سوأ

Klavye kısayolları

Ara
/
Yeni not
n
Önceki / sonraki ayet
[ ]
Okuma modu
f
Graf modu
g
Kur'an evreni
e
Kapat / geri
Esc
Grafiği atla

Kök ağı

Kök ağı: س-و-أ54 sîga, 182 mücavir kök, 151 ayet, 45 sure; sîgalar ve mücavir kökler Sîgalar ve Mücavir kökler kartlarında, ayetler Ayetler kartında liste olarak var.مسسعذبسُوءَجزيسوأعملحسنضممسُوءًاالسَّيِّئَاتِحيقصوبدخل

KökSîga 54Ayet 151Sure 45Mücavir 182

▶ Ağı aç (3B)

سوأ

س - و - أ

KÖK
  • 167 geçiş
  • 151 ayet
  • 54 sîga
  • 13 sözlük

Sey’e(hemze): “Sivad” kara demektir. “Sevet” dal’ın hemzeye dönüşmesi ile morarmak, kararmak, bozulmak anlamlarını kazanmıştır.devamı ›

Bu sayfa şu yazımları da kapsar: سوء

Notlarım

Sözlükler(13)

★ Akevler SözlüğüTürkçe

Sey’e(hemze): “Sivad” kara demektir. “Sevet” dal’ın hemzeye dönüşmesi ile morarmak, kararmak, bozulmak anlamlarını kazanmıştır.

Kitâbu'l-'Ayn

Halîl b. Ahmed · 8. yyTR9.148 harf
باب اللفيف من السين س ي أ، س ي ي، س و ي، س و أ، س أ و، أ و س، أ ي س، أ أ س، و ي س، س و ي، أ س ي، أ س و، س ي ه، أ س س، و س و س، س أ س، س أ س أ مستعملات سيأ: السَّيْء بوزن الشّيْء: اللّبَنُ القليلُ قبل نزول الدِّرَّة، من تأليف سين وياء وهمزة فهي ثلاثة أحرف مؤلفّة، قال: كما استغاث بَسيْءٍ فزُّ غَـيْطـلةٍ خافَ العُيُونَ فلم يُنظَرْ به الحَشَكُ سيي: السِّيُّ: المكان المستوي. هما سِيّانِ، أي:
Tamamını oku

es-Sıhâh

Cevherî · 10. yyTR1.402 harf
ساءه يسُوءه سوْءاً، بالفتح، وَمَساءَةً وَمَسائِيَةً: نقيضُ سَرَّهُ، والاسم السُّوءُ، بالضم، وقُرِئَ "عليهم دائِرَةُ السُوءِ"، يَعْني الهزيمَةَ والشَّرَّ. ومن فَتَحَ، فهو المَساءَةِ. وتقول هذا رَجُلُ سَوْءٍ بالإضافة، ثم تُدْخِلُ عليه الألفَ واللامَ، فتقول: هذا رَجُلُ السَوْءِ، قال الشاعر: وكنتُ كذئب السَوْءِ لما رأى دَماًيصاحبه يوماً أحالَ على الـدَّمِ وأساء إليه: نقيض أحسن إليه. والسُوآى
Tamamını oku

Tehzîbu'l-Luğa

Ezherî · 10. yyTR yok29.775 harf
Madde başı: سوءباب اللفيف من حرف السّين سيء ، لسي ، سوى ، سوء ، سأو ، سوس ، سيسء ، وسوس ، أوس ، أس ، أيس ، لأس ، أسى ، أسي ، أسو ، ساسا ، وسىء ، ويس ، سأي ومن حروفه المستعمَلة : السَّيء . والسَّيّ . وسِوَى . وسَواء . وساوَى . واستَوى . والسويّة . والسّوِيّ . والسُّوء . والسَّوء . والسَّيِّىء . والسَّوْء . وأسْوَى . والسَّأْوُ . والسّوس . والسّيساء . والوسْواس . وأوَس . والآس . والأس . وألاس . والأيْس . والأُسّ
Tamamını oku

Mekâyîsü'l-Luğa

İbn Fâris · 11. yyTR9.143 harf
Madde başı: سوء(باب السين والواو وما يثلثهما) (سوي) السين والواو والياء أصلٌ يدلُّ على استقامةٍ واعتدالٍ بين شيئين. يقال هذا لا يساوي كذا، أي لا يعادله. وفلانٌ وفلانٌ على سَوِيّةٍ من هذا الأمر، أي سواءٍ. ومكان سُوىً، أي مَعْلَمٌ قد عَلِمَ القومُ الدّخولَ فيه والخروج منه. ويقال أسْوَى الرّجلُ، إذا كان خَلَفُهُ وولدُهُ سَوِيّاً. وحدَّثنا علي بن إبراهيم القَطّان، عن علي بن عبد العزيز، عن أبي عُبيد، عن الكسائيّ
Tamamını oku

Müfredât

Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR2.448 harf
- السوء: كل ما يغم الإنسان من الأمور الدنيوية، والأخروية، ومن الأحوال النفسية، والبدنية، والخارجة، من فوات مال، وجاه، وفقد حميم، وقوله: ﴿بيضاء من غير سوء﴾ [طه/22]، أي: من غير آفة بها، وفسر بالبرص، وذلك بعض الآفات التي تعرض لليد. وقال: ﴿إن الخزي اليوم والسوء على الكافرين﴾ [النحل/27]، وعبر عن كل ما يقبح بالسوأى، ولذلك قوبل بالحسنى، قال: ﴿ثم كان عاقبة الذين أساءوا السوأى﴾ [الروم/10]، كما قال: {للذين
Tamamını oku

Esâsü'l-Belâğa

Zemahşerî · 12. yyTR741 harf
س و أ فعل سيء وأفعال سيئة وأتى بالسيئة وبالسيئات وفلان يحبط الحسنى بالسوءى وقد ساء عمله وساءت سيرته ولساء ما وجد منه وسـاء بـه ظنـاً وساءنـي أمـرك وهـذا ممـا سـاءك وناءك ومما يسوءك وينوءك‏.‏ وقال الجاحظ‏:‏ هو من السوء‏:‏ البرص‏.‏ وسؤت وجه فلان‏.‏ ووقاك الله من السوء ومن الأسواء وهو اسم جامع لك آفة وداء‏.‏ وسؤته فاستاء‏.‏ وقصت على رسـول اللـه صلـى اللـه تعالى عليه وسلم رؤيا فاستاء لها‏.‏
Tamamını oku

Lisânü'l-Arab

İbn Manzûr · 13. yyTR10.775 harf
ساءَهُ يَسُوءُه سَوْءًا وسُوءًا وسَواءً وسَواءة وسَوايةً وسَوائِيَةً ومَساءة ومَسايةً ومَساءً ومَسائِيةً: فعل به ما يكره، نقيض سَرَّه. والاسم: السُّوءُ بالضم. وسُؤْتُ الرجلَ سَوايةً ومَسايةً، يخففان، أَي ساءَهُ ما رآه مِنّي. قال سيبويه: سأَلت الخليل عن سَوائِيَة، فقال: هي فَعالِيةٌ بمنزلة عَلانِيَةٍ. قال: والذين قالوا سَوايةً حذفوا الهمزة، كما حذفوا همزة هارٍ ولاثٍ، كما اجتمع أَكثرهم على ترك
Tamamını oku

Kâmûsü'l-Muhît

Fîrûzâbâdî · 15. yyTR500 harf
* س و أ * * ساءَهُ * ضد سره من باب قال و * مَسَاءةً * بالمد و * مَسائِيَةً * بكسر الهمزة والاسم * السُّوءُ * بالضم وقرئ ﴿عليهم دائرة السوء﴾ بالضم أي الهزيمة والشر وقرئ بالفتح من * المَساءةِ * وتقول هو رجل * سَوْءٍ * بالإضافة ورجل * السَّوْءِ * ولا تقول الرجل السوء وتقول الحق اليقين وحق اليقين لأن السوء غير الرجل واليقين هو الحق ولا يقال رجل السوء بالضم و * السُّوءَى * ضد الحسنى وهي في الآية
Tamamını oku

Tâcü'l-Arûs

Zebîdî · 18. yyTR11.609 harf
ساءه يسوءه سوءا بالضم وسوءا بالفتح وسواء كسحاب وسواءة كسحابة وهذا عن أبي زيد وسواية كعباية وسوائية، قال سيبويه: سألت الخليل عن سؤته سوائية فقال: هي فعالية بمنزلة علانية، ومساءة ومسائية مقلوبا كما قاله سيبويه، نقلا عن الخليل وأصله وحده مساوئة كرهوا الواو مه الهمزة، لأنهما حرفان مستثقلان وسؤت الرجل سواية ومساية يخففان، أي حذفوا الهمزة تخفيفا كما حذفوا همزة هار ولاث كما أجمع أكثرهم على ترك الهمز في
Tamamını oku

Lane's Lexicon

Edward W. Lane · 19. yyTR21.742 harf
سَآءَ 1 سَآءَ ذ , (Lth, M, Msb, K,) aor. يَسُوْءُ, (Lth, Msb,) inf. n. سَوْءٌ, (Lth, M,) or سَوَآءٌ, like سَحَابٌ, (K,) [but the former is that which is commonly known,] It (a thing, Lth, M) was, or became, evil, bad, abominable, foul, unseemly, unsightly, or ugly. (Lth, M, Msb, K.) It is used in this sense, (IKt, TA,) or [rather] is like بِئْسَ, (Bd, Jel,) in the Kur [xvii. 34], where it is
Tamamını oku

Salmone

H. Anthony Salmone · 19. yyTR1.056 harf
Madde başı: سوءسَآءَ سَآءَ ( w ) U ( n. ac. سَوْء [ 1 ] , سَوَآء [ 22 ] ), a. Was bad, evil. b. [ Bi ], Thought badly of, disliked. c. ( n. ac. سَوْء سَوْء [ 1 ] , مَسَآء [ 17A ] , مَسَآءَة [ 17tA ] , سَوَآء [ 22 ] , سَوَآءَة [ 22t ] ), a. Harmed, hurt, injured; grieved; displeased, offended. سَوَّأَ سَوَّأَ II , a. see IV (a) . b. [ 'Ala ], Imputed evil to. c. [ coll. ], Formed, fashioned.
Tamamını oku

Kitâbullâh

Kur'an kullanımından türetilmişTR53.244 harf
Madde başı: سوءسوء سَاءَ - يَسُوْءُ، سِيْءَ - يُسَاءُ- سَوْء - سُوْء - سَوْأة - سَوْآت - سَيِّئ - سَيِّئَة - سَيِّئَات - أسْوَأ - سُوءى - أَسَاءَ - يُسِيْءُ - مُسِيْء ساءَ - يَسوْءُ + شيء أو أمر + لـِ كائن + خبر(حال): ساء الأمرُ أو الشيء للكائن من حيث صفة الخبر: يعتبر الكائن أن الشيء بالنسبة له سيء: ضد حَسُنَ: في وصف كائن ما، يعتبر أن الصفات غير المقبولة
Tamamını oku

Sîgalar(54)

Mücavir kökler182 mücavir (455 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.
  1. عمل

    42 ortak ayet · Amele iş yapmaya alıştırılmış deve veya öküz demektir

  2. حسن

    28 ortak ayet · Hüsn : Sıra dağların yan yana olan iki büyük dağın en…

  3. بدي

    9 ortak ayet · Açığa çıkarırsınız

  4. حيق

    5 ortak ayet · Havk Çalı süpürgesi demektir

  5. جزي

    13 ortak ayet · Ceze’e (hemze ile) bir şeyin parçası, bozulmadan bütünden…

  6. صلح

    16 ortak ayet · Sarh köşk, serh (sinle) silah demektir

  7. صوب

    9 ortak ayet · Sağanak yağmur demektir

  8. مسس

    9 ortak ayet · Ona dokundu

  9. كون

    49 ortak ayet · Kevn, tepe demektir

  10. توب

    9 ortak ayet · Eveye yuva demektir

  11. عذب

    21 ortak ayet · Su yosunudur

  12. دخل

    11 ortak ayet · Dahl: Kuytu yer demektir

Geçtiği ayetler(151)

Sîga sayfası: السَّيِّئَاتِ
  1. وَلَيْسَتِ التَّوْبَةُ لِلَّذِينَ يَعْمَلُونَ السَّيِّئَاتِ حَتَّى إِذَا حَضَرَ أَحَدَهُمُ الْمَوْتُ قَالَ إِنِّي تُبْتُ …

    KötülerKötülükleri işleyip dururken, ölüm gelip çatınca: Şimdi işte gerçekten tevbe ettim, diyenlerin ve kafir olarak ölenlerin tevbesi kabul değildir. İşte onlar için, elem verici bir azab hazırlamışızdır.

  2. وَالَّذِينَ عَمِلُوا السَّيِّئَاتِ ثُمَّ تَابُوا مِنْ بَعْدِهَا وَآمَنُوا إِنَّ رَبَّكَ مِنْ بَعْدِهَا لَغَفُورٌ رَحِيمٌ

    KötülerKötülükleri işleyip sonra ardından tevbe ve iman edenlere gelince şüphesiz ki Rabbın; bundan sonra elbette Gafur’dur, Rahim’dir.

  3. وَالَّذِينَ كَسَبُوا السَّيِّئَاتِ جَزَاءُ سَيِّئَةٍ بِمِثْلِهَا وَتَرْهَقُهُمْ ذِلَّةٌ مَا لَهُمْ مِنَ …

    KötülerKötülükleri kazananlara; kötülükleri kadar ceza verilir. Onların yüzlerini zillet bürür. Allah’a karşı onları savunacak kimse yoktur. Yüzleri, geceden de kara bir parçayla örtülmüş gibidir. İşte bunlar da ateşin yaranıdırlar. Orada temelli kalacaklardır.

  4. وَجَاءَهُ قَوْمُهُ يُهْرَعُونَ إِلَيْهِ وَمِنْ قَبْلُ كَانُوا يَعْمَلُونَ السَّيِّئَاتِ قَالَ يَاقَوْمِ هَؤُلَاءِ بَنَاتِي هُنَّ أَطْهَرُ لَكُمْ فَاتَّقُوا …

    KötülerKavmi ona koşa koşa geldi. Daha önce de kötü işler işlerlerdi. Ey kavmim; işte kızlarım, bunlar sizin için daha temizdir. Allah’tan korkun da misafirlerin önünde beni rezil etmeyin. İçinizde aklı erer bir kimse yok mudur? dedi.

  5. وَأَقِمِ الصَّلَاةَ طَرَفَيِ النَّهَارِ وَزُلَفًا مِنَ اللَّيْلِ إِنَّ الْحَسَنَاتِ يُذْهِبْنَ السَّيِّئَاتِ ذَلِكَ ذِكْرَى لِلذَّاكِرِينَ

    KötülerGündüzün iki tarafında ve gecenin de yakın saatlerinde namaz kıl. Çünkü iyilikler kötülükleri giderir. Bu; öğüt kabul edenlere bir öğüttür.

  6. أَفَأَمِنَ الَّذِينَ مَكَرُوا السَّيِّئَاتِ أَنْ يَخْسِفَ اللَّهُ بِهِمُ الْأَرْضَ أَوْ يَأْتِيَهُمُ الْعَذَابُ مِنْ حَيْثُ لَا يَشْعُرُونَ

    KötülerKötü işler düzenleyenler; Allah’ın kendilerini yere batırmasından, yahut haberleri yokken üzerlerine ansızın azab gelmesinden emin mi bulunuyorlar?

  7. مَنْ جَاءَ بِالْحَسَنَةِ فَلَهُ خَيْرٌ مِنْهَا وَمَنْ جَاءَ بِالسَّيِّئَةِ فَلَا يُجْزَى الَّذِينَ عَمِلُوا السَّيِّئَاتِ إِلَّا مَا كَانُوا يَعْمَلُونَ

    KötülerKim, bir iyilikle gelirse; ona, daha hayırlısı verilir. Kim de bir kötülükle gelirse; o kötülükleri işleyenler, ancak yaptıkları kadar ceza görürler.

  8. أَمْ حَسِبَ الَّذِينَ يَعْمَلُونَ السَّيِّئَاتِ أَنْ يَسْبِقُونَا سَاءَ مَا يَحْكُمُونَ

    KötülerYoksa, kötülük yapanlar Biz’den kaçabileceklerini mi sanırlar? Ne kötü hüküm veriyorlar.

  9. … يَصْعَدُ الْكَلِمُ الطَّيِّبُ وَالْعَمَلُ الصَّالِحُ يَرْفَعُهُ وَالَّذِينَ يَمْكُرُونَ السَّيِّئَاتِ لَهُمْ عَذَابٌ شَدِيدٌ وَمَكْرُ أُولَئِكَ هُوَ يَبُورُ

    KötülerKim, izzet istiyorsa; izzet bütünüyle Allah’ındır. Güzel sözler O’na yükselir. Onu da salih amel yükseltir. Kötülükleri tuzak yapanlar için şiddetli bir azab vardır. Onların hilesi, boşa çıkar.

  10. وَقِهِمُ السَّيِّئَاتِ وَمَنْ تَقِ السَّيِّئَاتِ يَوْمَئِذٍ فَقَدْ رَحِمْتَهُ وَذَلِكَ هُوَ الْفَوْزُ الْعَظِيمُ

    KötülerOnları kötülüklerden koru. O gün kötülüklerden kimi korursan; şüphesiz ona rahmet etmiş olursun. En büyük kurtuluş işte budur

Sîga sayfası: سَيِّئَاتِهِمْ

Kök analizi

Kök tanımı ve çekirdek özet

AlanDeğer
Kökسوأ
YapıÜçlü (sülâsî)
Özel DurumEcvef-i vâvî ve mehmûzü'l-lâm
Bağlamsal Yakın Köklerقبح, فسد, ضر, كره
Zıt Kökحسن
Çekirdek Özet 1İnsana veya nesneye arız olup onu çirkinleştiren, bozan, tiksinti ve keder veren bedensel veya görsel leke ve kusur
Çekirdek Özet 2İlahi yaratılış dengesini, fıtratı ve ahlaki bütünlüğü bozan her türlü çirkin eylem, zarar, fenalık ve bunların getirdiği hüzün verici akıbet
Çekirdek Özet 3Varlık düzeninde pozitif değer üretemeyen, sistemi yıpratan, açığa çıktığında mahcubiyet ve yıkım doğuran ontolojik ve ahlaki sapma
Kritik Hata RiskiKökü yalnızca bireysel günah veya soyut ahlaki kötülük olarak daraltıp fiziksel kusur, açıkta kalma, fıtri çirkinlik ve kurumsal yıkım boyutlarını göz ardı etmek

Biliteral analiz

Biliteral ÇekirdekTemel AnlamEklenen UnsurOluşan Anlam Farkı
سوBoşluk, yayılma, kabarma, yönelme veya bir şeyin yüzeyinde beliren değişim durumu; nitekim سوح yüzeyde yayılmayı, سود yüzeyin kararmasını, سور yükselip çevrelenmeyi, سوط birbirine karışıp bozulmayı, سوع serbestçe dağılmayı, سوم hedefe yönelmeyi ifade eder.أÇekirdeğin işaret ettiği yüzeydeki veya durumdaki değişime ani bir kesinti, belirgin bir arıza, çarpıcı bir leke ve içsel/dışsal irkilme boyutu eklenerek kavram çirkinlik, keder vericilik ve tiksindirici kusura (سوأ) daraltılmıştır.

Piktografik analiz

BirimPiktografik İmge / HareketAnlam Açıklaması
سDiken, destekVarlığın korunmasını sağlayan ya da bir yere saplanıp batarak rahatsızlık ve acı veren sivri sınır
وÇengel, bağParçaları birbirine bağlayan, bir durumu diğerine ekleyen taşıyıcı halka ve akış bağı
أÖküz başı; güç, öncülükİlk hareket, aniden ortaya çıkan güç, varlığın başında ve yüzeyinde beliren baskın etki
سوأSaplanıp bağlanan ve yüzeyde aniden irkiltici etki doğuran temasVarlığın düzenli akışına batan bir unsurun (kusur, ayıp, yara veya leke) yapıya eklenmesiyle dışarıdan bakıldığında göze batan ve keder veren bir çirkinliğin ortaya çıkması

Tarihsel ve erken kullanım

AlanVeri
İlk fiziksel anlamBedende sonradan beliren ve görünüşü bozan leke, alaca hastalığı (baras), yüzde beliren şekil bozukluğu veya bedenin açıldığında mahcubiyet uyandıran kusurlu ve örtülmesi gereken yerleri (avret mahalli).
Cahiliye şiiri kullanımıErken dönem bedevi Arapların atların kusurlarını anlatırken kullandıkları deyim meşhurdur: Atların sakatlık ve aksaklıklarına rağmen asaletleriyle koşmayı sürdürmeleri anlamında söylenen Arap atasözü ve şiirsel deyim: الخَيْلُ تجري على مَساوِيها (Atlar kusurlarına rağmen koşar).
Erken Arapça kullanımBir kimseye hoşlanmayacağı, yüzünü karartacak veya kederlendirecek bir şey yapıldığında kullanılan deyim: ساءَ فلانًا يَسُوءُهُ سَوْءًا. Nitekim erken hadis rivayetlerinde rüyasında hoşlanmadığı bir durum gören kimsenin hali için şu ifade aktarılır: اسْتَاءَ لَهَا (Ondan dolayı kederlendi ve rahatsız oldu).

Kaynak Lisān al-ʿArab, Asās al-Balāgha, el-Müfredât, Kitābü’l-ʿAyn.

Sami etimolojik katman

Sami dillerinde سوأ kökü genel olarak fenalık, zarar, kusur, kokuşma ve ahlaki ya da fiziksel anlamda bozulma dairesinde temsil edilir. İbranicede שָׁוְא (şav / şav') kökü boşluk, değersizlik, asılsızlık, ahlaki düşüklük ve yıkıcılık anlamı taşırken, Aramice ve Süryanicede š-w-y / š-w-’ kökleri zarar görme, ziyan, bozulma ve çürüme çağrışımlarına sahiptir. Kökün Afro-Asyatik düzlemdeki arkaik yansıması, bir nesnenin veya bedenin doğal rengini, parlaklığını ve dengesini kaybederek kararması, kokuşması veya işlevsizleşmesidir. Nitekim Arapça içindeki سود (kararma, karalık) kökü ile fonetik ve anlamsal bir geçişkenlik gösterir; Arap dilinde سوأ kökü, özellikle görünür olduğunda bakanı üzen, estetik ve fıtri ahengi bozan, gizlenmesi fıtraten arzu edilen her türlü somut ve soyut ayıp üzerine odaklanmıştır.

Güven Güçlü

Kaynak Brown-Driver-Briggs, David Cohen (Dictionnaire des racines sémitiques), Lane's Lexicon.

Etimolojik analiz

KatmanVeriAçıklamaGüven
İç Arapça etimolojik yönسود ve سيأ ile anlamsal ve fonetik temasYüzeyin kararması, kirlenmesi, taze sütün memede bozulup azalması gibi fiziksel bozulma olgularından ahlaki ve psikolojik çirkinliğe geçiş.Güçlü
Sami dilleriyle etimolojik ilişkiİbranice שָׁוְא (şav), Süryanice šw' / šy'Boş, temelsiz, zararlı, noksan ve ahlaken çürümüş durumları karşılama ortaklığı.Güçlü
Daha geniş dilsel ilişkiAfro-Asyatik bozulma ve kararma matrisiNesnenin ışığını ve saflığını yitirmesi kök fikrine dayanan lekelenme kavramı.Muhtemel

Kaynak Brown-Driver-Briggs, Gesenius, Lane’s Lexicon, David Cohen.

Kardeş kökler

KombinasyonDurumTemel AnlamAnlam DetayıNot
سوأAnlamlıÇirkinlik, fenalık, keder vermeHedef köktür; göze ve kalbe hoş gelmeyen ayıp, günah ve zarar.Kur'an'da geçer
سأوAnlamlıİki şeyi birbirinden ayırma, uzaklaştırma, gerilmeHurma liflerini ayırmak, yay kirişini germek veya insanlar arasındaki ilişkiyi bozup açmak.Kur'an'da geçmez; kalb ve bozulma ilgisi
وسأAnlamı bulunmayanVeri bulunamadıKlasik sözlüklerde bu dizilim mühmel kabul edilmiştir.Kur'an'da geçmez
وأسAnlamı bulunmayanVeri bulunamadıBu dizilim klasik kaynaklarda bağımsız bir kök olarak işlenmemiştir.Kur'an'da geçmez
أسوAnlamlıİlaçlama, yarayı sarma, teselli etme, örnek almaYarayı onarma, kederi giderme; nitekim أسوة örnek model demektir.Kur'an'da geçer; zıt yönde onarım kökü
أوسAnlamlıHediye, bağış, kurtBir kimseye karşılıksız verilen şey veya yırtıcı hayvan adı.Kur'an'da geçmez

Komşu kökler ve zıt kök

Kökİlişki TürüAnlam AlanıKarşılaştırmalı NüansAnlam Detayı
سوأMerkezÇirkinlik, fenalık, keder vermeAçığa çıktığında keder, tiksinti ve mahcubiyet doğuran leke ve fena eylem.Varlığın düzenini bozan her türlü bedensel, ahlaki ve akıbetsel çirkinlik.
قبحKomşuGörsel ve ahlaki çirkinlikقبح daha çok biçimsel ve estetik uzaklaştırmayı hedeflerken, سوأ doğrudan keder ve hüzün veren içsel/dışsal etkiyi öne çıkarır.Duyu organlarının doğrudan reddettiği bayağılık.
فسدKomşuDenge ve düzenin bozulmasıفسد sistemin işleyişinin ve yararlılığının yitirilmesi iken, سوأ bunun doğurduğu çirkin ve utanç verici sonuca bakar.Salâh halinin zıddı olarak işlev yitimi.
ضرKomşuZarar, ziyan ve eksilmeضر faydanın zıddı olarak nesnel eksilme ve hasar iken, سوأ can sıkıcı ve utandırıcı yönü vurgular.Maddi ya da manevi eksilmeye yol açan hasar.
كرهKomşuİstememe, tiksinmeكره failin iradesindeki hoşnutsuzluğa odaklanırken, سوأ nesnenin bizatihi kendisinde bulunan keder verici niteliği gösterir.Nefsin kabullenmekte zorlandığı ağırlık.
حسنZıtGüzellik, ahenk, iyilikGörüldüğünde sevinç, ahenk ve ferahlık veren; ahlaken ve fiilen kemale ermiş durum.سوأ kökünün tam karşıtı olarak varlığa değer ve ışıltı katan nitelik.

Başka dillerde anlam karşılıkları

DilKelime / KelimelerKısa AnlamDetayGüven
ArapçaسوأÇirkinlik, fenalık, keder veren kusurHem ahlaki günahı, hem bedensel ayıbı, hem de bunların getirdiği hüzün verici akıbeti kapsayan üst kavram.Kesin
Latincemalum, foeditas, deformitasKötülük, çirkinlik, kusurMalum ahlaki ve fiziksel kötülüğü karşılarken, foeditas kökün tiksindirici ve utandırıcı leke yönünü tam verir.Güçlü
İngilizceevil, vile, blemish, miseryKötülük, aşağılık durum, kusur, elemEvil soyut ahlaki kötülüğü, blemish bedensel leke/kusuru, vile ise fıtri tiksinti uyandıran alçaklığı karşılar.Güçlü
AlmancaÜbel, Schlechtigkeit, MakelKötülük, fenalık, kusur/lekeÜbel kavramı hem ahlaki şerri hem de can yakan musibeti karşılar; Makel kökün somut kusur boyutunu taşır.Güçlü
Fransızcamal, laideur, souillureKötülük, çirkinlik, lekeMal kavramsal kötülüğü, laideur estetik çirkinliği, souillure ise fıtrata bulaşan utanç verici lekeyi anlatır.Güçlü

Kaynak Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch, Collins French-English Dictionary.

Vücûh ve nezâir

Form / KullanımAnlam YüzüAyet Tipi / Bağlam
السَّوْءَة (Sev'et)Mahrem yerler, ceset, örtülmesi gereken ayıpHz. Âdem ve Havva'nın açılan edep yerleri ile Kabil'in kardeşinin cesedini gömme bağlamı (A'râf 7:20, Mâide 5:31).
السُّوء (Sû')Hastalık, alaca, bedensel leke ve âfetHz. Mûsâ'nın elinin kusursuz ve lekesiz bembeyaz çıkması mucizesi (Tâhâ 20:22, Neml 27:12).
السُّوء (Sû')Azap, ceza, felaket ve musibetGünahkârların ve inkârcıların dünyada veya ahirette uğradıkları yıkıcı ceza (Nahl 16:27, Bakara 2:49).
السَّيِّئَة (Seyyie)Günah, suç, ilahi emre aykırı fena eylemBireyin iradesiyle işlediği ve teraziyi bozan ahlaki cürümler; hasenenin zıddı (Bakara 2:81, Hûd 11:114).
سَاءَ (Sâe)Yergi edatı; ne kötü, ne fenaBir tercihin, halin veya varılacak yerin çirkinliğini tescil eden kınama bağlamı (Nisâ 4:22, Kehf 18:29).
السُّوأَى (Sû'â)En fena akıbet, cehennemİyilik yapanların en güzel mükâfatına (Hüsnâ) karşılık, kötülük üretenlerin vardığı mutlak yıkım (Rûm 30:10).
اسْتَاءَ / سِيءَ (Sî'e)Kederlenmek, içi daralmak, içi sızlamakİstemediği bir tabloyla karşılaşan elçilerin duyduğu derin içsel üzüntü; Hz. Lût'un melekleri görünce içine düştüğü durum (Hûd 11:77, Mülk 67:27).

Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

DisiplinKullanım AlanıTartışma NoktasıAnlam Yoğunlaşması
KelamŞer problemi, tevfîk ve hızlân, küfür-günah irtibatıKötülüğün (sû'/seyyie) ontolojik varlığı, Allah'ın iradesi ve kulun kesbi arasındaki ilişki; kötülüğün kulun nefsine izafesi (Nisâ 4:79).Fıtri nizamdan sapmanın getirdiği ontolojik ve ahlaki sorumluluk.
FıkıhAvret yerlerinin örtülmesi (setr-i avret), ayıplı mal (ayb)Bedende açılması haram olan yerlerin seveât olarak tanımlanması ve sözleşmelerde kusurlu durumların tazmini.Açığa çıktığında hukuki ve ahlaki kusur sayılan hallerin gizlenmesi zorunluluğu.
TefsirHasene-seyyie karşıtlığı, vücûh-nezâir ayrımıAyetlerde geçen sû' kelimesinin bağlama göre azap, şirk, leke, keder veya günah olarak tefsir edilmesi.Lafzın fiziksel leke ile ebedi ceza arasındaki geniş yelpazede yerli yerine oturtulması.
HadisTövbe, ahlaki kusurların giderilmesi, rüya tabiriGünahın ardından iyilik yaparak kötülüğün giderilmesi (etbi'i's-seyyiete'l-hasene) ve hoşa gitmeyen rüyalardan keder duyulması.İnsanın iç dünyasında ve amel defterinde beliren lekenin temizlenmesi süreci.

Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

SistemBağlamKarşılıkİşlevAçıklamaGüven
DiniFıtrat ve ibadet nizamıGünah, şer, fıtri örtünün kalkmasıRuhsal ve bedensel arılığı bozmaKulun yaratılış masumiyetini lekeleyerek ilahi rahmetle arasına perde çekmesi.Kesin
İlmiHakikat arayışı ve bilgi ahlakıZan, cehalet, tahrifat ve yanılgıZihinsel berraklığı bulandırmaHakikatin berraklığını bozan, delilsiz ve tahripkâr zihni sapmaların üretilmesi.Güçlü
SiyasiKamu yönetimi ve adalet nizamıZulüm, yozlaşma, fenalık ve kötü yönetimToplumsal sözleşmeyi çökertmeİktidarın meşruiyetini yitirerek halka keder, korku ve mahcubiyet yaşatması hali.Güçlü
İktisadiMülkiyet, ticaret ve bölüşümHile, haksız kazanç, kusurlu mal ve krizPiyasa ahengini ve bereketi zedelemeSisteme haksız değer sokarak güveni sarsan ve iktisadi dengeyi çürüten yıkıcı eylemler.Kesin

Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

Alanİzomorfik KarşılıkAçıklamaGüven
Sayısal bilimlerEntropi ve sisteme arız olan gürültü (noise) / bozulmaTermodinamikte izole bir sistemde düzensizliğin artması, sinyal iletiminde iletinin berraklığını bozan parazit ve genetik koddaki işlev bozucu mutasyonlar gibi sistemik aşınmalar.Güçlü
Beşeri bilimlerSosyal sapma (deviance), anomi ve ahlaki travmaToplumun ortak değer ve normlarının çiğnenmesiyle bireyde ve kolektif bilinçte ortaya çıkan suçluluk, utanç, çözülme ve güven yitimi hissi.Kesin

Yanlış daraltma ve kritik hata riski

AlanAçıklama
Modern daraltma riskiسوأ kökünü yalnızca vicdani/bireysel bir "kötülük" veya soyut bir teolojik "günah" kategorisine indirgeyerek kelimenin fiziksel leke, estetik çirkinlik, keder verici görsel tablo ve mahremiyetin ifşası boyutlarını unutmak.
Kur'an içi daha geniş anlamKök; Âdem kıssasındaki avret mahallinin açığa çıkmasından Mûsâ'nın elindeki alacasız arılığa, inkârcıların yüzlerini karartan kederden can yakıcı toplumsal ve uhrevi azaba kadar varoluşsal, bedensel, ahlaki ve cezai bir yelpazeyi kuşatır.
Yanlış anlamanın doğuracağı hataÂyetlerdeki setr, fıtrat, haya ve ceza kavramları zayıflar; Hz. Âdem'in mahrem yerlerinin açılması gibi ontolojik ve ahlaki eşikler sadece sembolik bir anlatı sanılarak fıtratın çıplaklık ve kusur karşısındaki derin sarsıntısı kavranamaz.

Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

SoruCevap
Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir?Varlığın özündeki kemal, ahenk ve güzellik (hüsn) tasarımına aykırı düşen her türlü arızanın, lekenin, günahın ve çirkinliğin fıtratı nasıl yaraladığını ve örtünme ihtiyacını nasıl doğurduğunu temellendirdiği için hayati bir anahtardır.
Hangi ayet gruplarında belirleyicidir?İnsanın yaratılışı ve ilk günah ile fıtri örtünün düşüşünü anlatan Âdem kıssalarında (A'râf 7, Tâhâ 20); peygamber mucizelerinde bedensel arılığı gösteren el mucizesinde (Tâhâ 20, Neml 27); hasene-seyyie dengesini kuran ahlak ve sorumluluk ayetlerinde (Bakara 2, Rûm 30).
Hangi yanlış anlamaları düzeltir?Kötülüğün salt entelektüel bir kategori olmadığını; fıtratı bozan, görüldüğünde iç daraltan ve keder veren somut ve ahlaki bir çirkinlik olduğunu göstererek, günah ile utanma ve örtünme arasındaki kopmaz bağı yeniden kurar.

Nihai sentez ve LaTeX modeli

  • Somut anlamBedende, nesnede veya yüzeyde beliren; görüldüğünde tiksinti, keder ve utanç uyandıran leke, hastalık, alaca ve örtülmesi fıtraten gereken ayıp mahalli.
  • Soyut anlamİlahi nizama, fıtrata ve adalete aykırı davranılarak üretilen ahlaki cürüm, günah ve bunun failin iç dünyasında ve akıbetinde doğurduğu elem verici çöküş.
  • Sistematik karşılıkSistemin pürüzsüz dengesine dışarıdan veya içeriden bulaşarak yapıyı işlevsizleştiren, ifşa olduğunda utanç ve ceza üreten negatif sapma ve entropik bozulma.
  • LaTeX modeliΔS=∫t0t1(D(t)−H(t))dt>0  ⟹  Ψ→Ω−
  • LaTeX açıklaması

Modelde H(t) fıtri ahenk, iyilik ve güzellik akışını ([[حسن]]); D(t) ise bu akışı bozan kusur, leke ve sapma girdisini temsil eder. Bozucu girdinin fıtri ahengi aştığı durumda meydana gelen net çirkinleşme ve bozulma artışı ΔS ([[سوأ]]) pozitif bir değer alır. Bu durumun zamana bağlı birikimi, varlığın ahlaki veya ontolojik durumunu (Ψ) nihai fena akıbete, mahcubiyete ve yıkıma (Ω−) sevk eder.

Metin sürümü (yapay zekâ araçları için)Harfe göre kök dizini: س