya veya aşağıya tutulması gerekmektedir. Bunu başaran kimse hedefine ulaşır. Mekanikte hesap ilk olarak top atışlarında uygulanmıştır. Hesap etmek kesin olarak sonuçları elde etmek anlamına geldiği gibi zannetmek anlamına da gelir. Zan da kanaat anlamına gelir. Kur’an bu iki kelimeyi her iki şekilde de kullanmaktadır. Böylece ilmi sonuçların yaklaşık ve olası olduğuna işaret etmektedir.المزيد ›

ملاحظاتي

المعاجم(١٣)

★ معجم آق إيفلر (بالتركية)التركية

Hisbe okun nişangah kısmına denir. Mesafeye göre arpacığın yukarıya veya aşağıya tutulması gerekmektedir. Bunu başaran kimse hedefine ulaşır. Mekanikte hesap ilk olarak top atışlarında uygulanmıştır. Hesap etmek kesin olarak sonuçları elde etmek anlamına geldiği gibi zannetmek anlamına da gelir. Zan da kanaat anlamına gelir. Kur’an bu iki kelimeyi her iki şekilde de kullanmaktadır. Böylece ilmi sonuçların yaklaşık ve olası olduğuna işaret etmektedir.

كتاب العين

الخليل بن أحمد · القرن ٨مترجمالحروف: ٣٬٤٤١
باب الحاء السين والباء معهما ح س ب، ح ب س، س ح ب، س ب ح، مستعملات حسب: الحَسَبُ: الشَرَف الثابت في الآباء. رجل كريم الحَسَب حسيبٌ، وقَوْمٌ حُسَباءُ، وفي الحديث: "الحَسَبُ المالُ، والكَرَمُ التَقْوَى". وتقول: الأَجْر على حَسَب ذلك أي على قَدْره، قال خالد بن جعفر للحارث بن ظالم: أما تَشكُرُ لي إذْ جَعَلْتُك سيِّد قَومِكَ? قال: حَسَبُ ذلك أشكُرُكَ. وأمّا حَسْب مجزوماً فمعناه كما تقول: حَسْبُك هذا،
اقرأ المدخل كاملًا

الصحاح

الجوهري · القرن ١٠مترجمالحروف: ٢٬٢٦٩
حَسَبْتُهُ أَحْسَبُهُ بالضم حَسْباً وحِساباً وحُسْباناً وحِسابَةً، إذا عَدَدْتَهُ. والمعدود محسوبٌ وحَسَبٌ أيضاً، وهو فَعَلٌ بمعنى مفعول، مثل نَفَضٍ بمعنى منفوضٍ. ومنه قولهم: ليَكُنْ عملُكَ بِحَسَبِ ذلك، أي على قَدْرِهِ وعدده. قال الكسائي: ما أدري ما حَسَبُ حديثك، أي ما قَدْرُهُ، وربما سُكِّنَ في ضرورة الشعر. والحَسَبُ أيضاً: ما يعدُّه الإنسان من مفاخر آبائه. ويقال: حَسَبُهُ دينُهُ، ويقال مالُهُ.
اقرأ المدخل كاملًا

تهذيب اللغة

الأزهري · القرن ١٠مترجمالحروف: ٢١٬٣٥٠
ح س ب حسب ، حبس ، سحب ، سبح : مستعملة . حسب : قال الليث : الحَسَبُ : الشَّرَفُ الثابت في الآباء ، رجل كريم الحَسَب ، وقوم حُسَبَاء ، قال : وفي الحديث : ( الحَسَبُ المَالُ ، والكرَمُ التقوى ) وروي عن النبي ( صلى الله عليه وسلم ) أنه قال : ( تُنْكَحُ المرأةُ لِمَالِها وحَسَبِها ومِيَسَمِها ودينها فعليك بِذَاتِ الدِّين ، تَرِبَت يداك ) . قلت : والفقهاء يحتاجون إلى معرفة الحسب ، لأنه مما يُعْتَبَرُ
رابط المدخل

ح س ب حسب ، حبس ، سحب ، سبح : مستعملة . حسب : قال الليث : الحَسَبُ : الشَّرَفُ الثابت في الآباء ، رجل كريم الحَسَب ، وقوم حُسَبَاء ، قال : وفي الحديث : ( الحَسَبُ المَالُ ، والكرَمُ التقوى ) وروي عن النبي ( صلى الله عليه وسلم ) أنه قال : ( تُنْكَحُ المرأةُ لِمَالِها وحَسَبِها ومِيَسَمِها ودينها فعليك بِذَاتِ الدِّين ، تَرِبَت يداك ) . قلت : والفقهاء يحتاجون إلى معرفة الحسب ، لأنه مما يُعْتَبَرُ به مَهْرُ مثل المرأة إذا عُقِد النكاح على مهر فاسد ، فقال شَمِر في كتابه ( المُؤَلَّف في غريب الحديث ) الحَسَبُ : الفَعَال الحَسَنُ له ولآبائه مأخوذ من الحِسَاب إذا حَسَبُوا مناقبهم ، وقال المُتَلمِّس : ومَنْ كان ذَا أَصْلٍ كريم ولم يكن له حَسَبٌ كان اللئيمَ المُذَمَّما ففرّق بين الحسَب والنَّسَب ، فجعل النسب عدد الآباء والأمهات إلى حيث انتهى ، والحَسَبُ : الفَعَالُ مثل الشجاعة والجود وحُسْنِ الخُلُق والوفاء . قلت : وهذا الذي قاله شَمِر صحيح ، وإنَّما سُمِّيت مَسَاعِي الرجل ومآثِرُ آبَائِه حَسَباً : لأنهم كانوا إذا تفاخَرُوا عَدَّ المُفَاخِرُ منهم مناقِبَه ومآثِرَ آبائِه وحَسَبَها ، فالحَسْبُ : العَدُّ والإحصاء ، والحَسَبُ : ما عُدَّ ، وكذلك العَدُّ مصدر عَدَّ يعُدُّ ، والمعدود عددٌ . وحدّثني محمد بن إسحاق عن علي بن خَشْرَم عن مُجَالد عن عمرو عن مسروق عن عُمَر أنّه قال : ( حَسَبُ المرء دينُه ، ومروءتُه خُلُقه ، وأصله عَقْلُه ) ، قال : وحَدَّثنا الحُسَيْنُ بن الفَرج عن إبراهيم بن شمَّاسٍ عن مُسْلِم بن خَالِد ، عن العلاء عن أبيه عن أبي هريرة عن النبي ( صلى الله عليه وسلم ) قال : ( كَرَمُ المرء دِينُه ، ومُرُوءَتُه عَقْلُه ، وحَسَبُهُ خُلُقُهُ ) . الحَرّاني عن ابن السكيت قال : الشرفُ والمجد لا يكونان إلا بالآباء . يقال : رجل شريف ، ورَجُلٌ ماجِد : له آباء متقدمون في الشرف . قال : والحَسَبُ والكرم يكونان في الرَّجُل وإن لم يكن له آباء لهم شرَفٌ . ويقال : رجل حَسِيب . ورجل كَرِيمٌ بنفسه . قلت : أراد أن الحَسَب يحصل للرجل بكرم أخلاقِه وإن لم يكن له نسب ، وإذا كان حسيب الآباء فهو أكرم له . ابن بزُرْج قال : الحَسِيبُ عندنا من الرجال : السخِيُّ الجَوادُ فذلك الحسيبُ ، ولا يقال لذي الأصْلِ والصَّليبة البخيل حسيب . قلت : يقال للسَّخِيِّ الجَوادِ حَسِيب . وللذي يَكْثُر أهل بيته من البنين والأهل حسيب وإنما سُمّي حَسيباً لكثرة عدده . وسُمِّي الجواد حسيباً لعدد مآثره ومنابته وكريم أخلاقه ، وبكل ذلك نطقت السُّنَن وجاءت الأخبار ، ويبين ذلك ما حدّثنا السعدي عن الجرجاني عن عبد الرزاق عن مَعْمر عن الزهري عن عروة أَنَّ هَوَازِنَ أتوا النبي ( صلى الله عليه وسلم ) فقالوا : أنت أبرُّ الناس وأوصلُهم وقد سُبِيَ أبناؤُنا ونِساؤُنا وأُخِذَتْ أَمْوَالُنا ، فقال رسول الله ( صلى الله عليه وسلم ) ( اختاروا إحْدَى الطَّائِفَتَيْنِ إما المالَ ، وإما البَنِينَ ) ، فقالوا : أما إذ خيَّرتنا بين المال وبين الحسَب فإنا نَخْتَارُ الحسَب ، فاختاروا أبناءَهم ونساءَهم ، فقال النبي ( صلى الله عليه وسلم ) ( إنا خَيَّرنَاهُم بين المالِ والأحْساب فلم يَعْدِلوا بالأَحْساب شيئاً ) ، فأطلق لهم السَّبيَ . قلت : وبيّن هذا الحديث أن عدد أهل البيت يُسَمَّى حَسَباً . وقال الليث : الحَسَبُ : قدرُ الشيءِ كقولك : على حسَبِ ما أسْدَيْت إليَّ شكْرِي لك تقول : أشكرك على حَسَب بَلاَئِك عندي أي على قدر ذلك . قال : وأَمّا حَسْب مَجْزُومٌ فمعناه كَفَى ، تقول : حَسْبك ذَاكَ أي كَفَاكَ ذَاكَ ، وأنشد ابن السكيت : ولم يكن مَلَكٌ للقوم يُنْزِلُهم إلا صَلاَصِلُ لا تُلْوَى على حَسَبِ قال : قوله : لا تُلْوَى على حَسَب أي يُقْسَم بينهم بالسَّوِيَّة لا يُؤْثَرُ به أَحَدٌ ، وقيل : لا تُلْوَى على حَسَب أي لا تُلْوَى على الكِفَاية لِعَوَزِ الماء وقِلَّتِه . ويقال أَحْسَبَني ما أَعْطاني أي كفَاني . وقال الفرّاء في قول الله عزّ وجلّ : ( يَاأَيُّهَا النَّبِىُّ حَسْبُكَ اللَّهُ وَمَنِ اتَّبَعَكَ مِنَ الْمُؤْمِنِينَ ) ( الأنفَال : 64 ) جاء في التفسير : يكفيك الله ويَكْفِي مَنِ اتَّبَعَك ، قال : وموضع الكاف في حَسْبُكَ وموضع مَنْ : نَصْب على التفسير كما قال الشاعر : إذا كانت الهَيْجَاءُ وانْشَقَّتِ العَصَا فَحَسْبُك والضَّحّاكَ سَيْفٌ مُهَنَّد وقال أبو العَبّاس : معنى الآية : يكفيك الله ويكفي مَنِ اتَّبَعك . وقال أبو إسحاق النحوي في قول الله جلّ وعزّ : ( وَكَفَى بِاللَّهِ حَسِيباً ) ( النِّساء : 6 ) يكون بمعنى مُحَاسِباً ، ويكون بمعنى كافياً أي يعطي كل شيء من العِلْمِ والحِفظِ والجزاءِ مقدارَ ما يُحْسِبه أي يَكْفِيه تقول : حَسْبُك هذا أي اكتفِ بِهَذَا . قال : وقوله تعالى : ( رَّبِّكَ عَطَآءً ) ( النّبَإِ : 36 ) أي كافياً ، وإنما سُمِّي الحِساب في المعاملات حِسَابا : لأنه يُعْلَم به ما فيه كِفايةٌ ليس فيه زِيادَةٌ على المقدار ولا نُقْصانٌ . أبو عُبَيد عن أبي زيد . حَسِبْتُ الشيءَ أَحْسَبَه حِساباً ، وحَسَبْتُ الشيء أحْسَبُه حَساباً وحُسْبَاناً ، وأنشد : على الله حُسْبَانِي إذا النَّفسُ أَشْرَفتْ على طَمَعٍ أو خافَ شيئاً ضميرُها وقال الفراء : حَسِبْتُ الشيءَ : ظَنَنْتُه أَحْسِبُه وأَحْسَبهُ ، والكَسْرُ أَجْوَدُ اللُّغَتَيْن . وقُرِىء قولُ الله تعالى : ( ولا تحسبن ) ، وليسَ في باب السالم حَرْفٌ على فَعِل يَفْعِل بكسر العين في الماضي والغابر غيرُ حَسِب يَحْسِب ، ونَعِمَ يَنْعِم . وأَمَّا قول الله جلّ وعزّ : ( البَيَانَ الشَّمْسُ وَالْقَمَرُ ( فمعناه بحساب . وأخبرني المنذِريُّ عن ثعلب أنه قال : قال الأخفش في قوله جلّ وعزّ : ( وَالشَّمْسَ وَالْقَمَرَ حُسْبَاناً ) ( الأنعَام : 96 ) فمعناه بحساب ، فحذف الباء . وقال أبو العبَّاس : حُسْبَاناً : مصدر ، كما تقول : حَسَبْتُه أَحْسبُهُ حُسْباناً وحِسَاباً ، وجعله الأخفش جَمْعَ حِسابٍ . وقال أبو الهَيْثَم : الحُسْبان جمع حِساب وكذلك أَحْسِبَةٌ مثلُ شِهَاب وأَشْهِبَة وشُهْبَان . وأما قوله عزَّ ذِكْرُه : ( وَيُرْسِلَ عَلَيْهَا حُسْبَانًا مِّنَ السَّمَآءِ فَتُصْبِحَ صَعِيدًا زَلَقًا ) ( الكهف : 40 ) فإن الأخفش قال : الحُسْبَانُ : المَرَامي ، واحدتها حُسْبَانة . وقال ابن الأعرابي أيضاً : أراد بالحُسْبَان المَرَامِي ، قال : والحُسْبَانَةُ : الصاعِقَةُ ، والحُسْبَانَةُ : السَّحابَة ، والحُسْبانَةُ : الوِسادَةُ . وقال ابن شُمَيل : الحُسْبَان : سِهَامٌ يَرْمي بها الرَّجلُ في جوف قَصَبَةٍ ينْزِع في القَوْسِ ثم يَرْمِي بِعِشْرين منها ، فلا تَمرُّ بشيء إلا عَقَرَتْه من صاحِب سِلاَحٍ وغيره ، فإذا نَزَعَ في القَصَبة خَرَجَت الحُسْبَانُ كأنها غَيْبَةُ مَطَر فتَفَرَّقَتْ في النّاسواحدها حُسْبَانَةٌ ، والمَرَامِي مِثْلُ المَسَالِّ رَقيقَةٌ فيها شيءٌ من طول لا حروف لها . قال : والقِدْحُ بالحَدِيدَة : مِرْمَاةٌ . وقال الزَّجَّاجُ في قوله عزّ وجلّ : ( وَيُرْسِلَ عَلَيْهَا حُسْبَانًا مِّنَ السَّمَآءِ ) ( الكهف : 40 ) . قال : الحُسْبَانُ في اللُّغة : الحِساب . قال الله عزّ وجلّ : ( :ُ :ِالبَيَانَ الشَّمْسُ وَالْقَمَرُ ) ( الرَّحمان : 5 ) أي بحساب ، قال : فالمعنى في

مقاييس اللغة

ابن فارس · القرن ١١مترجمالحروف: ٧٬٣٩٧
(باب الحاء والسين وما يثلهما) (حسف) الحاء والسين والفاء أصلٌ واحد، وهو شيءٌ يتقشَّر عن شيء ويسقط. فمن ذلك الحُسَافة، وهو ما سَقَط من التمر والثَّمَر. ويقال انحسف الشّيءُ، إذا تفتَّت في يدك. وأمَا الحَسيفَة، وهي العداوة، فجائزٌ أن يكون من هذا الباب. والذي عندي أنها من باب الإبدال، وأنّ الأصل الحسيكة؛ فأُبدلت الكاف فاءً. وقد ذكرت الحسيكة وقياسُها بعد هذا الباب. ويقال الحَسَفُ الشَّوك، وهو من
اقرأ المدخل كاملًا

المفردات في غريب القرآن

الراغب الأصفهاني · القرن ١١مترجمالحروف: ٤٬٢٠٥
- الحساب: استعمال العدد، يقال: حسبت (في الأفعال 1/364: حسب بفتح السين وكسرها وضمها) أحسب حسابا وحسبانا، قال تعالى: ﴿لتعلموا عدد السنين والحساب﴾ [يونس/5]، وقال تعالى: ﴿وجعل الليل سكنا والشمس والقمر حسبانا﴾ [الأنعام/96]، وقيل: لا يعلم حسبانه إلا الله، وقال عز وجل: ﴿ويرسل عليها حسبانا من السماء﴾ [الكهف/40]، قيل: معناه: نارا، وعذابا (وهذا مروي عن ابن عباس. انظر: الدر المنثور 5/394)، وإنما هو في
اقرأ المدخل كاملًا

أساس البلاغة

الزمخشري · القرن ١٢مترجمالحروف: ١٬٠٤٥
ح س ب حسب المال‏.‏ ورفع العامل حسابه وحسبانه‏.‏ ومن يقدر على عد الرمل وحسـب الحصـى وهـو مـن الكتبـة الحسبـة‏.‏ والأجر على حسب المصيبة أي على قدرها‏.‏ وفلان لا حسب له ولا نسب وهو ما يحسبه ويعده من مفاخر آبائه‏.‏ وألق هذا في الحسب أي فيما حسبت‏.‏ وهو حسيب نسيب وهم حسباء‏.‏ وفلان لا يحتسب به أي لا يعتد به‏.‏ واحتسبت عليه بالمال‏.‏ واحتسب عند الله خيراً إذا قدمه ومعناه اعتده فيما يدخر‏.‏
اقرأ المدخل كاملًا

لسان العرب

ابن منظور · القرن ١٣مترجمالحروف: ١٨٬٩٠٦
في أَسماءِ اللّه تعالى الحَسِيبُ: هو الكافي، فَعِيلٌ بمعنى مُفْعِل، مِن أَحْسَبَنِي الشيءُ إِذا كَفاني. والحَسَبُ: الكَرَمُ. والحَسَبُ: الشَّرَفُ الثابِتُ في الآباءِ، وقيل: هو الشَّرَفُ في الفِعْل، عن ابن الأَعرابي. والحَسَبُ: ما يَعُدُّه الإِنسانُ مِن مَفاخِرِ آبائهِ. والحَسَبُ: الفَعالُ الصَّالِحُ، حكاه ثعلب. وما لَه حَسَبٌ ولا نَسَبٌ، الحَسَبُ: الفَعالُ الصَّالِحُ، والنَّسَبُ: الأَصْلُ؛
اقرأ المدخل كاملًا

القاموس المحيط

الفيروزآبادي · القرن ١٥مترجمالحروف: ٦٥١
* ح س ب * * حَسَبَهُ * عدّه وبابه نصر وكتب و * حِسَابا * أيضا بالكسر و * حُسْبانا * بالضم والمعدود * مَحْسوبٌ * و * حَسَبُ * أيضا فعل بمعنى مفعول كنفض بمعنى منفوض ومنه قولهم ليكن عملك بحسب ذلك بالفتح أي على قدره وعدده و * الحَسَبُ * أيضا ما يعده الإنسان من مفاخر آبائه وقيل حسبه دينه وقيل ماله والرجل * حَسِيبٌ * وبابه ظرف وقال بن السكيت * الحَسَبُ * والكرم يكونان بدون الآباء والشرف والمجد لا
اقرأ المدخل كاملًا

تاج العروس

الزبيدي · القرن ١٨مترجمالحروف: ١٦٬٦٣٢
حسبه كنصره يحسبه حسابا على القياس، صرح به ثعلب والجوهري، وابن سيده وحسبانا بالضم نقله الجوهري، وحكاه أبو عبيدة عن أبي زيد وفي التهذيب حسبت الشيء أحسبه حسبانا بالكسر، وفي الحديث أفضل العمل منح الرغاب لا يعلم حسبان أجرها إلا الله الحسبان بالضم: الحساب، وفي التنزيل الشمس والقمر بحسبان معناه بحساب ومنازل لا تعدوانها، وقال الزجاج: بحسبان يدل على عدد الشهور والسنين وجميع الأوقات، وقال الأخفش في
اقرأ المدخل كاملًا

معجم لين

إدوارد لين · القرن ١٩بلا ترجمةالحروف: ٢٥٬٩٢٥
حَسَبَهُ 1 حَسَبَهُ حسب حسبه حسبة , (S, A, Mgh, &c.,) aor. حَسُبَ , (S, Mgh, Msb, &c.,) inf. n. حَسْبٌ (S, A, Mgh, Msb, K) and حُسْبَانٌ (S, Mgh, Msb, K) and حِسْبَانٌ (K) and حِسَابٌ (S, K,) which is generally an inf. n. of this verb, but sometimes of حَاسَبَ, (TA,) and حِسَابَةٌ (S, K) and حِسْبَةٌ, (Msb, K,) or this is like قِعْدَةٌ and رِكْبَةٌ, [denoting a mode, or manner,] as in a verse of
اقرأ المدخل كاملًا

قاموس سالمون

هنري أنتوني سالمون · القرن ١٩مترجمالحروف: ١٬٩١١
حَسَبَ حَسَبَ U ( n. ac. حَسْب 1 , حِسْبَة 2t , حِسَاْب 23 , حِسَاْبَة 23t , حِسْبَاْن 34 , حُسْبَاْن 35 ), a. Numbered, counted, reckoned, calculated. حَسِبَ حَسِبَ A , I ( n. ac. مَحْسَبَة 17t , مَحْسِبَة 18t , حِسْبَاْن 34 ), a. Reckoned, accounted, considered, thought, believed; supposed, surmised. حَسُبَ حَسُبَ U ( n. ac. حَسَب 4 , حَسَاْبَة 22t ), a. Was respected, esteemed.
اقرأ المدخل كاملًا

كتاب الله

مستخلص من الاستعمال القرآنيمترجمالحروف: ١١٧٬٠٩٥
حسب 1.BAB حَسَبَ - يَحْسُبُ - حَسْب - حِساب - حاسِب - حاسِبيْن - حَسِيْب - حُسْبان - حُسْبانا - حاسَبَ - يُحَاسِبُ حَسَبَ - يَحْسُبُ + كائن + شيئاً أو أمراً أو مجموعة أشياء: يعده ويحصيه ويجعله ينتمي وينضوي ضمن مجموعة أو قائمة تحوي أمثاله: يجري عمليات العد والجمع والمقارنة على مكونات شيء أو على مجموعة أشياء ليميزها ويتعرف على مقدارها: يجري
اقرأ المدخل كاملًا

الصيغ(٥٦)

الجذور المجاورةالمجاورة: ١٣٢ (الإجمالي: ٣٧٥)

الترتيب: مدى قوة اجتماع الجذرين في الآية نفسها مقارنةً بالمصادفة (نسبة الأرجحية لدنينغ). يُذكر عدد الآيات المشتركة في كل سطر. الأدوات مخفية افتراضيًا.
  1. سرع

    الآيات المشتركة: ٩ · Çabuk

  2. أله

    الآيات المشتركة: ٥١ · Lah bir şeyi kapatmak için üstüne örtülen örtü demektir

  3. جرح

    الآيات المشتركة: ٢ · Curha yara demektir

  4. عفف

    الآيات المشتركة: ٢ · Haramdan kaçınırlar

  5. كلب

    الآيات المشتركة: ٢ · Onların köpeği

  6. بأس

    الآيات المشتركة: ٦ · Bes besese dağınık taşlar demektir

  7. رعب

    الآيات المشتركة: ٢ · “Ru’b” taşmakta olan havuz veya taşan su demektir

  8. كفي

    الآيات المشتركة: ٤ · “Dengi” demektir

  9. رزق

    الآيات المشتركة: ٧ · Üzüm demektir

  10. أثم

    الآيات المشتركة: ٤ · İsm hurmadan yapılan içkidir

  11. مسك

    الآيات المشتركة: ٣ · Koku veren yağdır

  12. ولج

    الآيات المشتركة: ٢ · Arı kovanının giriş çıkış deliğidir

الآيات التي ورد فيها(١٠٢)

  1. أُولَئِكَ لَهُمْ نَصِيبٌ مِمَّا كَسَبُوا وَاللَّهُ سَرِيعُ الْحِسَابِ

    Hesaplaşmak

  2. … بَيْنَهُمْ وَمَنْ يَكْفُرْ بِآيَاتِ اللَّهِ فَإِنَّ اللَّهَ سَرِيعُ الْحِسَابِ

    Hesaplaşmak

  3. … أُولَئِكَ لَهُمْ أَجْرُهُمْ عِنْدَ رَبِّهِمْ إِنَّ اللَّهَ سَرِيعُ الْحِسَابِ

    Hesaplaşmak

  4. … اسْمَ اللَّهِ عَلَيْهِ وَاتَّقُوا اللَّهَ إِنَّ اللَّهَ سَرِيعُ الْحِسَابِ

    Hesaplaşmak

  5. … جَمِيعًا وَمِثْلَهُ مَعَهُ لَافْتَدَوْا بِهِ أُولَئِكَ لَهُمْ سُوءُ الْحِسَابِ وَمَأْوَاهُمْ جَهَنَّمُ وَبِئْسَ الْمِهَادُ

    Hesaplaşmak

  6. وَالَّذِينَ يَصِلُونَ مَا أَمَرَ اللَّهُ بِهِ أَنْ يُوصَلَ وَيَخْشَوْنَ رَبَّهُمْ وَيَخَافُونَ سُوءَ الْحِسَابِ

    Hesaplaşmak

  7. أَوَلَمْ يَرَوْا أَنَّا نَأْتِي الْأَرْضَ نَنْقُصُهَا مِنْ أَطْرَافِهَا وَاللَّهُ يَحْكُمُ لَا مُعَقِّبَ لِحُكْمِهِ وَهُوَ سَرِيعُ الْحِسَابِ

    Hesaplaşmak

  8. لِيَجْزِيَ اللَّهُ كُلَّ نَفْسٍ مَا كَسَبَتْ إِنَّ اللَّهَ سَرِيعُ الْحِسَابِ

    Hesaplaşmak

  9. … شَيْئًا وَوَجَدَ اللَّهَ عِنْدَهُ فَوَفَّاهُ حِسَابَهُ وَاللَّهُ سَرِيعُ الْحِسَابِ

    Hesaplaşmak

  10. وَقَالُوا رَبَّنَا عَجِّلْ لَنَا قِطَّنَا قَبْلَ يَوْمِ الْحِسَابِ

    Hesaplaşmak

تحليل الجذر

تعريف الجذر والخلاصة

AlanDeğer
Kökحسب
YapıÜçlü
Özel DurumBelirgin fark tespit edilmedi
Bağlamsal Yakın Köklerعدد, ظنن, كفي, قدر
Zıt Kökسفه
Çekirdek Özet 1Sayma, miktarını ve değerini belirleme, pay etme ve kafi gelme
Çekirdek Özet 2Bir şeyin ölçüsünü, sonucunu ve sorumluluğunu zihinde veya amelde hesaplama, yeter bulma ve sanma
Çekirdek Özet 3Varlık ve amel düzeninin rastlantısal değil, tam bir ölçü, denetim, karşılık ve yeterlilik nizamına bağlı oluşu
Kritik Hata RiskiKökü yalnızca zihinsel bir vehim veya temelsiz zan sayıp kesin matematiksel ve ahlaki denklik boyutunu göz ardı etmek

التحليل الثنائي

Biliteral ÇekirdekTemel AnlamEklenen UnsurOluşan Anlam Farkı
حسAlgılama, hissetme, varlığı ve etkiyi duyularla fark etme; حسس, حسر, حسم, حسن, حسد köklerinde olduğu gibi bir şeyin sınırına, etkisine veya izine temas etmeبİki şeyi birbirine raptetme ve bir kabın içine alma imgesi katarak, algılanan veya bilinen unsurları tek tek sayıp kayda geçirme, denklik ve yeterlilik sınırını tespit etme anlamına yöneltmiştir

التحليل التصويري للحروف

BirimPiktografik İmge / HareketAnlam Açıklaması
حÇit, duvar; çevirme, koruma, ayırmaSınır çekme, bir alanı veya miktarı belirli bir çerçevenin içine alarak diğerlerinden tecrit etme
سDiken, destek; tutunma, dayanma, korumaSabitleme, ardışık biçimde birbirine eklenme, dayanak noktası oluşturma
بEv, çadır; iç, barınma, içinde olmaBir kap, mahfaza veya hane içine alma, toparlama, kuşatma
حسبBelirli bir sınırı olan verileri birbirine ekleyerek bir kapta toplamaParçaları tek tek sayarak, sınırlarını belirleyerek bir çerçeve içinde tutma ve net bir sonuca, yeterlilik ölçüsüne bağlama

الاستعمال التاريخي والمبكر

AlanVeri
İlk fiziksel anlamTaşları, çakılları veya nesneleri teker teker saymak; bir şeyin yeteceği miktarı tam olarak denk getirmek ve kafi kılmak
Cahiliye şiiri kullanımıEn-Nâbiğa ez-Zübyânî divanında süratle sayma ve adet tespit etme bağlamında şöyle geçer: وأَسْرَعَتْ حِسْبةً في ذلك العَدَدِ
Erken Arapça kullanımİnsanın atalarının erdemlerini ve övünülecek işlerini tek tek sayması anlamında soy ve asalet şerefi için الحَسَبُ denmiş; yetecek miktarda bağış için أَحْسَبَنِي ifadesi kullanılmıştır

المصدر Kitābü’l-ʿAyn, Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab.

الطبقة الاشتقاقية السامية

Sami dil ailesi genelinde حسب kökü, parçaları bir araya getirip sayma, hesap etme, düşünme, tasarlama ve bir şeyin yerine koyma anlam alanıyla köklü bir süreklilik arz eder. İbranicede yer alan חָשַׁב (ḥāšav) kökü; hesaplamak, saymak, zihinde tasarlamak, planlamak ve bir değeri başka bir şeye denk saymak (itibar etmek) anlamlarına gelir. Benzer biçimde Aramice ve Süryanicede ܚܫܒ (ḥšaḇ / ḥəšaḇ) kökü; saymak, hesap etmek, tefekkür etmek ve kanaat getirmek manalarında kullanılır. Akadcada ḫašābu biçiminde görülen ve kırmak, pay etmek, ölçmekle ilgili fiillerle semantik paralellik taşıyan kök, erken Sami katmanında somut nesneleri bölüp sayarak denkliğe ulaştırma işlemine dayanır. Arapçada bu kök bir yandan nesnel sayım ve kozmik nizamı (hesap), diğer yandan zihnin verileri birleştirerek ulaştığı kanaati veya varsayımı (zannetme), üçüncü olarak da başka bir şeye ihtiyaç bırakmayan tam doygunluk ve ölçüyü (yeterlilik, kafi gelme) ifade edecek şekilde zenginleşmiştir.

درجة الثقة Kesin

المصدر Brown-Driver-Briggs, Payne Smith, Maqāyīs al-Lugha.

التحليل الاشتقاقي

KatmanVeriAçıklamaGüven
İç Arapça etimolojik yönحسب kökünün sayma, kanaat getirme ve yetme sacayağıNesneleri sayma eylemi (عَدّ) zihinde bir hükme ve kanaate varmayı (ظَنّ), ulaşılan kesin miktar da ihtiyacı tam karşılamayı (كِفَايَة) doğururKesin
Sami dilleriyle etimolojik ilişkiİbranice חָשַׁב ve Süryanice ܚܫܒZihinsel planlama, itibar etme, sayma ve denk tutma anlamları ortak bir Kuzeybatı Sami mirasına işaret ederKesin
Daha geniş dilsel ilişkiAfro-Asyatik kesme, pay etme ve denk kılma kökleriPaylaştırma ve ölçü sınırını sabitleme kavramı üzerinden geniş Afro-Asyatik matrisle morfolojik yakınlıkMuhtemel

المصدر Brown-Driver-Briggs, HALOT, David Cohen.

الجذور الشقيقة (التقاليب)

KombinasyonDurumTemel AnlamAnlam DetayıNot
حسبAnlamlıSaymak, hesap etmek, yetmekParçaları toplayıp saymak, zihnen değerlendirmek ve kafi kılmakHedef kök; Kur'an'da geçer
حبسAnlamlıAlıkoymak, engellemek, hapsetmekBir varlığın hareketine mani olup belirli bir mekanda veya sınırda tutmakKur'an'da geçer; sayımda sınır koyma ile hapsetmedeki sınır kavramı akrabadır
سحبAnlamlıÇekmek, sürüklemekBir şeyi yer boyunca arkasından çekerek götürmekKur'an'da geçer; ardışık nesneleri peş peşe getirme yönüyle ilgilidir
سبحAnlamlıYüzmek, süzülmek, akıp gitmekSuda veya havada kesintisiz hareket etmek; tenzih etmekKur'an'da geçer; kozmik cisimlerin hesaplı yörüngede akışıyla kesişir
بحسKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıVeri bulunamadıKitābü'l-ʿAyn ve Tehzîb'de mühmel kabul edilir; Kur'an'da geçmez
بسحKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıVeri bulunamadıKitābü'l-ʿAyn ve Tehzîb'de mühmel kabul edilir; Kur'an'da geçmez

الجذور المجاورة والجذر المضاد

Kökİlişki TürüAnlam AlanıKarşılaştırmalı NüansAnlam Detayı
حسبMerkezSayma, hesap, kanaat ve yetmeNesneleri tek tek sayıp aralarındaki bağı kurarak kesin veya yaklaşık bir sonuca ve doygunluğa ulaşmaEylem hem nesnel sayımı hem zihinsel varsayımı hem de yeterliliği kuşatır
عددKomşuSalt sayma ve nicelikYalnızca varlıkların miktarını ardışık olarak tespit etmektir; yetme veya zihni kanaat anlamı içermezVarlıkların teker teker adetlerini belirleme eylemidir
ظننKomşuZihinsel hüküm ve kanaatDelile veya emareye dayalı zihni kanaattir; matematiksel sayma ve kafi gelme boyutunu taşımazBilgi ile şüphe arasındaki zihni yönelişi ifade eder
كفيKomşuYeterlilik ve doygunlukBir ihtiyacı tam olarak gidermektir; hesaplama ve sayım kök anlamından ziyade sonuca odaklanırBaşka bir şeye lüzum bırakmayacak denklik hali
قدرKomşuÖlçü ve miktar takdiriBir şeyin miktarını, sınırını ve gücünü biçimlendirmektir; denklik planlamasını öne çıkarırVarlığa kendi sınırını ve miktarını tayin etme
سفهZıtHafiflik, ölçüsüzlük, hesapsızlıkAklın ve amelin ölçüsünü kaybetmesi, hiçbir hesap, nizam ve denge gözetmeden saçıp savurma haliDüşüncesizce, sınır ve yeterlilik tanımaksızın hareket etme

مقابلات المعنى في لغات أخرى

DilKelime / KelimelerKısa AnlamDetayGüven
ArapçaحسبSaymak, hesaplamak, zannetmek, kafi gelmekHem matematiksel adet sayımını hem zihni tahmini hem de yeterlilik sınırını tek kökte cem ederKesin
Latincecomputare, putare, sufficereHesaplamak, düşünmek/saymak, yetmekcomputare hesaplama ve sayımı, putare zihnen öyle kabul etmeyi, sufficere ise yeterliliği verir; Latince bu kavramları ayrı köklerle karşılarGüçlü
İngilizcecalculate, reckon, deem, sufficeHesaplamak, varsaymak, addetmek, yetmekreckon fiili hem hesaplama hem de kanaat getirme (sanma) anlamını vererek köke çok yaklaşır; ancak yetme anlamı suffice ile ayrıdırGüçlü
Almancarechnen, meinen, genügenHesaplamak, zannetmek, kafi gelmekrechnen kelimesi hesaplama ve hesaba katmayı, meinen zihni kanaati, genügen ise yeterlilik yönünü ayrı ayrı karşılarGüçlü
Fransızcacompter, estimer, suffireSaymak/hesaplamak, takdir etmek, yetmekcompter hem sayma hem hesaba dahil etme yönünü taşır; estimer değer biçme ve zannetmeyi, suffire doygunluğu verirGüçlü

المصدر Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch, Littré.

الوجوه والنظائر

Form / KullanımAnlam YüzüAyet Tipi / Bağlam
الْحِسَابِ / حِسَابًاAmellerin muhasebesi, ilahi sorgulama ve karşılıkKıyamet günü amellerin dökümünün yapılması, tartılması ve mutlak adaletin tecelli etmesi bağlamında; Bakara 2:202, Râ'd 13:21, Enbiyâ 21:1
حُسْبَانٍKozmik matematik, hassas yörünge ve ölçüGüneş, ay ve gök cisimlerinin dakik bir intizam ve matematiksel hesaba göre dönmesi bağlamında; En'âm 6:96, Rahmân 55:5
حُسْبَانًاGökten inen azap, planlı ve ölçülü cezaHesaplanmış, hedefini şaşmayan, helak edici ilahi afet bağlamında; Kehf 18:40
حَسْبُنَا / حَسْبُكَYeterlilik, kafi gelme, güvenceAllah'ın kuluna her hususta yetmesi, başka hiçbir koruyucuya ihtiyaç bırakmaması bağlamında; Âl-i İmrân 3:173, Tevbe 9:59
يَحْسَبُونَ / تَحْسَبَنَّZannetmek, öyle varsaymak, temelsiz kanaatİnsanın gerçeğe aykırı olarak bir şeyi doğru, kalıcı veya lehine hesap edip aldanması bağlamında; Âl-i İmrân 3:169, Kehf 18:104, Nûr 24:39
حَسِيبًاHesap görücü, hakkıyla gözeten, kafi olanAllah'ın kulların bütün amellerini tek tek kaydedip tam karşılığını vermesi veya yetmesi bağlamında; Nisâ 4:6, İsrâ 17:14, Ahzâb 33:39
بِغَيْرِ حِسَابٍÖlçüsüz, sınırsız, hesaba gelmez ikramAllah'ın lütuf ve rızkının kulun ameliyle sınırlandırılamayacak kadar sonsuz ve engelsiz oluşu bağlamında; Bakara 2:212, Âl-i İmrân 3:37

سياق الكلام والفقه والتفسير والحديث

DisiplinKullanım AlanıTartışma NoktasıAnlam Yoğunlaşması
KelamAhiret halleri, adalet ve rüyetMahşerdeki hesabın mahiyeti; amel defterlerinin açılması, teklifin ve ceza-mükafat dengesinin matematiksel kesinliğiAmellerin kayıt altına alınması ve karşılıksız hiçbir zerrenin bırakılmaması
FıkıhMiras, zekat, hisbe teşkilatıFerâiz hesapları, kamu düzeni ve piyasa denetimi; kamu ahlakını ve adil ticareti korumakla görevli muhtesibin yetkileriHakların ve malların ölçülmesi, haksız kazancın engellenmesi, denetim
TefsirKozmik ayetler ve insan psikolojisiKozmik intizam (حُسْبَان) ile insanın kendi amellerini yanlış hesaplaması (حِسْبَان) arasındaki diyalektikKozmik düzenin kesinliği karşısında nefsin sübjektif varsayımlarının kırılması
HadisNiyet ve ecrin Allah'tan beklenmesiİhtisâb (احْتِسَاب) kavramı; yapılan ibadetin, sabredilen musibetin karşılığını yalnızca Allah'tan sayıp beklemekKarşılığı Allah katında biriktirilmiş bir alacak gibi bilinçle hesaba dahil etme

تحليل النظام الديني والعلمي والسياسي والاقتصادي

SistemBağlamKarşılıkİşlevAçıklamaGüven
DiniVarlık ve kulluk dengesiAhlaki muhasebe ve rızaSorumluluk bilincini kurmaKulun amellerinin kaybolmadığını, her eylemin bir hesabının ve nihai karşılığının bulunduğunu bildirirKesin
İlmiEvrenin işleyişi ve doğa kanunlarıMatematiksel düzen ve ölçülebilirlikTahmin ve kesinlik sınırı çekmeTabiatın tesadüfe değil dakik hesaplara dayandığını, bilginin ise ölçüm ve olasılık dengesinde geliştiğini gösterirKesin
SiyasiKamu yönetimi ve tebaa ilişkisiDenetim, şeffaflık ve hisbeYetki aşımını engellemeİktidarın keyfi davranamayacağını, kamusal adaletin hesap verebilirlik ve kamu denetimi mekanizmasıyla korunacağını temin ederGüçlü
İktisadiTicaret, mülkiyet ve gelir dağılımıAdil mizan, yetecek miktar ve kafi gelmeİsraf ve darlığı önlemeİktisadi kaynakların sayılabilir, ölçülebilir ve adil biçimde dağıtılmasını, zenginleşmede başkasına yetecek hakkın gözetilmesini sağlarGüçlü

التماثل في العلوم العددية والإنسانية

Alanİzomorfik KarşılıkAçıklamaGüven
Sayısal bilimlerAlgoritmik hesaplama, matris cebiri ve deterministik yörüngelerGirdilerin belirli operatörler aracılığıyla işlenip denklik ve korunma yasalarına göre kesin bir çıktıya dönüştürülmesi süreci kökün matematiksel hesabıyla birebir örtüşürKesin
Beşeri bilimlerRasyonel karar kuramı ve ahlaki sorumluluk muhasebesiİnsan eylemlerinin amaç-araç dengesi içinde zihnen tartılması, beklenen fayda ile riskin hesaplanması ve vicdani/hukuki mesuliyetin doğması kökün zihni ve ahlaki boyutuyla özdeştirGüçlü

التضييق الخاطئ وخطر الخطأ

AlanAçıklama
Modern daraltma riskiKökü sadece soyut bir zihinsel aldanış (zan) veya sadece kuru bir aritmetik işlem (sayma) olarak görüp ikisi arasındaki organik köprü olan denklik ve ahlaki yeterlilik bağını koparmak
Kur'an içi daha geniş anlamحسب kökü gök cisimlerinin yörüngesindeki kusursuz matematikten insanın psikolojik vehimlerine, amellerin ahiretteki mutlak adaletle tartılmasından müminin Allah'ı yegane vekil ve kafi güç bilmesine kadar uzanan bir nizamı ifade eder
Yanlış anlamanın doğuracağı hataKur'an'daki hesap kavramını sadece mekanik bir sorgulama zannetmek; insanın eylemlerini inşa eden zihinsel hesap hatalarını (yanlış varsayımları) ve Allah'ın her şeye kafi gelişi hakikatini gözden kaçırmak

خلاصة موجَّهة لفهم القرآن

SoruCevap
Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir?Kur'an'ın hem kozmolojik nizamını hem ahlaki mesuliyet dokusunu hem de tevhid inancının yeterlilik boyutunu birbirine bağlayan temel kavramsal köprülerden biri olduğu için hayati öneme sahiptir.
Hangi ayet groupslarında belirleyicidir?Mahşer sorgusunu ve amel defterlerini anlatan eskatoloji ayetlerinde, gök cisimlerinin dakik hareketini bildiren kevni ayetlerde ve müminlerin tevekkülünü anlatan ayet gruplarında belirleyicidir.
Hangi yanlış anlamaları düzeltir?Evrenin veya insan hayatının başıboş, hesapsız ve denetimsiz olduğu zannını yıkar; insanın kendi ürettiği sübjektif varsayımların hakikat karşısında bir geçerliliği olmadığını ortaya koyar.

التركيب النهائي والنموذج الرياضي

  • Somut anlamBirbiri ardınca gelen nesneleri, çakıl taşlarını tek tek saymak; belirli bir ihtiyacı karşılayacak miktarı denk getirip kafi kılmak.
  • Soyut anlamZihnin eldeki verilere dayanarak bir değer biçmesi, kanaate varması, amellerin ilahi adalet terazisinde karşılığını tam olarak bulması ve Allah'ın yeticiliği.
  • Sistematik karşılıkDeterministik bir kozmik nizamın ve mutlak hesap verebilirlik ilkesine bağlı bir varoluşsal denge sisteminin kurulması.
  • LaTeX modeliH=∑i=1nai⋅wi  ⟹  Δ=∣H−K∣→0
  • LaTeX açıklamasıFormülde ai tekil amelleri veya sayılan unsurları, wi bu unsurların niyet ve bağlamdan doğan ilahi ağırlık katsayılarını, H toplanan nihai amel veya varlık hesabını temsil eder. K tam yeterlilik ve adalet eşiğini gösterirken, aralarındaki farkın sıfıra yaklaşması (Δ→0) tam denklik, eksiksiz karşılık ve mutlak kifayet (yetme) durumunu matematiksel olarak ifade eder.
النسخة النصية (لأدوات الذكاء الاصطناعي)فهرس الجذور حسب الحروف: ح