أخذ

Klavye kısayolları

Ara
/
Yeni not
n
Önceki / sonraki ayet
[ ]
Okuma modu
f
Graf modu
g
Kur'an evreni
e
Kapat / geri
Esc
Grafiği atla

Kök ağı

Kök ağı: أ-خ-ذ139 sîga, 282 mücavir kök, 244 ayet, 55 sure; sîgalar ve mücavir kökler Sîgalar ve Mücavir kökler kartlarında, ayetler Ayetler kartında liste olarak var.ولدهزأعجلاتَّخَذَأخذدونوثقفَأَخَذَهُمُوليتَتَّخِذُواصيحاتَّخَذُواظلم

KökSîga 139Ayet 244Sure 55Mücavir 282

▶ Ağı aç (3B)

أخذ

أ - خ - ذ

KÖK
  • 273 geçiş
  • 244 ayet
  • 139 sîga
  • 13 sözlük

İhaze göl gibi suyun toplandığı yer yani birikintidir veya suların toplanması için açılmış çukurdur. Almak, tutmak anlamlarında fiil olmuştur. İttihaz etmek, edinmek, tutulmak anlamlarındadır. ihz, Fiil olarak bir şey almak demektir. İhaz perçem demektir. Testinin tutma kulpudur.devamı ›

Bu sayfa şu yazımları da kapsar: ءخذ · اخذ

Notlarım

Sözlükler(13)

★ Akevler SözlüğüTürkçe

İhaze göl gibi suyun toplandığı yer yani birikintidir veya suların toplanması için açılmış çukurdur. Almak, tutmak anlamlarında fiil olmuştur. İttihaz etmek, edinmek, tutulmak anlamlarındadır. ihz, Fiil olarak bir şey almak demektir. İhaz perçem demektir. Testinin tutma kulpudur.

Kitâbu'l-'Ayn

Halîl b. Ahmed · 8. yyTR1.226 harf
باب الخاء والذال ووايء معهما خ ذ و، خ ذ أ، أ خ ذ، ذ ي خ مستعملات خذو: خَذِيَ الحِمارُ يَخْذَى خَذا، فهو أخْذَى إذا انكسرت أذنه. وأذن خَذْواءُ وأتان خَذْواءَ، والجميع: خُذْيٌ. وهي الرخوة رانف الأذن. ذيخ: الذَّيخُ: الذكر من الضباع، ويجمع على ذِيَخَة مثل دِيك ودِيَكَة، قال: فَولَدَتُ أخذَى ضَرُوطا عُنْبجُا كأنه الذَّيخُ إذا تَنفجَّا العُبْجُ:ُ البَطِينُ، الضَّخْمُ. خذأ: خَذِيءَ الإِنسانُ يَخْذَأ
Tamamını oku

es-Sıhâh

Cevherî · 10. yyTR1.299 harf
أَخَذْتُ الشيء آخُذُهُ أَخْذاً: تناولته. والإخذُ بالكسر، الاسمُ. والأمْر منه خُذُ، وأصله اُؤْخُذْ إلاَّ أنهم استثقلوا الهمزتين فحذفوهما تخفيفاً وقولهم أخذ عنك، أي خُذْ ما أقول، ودَعّ عنك الشكَّ والمِراءَ. يقال: خُذِ الخِطامَ، وخُذْ بالخِطامِ بمعنىً. ونجومُ الأخذِ: منازلُ القمرِ؛ لأنَّ القمر يأخذ كل ليلة في منزلٍ منها. وآخَذَهُ بذنبه مؤاخذةً. ويقال: ائْتَخَذوا في القتال، بهمزتين، أي أخذ بعضُهم
Tamamını oku

Tehzîbu'l-Luğa

Ezherî · 10. yyTR8.287 harf
باب الخاء والذال خذي ، خذأ ، أخذ ، ذوخ ، خاذ ، ذيخ : مستعملة . خذي : قال الليث : خَذِيَ الحمارُ يَخْذَى خَذاً . . فهو أَخْذَى الأُذُنِ _ إذا انكسرتْ أُذُنُهُ . وأُذُنٌ خَذْوَاءُ ، وَأَتَانٌ خَذْوَاءُ . والجمع : الخُذْيُ . وهو الرِّخْوُ رَانِفِ الأُذُنِ . وكذلك : فَرَسٌ أَخْذَى . . والأُنْثَى خذْوَاءُ . قلتُ : جَمْعُ الأَخْذَى : خُذْوٌ _ بالواو _ لأنه من بنات الواو . كما قيل في جمع ) ( الأعشى :
Tamamını oku

Mekâyîsü'l-Luğa

İbn Fâris · 11. yyTR3.471 harf
(باب الهمزة والخاء وما معهما في الثلاثي) (أخذ) الهمزة والخاء والذال أصل واحد تتفرّع منه فروعٌ متقاربة في المعنى. [أمّا] أخذ فالأصل حَوْز الشيء وجبْيُه([1]) وجمعه. تقول أخذت الشيء آخُذه أخذاً. قال الخليل: هو خلاف العطاء، وهو التناول. قال: والأُخْذَةُ رُقْيَةٌ تَأْخُذُ العينَ ونحوَها. والمؤَخَّذ: الرجل الذي تؤخِّذه المرأة عن رأْيه وتُؤَخّذُه عن النّساء، كأنه حُبِس عنهن. والإخَاذة - وأبو عبيد يقول
Tamamını oku

Müfredât

Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR1.129 harf
- الأخذ: حوز الشيء وتحصيله، وذلك تارة بالتناول نحو: ﴿معاذ الله أن نأخذ إلا من وجدنا متاعنا عنده﴾ [يوسف/79]، وتارة بالقهر نحو قوله تعالى: ﴿لا تأخذه سنة ولا نوم﴾ [البقرة/255]. ويقال: أخذته الحمى، وقال تعالى: ﴿وأخذ الذين ظلموا الصيحة﴾ [هود/67]، ﴿فأخذه الله نكال الآخرة والأولى﴾ [النازعات/25]، وقال: ﴿وكذلك أخذ ربك إذا أخذ القرى﴾ [هود/102]. ويعبر عن الأسير بالأخيذ والمأخوذ، والاتخاذ افتعال منه، ويعدى
Tamamını oku

Esâsü'l-Belâğa

Zemahşerî · 12. yyTR332 harf
أ خ ذ ما أنت إلا أخاذ نباذ‏:‏ لمن يأخذ الشيء حريصاً عليه ثم ينبذه سريعاً وفلان أخيذ في يد العـدو‏.‏ وهـو أسيـر فتنـه وأخيذ محنه‏.‏ وذهبوا ومن أخذ أخذهم ولو كنت منا لأخذت بأخذنا أي بطريقتنا وشكلنا‏.‏ ولفلانة أخذة تؤخذ بها الناس أي رقية وهو مؤخذ عن النساء‏.‏ وفي الحديث‏:‏ ‏"‏ أؤخذ جملي ‏"‏ وهو يصطاد الناس بأخذ والأخذة الرقية‏.‏
Tamamını oku

Lisânü'l-Arab

İbn Manzûr · 13. yyTR9.479 harf
الأَخْذ: خلاف العطاء، وهو أَيضاً التناول. أَخذت الشيء آخُذُه أَخذاً: تناولته؛ وأَخَذَه يأْخُذه أَخْذاً، والإِخذُ، بالكسر: الاسم. وإِذا أَمرت قلت: خذْ، وأَصله أُؤْخُذ إِلا أَنهم استثقلوا الهمزتين فحذفوهما تخفيفاً؛ قال ابن سيده: فلما اجتمعت همزتان وكثر استعمال الكلمة حذفت الهمزة الأَصلية فزال الساكن فاستغني عن الهمزة الزائدة، وقد جاء على الأَصل فقيل: أُوخذ؛ وكذلك القول في الأَمر من أَكل وأَمر
Tamamını oku

Kâmûsü'l-Muhît

Fîrûzâbâdî · 15. yyTR843 harf
* أ خ ذ * * أَخَذَ * تناول وبابه نصر و * الإخْذُ * بالكسر الاسم والأمر منه * خُذْ * وأصله أوخذ إلا أنهم استثقلوا الهمزتين فحذفوهما تخفيفا وكذا القول في الأمر من أكل وأمر وشبهه ويقال خذ الخطام وخذ بالخطام بمعنى و * آخذَهُ * بذنبه * مؤاخذةً * والعامة تقول واخذه و * الاتّخاذُ * افتعال من الأخذ إلا أنه ادغم بعد تليين الهمزة وابدال التاء ثم لما كثر استعماله على لفظ الافتعال توهموا أن التاء أصلية فبنوا
Tamamını oku

Tâcü'l-Arûs

Zebîdî · 18. yyTR8.861 harf
الأخذ: خلاف العطاء، وهو أيضا التناول، كما في الصحاح والمصباح والأساس، وقال بعضهم: الأخذ: حوز الشيء. وقال آخرون: هو في الأصل بمعنى القهر والغلبة، واشتهر في الإهلاك والاستئصال. أخذه يأحذه أخذا: تناوله. والإخذ، بالكسر: الاسم، وإذا أمرت قلت: خذ، وأصله اؤخذ، إلا أنهم استثقلوا الهمزتين فحذفوهما تخفيفا، وقال ابن سيده: فلما اجتمعت همزتان، وكثر استعمال الكلمة، حذفت الهمزة الأصلية، فزال الساكن، فاستغني عن
Tamamını oku

Lane's Lexicon

Edward W. Lane · 19. yyTR yok25.499 harf
Madde başı: اخذأخَذَ 1 أخَذَ ذ , (S, A, L, &c.,) in the first pers. of which, أَخَذْتُ, [and the like,] the ذ is generally changed into ت, and incorporated into the [augmentative] ت, [but in pronunciation only, for one writes أَخَذتُّ and the like,] aor. اَخُذَ , imperative خُذْ, originally اؤْخُذْ, (S, L,) which latter form sometimes occurs, [but with و in the place of ؤْ when the ا is pronounced with damm,]
Türkçe çeviri henüz yokMaddenin bağlantısı

أخَذَ 1 أخَذَ ذ , (S, A, L, &c.,) in the first pers. of which, أَخَذْتُ, [and the like,] the ذ is generally changed into ت, and incorporated into the [augmentative] ت, [but in pronunciation only, for one writes أَخَذتُّ and the like,] aor. اَخُذَ , imperative خُذْ, originally اؤْخُذْ, (S, L,) which latter form sometimes occurs, [but with و in the place of ؤْ when the ا is pronounced with damm,] (TA,) inf. n. أَخْذٌ (S, L, Msb, K, &c.) and تَأْخَاذٌ, (S, L, K,) the latter having an intensive signification; (MF;) and وَخَذَ is a dial. var., as mentioned by Ibn-Umm-Kásim and others on the authority of AHei; (MF in art. تخذ;) He took; he took with his hand; he took hold of; (S, A, L, Msb, K;) a thing. (S, L.) You say, خُذِ الخِطَامَ and خُذْ بِالخِطَامَ Take thou, or take thou with thy hand, or take thou hold of, the nose-rein of the camel: (S, L, Msb:) the ب in the latter phrase being redundant. (Msb.) [And أَخَذَ بِيَدِهِ, lit. He took his hand, or arm; meaning (assumed tropical:) he aided, or assisted, him: a phrase of frequent occurrence.] And أَخَذَ عَلَىيَدِ فُلَانٍ (assumed tropical:) He prevented, restrained, or withheld, such a one from doing that which he desired; as though he laid hold upon his hand, or arm: (L:) and أَخَذَ عَلَى يَدِهِ دُونَ مَا يُرِيُدهُ [signifies the same]. (K in art. لغد.) ― -b2- Also, inf. n. أَخْذٌ, He took, or received; contr. of أَعْطَي. (L.) [Hence,] أَخَذَ عَنْهُ, (assumed tropical:) He received from him traditions, and the like. (TA passim.) ― -b3- (assumed tropical:) [He took, or derived, or deduced, a word, a phrase, and a meaning.] ― -b4- (tropical:) He took, received, or admitted, willingly, or with approbation; he accepted. (B, MF.) So in the Kur [vii. 198], خُذِ العَفْوَ (tropical:) [Take thou willingly, or accept thou, superfluous property, or such as is easily spared by others]. (MF.) So too in the same [iii. 75], وَ أَخَذتُّمْ عَلَي ذٰلِكُمْ اِصْرِى (tropical:) [And do ye accept my covenant to that effect?]. (B.) [And in the phrases, أَخَذْنَا مِيثَاقَكُمْ بِالعَمَلِ بِمَا فِي التَّوْارَاةِ, (Jel ii. 60,) and عَلَي العَمّلِ بما في التوارة, (Idem ii. 87,) (assumed tropical:) We accepted your covenant to do according to what is in the Book of the Law revealed to Moses.] خُذْ عَنْكَ [is elliptical, and] means خُذْ مَا أَقُولُ وَدَع عَنْكَ الشَّكَ والمِرآءَ (assumed tropical:) [Accept thou what I say, and dismiss from thee doubt and obstinate disputation]. (S, L.) ― -b5- He took a thing to, or for, himself; took possession of it; got, or acquired, it; syn. حَازَ; (Z, Er-Rághib, B;) which, accord. to Z and Er-Rághib and others, is the primary signification; (MF;) and حَصَّلَ. (B.) [See also 8.] ― -b6- [He took and kept;] he retained; he detained: as in the Kur [xii. 78], فَخُذْ أَحَدَنَا مَكَانَهُ [Therefore retain thou one of us in his stead]. (B.) ― -b7- [He took, as meaning he took away. Hence,] أَخَذَ مِنْهُ السَّيْرُ Journeying, or travel, took from him strength; (القُوَّةَ being understood;) weakened him. (Har p. 529.) And أَخَذَ مِنَ الشَّارِبِ, (Mgh,) and مِنَ الشَّعَرِ, (Msb,) He clipped, or cut off from, (Mgh, Msb,) the mustache, (Mgh,) and the hair. (Msb.) ― -b8- He, or it, took by force; or seized: (B:) (assumed tropical:) he, or it, overcame, overpowered, or subdued: said by some to be the primary signification. (MF.) [See also أَخَذَهُ عَلْوَّا, &c., in art. علو: and أَخَذَهُ مِنْ فَوْقُ, &c., in art. فوق.] It is said in the Kur [ii. 256], لَا تَأْخُذُهُ سِنَةِ وَ لَا نَوْمٌ (assumed tropical:) Neither drowsiness nor sleep shall seize [or overcome] Him. (B.) [And you say, أَخَذَتْهُ رِعْدَةٌ (assumed tropical:) A tremour seized, took, affected, or influenced, him. And أَخَذَهُ بَطْنُهُ (assumed tropical:) His belly affected him with a desire to evacuate it.] You say also, أَخَذَ فِيهِ الشَّرَابُ (assumed tropical:) The wine affected him, or influenced him, so that he became intoxicated. (TA in art. ثمل.) And أَخَذَ الرَّأْسَ (Msb in art. سور, &c.) and أَخَذَ بِالرَّأْسِ (K in art. حمى, &c.) (assumed tropical:) [It had an overpowering influence upon the head]; meaning wine. (Msb, K.) And أَخَذَ بِالحَلْقِ [It (food, &c.) choked]. (IAar in art. نشب in the TA, and S in art. بشع, &c.) And لَا يَأْخُذُ فِيهِ قَوْلُ قَائِلٍ (assumed tropical:) [Nothing that any one may say will have any power, or effect, or influence, upon him]; meaning that he obeyeth no one. (L in art. ليت.) ― -b9- He took captive. (L, Msb, B.) So in the Kur [ix. 5], فَاقْتُلُوا المُشْرِكِينَ حَيْثُ وَجَدتُّمُوهُمْ وَخُذُوهُمْ [Then slay ye the believers in a plurality of gods wherever, or whenever, ye find them, and take them captives]. (Bd, L, B.) ― -b10- See also 2, in three places. ― -b11- He gained the mastery over a person, and killed, or slew, him; (Zj, L;) as also ↓ آخَذَ: (L:) or simply, (assumed tropical:) he killed, or slew. (B.) It is said in the Kur [xl. 5], وَهَمَّتْ كُّلُ أُمَّةٍ بِرَسُولِهِمْ لِيَأْخُذُوهُ, meaning [And every nation hath purposed against their apostle] that they might gain the mastery over him, and slay him; (Zj, L;) or (assumed tropical:) that they might slay him. (B.) ― -b12- (assumed tropical:) He (God, Msb) destroyed a person: (Msb, MF:) and (assumed tropical:) extirpated, or exterminated. (MF.) فَأَخَذَهُمُ اللّٰهُ بِذُنُوبِهِمْ [in the Kur iii. 9 and xl. 22] means But God destroyed them for their sins. (Jel.) ― -b13- (tropical:) He punished, or chastised; (L, Msb, B, K, MF;) as also ↓ آخَذَ: (L, Msb, MF:) as in the phrases, أَخَذَهُ بِذَنْبِهِ (Msb, K *) and بِهِ ↓ آخَذَهُ, inf. n. of the latter مُؤَاخَذَةٌ, (S, L, Msb, K,) (tropical:) he punished, or chastised, him for his sin, or offence: (Msb:) and أُخِذَ بِذَنْبِهِ means (assumed tropical:) he was restrained and requited and punished for his sin, or offence: (L:) or, accord. to some, أَخَذَ signifies he extirpated, or exterminated; and ↓ آخذ he punished, or chastised, without extirpating, or exterminating. (MF.) [For ↓ آخذ,] some say وَاخَذَ, (S, L,) which is not allowable, (K,)

Salmone

H. Anthony Salmone · 19. yyTR1.405 harf
Madde başı: ءخذأَخَذَ أَخَذَ U ( n. ac. a. 1), Took; seized, laid hold of. b. [ Bi ], Took by ( the hand ). c. [ acc. & Bi or 'Ala ], Blamed, reproached, reprehended for; punished for. d. [ acc. or Bi ], Began, commenced, set about. e. [ 'An ], Received, learned from; copied from; derived from. f. [ acc. & Min ], Took, received, accepted from. g. [ Fi ], Began by; affected, overpowered. أَخِذَ
Tamamını oku

Kitâbullâh

Kur'an kullanımından türetilmişTR67.183 harf
Madde başı: ءخذءخذ أَخَذَ - يَأْخُذُ - آخّذَ - يُؤاخِذُ - اتَّخَذَ - يَتَّخِذُ أَخَذ َ - يَأْخُذُ + كائن أو أمر + كائناً أو شيئاً أو أمراً: يمسكه ويقبض عليه ويحرزه تحت سلطانه وأمره: يضم ويقبض على شيء ويحرزه فيستولي عليه ويجعله خاضعا له تحت تصرفه وملكه وسلطانه، لا يتحرك ولا ينتقل إلا بمشيئته أخَذ َ - يَأخُذُ + كائن + كائناً : يمسكه ويقبض عليه ويحجز حريته فلا
Tamamını oku

Sîgalar(139)

Mücavir kökler282 mücavir (640 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.
  1. دون

    33 ortak ayet · Dane, inek yavrusuna denir

  2. وثق

    15 ortak ayet · Anlaşma

  3. هزأ

    12 ortak ayet · (he ze e) (Hezy) hezv kılıç yarası, hezeyan, hastanın…

  4. ولي

    29 ortak ayet · Veli arka demektir

  5. جثم

    5 ortak ayet · Ceseye diz çökmek, ceseme çökmüş olarak hareketsizce durmak…

  6. أله

    113 ortak ayet · Lah bir şeyi kapatmak için üstüne örtülen örtü demektir

  7. صيح

    7 ortak ayet · Sayha(sin) düzlüğe akıp yayılan sudur, bağırdığı zaman…

  8. ولد

    15 ortak ayet · “Yavru” demektir

  9. نسي

    10 ortak ayet · Çadırın kurulduğu yer demektir

  10. قوي

    10 ortak ayet · Kuvvet

  11. عجل

    10 ortak ayet · Buzağı demektir

  12. ظلم

    28 ortak ayet · Zalimler

Geçtiği ayetler(244)

Sîga sayfası: اتَّخَذُوا
  1. … فَقَالُوا أَرِنَا اللَّهَ جَهْرَةً فَأَخَذَتْهُمُ الصَّاعِقَةُ بِظُلْمِهِمْ ثُمَّ اتَّخَذُوا الْعِجْلَ مِنْ بَعْدِ مَا جَاءَتْهُمُ الْبَيِّنَاتُ فَعَفَوْنَا عَنْ …

    EdindilerKitab ehli senin kendilerine gökten bir kitab indirmeni isterler. Musa’ dan da bundan daha büyüğünü istemişlerdi. Ve; bize Allah’ı apaçık göster, demişlerdi. Zulümlerinden dolayı onları yıldırım çarpmıştı. Kendilerine bunca açık ayetler ve deliller geldikten sonra da buzağıya taptılar. Nihayet Biz, bunu affettik ve Musa’ya apaçık bir hüccet verdik.

  2. يَاأَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا لَا تَتَّخِذُوا الَّذِينَ اتَّخَذُوا دِينَكُمْ هُزُوًا وَلَعِبًا مِنَ الَّذِينَ أُوتُوا الْكِتَابَ مِنْ …

    EdindilerEy iman edenler; sizden önce kendilerine kitab verilenlerden dininizi alay ve eğlenceye alanları ve kafirleri dost edinmeyin. Eğer mü’min iseniz; Allah’tan korkun.

  3. وَذَرِ الَّذِينَ اتَّخَذُوا دِينَهُمْ لَعِبًا وَلَهْوًا وَغَرَّتْهُمُ الْحَيَاةُ الدُّنْيَا وَذَكِّرْ بِهِ …

    EdindilerBırak o dinlerini oyun ve eğlence edinenleri; dünya hayatının aldattığı kimseleri. Sen, onunla öğüy ver ki Allah’tan başka dostu ve şefaatçısı olmayan bir kimse; kazandığından ötürü yok olmasın. O, bütün varını fidye olarak verse de kabul olunmaz. İşte onlar, kazandıklarından ötürü yok olanlardır. Küfür edegeldiklerinden dolayı onlara, kaynar sudan içecek ve elim bir azab vardır.

  4. فَرِيقًا هَدَى وَفَرِيقًا حَقَّ عَلَيْهِمُ الضَّلَالَةُ إِنَّهُمُ اتَّخَذُوا الشَّيَاطِينَ أَوْلِيَاءَ مِنْ دُونِ اللَّهِ وَيَحْسَبُونَ أَنَّهُمْ مُهْتَدُونَ

    EdindilerBir kısmını hidayete erdirdi, bir kısmına da sapıklık hak oldu. Çünkü onlar; Allah’ı bırakıp şeytanları kendilerine dostlar edindiler. Ve onlar; kendilerinin doğru yolda olduklarını sanıyorlardı.

  5. الَّذِينَ اتَّخَذُوا دِينَهُمْ لَهْوًا وَلَعِبًا وَغَرَّتْهُمُ الْحَيَاةُ الدُّنْيَا فَالْيَوْمَ نَنْسَاهُمْ كَمَا نَسُوا لِقَاءَ يَوْمِهِمْ هَذَا وَمَا كَانُوا بِآيَاتِنَا يَجْحَدُونَ

    EdindilerOnlar ki; dinlerini alayla eğlenceye aldılar. Dünya hayatı da kendilerini aldattı. İşte onlar; bu günlerine kavuşmayı nasıl unutmuşlar idiyse, ayetiçin katmerlidir. Ne var ki bilmezsiniz. lerimizi nasıl bilerek inkar etmişler idiyse; Biz de bugün onları öylece unuturuz.

  6. إِنَّ الَّذِينَ اتَّخَذُوا الْعِجْلَ سَيَنَالُهُمْ غَضَبٌ مِنْ رَبِّهِمْ وَذِلَّةٌ فِي الْحَيَاةِ الدُّنْيَا وَكَذَلِكَ نَجْزِي الْمُفْتَرِينَ

    EdindilerMuhakkak ki buzağıyı tanrı edinenlere; Rabblarından bir gazab ve dünya hayatında bir horluk erişecektir. Biz, işte böylece cezalandırırız iftira edenleri.

  7. اتَّخَذُوا أَحْبَارَهُمْ وَرُهْبَانَهُمْ أَرْبَابًا مِنْ دُونِ اللَّهِ وَالْمَسِيحَ ابْنَ …

    EdindilerOnlar Allah’tan ayrı hahamlarını, rahiblerini rabblar edindiler. Meryem Oğlu Mesih’i de. Halbuki tek tanrıdan başkasına ibadet etmemekle emrolunmuşlardır. O’ndan başka ilah yoktur. O; bunların şirk koştukları şeylerden münezzehtir.

  8. وَالَّذِينَ اتَّخَذُوا مَسْجِدًا ضِرَارًا وَكُفْرًا وَتَفْرِيقًا بَيْنَ الْمُؤْمِنِينَ وَإِرْصَادًا لِمَنْ …

    EdindilerZarar vermek, küfretmek, mü’minlerin arasını açmak ve daha evvel Allah’a, peygamberine karşı savaşan kişiyi beklemek ve gözetlemek üzere bir mescid edinenler: Biz iyilikten başka bir şey istemedik, diye yemin ederler. Allah şehadet eder ki; onlar hiç şüphesiz yalancılardır.

  9. هَؤُلَاءِ قَوْمُنَا اتَّخَذُوا مِنْ دُونِهِ آلِهَةً لَوْلَا يَأْتُونَ عَلَيْهِمْ بِسُلْطَانٍ بَيِّنٍ فَمَنْ أَظْلَمُ مِمَّنِ افْتَرَى عَلَى اللَّهِ كَذِبًا

    EdindilerŞu bizim kavmimiz, Allah’ı bırakıp O’ndan başka tanrılar edindiler. Onların gerçek olduğuna apaçık delil getirmeleri gerekmez mi? Allah’a karşı yalan uyduranlardan daha zalim kimdir?

  10. أَمِ اتَّخَذُوا آلِهَةً مِنَ الْأَرْضِ هُمْ يُنْشِرُونَ

    EdindilerYoksa onlar; yerden bir takım tanrılar edindiler de onlar mı ölüleri diriltecekler?

Sîga sayfası: تَتَّخِذُوا
Sîga sayfası: فَأَخَذَتْهُمُ
Sîga sayfası: فَأَخَذَهُمُ
Sîga sayfası: وَاتَّخَذُوا

Kök analizi

Kök tanımı ve çekirdek özet

AlanDeğer
Kökأخذ
YapıÜçlü kök
Özel DurumHemzeli
Bağlamsal Yakın Köklerقبض, حوز, نول, مسك
Zıt Kökعطو
Çekirdek Özet 1Bir şeyi elle kavramak, toplayıp kendi alanına katmak, suyu tutan çukur gibi bünyede hapsetmek
Çekirdek Özet 2Sahiplenme, ilahi kudretle yakalama, cezalandırma, ahit ve sorumluluk yükleme, benimseyerek konumlandırma
Çekirdek Özet 3Bir varlığı tasarruf altına alma, varoluşsal bağ kurma veya adaletin gereği olarak hesaba çekme ilkesi
Kritik Hata RiskiKökü yalnızca sıradan bir nesneyi eline almak seviyesine indirgeyip Kur'an'daki kuşatıcı tasarruf, yargısal yakalama ve varoluşsal ittihaz boyutlarını gözden kaçırma tehlikesi

Biliteral analiz

Biliteral ÇekirdekTemel AnlamEklenen UnsurOluşan Anlam Farkı
أخYanına alma, bağlama, bir araya getirme ve süreklilik kurma; nitekim أخو kökünde kan veya inanç bağıyla yanına alma, أخر kökünde ise peşi sıra bağlayıp sonraya erteleme anlamı belirgindirذYayılma ve süreklilik bildiren peltek ses, kavrama eylemine keskin bir nüfuz, tam bir denetim ve nesneyi kendi tasarruf sınırına hapsedip bırakmama niteliği kazandırmıştır

Piktografik analiz

BirimPiktografik İmge / HareketAnlam Açıklaması
أÖküz başı; güç, öncülük, yönelen ilk iradeKavramayı başlatan aktif güç, yönelim ve tasarruf iradesi
خÇit veya duvar imgesinin yoğunlaşmış türevi; sınırlama, engelleme, içine hapsetmeNesnenin etrafını çevirerek dışarıyla bağını kesme, muhafaza altına alma
ذKapı imgesinin peltek varyantı; geçişi kontrol etme, eşikte tutma, kesin bağlılıkNesneyi kendi hâkimiyet alanına sokup orada sabitleme, ayrılmasına engel olma
أخذGüçle yönelip çevirme ve kendi sınırları içine katarak sabitleme hareketiBir iradenin dışarıdaki bir varlığa yönelerek onu sınırlandırması, kendi tasarruf dairesine alması ve üzerinde tam egemenlik kurması

Tarihsel ve erken kullanım

AlanVeri
İlk fiziksel anlamBir şeyi elle tutup çekmek, toplayıp biriktirmek; yağmur suyunun toplanıp hapsedildiği doğal veya kazılmış su birikintisi, gölet ve çukur (el-ihâz veya el-ihâze), kalkanın tutma kulpu
Cahiliye şiiri kullanımıCahiliye şairi Adî b. Zeyd el-İbâdî yağmurun vadide göletler oluşturmasını anlatırken şöyle demiştir: فآضَ فيه مثلُ العُهُون من / الرَّوضِ وما ضَنَّ بالإخَاذِ غُدُرْ
Erken Arapça kullanımErken dönem şairi Ahtal su birikintisinin kurumasını şu mısra ile tasvir etmiştir: فظل مرتبِئاً والأُخْذ قد حَمِيَتْ / وظَنَّ أنَََّ سَبِِيلَ الأُخْذِ مَثْمُودُ

Kaynak Kitābü’l-ʿAyn, Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab.

Sami etimolojik katman

Sami dil ailesinde أخذ kökü, düzenli ses denklikleriyle korunan ve eylemsel çekirdeği son derece berrak olan kadim bir gövdedir. İbrânîcede אָחַז (ʾāḥaz) kökü doğrudan doğruya yakalamak, sıkıca tutmak, ele geçirmek, mülk edinmek anlamlarına gelir. Süryânîce ve Ârâmîcede אֲחַד (ʾăḥad) biçiminde görülen kök; kavramak, hapsetmek, kilitlemek ve zapt etmek fonksiyonlarını üstlenir. Akadcada ise aḫāzu(m) fiili bir nesneyi veya esiri ele geçirmek, mülk edinmek, evlenerek himayeye almak ve zihne nakşedip öğrenmek manalarını taşır. Arapçadaki peltek ذ sesi, İbrânîcedeki zayin (ז) ve Ârâmîcedeki dalet (ד) seslerine düzenli fonetik kurallarla tekabül eder. Kökün Afro-Asyatik düzlemdeki arkaik manası, dış dünyadaki bir varlığın iradi ya da fiziki bir güçle sınırlandırılarak öznenin kendi etki alanına dahil edilmesidir. Su birikintisi için kullanılan Arapça إخاذة kelimesi, suyun toprak tarafından hapsedilip tutulması olgusunu göstererek kökün en ilksel fiziksel tabanını açığa vurur.

Güven Kesin

Kaynak Brown-Driver-Briggs, HALOT, Payne Smith, The Assyrian Dictionary of the Oriental Institute of the University of Chicago (CAD).

Etimolojik analiz

KatmanVeriAçıklamaGüven
İç Arapça etimolojik yönأخذSuyun çukurda toplanıp tutulması (ihâz), el ile yakalama, esir etme (ahîz) ve benimseyip sahiplenme (ittihâz)Kesin
Sami dilleriyle etimolojik ilişkiİbrânîce ʾāḥaz, Süryânîce ʾăḥad, Akadca aḫāzu(m)Tüm Sami dillerinde düzenli ses denkliğiyle kavramak, zapt etmek, sahiplenmek ve bağlamakKesin
Daha geniş dilsel ilişkiAfro-Asyatik ortak gövde izleriKuzey ve Doğu Afrika kollarında nesneyi içeri alma ve hapsetme kökleriyle muhtemel ortaklıklarMuhtemel

Kaynak David Cohen, Dictionnaire des racines sémitiques; Brown-Driver-Briggs.

Kardeş kökler

KombinasyonDurumTemel AnlamAnlam DetayıNot
أخذAnlamlıAlmak, kavramak, cezalandırmakBir varlığı tasarruf altına almak, yakalamak ve zapt etmekHedef kök; Kur'an'da 273 kez geçer
أذخAnlamı bulunmayanVeri bulunamadıFonetik dizilimi klasik sözlüklerde mühmel sayılmıştırKur'an'da geçmez
خأذAnlamı bulunmayanVeri bulunamadıFonetik dizilimi klasik sözlüklerde mühmel sayılmıştırKur'an'da geçmez
خذأAnlamlıBoyun eğmek, gevşemek, yumuşamakKulağın kırılıp sarkması, bir iradenin baskısı altında ezilip teslim olmasıأخذ eyleminin sonucunda maruz kalınan zayıflık ve teslimiyetle zıt-tamamlayıcı ilişkilidir; Kur'an'da geçmez
ذأخAnlamı bulunmayanVeri bulunamadıFonetik dizilimi klasik sözlüklerde mühmel sayılmıştırKur'an'da geçmez
ذخأAnlamı bulunmayanVeri bulunamadıFonetik dizilimi klasik sözlüklerde mühmel sayılmıştırKur'an'da geçmez

Komşu kökler ve zıt kök

Kökİlişki TürüAnlam AlanıKarşılaştırmalı NüansAnlam Detayı
أخذMerkezKavramak, mülk edinmek, tasarrufa almakNesneyi kendi sınırına katıp üzerinde tam hâkimiyet ve sorumluluk kurma eylemidirTasarruf altına alma, helak etme, ahit alma ve ittihaz etme boyutlarını kapsar
قبضKomşuAvuçlamak, sıkarak tutmakقبض avuç veya parmak ayasıyla sıkıştırma hareketini öne çıkarırken, أخذ nesnenin hukuki, zihni veya fiziki alanına el koymayı hedeflerSıkma ve daraltma vurgusu taşır
حوزKomşuToplayıp sınır içine çekmekحوز dağınık olanı bir araya getirip çevrelemeyi ifade eder; أخذ ise bizzat yakalama ve tasarrufa geçirme anıdırKoruma ve toplama dairesi oluşturur
نولKomşuUzanıp almak veya vermekنول mesafeyi aşıp erişme ve ulaşma hareketidir; أخذ gibi kuşatıcı bir mülkiyet ve zapt etme iradesi içermezElden ele geçişteki erişimi bildirir
مسكKomşuElde tutmak, bırakmamakمسك elde edilen şeyin kaçmasını önleme ve devamlılığını sağlama hâlidir; أخذ eylemin ilk kavrama anını temsil ederElde tutma ve muhafaza etme sürekliliğidir
عطوZıtVermek, elden çıkarmakعطو nesneyi kendi tasarrufundan çıkarıp başkasına iletmektir; أخذ ise başkasından veya dışarıdan kendi alanına çekmektirKendi mülkiyetinden başkasının tasarrufuna aktarma hareketidir

Başka dillerde anlam karşılıkları

DilKelime / KelimelerKısa AnlamDetayGüven
ArapçaأخذAlmak, kavramak, cezalandırmak, edinmekNesneyi kendi etki dairesine katma, yakalama, ahit bağı kurma ve benimsemeKesin
Latincecapere, prehendere, sumereYakalamak, ele geçirmek, üstlenmekCapere zapt etmeyi, sumere kendi rızasıyla almayı karşılar; ilahi azapla yakalama tonu capere fiilinde mevcutturGüçlü
İngilizceto take, to seize, to adoptAlmak, el koymak, benimsemekTo take genel alma eylemidir; to seize ani ve zorla yakalamayı, to adopt ise ittihaz (edinme) boyutunu verirKesin
Almancanehmen, ergreifen, annehmenAlmak, yakalamak, benimsemekErgreifen şiddetle tutmayı ve kavramayı, annehmen kabullenip edinmeyi karşılarGüçlü
Fransızcaprendre, saisir, adopterAlmak, yakalamak, sahiplenmekSaisir zapt etme ve el koyma yönünü, adopter ise kendi dairesine katıp edinme yönünü verirGüçlü

Kaynak Oxford Latin Dictionary, Grimm Wörterbuch, Littré.

Vücûh ve nezâir

Form / KullanımAnlam YüzüAyet Tipi / Bağlam
Fiziksel alma ve teslim almaMaddi bir eşyayı eline almak, suçluyu tutmakKardeşin yerine alıkonulma talebi bağlamında (Yûsuf 12:78-79)
Şiddetle yakalama ve helak etmeZulümde ısrar eden toplumları cezalandırma, ansızın gelen azapZalim kavimlerin ilahi kudretle helak edilmesi bağlamında (Hûd 11:67, 11:102; Nâziât 79:25)
Sözleşme, antlaşma ve misak almaVarlıklar üzerine kesin ahit ve yükümlülük koymaİsrâiloğulları ve peygamberlerden bağlayıcı söz alınması bağlamında (Bakara 2:63; Âl-i İmrân 3:81)
İttihaz: Edinme, konumlandırma ve ilke edinmeBir varlığı zihnen veya fiilen sahip, ilah ya da dost kılmaSahte tanrılar veya dostlar edinme yasağı bağlamında (Mâide 5:51; Mâide 5:116; Furkân 25:43)
Muâheze: Sorumlu tutma ve hesap sormaİşlenen günah veya kusur sebebiyle cezalandırmaİlahi adaletin insanları amelleriyle yargılaması bağlamında (Bakara 2:286; Nahl 16:61)
Kudret ve tasarruf altına almaVarlığın bütünüyle ilahi egemenliğe boyun eğmesiUyku ve gafletin Allah'ı kuşatamayacağı bağlamında (Bakara 2:255)

Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

DisiplinKullanım AlanıTartışma NoktasıAnlam Yoğunlaşması
KelamSıfâtullah ve adalet teorisiAllah'ın kulları zulümleri sebebiyle muâheze etmesi, ecelin gelmesi ve kulun fiillerinden ötürü hesaba çekilmesiHükümranlığın mutlaklığı, cezanın adaleti ve ilahi iradenin hiçbir sınırla zapt edilemeyeceği
FıkıhAkitler, mülkiyet ve zilyetlikBir malı teslim alma (kabz/ahz), gasbedilen malın tazmini (el-ahz bi'l-yed) ve diyet hükümleriMülkiyetin intikali, hukuki sorumluluğun başlaması ve fiili hâkimiyetin tesisi
TefsirKıssa anlatımları ve ahit ayetleriGeçmiş kavimlerin yakalanışı (ahzü'l-kurâ) ile misakın dağ kaldırılarak alınmasındaki mecaz ve hakikat ayrımıZulmün ilahi yakalamayı kaçınılmaz kılması ve ahdin ontolojik bağlayıcılığı
HadisRivayet usulü ve ahlaki sorumlulukHadis alma ve nakletme (ahzü'l-ilm), emaneti üstlenme ve haksız kazançtan kaçınmaBilginin yetkin kaynaktan benimsenmesi ve zulümle bir şey almanın vebali

Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

SistemBağlamKarşılıkİşlevAçıklamaGüven
DiniKul ile Yaratıcı arasındaki misakAhit ve teslimiyet bağıVarlığı ilahi kanuna bağlamaİnsanın emaneti ve şeriatı üstlenmesi, Yaratanın ise bu ahit üzerinden hesaba çekmesidirKesin
İlmiBilginin elde edilmesi ve zihne nakliTahsil ve idrakVeriyi kavrayıp hafızada tutmaSuyun ihâzede tutulması gibi bilginin zihne hapsedilerek amele dönüştürülmesidirGüçlü
SiyasiHukuk düzeni ve meşru otoriteYargısal infaz ve cezalandırmaKamu düzenini korumaSuçlunun yakalanarak tecrit edilmesi ve devlete karşı işlenen suçların muâheze edilmesidirGüçlü
İktisadiMülkiyetin kazanılması ve mübadeleKabz ve zilyetlikMülkiyet hakkını doğurmaMalın fiilen veya hukuken elde tutulması, bedelin tahsili ve haksız kazancın engellenmesidirKesin

Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

Alanİzomorfik KarşılıkAçıklamaGüven
Sayısal bilimlerKümeler teorisindeki kapsama işlemi ve çekim alanına hapsolmaBir elemanın bir alt kümeye dahil edilmesi veya bir kütlenin yerçekimi potansiyel kuyusuna yakalanıp hapsedilmesiGüçlü
Beşeri bilimlerHukukta zilyetlik tesisi ve sosyolojide içselleştirme (internalization)Dışsal bir nesne veya normun bireyin etki ve irade dairesine girerek onun ayrılmaz bir parçası haline gelmesiKesin

Yanlış daraltma ve kritik hata riski

AlanAçıklama
Modern daraltma riskiKökü yalnızca sıradan bir nesnenin el ile alınması veya basit bir kabul etme işlemine indirgemek
Kur'an içi daha geniş anlamKökün mülk edinme, varoluşsal ahit yüklenme, sahte ilahları hayatın merkezine koyma (ittihaz) ve ilahi adaletin kaçınılmaz yakalayışı olan kozmik/tarihsel helakleri kapsayan derinliği
Yanlış anlamanın doğuracağı hataAyetlerde geçen ilahi yakalamaların (ahz) ani, kaçınılmaz ve adil doğasını kavrayamamak; ittihaz kavramının geçtiği yerlerde şirkin zihinsel ve pratik boyutunu hafif bir tercih sanmak

Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

SoruCevap
Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir?Kur'an'ın ontolojik teklif yapısını (misak), tarih felsefesini (zalimlerin helaki) ve tevhid mücadelesini (yalnızca Allah'ı vekil ittihaz etme) birbirine bağlayan merkez köklerden biridir.
Hangi ayet gruplarında belirleyicidir?Geçmiş kavimlerin cezalandırılmasını bildiren kıssa ayetlerinde, emanet ve misakın hatırlatıldığı hitaplarda ve sahte otoriteleri veli/ilah edinmeyi yasaklayan tevhidi uyarılarda belirleyicidir.
Hangi yanlış anlamaları düzeltir?Allah'ın azabının rastgele değil, zulme karşı kaçınılmaz bir hukuki yakalama olduğunu gösterir; şirkin sadece soyut bir inanç değil, sahte güçleri hayatın düzenleyicisi olarak benimseme (ittihaz) olduğunu ortaya koyar.

Nihai sentez ve LaTeX modeli

  • Somut anlamBir nesneyi elle sımsıkı tutmak, kaçışına izin vermeyecek şekilde kendi sınırları içine hapsetmek ve suyun gölet çukurunda toplanması gibi bir varlığı bünyede muhafaza etmek.
  • Soyut anlamBir varlığı veya yükümlülüğü kendi etki, tasarruf ve sorumluluk dairesine katmak; zihinsel ya da inançsal olarak bir ilkeyi merkez edinmek (ittihaz); adaletin gereği olarak hesaba çekip cezalandırmak.
  • Sistematik karşılıkBir otoritenin veya öznenin, serbest bir unsuru kendi tasarruf alanına alıp sınırlandırması ve o unsur üzerinde mutlak bir sorumluluk ve hüküm ilişkisi kurması.
  • LaTeX modeliA∪{x}→fA′o¨yle kix∈A′,δ(x)=0
  • LaTeX açıklaması

Modelde A öznenin veya sistemin mevcut tasarruf alanını, x dış dünyadaki serbest veya sorumlu nesneyi temsil eder. f yakalama, ahit alma veya ittihaz etme fonksiyonudur. Bu dönüşüm sonucunda x nesnesi A′ sınırları içerisine dahil edilir (x∈A′); δ(x)=0 ifadesi ise nesnenin artık serbest hareket alanının sıfırlandığını, tamamen tasarruf, hesap ve mülkiyet çerçevesine hapsedildiğini sembolize eder.

Metin sürümü (yapay zekâ araçları için)Harfe göre kök dizini: ا