مدد
م - د - د
جذر- الورود: ٣٢
- الآيات: ٢٩
- الصيغ: ٢٦
- المعاجم: ٩
Kiriş demektir.المزيد ›
ملاحظاتي
المعاجم(٩)
★ معجم آق إيفلر (بالتركية)التركية
Kiriş demektir.
كتاب العين
الخليل بن أحمد · القرن ٨مترجمالحروف: ٢٬٢٥٩باب الدال والميم
د م، م د يستعملان
دم:
الدَّمُّ: الفِعل من الدِّمام، وهو كُلُّ دَواءٍ يُلطخ به على ظاهِر العَيْن، قال:
تَجْلُو بقادَمِتَيْ حَمامةِ أَيْكَةٍ بَرَداً تُعَلُّ لِثاتُهُ بـدِمـامِ
يعني النُّؤور قد طُلِيَت به حتى رَسَخَ.
ويقال للشيءِ السَّيمنُ كأنَّما دُمَّ بالشَّحْمِ دَمّاً وقال علقمة:
كأنّه من دَمِ الأجْواف مَدمُوم
ويُدَمُّ الصَّدُعُ بالدَّمِ والشَّعرِ المُحْرَقِ يُجْمَع بينهما،
الصحاح
الجوهري · القرن ١٠مترجمالحروف: ١٬١٩٥مَدَدْتُ الشيء فامتد. والمادَّةُ: الزيادة المتّصلة. ومَدَّ الله في عمره. ومَدَّهُ في غيِّه، أي أمهله وطَوَّلَ له. والمَدُّ: السيل. يقال: مَدَّ النهرُ، ومَدَّهُ نهرٌ آخر. قال العجاج:
سيلٌ أتيٌّ مَدَّهُ أتيُّ
ومَدُّ النهار: ارتفاعه. ويقال: هناك قطعةُ أرضٍ قَدْرُ مَدِّ البصر، أي مدى البصر. ورجلٌ مَديدُ القامة، أي طويل القامة. وطِرافٌ مُمَدَّدٌ، أي ممدودٌ بالأطناب، شدد للمبالغة. وتَمَدَّدَ
أساس البلاغة
الزمخشري · القرن ١٢مترجمالحروف: ١٬٥١٢م د د
مدّ الحبل وغيره فامتدّ وهذا ممدّ الحبل.
قال ابن مقبل: وللشمس أسباب كأن شعاعها ممد حبال في خباء مطنّب وتمدّ الأديم.
وطراف ممدّد.
ومادّه الثوب وتماداه.
وأمد الجيش وضمّ إليه ألف رجل مدداً واستمدّوا الأمير فأمدهم.
وأمددت الدّواة بالمداد ومددتها.
وأمددت ومددت الأرض بالدمال والسراج بالسليط.
والسرقين مداد الأرض والدهن مداد السراج.
قال الأخطل: روا بارقات بالأكف كأنها
لسان العرب
ابن منظور · القرن ١٣مترجمالحروف: ١٠٬٢٧٧الـمَدُّ: الجَذْب والـمَطْلُ. مَدَّه يَمُدُّه مَدّاً ومدَّ به فامتَدّ ومَدَّدَه فَتَمَدَّد، وتَمَدَّدناه بيننا: مَدَدْناه. وفلان يُمادُّ فلاناً أَي يُماطِلُه ويُجاذِبه.
والتَّمَدُّد: كَتَمَدُّدِ السِّقاء، وكذلك كل شيء تبقى فيه سَعَةُ الـمَدِّ.
والـمادَّةُ: الزيادة المتصلة.
ومَدَّه في غَيِّه أَي أَمهلَه وطَوَّلَ له. ومادَدْتُ الرجل مُمادَّةً ومِداداً: مَدَدْتُه ومَدَّني؛ هذه عن اللحياني. وقوله
الـمَدُّ: الجَذْب والـمَطْلُ. مَدَّه يَمُدُّه مَدّاً ومدَّ به فامتَدّ ومَدَّدَه فَتَمَدَّد، وتَمَدَّدناه بيننا: مَدَدْناه. وفلان يُمادُّ فلاناً أَي يُماطِلُه ويُجاذِبه. والتَّمَدُّد: كَتَمَدُّدِ السِّقاء، وكذلك كل شيء تبقى فيه سَعَةُ الـمَدِّ. والـمادَّةُ: الزيادة المتصلة. ومَدَّه في غَيِّه أَي أَمهلَه وطَوَّلَ له. ومادَدْتُ الرجل مُمادَّةً ومِداداً: مَدَدْتُه ومَدَّني؛ هذه عن اللحياني. وقوله تعالى: ويَمُدُّهم في طُغْيانِهم يَعْمَهُون؛ معناه يُمْهِلُهم. وطُغْيانُهم: غُلُوُّهم في كفرهم. وشيء مَدِيد: ممدود. ورجل مَدِيد الجسم: طويل، وأَصله في القيام؛ سيبويه، والجمع مُدُدٌ، جاء على الأَصل لأَنه لم يشبه الفعل، والأُنثى مَدِيدة. وفي حديث عثمان: قال لبعض عماله: بلغني أَنك تزوجت امرأَة مديدة أَي طويلة. ورجل مَدِيدُ القامة: طويل القامة. وطِرافٌ مُمدَّد أَي ممدودٌ بالأَطناب، وشُدِّدَ للمبالغة. وتَمَدَّد الرجل أَي تَمطَّى. والـمَدِيدُ: ضرب من العَرُوض، سمي مديداً لأَنه امتَدَّ سبباه فصار سَبَب في أَوله وسبب بعد الوَتِدِ. وقوله تعالى: في عَمَد مُمَدَّدَة، فسره ثعلب فقال: معناه في عَمَد طِوال. ومَدَّ الحرف يَمُدُّه مَدّاً: طَوَّلَه. وقال اللحياني: مدَّ اللهُ الأَرضَ يَمُدُّها مَدًّا بسطها وسَوَّاها. وفي التنزيل العزيز: وإِذا الأَرض مُدَّت؛ وفيه: والأَرضَ مَدَدْنَاهَا. ويقال: مَدَدْت الأَرض مَدًّا إِذا زِدت فيها تراباً أَو سَماداً من غيرها ليكون أَعمر لها وأَكثر رَيْعاً لزرعها، وكذلك الرمال، والسَّمادُ مِداد لها؛ وقول الفرزدق: رَأَتْ كمرا مِثْلَ الجَلاميدِ فَتَّحَتْ أَحالِيلَها، لمَّا اتْمَأَدَّتْ جُذورُها قيل في تفسيره: اتْمَأَدَّتْ. قال ابن سيده: ولا أَدري كيف هذا، اللهم إِلا أَن يريد تَمادَّت فسكت التاء واجتلب للساكن ألف الوصل، كما قالوا: ادَّكَرَ وادّارَأْتُمْ فيها، وهمز الأَلف الزائدة كما همز بعضهم أَلف دابَّة فقال دأَبَّة. ومدَّ بصَرَه إِلى الشيء: طَمَح به إِليه. وفي التنزيل العزيز: ولا تَمُدَّنَّ عينيك إِلى ما. وأَمَدَّ له في الأَجل: أَنسأَه فيه. ومَدَّه في الغَيّ والضلال يَمُدُّه مَدًّا ومَدَّ له: أَمْلَى له وتركه. وفي التنزيل العزيز: ويمُدُّهم في طغيانهم يَعْمَهُون؛ أَي يُمْلِي ويَلِجُّهم؛ قال: وكذلك مدَّ الله له في العذاب مَدًّا. قال: وأَمَدَّه في الغي لغة قليلة. وقوله تعالى: وإِخْوانُهم يَمُدُّونَهم في الغي؛ قراءة أَهل الكوفة والبصرة يَمُدُّونَهم، وقرأَ أَهل المدينة يُمِدُّونَهم.والمَدُّ: كثرة الماء أَيامَ المُدُود وجمعه مُمدُود؛ وقد مَدَّ الماءُ يَمُدُّ مَدًّا، وامْتَدَّ ومَدَّه غيره وأَمَدَّه. قال ثعلب: كل شيء مَدَّه غيره، فهو بأَلف؛ يقال: مَدَّ البحرُ وامتَدَّ الحَبْل؛ قال الليث: هكذا تقول العرب. الأَصمعي: المَدُّ مَدُّ النهر. والمَدُّ: مَدُّ الحبل. والمَدُّ: أَن يَمُدّ الرجل الرجل في غيِّه. ويقال: وادِي كذا يَمُدُّ في نهر كذا أَي يزيد فيه. ويقال منه: قلَّ ماءُ رَكِيَّتِنا فَمَدَّتها ركيةٌ أُخرى فهي تَمُدُّها مَدّاً. والمَدُّ: السيل. يقال: مَدَّ النهرُ ومدَّه نهر آخر؛ قال العجاج: سَيْلٌ أَتِيٌّ مَدَّه أَتِيُّ غِبَّ سمَاءٍ، فهو رَقْراقِيُّ ومَدَّ النَّهرُ النهرَ إِذا جرى فيه. قال اللحياني: يقال لكل شيء دخل فيه مثله فَكَثَّرَه: مدَّه يَمُدُّه مدًّا. وفي التنزيل العزيز: والبحر يَمُدُّه من بعده سبعة أَبحر؛ أَي يزيد فيه ماء من خلْفِه تجرُّه إِليه وتُكثِّرُه. ومادَّةُ الشيء: ما يمدُّه، دخلت فيه الهاء للمبالغة. وفي حديث الحوض: يَنْبَعِثُ فيه مِيزابانِ مِدادُهما أَنهار الجنة أَي يَمُدُّهما أَنهارُها. وفي الحديث: وأَمَدَّها خَواصِر أَي أَوسعها وأَتَمَّمها. والـمادَّة: كل شيء يكون مَدَداً لغيره. ويقال: دعْ في الضَّرْع مادَّة اللبن، فالمتروك في الضرع هو الداعِيَةُ، وما اجتمع إِليه فهو المادَّة، والأَعْرابُ مادَّةُ الاسلام. وقال الفراءُ في قوله عز وجل: والبحر يَمُدُّه من بعده سبعة أَبحر؛ قال: تكون مِداداً كالمِدادِ الذي يُكتب به. والشيء إِذا مدَّ الشيء فكان زيادة فيه، فهو يَمُدُّه؛ تقول: دِجْلَةُ تَمُدُّ تَيَّارنا وأَنهارنا، والله يَمُدُّنا بها. وتقول: قد أَمْدَدْتُك بأَلف فَمُدَّ. ولا يقاس على هذا كل ما ورد. ومَدَدْنا القومَ: صِرْنا لهم أَنصاراً ومدَدَاً وأَمْدَدْناهم بغيرنا. وحكى اللحياني: أَمَدَّ الأَمير جنده بالحبل والرجال وأَعاثهم، وأَمَدَّهم بمال كثير وأَغائهم. قال: وقال بعضهم أَعطاهم، والأَول أَكثر. وفي التنزيل العزيز: وأَمْدَدْناهم بأَموال وبنين. والـمَدَدُ: ما مدَّهم به أَو أَمَدَّهم؛ سيبويه، والجمع أَمْداد، قال: ولم يجاوزوا به هذا البناء، واستَمدَّه: طلَبَ منه مَدَداً. والـمَدَدُ: العساكرُ التي تُلحَق بالمَغازي في سبيل الله. والإِمْدادُ: أَنْ يُرْسِلَ الرجل للرجل مَدَداً، تقول: أَمْدَدْنا فلاناً بجيش. قال الله تعالى: أَن يِمُدَّكم ربكم بخمسة آلاف. وقال في المال: أَيحْسَبونَ أَنَّما نَمُدُّهم به من مال وبنبن؛ هكذا قرئ نِمُدُّهم، بضم النون. وقال: وأَمْدَدْناكم بأَموال وبنين، فالـمَدَدُ ما أَمْدَدْتَ به قومك في حرْب أَو غير ذلك من طعام أَو أَعوان. وفي حديث أُويس: كان عمر، رضي الله عنه، إِذا أَتَى أَمْدادُ أَهل اليمن سأَلهم: أَفيكم أُوَيْسُ بن عامر؟ الأَمداد: جمع مَدَد وهم الأَعوان والأَنصار الذين كانوا يَمُدُّون المسلمين في الجهاد. وفي حديث عوف بن مالك: خرجت مع زيد بن حارثه في غزوة مِؤْتُة ورافَقَني مَدَدِيٌّ من اليمن؛ وهو منسوب إلى الـمدَد. وقال يونس: ما كان من الخير فإِنك تقول أَمْدَدْته، وما كان من الشر فهو مدَدْت. وفي حديث عمر، رضي الله عنه: هم أَصلُ العرب ومادَّة الإِسلام أَي الذين يُعِينونهم ويَكُثِّرُون جيوشهم ويُتَقَوَّى بزكاةِ أَموالهم. وكل ما أَعنت به قوماً في حرب أَو غيره، فهو مادَّة لهم. وفي حديث الرمي: مُنْبِلُه والمُمِدُّ به أَي الذي يقوم عند الرامي فيناوله سهماً بعد سهم، أَو يردّ عليه النَّبْلَ من الهَدَف. يقال: أَمَدَّه يُمِدُّه، فهو مُمِدٌّ. وفي حديث عليّ، كرم الله وجهه: قائل كلمةِ الزور والذي يَمُدُّ بحبلها في الإِثم سواءٌ؛ مَثَّل قائلها بالمائِح الذي يملأُ الدلو في أَسفل البئر، وحاكِيَها بالماتِحِ الذي يجذب الحبل على رأْس البئر ويَمُدُّه؛ ولهذا يقال: الروايةُ أَحد الكاذِبَيْنِ. والمِدادُ: النِّقْس. والمِدادُ: الذي يُكتب به وهو مما تقدم. قال شمر: كل شيء امتَلأَ وارتفع فقد مَدَّ؛ وأَمْدَدْتُه أَنا. ومَدَّ النهارُ إِذا ارتفع. ومَدَّ الدَّواةَ وأَمَدَّها: زاد في مائِها ونِقْسِها؛ ومَدَّها وأَمَدَّها: جعل فيها مِداداً، وكذلك مَدَّ القَلم وأَمَدَّه. واسْتَمَدَّ من الدواةِ: أَخذ منها مِداداً؛ والمَدُّ: الاستمدادُ منها، وقيل: هو أَن يَسْتَمِدَّ منها مَدّة واحدة؛ قال ابن الأَنباري: سمي المِدادُ مِداداً لإٌِمداده الكاتِب، من قولهم أَمْدَدْت الجيش بمَدد؛ قال الأَخطل:رَأَوْا بارِقاتٍ بالأَكُفِّ كأَنّها مَصابيحُ سُرْجٌ، أُوقِدَتْ بِمِدادِ أَي بزيت يُمِدُّها. وأَمَدَّ الجُرْحُ يُمِدُّ إِمْداداً: صارت فيه مَدَّة؛ وأَمْدَدْت الرجل مدّةً. ويقال: مُدَّني يا غلامُ مُدَّة من الدواة، وإِن قلت: أَمْدِدْني مُدّة، كان جائزاً، وخرج على مَجْرَى المَدَدِ بها والزيادة. والـمُدَّة أَيضاً: اسم ما اسْتَمْدَدْتَ به من الـمِدادِ على القلم. والمَدّة، بالفتح: الواحدة من قولك مَدَدْتُ الشيءَ. والـمِدّة، بالكسر: ما يجتمع في الجُرْح من القيح. وأَمْدَدْتُ الرجل إِذا أَعطيته مُدّة بقلم؛ وأَمْدَدْتُ الجيش بِمَدَد. والاستمدادُ: طلبُ الـمَدَدِ. قال أَبو زيد: مَدَدْنا القوم أَي صِرنا مَدَداً لهم وأَمْدَدْناهم بغيرنا وأَمْدَدْناعم بفاكهة. وأَمَدّ العَرْفَجُ إِذا جَرَى الماءُ في عوده. ومَدَّه مِداداً وأَمَدَّه: أَعطاه؛ وقول الشاعر: نُمِدُّ لهمْ بالماءِ مِن غيرِ هُونِه، ولكِنْ إِذا ما ضاقَ أَمرٌ يُوَسَّعُ يعني نزيد الماء لتكثر المرقة. ويقال: سبحان الله مِدادَ السموات ومِدادَ كلماتِه ومَدَدَها أَي مثل عدَدِها وكثرتها؛ وقيل: قَدْرَ ما يُوازيها في الكثرة عِيارَ كيل أَو وزن أَو عدَد أَو ما أَشبهه من وجوه الحصر والتقدير؛ قال ابن الأَثير: وهذا تمثيل يراد به التقدير لأَن الكلام لا يدخل في الكيل والوزن وإِنما يدخل في العدد. والمِدادُ: مصدر كالمَدَد. يقال: مددت الشيءَ مَدًّا ومِداداً وهو ما يكثر به ويزاد. وفي الحديث: إِن المؤَذِّنَ يُغْفَرُ له مَدَّ صَوْتِه؛ المد: القدر، يريد به قدر الذنوب أَي يغفر له ذلك إِلى منتهى مَدِّ صوته، وهو تمثيل لسعة المغفرة كقوله الآخر: ولو لَقِيتَني بِقُِراب الأَرض (* قوله «بقراب الأرض» بهامش نسخة من النهاية يوثق بها يجوز فيه ضم القاف وكسرها، فمن ضمه جعله بمنزلة قريب يقال قريب وقراب كما يقال كثير وكثار، ومن كسر جعله مصدراً من قولك قاربت الشيء مقاربة وقراباً فيكون معناه مثل ما يقارب الأرض.) خَطايا لِقيتُك بها مَغْفِرَةً؛ ويروى مَدَى صوته وهو مذكور في موضعه. وبنوا بيوتهم على مِدادٍ واحد أَي على طريقة واحدة. ويقال: جاء هذا على مِدادٍ واحد أَي على مثال واحد؛ وقال جندل: لم أُقْوِ فِيهِنَّ، ولم أُسانِدِ على مَدادٍ ورويٍّ واحِدِ والأَمِدّةُ، والواحدةُ مِدادٌ: المِساكُ في جانبي الثوبِ إِذا ابْتدِئَ بعَمعلِه. وأَمَدَّ عُودُ العَرْفَجِ والصِّلِّيانِ والطَّرِيفَةِ: مُطِرَ فَلانَ. والمُدَّةُ: الغاية من الزمان والمكان. ويقال: لهذه الأُمّةُ مُدَّة أَي غاية في بقائها. ويقال: مَدَّ الله في عُمُرك أَي جعل لعُمُرك مُدة طويلة. ومُدَّ في عمره: نُسِئَ. ومَدُّ النهارِ: ارتفاعُه. يقال: جئتك مَدَّ النهار وفي مَدِّ النهار، وكذلك مَدَّ الضحى، يضعون المصدر في كل ذلك موضع الظرف. وامتدَّ النهارُ: تَنَفَّس. وامتدَّ بهم السير: طال. ومَدَّ في السير: مَضَى. والمَدِيدُ: ما يُخْلَطُ به سَوِيقٌ أَو سِمْسمٌ أَو دقيق أَو شعير جَشٌّ؛ قال ابن الأَعرابي: هو الذي ليس بحارٍّ ثم يُسقاه البعير والدابة أَو يُضْفَرُه، وقيل: المَدِيدُ العَلَفُ، وقد مَدَّه به يَمُدُّه مَدًّا. أَبو زيد: مَدَدْتُ الإِبلَ أَمُدُّها مَدًّا، وهو أَن تسقيها الماء بالبزر أَو الدقيق أَو السمسم. وقال في موضع آخر: المِدِيدُ شعير يُجَشُّ ثم يُبَلُّ فَيُضْفَرُ البَعِيرَ. ويقال: هناك قطعة من الأَرض قَدْرُ مَدِّ البصر أَي مَدَى البصر. ومَدَدْتُ الإِبِلَ وأَمْدَدْتُها بمعنى، وهو أَن تَنْثَِرَ لها على الماءَ شيئاً من الدقيق ونحوه فَتَسْقِيَها، والاسم المَدِيدُ. والمِدّانُ والإِمِدّانُ: الماء المِلْح، وقيل: الماء الملح الشديدُ المُلُوحة؛ وقيل: مِياهُ السِّباخِ؛ قال: وهو إِفْعِلانٌ. بكسر الهمزة؛ قال زيد الخيل، وقيل هو لأَبي الطَّمَحان: فأَصْبَحْنَ قد أَقهْيَنَ عَنِّي كما أَبَتْ، حِياضَ الإِمِدَّانِ، الظِّباءُ القوامِحُ والإِمِدّانُ أَيضاً: النَّزُّ. وقيل: هو الإِمِّدانُ؛ بتشديد الميم وتخفيف الدال. والمُدُّ: ضَرْبٌ من المكايِيل وهو رُبُع صاع، وهو قَدْرُ مُدِّ النبي، صلى الله عليه وسلم، والصاعُ: خمسة أَرطال؛ قال: لم يَغْدُها مُدٌّ ولا نَصِيفُ، ولا تُمَيْراتٌ ولا تَعْجِيفُ والجمع أَمدادٌ ومِدَدٌ ومِدادٌ كثيرة ومَدَدةٌ؛ قال: كأَنَّما يَبْرُدْنَ بالغَبُوقِ كَيْلَ مِدادٍ، من فَحاً مَدْقوقِ الجوهري: المُدُّ، بالضم، مكيال وهو رطل وثلث عند أَهل الحجاز والشافعي، ورطلان عند أَهل العراق وأَبي حنيفة، والصاع أَربعة أَمداد. وفي حديث فضل الصحابة: ما أَدْرَك مُدَّ أَحدِهم ولا نَصِيفَه؛ والمد، في الأَصل: ربع صاع وإِنما قَدَّره به لأَنه أَقلُّ ما كانوا يتصدقون به في العادة. قال ابن الأَثير: ويروى بفتح الميم، وهو الغاية؛ وقيل: إن أَصل المد مقدَّر بأَن يَمُدَّ الرجل يديه فيملأَ كفيه طعاماً. ومُدَّةٌ من الزمان: برهة منه. وفي الحديث: المُدَّة التي مادَّ فيها أَبا سفيان؛ المُدَّةُ: طائفة من الزمان تقع على القليل والكثير، ومادَّ فيها أَي أَطالَها، وهي فاعَلَ من المدّ؛ وفي الحديث: إِن شاؤُوا مادَدْناهم. ولُعْبة للصبيان تسمى: مِدادَ قَيْس؛ التهذيب: ومِدادُ قَيْس لُعْبة لهم. التهذيب في ترجمة دمم: دَمدَمَ إِذا عَذَّبَ عذاباً شديداً، ومَدْمَدَ إِذا هَرَبَ. ومُدٌّ: رجل من دارِم؛ قال خالد بن علقمة الدارمي يهجو خُنْشُوشَ بن مُدّ: جَزَى اللهُ خُنْشُوشَ بنَ مُدٍّ مَلامةً، إِذا زَيَّنَ الفَحْشاءَ للناسِ مُوقُها
القاموس المحيط
الفيروزآبادي · القرن ١٥مترجمالحروف: ٨٥٣* م د د * * مَدَّهُ * فامتد من باب ردَّ و * المادّةُ * الزيادة المُتصلِة و * مَدَّ * الله في عُمره و * مَدَّهُ * في غَيِّه أي أمهله وطوَّل له و * المَدُّ * السيل يقال * مَدَّ * النهر ومدَّه نهر آخر ويُقال قدْرُ * مَدّ * البصر أي مدى البصر ورجل * مَدِيدُ * القامةأي طويل القامة و * تَمَدَّدَ * الرجل تمطَّى و * المُدُّ * مكيال وهو رطل وثُلث عند أهل الحجاز ورطلان عند أهل العِراق و * مُدّةٌ * من
تاج العروس
الزبيدي · القرن ١٨مترجمالحروف: ١١٬٦٥٦المد: السيل، يقال مد النهر ومده نهر آخر، قال العجاج:
سيل أتـي مـده أتـي
غب سماء فهو رقراقي
من المجاز: المد: ارتفاع النهار والظل، وقد مد وامتد، ويقال: جئتك مد النهار وفي مد النهار، وكذلك مد الضحى، يضعون المصدر في كل ذلك موضع الظرف. المد الاستمداد من الدواة، ومعنى الاستمداد منها أن يستمد منها مدة واحدة. المد: كثرة الماء أيام المدود، وجمعه مدود، وقد مد الماء يمد مدا وامتد. المد:
قاموس سالمون
هنري أنتوني سالمون · القرن ١٩مترجمالحروف: ٣٬٤٧٤مَدَّ
مَدَّ U ( n. ac. مَدّ 1 )
a. [ acc. or Bi ], Stretched, extended; pulled; strained; drew ( bow ); lengthened, prolonged; elongated.
b. Rose ( river & c. ); was advanced, high ( day ).
c. Deferred, postponed; protracted; granted a delay to.
d. [ acc. or Bi ], Aided; reinforced.
e. Replenished.
f. [ Min ], Took ink from, dipped into.
g. Increased, made copious.
h. [ Ila ],
كتاب الله
مستخلص من الاستعمال القرآنيمترجمالحروف: ٣٨٬٩٦٧مدد
مَدَّ - يَمُدُّ - مَدّ - مَمْدُوْد - مُدَّة - مَدَد - مَدَداً - مِدادا - مِداداً - أَمَدَّ - يُمِدُّ - مُمِدّ - مَدَّدَ - يُمَدِّدُ - مُمَدَّد - مُمَدَّدَة
مَدَّ - يَمُدُّ + كائن + شيئاً: يفرده ويمطه ليزيد في طوله فيجعله طويلاً ممتداً يسير بعيداً: يؤثرعلى الشيء بحيث تتغير أبعاده فيصبح طوله أكبر بكثير من عرضه وسمكه ويجعله يمتط ويسير بعيداً
الصيغ(٢٦)
- أَمَدَّكُمْSize yardım etti(أَفْعَلَكُمْ)×٢
- تَمُدَّنَّKesinlikle uzatma(تَفْعُلَنَّ)×٢
- فَلْيَمْدُدْÖyleyse uzatsın(فَلْيَفْعُلْ)×٢
- مَدًّاUzatmak(فَعْلًا)×٢
- مَدَدْنَاهَاOnu uzattık(فَعَلْنَاهَا)×٢
- مَدَّUzattı(فَعَلَ)×٢
- أَتُمِدُّونَنِBana yardım eder misiniz?(أَتُفْعِلُونَنِ)×١
- مَدَدًاYardımcı(فَعَلًا)×١
- مَمْدُودًاUzatılan(مَفْعُولًا)×١
- مَمْدُودٍUzatılan(مَفْعُولٍ)×١
الجذور المجاورةالمجاورة: ٢٥ (الإجمالي: ١٤٧)
- رسو
الآيات المشتركة: ٣ · Sıra dağlar
- مول
الآيات المشتركة: ٥ · Onların malları
- ألف
الآيات المشتركة: ٣ · Lif ip yapılan ipliklerden herbirine denir
- نفد
الآيات المشتركة: ٢ · Tükenir
- زوج
الآيات المشتركة: ٤ · İlik ve düğme çiftinin her biridir
- بنو
الآيات المشتركة: ٤ · Oğullar
- نبت
الآيات المشتركة: ٢ · Bitki
- ظلل
الآيات المشتركة: ٢ · Gölge demektir
- بحر
الآيات المشتركة: ٢ · Bahr deniz demektir
- جعل
الآيات المشتركة: ٥ · Ceal sıcak tencerinin tutulması için kullanılan bez…
- عين
الآيات المشتركة: ٢ · Ayn göz, “evya” göze demektir
- متع
الآيات المشتركة: ٢ · Mut’a, üzerine ev eşyasını konduğu yüksekçe yer; sonra…
الآيات التي ورد فيها(٢٩)
وَاتَّقُوا الَّذِي أَمَدَّكُمْ بِمَا تَعْلَمُونَ
Size yardım etti
أَمَدَّكُمْ بِأَنْعَامٍ وَبَنِينَ
Size yardım etti
تحليل الجذر
تعريف الجذر والخلاصة
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | مدد |
| Yapı | Üçlü (Mükerrer) |
| Özel Durum | Mükerrer kök |
| Bağlamsal Yakın Kökler | بسط, وسع, نشر, طول |
| Zıt Kök | قبض |
| Çekirdek Özet 1 | İpi, deriyi veya bir nesneyi çekerek boyuna uzatmak; bitişik ve kesintisiz ilave ile devamlılık sağlamak |
| Çekirdek Özet 2 | Zaman, mekân, rızık veya destek unsurlarının kesintisiz bir akış ve takviye ile yayılması, uzatılması veya mühlet verilmesi |
| Çekirdek Özet 3 | Bir varlığın veya sürecin dışarıdan gelen ardışık takviye ve bitişik ekleme ile varlığını sürdürmesi |
| Kritik Hata Riski | Kökü yalnızca fiziksel bir boyutsal uzama veya tek seferlik yardım sanarak, arkası kesilmeyen ilave akış ve besleme (meded ve madde) ilkesini gözden kaçırmak |
التحليل الثنائي
| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| مد | Bir hat boyunca çekilme, boyuna uzama, gerilme ve sınırın ötesine doğru yayılma anlamını taşır; مدين kökünde görülen menzil, süre ve belirlenmiş sınır boyutu bu çekirdekle irtibatlıdır. | د | İkinci dal harfinin eklenmesiyle çekilme hareketi süreklilik kazanmış; uzama eylemi sadece tekil bir esneme olmaktan çıkıp ardışık takviyelerle beslenen kesintisiz bir ekleme, takviye etme ve yayma niteliğine kavuşmuştur. |
التحليل التصويري للحروف
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| م | su; akış, çokluk, derinlik | Süreklilik arz eden akışkanlığı, birbiri ardınca gelen ve kesilmeyen kaynak hareketini temsil eder. |
| د | kapı; giriş, geçiş, hareket | Bir noktadan dışarıya doğru açılmayı, eşiği aşarak ileriye doğru geçiş hareketini ifade eder. |
| د | kapı; giriş, geçiş, hareket | Açılan geçişin yinelenmesini, sınırın peş peşe aşılarak hareketin devam ettirilmesini gösterir. |
| مدد | Kapıdan kapıya, eşikten eşiğe kesintisiz bir su akışı gibi birbirine eklenerek boylu boyunca uzanan, gerilen ve ardışık olarak desteklenen yayılma hareketi. | Harflerin birleşimi, kaynaktan çıkan akışın kesintiye uğramadan ardışık merhaleler boyunca ileriye doğru uzatılmasını ve takviye edilmesini tasvir eder. |
الاستعمال التاريخي والمبكر
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Bir cismi, ipi veya işlenmiş deriyi çekerek boyuna germek; çadır iplerini çekip kazıklara bağlayarak çadırı yaymak; lambaya yanmayı sürdürmesi için sürekli yağ ilave etmek ve hokkaya kalemin yazması için mürekkep koymak. |
| Cahiliye şiiri kullanımı | İbn Mukbil bir beytinde güneş ışınlarının ufuktan süzülüşünü gerilmiş çadır iplerine benzeterek kökü şu şekilde kullanmıştır: وللشمس أسباب كأن شعاعها / ممد حبال في خباء مطنب |
| Erken Arapça kullanım | Savaşta ana birliğin arkasından gelen takviye kuvvetlere «meded» (مَدَد), yazının akışını kesintisiz kılan mürekkebe «midâd» (مِدَاد), toprağın verimini artıran gübreye ve kandilin yanmasını sağlayan yağa da aynı kökten türeyen takviye edici unsurlar anlamında yer verilmiştir. |
المصدر Kitâbü’l-ʿAyn, Lisânü’l-Arab, Asâsü’l-Belâga.
الطبقة الاشتقاقية السامية
Sami dillerinde مدد kökü, ilksel düzeyde boyuna çekme, germe, yayma ve ölçme matrisiyle temsil edilir. İbranicede mâdad (מָדַד) fiili ölçmek, boyunu veya mesafesini tespit etmek, gererek yaymak anlamlarına gelir; makkef veya middâh gibi türevlerde uzatılmış ölçü veya miktar boyutu belirgindir. Süryanice ve Aramicede m'dad (ܡܕܰܕ) kökü benzer biçimde ölçme, germe ve uzatma anlamlarını korur. Akadcada madādu eylemi bir şeyi boylu boyunca ölçmek, tahıl veya pay tevzi etmek işlevini yüklenmiştir. Arapçada kök, hem geometrik ve fiziksel boyutta boyuna uzama (imtidad) hem de bir şeyin arkasından gelen bitişik ve kesintisiz ilave (meded, madde) anlamını muhafaza ederek Sami dillerindeki ortak kökenden daha zengin ve dinamik bir türetim sahası geliştirmiştir.
درجة الثقة Kesin
المصدر Brown-Driver-Briggs Hebrew and English Lexicon; Payne Smith Syriac Dictionary; The Assyrian Dictionary of the Oriental Institute of the University of Chicago (CAD).
التحليل الاشتقاقي
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | Germek, boyuna çekmek, ilave etmek | Kök fiziksel olarak ipi veya tulumu germekten, lambaya yağ ekleyerek yanmayı sürdürmeye ve orduya taze güç katmaya doğru genişlemiştir. | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | İbranice mâdad, Süryanice m'dad, Akadca madādu | Kuzeybatı ve Doğu Sami dillerinde ölçmek, germek ve yaymak anlamında kök birliği gösterir. | Kesin |
| Daha geniş dilsel ilişki | Veri bulunamadı | Afro-Asyatik ailenin diğer kollarında bu fonetik dizilişle doğrudan doğrulanabilir kökdeşlik verisi tespit edilememiştir. | Veri bulunamadı |
المصدر Brown-Driver-Briggs, CAD, Lisânü’l-Arab.
الجذور الشقيقة (التقاليب)
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| مدد | Anlamlı | Çekmek, uzatmak, takviye etmek | Boyuna esnetmek, yaymak, bir kaynağa ardışık ilave yapmak. | Hedef köktür; Kur'an'da geçer. |
| دمد | Anlamlı | Helak etmek, örtmek, öfkelenmek | Bir şeyin üzerini kaplayıp ezmek, yere geçirmek veya şiddetle kızmak anlamlarında kullanılır. | Kur'an'da geçmez; دمدم biçimiyle akrabadır. |
| ددم | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde mühmel kabul edilmiş, bu dizilişte bir kullanım kaydedilmemiştir. | Kitâbü’l-ʿAyn kaydında mühmeldir. |
الجذور المجاورة والجذر المضاد
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| مدد | Merkez | Uzama, takviye, yayılma | Bir çekme veya dış takviye ile boyuna uzama ve kesintisiz eklenme. | Varlığın veya sürenin dışarıdan gelen akışla sürdürülmesidir. |
| بسط | Komşu | Yayma, açma | Enine ve serbestçe düzleme yayma; daralmanın karşıtı olarak genişletme. | مدد boyuna ve eklenerek uzamayı imlerken بسط alansal yayılmayı bildirir. |
| وسع | Komşu | Kapasite genişliği | Hacimce geniş olma, kuşatma ve içine alma imkânının büyüklüğü. | مدد dinamik bir uzama ve ilave akışıyken وسع hacimsel kapsayıcılıktır. |
| نشر | Komşu | Dağıtma, saçma | Dürülü olanı çözüp etrafa dağıtarak görünür kılma. | نشر etrafa yayılmayı, مدد ise bir hat boyunca uzamayı belirtir. |
| طول | Komşu | Süre ve boy uzunluğu | Statik olarak uzun olma; zamanın veya mesafenin kendiliğinden uzunluğu. | طول durumu anlatır, مدد ise eylemsel uzatmayı ve eklemeyi içerir. |
| قبض | Zıt | Toplama, daraltma, tutma | Bir şeyi avuçlayıp çekmek, kısmak, akışı ve yayılmayı durdurup geri çekmek. | مدد akıtıp uzatırken قبض tutup daraltır. |
مقابلات المعنى في لغات أخرى
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | مدد | Uzatmak, takviye etmek | Bir hattı germek, süreyi yaymak veya ardışık destek sağlamak. | Kesin |
| Latince | extendere, suppeditare | Uzatmak, tedarik etmek | Extendere fiziksel uzatmayı ve germeyi karşılarken, suppeditare alttan desteklemeyi ve takviye vermeyi karşılar. | Güçlü |
| İngilizce | extend, supply, prolong | Uzatmak, tedarik etmek, süresini artırmak | Extend boyutsal uzamayı, supply ihtiyaç duyulan takviyeyi kesintisiz sunmayı, prolong zamanı uzatmayı ifade eder. | Güçlü |
| Almanca | ausdehnen, versorgen, verlängern | Genişletmek/uzatmak, ikmal etmek, uzatmak | Ausdehnen mekânsal yayılmayı, versorgen gerekli akışı ve desteği sağlamayı, verlängern zamanı esnetmeyi karşılar. | Güçlü |
| Fransızca | étendre, approvisionner, prolonger | Yaymak/uzatmak, ikmal etmek, sürdürmek | Étendre yüzey ve çizgi boyunca yaymayı, approvisionner kesintisiz girdi sağlamayı içerir. | Güçlü |
المصدر Oxford Latin Dictionary, Lewis & Short, Grimm Wörterbuch.
الوجوه والنظائر
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| مَدَّ / مَدَدْنَاهَا / مُدَّتْ | Mekânın ve gölgenin yayılıp uzatılması | Yeryüzünün canlı yaşamına elverişli kılınması ve gölgenin uzatılması bağlamı (Furkan 25:45, Ra'd 13:3, Hicr 15:19, Kâf 50:7, İnşikâk 84:3). |
| مَدًّا / يَمُدُّهُمْ | Mühlet verme, serbest bırakarak ipini uzatma | Azgınlık ve sapkınlık içinde olanlara cezalarının ertelenerek hareket alanlarının uzatılması (Bakara 2:15, Meryem 19:75, Meryem 19:79). |
| أَمَدَّكُمْ / يُمْدِدْكُمْ / مَدَد | Manevi ve maddi takviye, ilave güç | Müminlere savaşta meleklerle veya toplumlara mal ve evlatla yardım ulaştırılması (Âl-i İmrân 3:124, İsrâ 17:6, Şuarâ 26:132, Neml 27:36). |
| مِدَادًا | Yazıyı sürekli kılan tüketilemez akışkan (mürekkep) | Allah'ın kelimelerinin sonsuzluğunu ve yaratılış hikmetlerinin tükenmezliğini tasvir eden bağlam (Kehf 18:109, Lokmân 31:27). |
| مُمَدَّدَةٍ | Fiziksel olarak boyuna uzatılmış nesne | Cehennem kapılarının üzerine çekilen veya kapatılan uzunlamasına sütunlar (Hümeze 104:9). |
| تَمُدَّنَّ | Gözü dikmek, tamahla bakışı uzatmak | Başkalarına verilen geçici dünya nimetlerine imrenerek sürekli nazar etmeme uyarısı (Hicr 15:88, Tâhâ 20:131). |
| مُدَّتِهِمْ | Belirlenmiş zaman dilimi, ahit süresi | Antlaşmalarda tarafların riayet etmesi gereken sürenin sonuna kadar tamamlanması (Tevbe 9:4). |
سياق الكلام والفقه والتفسير والحديث
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | İstidrâc ve imdâd-ı ilâhî meselesi | Allah'ın zalimlere mühlet vermesi (istidrâc) ile müminlere ilahi inayet ve meleklerle nusret ulaştırmasının (imdâd) adalet ve irade ilkeleriyle ilişkisi. | İlahî iradenin fiillere kesintisiz güç ve imkân akıtması yönünde yoğunlaşır. |
| Fıkıh | Müddet ve ahit süreleri | Anlaşmalarda, kiralarda, iddet ve ceza sürelerinde belirlenen zaman sınırlarının uzatılması veya tamamlanması; yardım nafakasının kesintisizliği. | Hukuki sürelerin (müddet) başlangıç ve bitiş sınırlarının belirlenmesi. |
| Tefsir | Gölgenin uzatılması ve kelimelerin tükenmezliği | Furkan 25:45 ve Kehf 18:109 ayetlerinde kâinattaki kozmik düzen ile ilahî ilmin sınırsızlığının somut mecazlarla tevil edilmesi. | Kesintisiz ilahi tecelli ve yaratıcı takviyenin sürekliliği. |
| Hadis | Namazda medd (uzatma) ve orduya imdat | Kıraatte harflerin hakkını vererek uzatılması (medd) ile gazvelerde orduya taze süvari veya mühimmat takviyesi gönderilmesi uygulamaları. | Sesin akışkan uzatılması ve fiilî askerî lojistik destek. |
تحليل النظام الديني والعلمي والسياسي والاقتصادي
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Varlık-Yaratıcı ilişkisi | İmdâd-ı Rahmânî (sürekli yaratılış ve destek) | Varlığın devamlılığını sağlama | Varlıklar kendi başlarına kaim değildir; Allah'ın kesintisiz varlık ve rızık akıtmasıyla hayatta kalırlar. | Kesin |
| İlmi | Süreç ve bilgi iletimi | Madde ve süreklilik zinciri | Verinin ve bilginin birikimsel uzaması | Bilimsel bilginin tükenmeyen bir kaynak gibi birbirine eklenerek kümülatif büyümesi. | Güçlü |
| Siyasi | Savunma ve egemenlik | Lojistik ikmal ve müttefik takviyesi | Güç dengesini koruma veya lehine çevirme | Bir siyasi odağın veya ordunun ana cephe gerisinden gelen düzenli yedek güçle ayakta kalması. | Kesin |
| İktisadi | Üretim ve kaynak akışı | Likidite akışı ve ham madde arzı | Üretim döngüsünün kesintisiz işlemesi | Üretim mekanizmasına sürekli ham madde (madde) ve finansal takviye sağlanarak çarkların durmasının önlenmesi. | Güçlü |
التماثل في العلوم العددية والإنسانية
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Vektörel uzama ve sürekli besleme fonksiyonu | Bir doğrunun bir doğrultuda uzatılması (ekstrapolasyon) veya bir dinamik sisteme dışarıdan sürekli enerji/madde girdisi sağlayan akış denklemi. | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Tedarik zinciri ve hukuki mühlet (mehil) | Toplumsal kriz anlarında kurumların çöküşünü önleyen dış kaynak transferi ve bireylere taahhütlerini yerine getirmeleri için tanınan süre esnekliği. | Kesin |
التضييق الخاطئ وخطر الخطأ
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kökü yalnızca sıradan bir «yardım» (muavenet) veya salt metrik bir «uzunluk» olarak algılamak; kavramın taşıdığı arkası kesilmeyen takviye, dinamik akış ve ontolojik besleme boyutunu göz ardı etmek. |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Kur'an'da kök; yerin serilip canlılar için bir beşik haline getirilmesinden, zalimlerin azgınlıkları içinde iplerinin gevşetilerek kendilerine süre verilmesine; savaş meydanında meleklerin inip orduya eklemlenmesinden, ilahî kelimelerin denizler mürekkep olsa tükenmeyeceğine kadar varoluşsal bir süreklilik ilkesini kapsar. |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Allah'ın zalimleri «uzatmasını» (medd) onların haklılığına veya serbest bırakıldığına yormak; meleklerin «imdadını» mucizevi bir bitiş gibi görüp arkasından gelen sürekli ilahi destek yasasını ıskalamak. |
خلاصة موجَّهة لفهم القرآن
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Varlığın durağan olmadığını, her an bir takviye (meded), bir yayılma (vechi arz) ve ilahî bir mühlet (müddet) içinde varlığını sürdürdüğünü; yaratılışın bir defada bitmeyip sürekli bir akışla beslendiğini anlamayı sağlar. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Kozmolojik ayetlerde (yeryüzünün yayılması, gölgenin uzaması), kriz ve savaş bağlamlarında (meleklerin yardıma gönderilmesi), küfürde direnenlere mühlet verilmesi sahnelerinde ve ilahî kelimelerin sınırsızlığının anlatıldığı ayetlerde belirleyicidir. |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | İlahi cezanın gecikmesini Allah'ın ihmali zanneden bakışı düzeltir; oradaki mühletin bir «medd» (ipin uzatılması ve sorumluluğun artırılması) olduğunu gösterir. Ayrıca yardımın sadece anlık bir temas değil, bir sistem ve akış olduğunu fark ettirir. |
التركيب النهائي والنموذج الرياضي
- Somut anlamBir nesneyi, ipi veya deriyi boyuna çekerek germek; bir hazneye (lamba veya hokka) yanmanın ya da yazmanın sürmesi için arkası kesilmeyen bir takviye ilave etmek.
- Soyut anlamBir sürecin, zamanın, mekânın veya varoluşsal durumun dışarıdan gelen ardışık girdilerle kesintiye uğramaksızın sürdürülmesi, genişletilmesi ve vadesinin uzatılması.
- Sistematik karşılıkBir sistemin kendi iç tükenişine karşı dış kaynaktan (ilahi inayet, lojistik güç, hammadde akışı) gelen kesintisiz ikmalle dengesini koruması ve süreklilik kazanması.
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklamasıModelde sistemin veya varlığın mevcut durumunu (uzunluk, ömür, askerî güç veya varoluşsal kapasite) ifade eder. sisteme dışarıdan dahil olan kesintisiz takviye, ilave akış ve destek fonksiyonunu (meded/madde) temsil eder. süresi boyunca bu ilavenin entegrasyonu, sistemin tükenmeyip durumunun seviyesine uzatılmasını ve devamlı kılınmasını sağlar.