قدم

Klavye kısayolları

Ara
/
Yeni not
n
Önceki / sonraki ayet
[ ]
Okuma modu
f
Graf modu
g
Kur'an evreni
e
Kapat / geri
Esc
Grafiği atla

Kök ağı

Kök ağı: ق-د-م26 sîga, 68 mücavir kök, 48 ayet, 37 sure; sîgalar ve mücavir kökler Sîgalar ve Mücavir kökler kartlarında, ayetler Ayetler kartında liste olarak var.أَقْدَامَنَاأَقْدَامَكُمْقَدَّمَقدميَسْتَقْدِمُونَيديثبتقَدَّمْتُسوعحصيقَدَّمَتْزكو

KökSîga 26Ayet 48Sure 37Mücavir 68

▶ Ağı aç (3B)

قدم

ق - د - م

KÖK
  • 48 geçiş
  • 48 ayet
  • 26 sîga
  • 13 sözlük

“Kudüm” ön demektir. Öne götürdüğü için ayak anlamı da kazanmıştır.devamı ›

Notlarım

Sözlükler(13)

★ Akevler SözlüğüTürkçe

“Kudüm” ön demektir. Öne götürdüğü için ayak anlamı da kazanmıştır.

Kitâbu'l-'Ayn

Halîl b. Ahmed · 8. yyTR2.209 harf
القاف والدال والميم معهما ق د م، ق م د، م ق د، د ق م، د م ق مستعملات قدم: القَدَمُ: ما يطأ عليه الإنسان من لدن الرسغ فما فوقه. والقُدْمَة والقَدَمُ أيضاً: السابقة في الأمر، وقوله تعالى: "لهم قَدَمُ صدق عند ربهم"، أي سبق لهم عند الله خير، وللكافرين قَدَمُ شر. وفي الحديث: "إن جهنم لا تسكن حتى يضع الله قَدَمه فيها"، قال الحسن: حتى يجعل الله الذين قَدَّمَهم من شرار خلقه فيها، فهم قَدَمُ الله للنار
Tamamını oku

es-Sıhâh

Cevherî · 10. yyTR2.819 harf
قَدِمَ من سفره قُدوماً ومَقْدَماً بفتح الدال. يقال: وَرَدْتُ مَقْدَمَ الحاجّ، تجعله ظرفاً وهو مصدرٌ، أي وقت مَقْدَمِ الحاجّ. وقَدَمَ بالفتح يَقْدُمُ قَدْماً، أي تَقَدًّمَ، قال الله تعالى: "يَقْدُمُ قَوْمَهُ يوم القيامةِ فأوردَهُم النارَ". وقَدُمَ الشيء بالضم قِدَماً فهو قَديمٌ، وتقادَمَ مثله. وأقْدَمَ على الأمرِ إقداماً. والإقْدامُ: الشجاعةُ. ويقال: أقْدِمْ. وهو زجرٌ للفرس، كأنه يؤمر بالإقدام.
Tamamını oku

Tehzîbu'l-Luğa

Ezherî · 10. yyTR8.603 harf
ق د م قدم ، قمد ، دمق ، دقم ، مقد : مستعملة . قمد : قال الليث : القَمُدّ : القويّ الشديد ؛ يقال : إنّه لقُمُدّ قُمْدُد ، وامرأة قُمُدَّة . والقُمود شِبْه العُسُوّ مِن شِدَّة الإباء . يقال : قَمَد يَقْمدُ قَمْداً وقُموداً : جامَعَ في كلِّ شيء . ثعلب عن ابن الأعرابي قال : القَمْد : الإقامة في خَيرٍ أو شرّ . قال : والقُمُدّ : الغليظ من الرجال ؛ ويقال : رجل قُمُدّانيّ أيضاً . وقال غيره : رجلٌ أقْمَدُ
Tamamını oku

Mekâyîsü'l-Luğa

İbn Fâris · 11. yyTR7.743 harf
(باب القاف والدال وما يثلثهما) (قدر) القاف والدال والراء أصلٌ صحيح يدلُّ على مَبْلَغ الشَّيء وكُنهه ونهايته. فالقدر: مبلغُ كلِّ شيء. يقال: قَدْرُه كذا، أي مبلغُه. وكذلك القَدَر. وقَدَرتُ الشّيءَ أَقْدِرُه وأَقْدُرُه من التقدير، وقدَّرته أُقَدِّره. والقَدْر: قضاء الله تعالى الأشياءَ على مبالغها ونهاياتها التي أرادَها لها، وهو القَدَرُ أيضاً. قال في القَدَر: خَلِّ الطَّريقَ لمن يبنِي المَنَارَ به
Tamamını oku

Müfredât

Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR2.157 harf
- القدم: قدم الرجل، وجمعه أقدام، قال تعالى: ﴿ويثبت به الأقدام﴾ [الأنفال/ 11]، وبه اعتبر التقدم والتأخر، والتقدم على أربعة أوجه كما ذكرنا في (قبل) (راجع: مادة (قبل) )، ويقال: حديث وقديم، وذلك إما باعتبار الزمانين، وإما بالشرف. نحو: فلان متقدم على فلان، أي أشرف منه؛ وإما لما لا يصح وجود غيره إلا بوجوده، كقولك: الواحد متقدم على العدد. بمعنى أنه لو توهم ارتفاعه لارتفعت الأعداد، والقدم: وجود فيما مضى،
Tamamını oku

Esâsü'l-Belâğa

Zemahşerî · 12. yyTR2.635 harf
ق د م تقدّمه وتقدّم عليه واستقدم ‏"‏ لا يستأخرون عنه ساعةً ولا يستقدمون واستقدمت زحالتك‏.‏ وفرس مستقدم البركة‏.‏ وقدم قومه يقدمهم ومنه‏:‏ قادمة الرّحل‏:‏ نقيض آخرته‏.‏ وقوادم الطائر‏.‏ وقدّمته وأقدمته فقدّم وأقدمَ بمعنى تقدّم ومنه مقدّمة الجيش‏:‏ للجماعة المتقدّمة والإقدام في الحرب‏.‏ قال عنترة‏:‏ ولقد شفى نفسي وأبرأ سقمها قيل الفوارس ويك عنتر أقدم ومنه مقدم العين‏:‏ لما يلي الأنف خلاف
Maddenin bağlantısı

ق د م تقدّمه وتقدّم عليه واستقدم ‏"‏ لا يستأخرون عنه ساعةً ولا يستقدمون واستقدمت زحالتك‏.‏ وفرس مستقدم البركة‏.‏ وقدم قومه يقدمهم ومنه‏:‏ قادمة الرّحل‏:‏ نقيض آخرته‏.‏ وقوادم الطائر‏.‏ وقدّمته وأقدمته فقدّم وأقدمَ بمعنى تقدّم ومنه مقدّمة الجيش‏:‏ للجماعة المتقدّمة والإقدام في الحرب‏.‏ قال عنترة‏:‏ ولقد شفى نفسي وأبرأ سقمها قيل الفوارس ويك عنتر أقدم ومنه مقدم العين‏:‏ لما يلي الأنف خلاف مؤخرها‏:‏ لماي لي الصدغ‏.‏ وضرب مقدم رأسه‏.‏ قال‏:‏ تركت ابن أوس والسنان كأنما يوتّده في مقدم الرأس واتد وإنها للئيمة المقدمة وهي الناصية‏.‏ وهو جريء المقدم والمقدّم‏.‏ قال كعب بن مالك‏:‏ جريء المقدّم شاكي السلاح كريم النشا طيّب المكسر وقال لبيد‏:‏ فمضى وقدّمها وكانت عادة منه إذا هي عردت إقدامها أي تقديمها‏.‏ ومضى قدماً‏:‏ لا ينثني وهو المضيّ أمام‏.‏ ورجل مقدام من قوم مقاديم‏.‏ وراش سهامه بقدامى النسر‏:‏ بقوادمه‏.‏ وأعصم بقيدوم رحله وهو قادمته‏.‏ وأقبل جيش كأنه قيدوم الجبل‏:‏ أنفه‏.‏ وقام الملاّح على قيدوم ا لسفينة‏.‏ قال الطرماح‏:‏ وله قدمة سابقة وهو من أهل القدمه في هذه الخدمه‏.‏ وقدم من سفره‏.‏ وقدم البلد‏.‏ وقدم على قومه‏.‏ وما أقدمك‏.‏ واستقدمه الأمير‏.‏ وهؤلاء القادمون والقدام‏.‏ وقدمت خير مقدم‏.‏ وكان ذلك في قدمتك الأولى‏.‏ ولهم بيت قديم‏.‏ وعهد متقادم‏.‏ وعزّ قدموس‏.‏ ومن المجاز‏:‏ اجعل ذلك تحت قدميك أي اعف عنه‏.‏ وجعل دماءهم تحت قدميه‏:‏ أهردها‏.‏ وفي الحديث ‏"‏ يلقى في النار أهلها وتقول‏:‏ هل من مزيد حتى يأتيها ربّنا فيضع قدمه عليها فتنزوي وتقول قط قط ‏"‏ أي فيسكّنها ويكسر سورتها كما يضع الرجل قدمه على الشيء المضطرب فيسكّنه‏.‏ ولفلان قدمٌ في هذا الأمر‏:‏ سابقة وتقدّم‏.‏ وله قدم صدقٍ‏.‏ قال ذو الرمّة‏:‏ لكم قدمٌ لا ينكر الناس أنها مع الحسب العاديّ طمّت على الفخر ووضع قدمه في العمل‏:‏ أخذ فيه‏.‏ وقدّم رجلك إلى هذا الأمر‏:‏ اقبل عليه‏.‏ وضربه فركب مقاديمه إذا وقع على وجهه‏.‏ وتقدّمت إليه بكذا وقدّمت‏:‏ أمرته به‏.‏ وفلان يتقدّم بين يدي أبيه إذا عجل في الأمر والنهي دونه‏.‏ ولفلان متقدّم في الخير‏.‏ وماله في ذاك متقدّم ومقتدم‏.‏ ولقيته قدّام ذاك وقديديمة ذاك أي قبيله‏.‏ وقال علقمة‏:‏ قديديمة التجريب والحلم إنني أرى غفلات العيش قبل التجارب وقال‏:‏ ومشى فلان اليقدميّة والتّقدميّة والقدميّة إذا تقدّم في المكارم ومعالي الأمور‏.‏ قال‏:‏ الضاربين اليقدم - ية بالمهندة الصفائح وقال ابن مقبل‏:‏ هم الضاربون التقدمية تدعي بما في الجفون أخلصته صياقله وعن ابن عباس رضي الله عنهما‏:‏ أن ابن أبي العاص مشى التقدميّة وأن ابن الزبير مشى القهقري وروي لوى ذنبه أراد الإفضال على الناس والإحسان إليهم ومنه‏:‏ قول عبد الله بن الزبير‏:‏ مشى ابن الزبير القهقري وتقدّمت أميّة حتى أحرزوا القصبات وتقديره مشى المشية المنسوبة إلى قول الناس يقدم أو تقدم كما قيل‏:‏ كنيٌّ‏:‏ في النسب إلى كنت وإلى القدم الذي هو التقدّم من قولهم‏:‏ مشى قدماً‏.‏ ‏"‏ وقدمنا إلى ما عملوا ‏"‏‏.‏ وإنك لقادم على عملك‏.‏

Lisânü'l-Arab

İbn Manzûr · 13. yyTR18.355 harf
في أَسماء الله تعالى المُقَدِّم : هو الذي يُقَدِّم الأَشياءَ ويضعها في مواضعها فمن استحق التَّقديم قدَّمه . و القَدِيم على الإِطلاق : الله عزوجل . و القِدَمُ : العِتْقُ مصدر القَدِيم . و القِدَمُ : نَقِيضُ الحُدوث قَدُمَ يَقْدُم قِدَماً و قَدامةً و تَقادَمَ وهو قدِيم والجمع قُدماء و قُدامى . وشيء قُدامٌ : كقَدِيم . وفي حديث ابن مسعود : فسَلَّم عليه وهو يُصلِّي فلم يَرُدَّ عليه قال : فأخذني ما
Tamamını oku

Kâmûsü'l-Muhît

Fîrûzâbâdî · 15. yyTR1.313 harf
* ق د م * * قَدِمَ * من سفره بالكسر * قُدُوما * و * مَقْدَماً * أيضا بفتح الدال و * قَدَم * يقدم كنصر ينصر * قُدْماً * بوزن قُفْلٍ أي * تَقَدَّمَ * قال الله تعالى ﴿يقدُمُ قومه يوم القيامة﴾ و * قَدُمَ * الشيء بالضم * قِدَماً بوزن عنب فهو * قَدِيمٌ * و * تَقَادَمَ * مثله و * أقْدَمَ * على الأمر و * الإقْدَامُ * الشجاعة ويقال * أقْدِمُ * وهو زجر للفرس كأنه يؤمر بالإقدام وفي حديث المغازي { اقدم
Tamamını oku

Tâcü'l-Arûs

Zebîdî · 18. yyTR25.086 harf
| | ( القَدَمُ ، مُحَرَّكَةً : السَّابِقَةُ في الأمر ) | يُقال : لِفلانٍ قَدَمُ صِدْقٍ ، أَيْ : أَثَرَةٌ حَسَنَةٌ ، | وقيل : قَدَمُ صِدْقٍ : المَنْزِلَةُ الرَّفِيعَةُ ، | والمَعْنَى أَنَّهُ قَدْ سَبَقَ لَهُمْ عِنْدَ اللَّهِ خَيْرٌ ، | | قَالَ ذُو الرُّمَّةِ : | % ( وأَنْتَ امْرُؤٌ مِنْ أَهْلِ بَيْتِ ذُؤَابَةٍ % | لَهُمْ قَدَمٌ مَعْرُوفَةٌ ومَفَاخِرُ ) % | | قَالُوا : القَدَمُ والسَّابِقَةُ : مَا
Tamamını oku

Lane's Lexicon

Edward W. Lane · 19. yyTR8.129 harf
قَدَمَ القَوْمَ 1 قَدَمَ القَوْمَ ذ , aor. قَدُمَ , inf. n. قَدْمٌ (S, * Msb, K) and قُدُومٌ; (K;) and ↓ تَقَدَّمَهُمْ; (S, * Msb, K;) and ↓ قَدَّمَهُمْ; and ↓ اِسْتَقْدَمَهُمْ; (K:) He became before the people: (TA:) syn. سَبَقَهُمْ; (Msb;) he preceded them; went before them; took precedence of them; headed them; led them, so as to serve as an example, or object of imitation. ― -b2- See
Tamamını oku

Salmone

H. Anthony Salmone · 19. yyTR5.532 harf
قَدَمَ قَدَمَ U ( n. ac. قَدْم 1 , قُدُوْم 27 ), a. Was first; preceded; led; was at the head of. b. [ 'Ala ], Approached, accosted, stepped up to. c. [ 'Ala ], Attacked boldly; set about, attempted, undertook. قَدِمَ قَدِمَ A ( n. ac. مَقْدَم 17 , قُدُوْم 27 , قِدْمَاْن 34 ) a. [ Min ], Returned from ( journey ). b. Came to, reached, arrived at. c. see supra (b) , ( c ). e. [
Tamamını oku

Kitâbullâh

Kur'an kullanımından türetilmişTR50.839 harf
قدم قََدِمَ - يَقْدُمُ - قَدِيْم - أَقْدَم - أَقْدَمُوْن - قََدَمٌ - أَقْدَام - قََدَّمَ - يُقَدِّمُ - تَقَدَّمَ - يَتَقَدَّمُ - اسْتََقْْدَمَ - يَسْتََقْْدِمُ - مُسْتَقْدِم - مُسْتَقْدِمِيٍْن قََدِمَ - يَقْْدُمُ + كائن + كائناً: يصير قدامه: يتحرك ويسبقه نحو المقدمة زماناً أو مكاناً: يتحرك من موقع يعتبر بعيداً عن الشيء أو الكائن، إلى موقع
Tamamını oku

Sîgalar(26)

Mücavir kökler68 mücavir (214 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.
  1. يدي

    14 ortak ayet · El ve kol demektir

  2. ثبت

    5 ortak ayet · Sibat(Te) kayış demektir

  3. أخر

    10 ortak ayet · Uhur ense demektir

  4. سوع

    4 ortak ayet · “Sığa(sad)” kalıba dökülmüş şeydir

  5. صوب

    4 ortak ayet · Sağanak yağmur demektir

  6. أبد

    3 ortak ayet · Badiye çöl demektir

  7. حصي

    2 ortak ayet · Hasiy, Çakıl taşı demektir

  8. نفس

    7 ortak ayet · Dibağlamada kullanılan palamut, meşenin bir meyvesidir

  9. أجل

    3 ortak ayet · İcl havuz demektir

  10. مني

    2 ortak ayet · Sıvı meni demektir

  11. ظلم

    7 ortak ayet · Zalimler

  12. زكو

    3 ortak ayet · “Zekiyye“ bol otlaklı arazi demektir

Geçtiği ayetler(48)

  1. وَلَنْ يَتَمَنَّوْهُ أَبَدًا بِمَا قَدَّمَتْ أَيْدِيهِمْ وَاللَّهُ عَلِيمٌ بِالظَّالِمِينَ

    Önceden yaptıÖnceden ellerinin kazandığından dolayı, onlar hiçbir zaman onu isteyemezler, Allah zalimleri hakkıyla bilir.

  2. ذَلِكَ بِمَا قَدَّمَتْ أَيْدِيكُمْ وَأَنَّ اللَّهَ لَيْسَ بِظَلَّامٍ لِلْعَبِيدِ

    Önceden yaptıBu, yaptığınızın karşılığıdır. Allah kullarına asla zulmedici değildir.

  3. فَكَيْفَ إِذَا أَصَابَتْهُمْ مُصِيبَةٌ بِمَا قَدَّمَتْ أَيْدِيهِمْ ثُمَّ جَاءُوكَ يَحْلِفُونَ بِاللَّهِ إِنْ أَرَدْنَا إِلَّا إِحْسَانًا وَتَوْفِيقًا

    Önceden yaptıKendi işledikleri yüzünden başlarına bir musibet geldiğinde, nasıl hemen sana geldiler de; gayemiz sadece bir iyilik etmek ve ara bulmaktan ibaret idi, diye yemin ediyorlar.

  4. تَرَى كَثِيرًا مِنْهُمْ يَتَوَلَّوْنَ الَّذِينَ كَفَرُوا لَبِئْسَ مَا قَدَّمَتْ لَهُمْ أَنْفُسُهُمْ أَنْ سَخِطَ اللَّهُ عَلَيْهِمْ وَفِي الْعَذَابِ هُمْ خَالِدُونَ

    Önceden yaptıGörürsün ki; onlardan çoğu, küfredenleri dost edinmektedirler. Nefislerinin kendileri için öne sürdüğü, ne kötüdür. Allah onlara gazab etmiştir ve azabta ebedi kalıcıdırlar.

  5. ذَلِكَ بِمَا قَدَّمَتْ أَيْدِيكُمْ وَأَنَّ اللَّهَ لَيْسَ بِظَلَّامٍ لِلْعَبِيدِ

    Önceden yaptıİşte bu; ellerinizin yaptığının karşılığıdır. Muhakkak ki Allah; kullarına asla zulmedici değildir.

  6. … مِمَّنْ ذُكِّرَ بِآيَاتِ رَبِّهِ فَأَعْرَضَ عَنْهَا وَنَسِيَ مَا قَدَّمَتْ يَدَاهُ إِنَّا جَعَلْنَا عَلَى قُلُوبِهِمْ أَكِنَّةً أَنْ يَفْقَهُوهُ …

    Önceden yaptıKendisine Rabbının ayetleri anlatılıp da, onlardan yüz çeviren ve önceden yaptıklarını unutan kimseden daha zalim kim vardır? Biz, onların kalblerinin üstüne; onu iyice anlamalarına engel olan örtüler, kulaklarına da ağırlık koyduk. Sen, onları hidayete çağırsan da; onlar asla hidayete gelmezler.

  7. ذَلِكَ بِمَا قَدَّمَتْ يَدَاكَ وَأَنَّ اللَّهَ لَيْسَ بِظَلَّامٍ لِلْعَبِيدِ

    Önceden yaptıOna: Bunlar senin yaptıklarından ötürüdür, denir. Yoksa Allah kullarına asla zulmedici değildir.

  8. وَلَوْلَا أَنْ تُصِيبَهُمْ مُصِيبَةٌ بِمَا قَدَّمَتْ أَيْدِيهِمْ فَيَقُولُوا رَبَّنَا لَوْلَا أَرْسَلْتَ إِلَيْنَا رَسُولًا فَنَتَّبِعَ آيَاتِكَ وَنَكُونَ مِنَ الْمُؤْمِنِينَ

    Önceden yaptıYaptıklarından ötürü başlarına bir musibet geldiği zaman: Rabbımız, bize bir peygamber gönderseydin de ayetlerine uysak ve mü’minlerden olsak olmaz mıydı? derler.

  9. وَإِذَا أَذَقْنَا النَّاسَ رَحْمَةً فَرِحُوا بِهَا وَإِنْ تُصِبْهُمْ سَيِّئَةٌ بِمَا قَدَّمَتْ أَيْدِيهِمْ إِذَا هُمْ يَقْنَطُونَ

    Önceden yaptıNe zaman da insanlara bir rahmet tattırdık ise; onunla sevinirler. Ama yaptıklarından dolayı başlarına bir kötülük gelirse; hemen ümidlerini kesiverirler.

  10. … مِنَّا رَحْمَةً فَرِحَ بِهَا وَإِنْ تُصِبْهُمْ سَيِّئَةٌ بِمَا قَدَّمَتْ أَيْدِيهِمْ فَإِنَّ الْإِنْسَانَ كَفُورٌ

    Önceden yaptıEğer onlar yine yüz çevirirlerse; Biz, seni onların üzerine bekçi olarak göndermedik. Senin vazifen, sadece tebliğdir. Gerçekten Biz, insana katımızdan bir rahmet tattırırsak; o bununla sevinir. Ama elleriyle işlediklerinden ötürü başlarına bir fenalık gelirse; işte o zaman insan, cidden pek nankördür.

Sîga sayfası: يَسْتَقْدِمُونَ
Sîga sayfası: أَقْدَامَنَا
Sîga sayfası: أَقْدَامَكُمْ
Sîga sayfası: أَقْدَامِنَا
Sîga sayfası: الْأَقْدَامَ

Kök analizi

Kök tanımı ve çekirdek özet

AlanDeğer
Kökقدم
YapıÜçlü
Özel DurumBelirgin fark tespit edilmedi
Bağlamsal Yakın Köklerسبق, قبل, بدر
Zıt Kökأخر
Çekirdek Özet 1İnsanın ayak organıyla yere basarak öne doğru adım atması ve mesafede ilerlemesi
Çekirdek Özet 2İnsanın amellerini hesap günü için önceden göndermesi ve hayırda sebatla öne geçmesi
Çekirdek Özet 3Zaman, mekân, rütbe ve amelde öncelik tesis eden, varoluşsal adımları geleceğe bağlayan sistem
Kritik Hata RiskiKökü yalnızca zamansal eskilik veya fiziksel organa indirgeyip amelin geleceği kuran takdim boyutunu göz ardı etmek

Biliteral analiz

Biliteral ÇekirdekTemel AnlamEklenen UnsurOluşan Anlam Farkı
قدKesmek, biçmek, ayırmak, belirgin bir sınır ve ölçü tayin ederek öne yönelmek (karşılaştır: قدد, قدر, قدح, قدس, قدو)مEklenen mim harfinin sağladığı toplanma, doluluk ve süreklilik karakteriyle kesip öne yönelme eylemi; fiziksel bir organla (ayak) adım atmaya, mekânda ve zamanda kesin bir öncelik kazanmaya ve amelleri önden göndermeye dönüşmüştür.

Piktografik analiz

BirimPiktografik İmge / HareketAnlam Açıklaması
قufuktaki güneş, iğne deliği; dönme, toplanma, sınırBelirli bir hareket eşiğini, toplanma merkezini ve aşılması hedeflenen sınırı temsil eder.
دkapı; giriş, geçiş, hareketEşikten geçişi, bir alandan diğerine açılmayı ve dinamik hareketi ifade eder.
مsu; akış, çokluk, derinlikSürekliliği, kesintisiz ilerleyişi ve biriken ameli kütleyi gösterir.
قدمBir sınır veya eşikten (kapıdan) geçerek ileriye doğru kesintisiz bir akışla adım atma; mekânı ve zamanı aşarak öne geçme hareketidir.

Tarihsel ve erken kullanım

AlanVeri
İlk fiziksel anlamİnsanın ayak bileğinden aşağısıyla yere basıp öne doğru yürümesi; devenin veya binek hayvanının göğsü ve ön ayaklarıyla ileriye hamle yapması.
Cahiliye şiiri kullanımıAntere b. Şeddâd'ın Muallaka'sında savaşta geri çekilmeyip cesaretle en öne atılma anlamında geçer: وَلَقَدْ شَفَى نَفْسِي وَأَبْرَأَ سُقْمَهَا / قِيلُ الْفَوَارِسِ وَيْكَ عَنْتَرَ أَقْدِمِ
Erken Arapça kullanımBir topluluğun önünde yürüyüp onlara kılavuzluk etmek (قَدَمَ قَوْمَهُ), yolculuktan dönüp yurduna ayak basmak (قَدِمَ مِنْ سَفَرِهِ) ve ordunun öncü birliği (مُقَدِّمَةُ الْجَيْشِ).

Kaynak Maqāyīs al-Lugha, Kitābü’l-ʿAyn, Asās al-Balāgha.

Sami etimolojik katman

Arapça قدم kökü, Sami dil ailesinin en kadim ve yaygın çekirdeklerinden birini temsil eder. Kuzeybatı ve Güney Sami dillerinde hem mekânsal hem de zamansal önceliği gösteren Proto-Semitik *qdm kökünden türemiştir. İbranice qedem (קֶدֶם) "ön taraf, doğu yönü, eski/kadim zaman" ve qadam (קָדַם) "öne çıkmak, karşılamak", Fenikece qdm "ön, doğu", Ugaritçe qdm "ön, geçmiş çağ", Süryanice qdam (ܩܕܡ) "önünde olmak, önce gelmek" ve Akadca qudmum "ön cephe, eski devir, geçmiş" biçimleriyle tam bir ses ve anlam mutabakatı gösterir. Sami dillerinin ortak zihniyetinde yönler belirlenirken yüzün doğuya (güneşin doğduğu yöne) dönülmesi sebebiyle "ön" ile "doğu" ve buna bağlı olarak insanlığın ilk çağları olan "kadim/geçmiş" kavramları aynı kökte birleşmiştir. Arapçada ise bu ortak mekânsal ve zamansal miras korunmakla kalmamış; insanın bizzat öne adım atmasını sağlayan anatomik organ (ayak / kadem), cüretle ileriye atılma (ikdam) ve insanın amellerini geleceğe sevk etmesi (takdim) anlamlarıyla dinamik bir eylem karakteri kazanmıştır.

Güven Kesin

Kaynak Brown-Driver-Briggs, HALOT, Payne Smith, David Cohen (Dictionnaire des racines sémitiques).

Etimolojik analiz

KatmanVeriAçıklamaGüven
İç Arapça etimolojik yönقدمAyak ile adım atma eyleminden mekânsal önceliğe, zamansal geçmişe (kıdem) ve eylemi önden gönderme (takdim) fiiline genişleme.Kesin
Sami dilleriyle etimolojik ilişkiProto-Semitik *qdm; İbranice qedem, Süryanice qdam, Akadca qudmumÖn yön, doğu, geçmiş zaman ve öncelik kavramlarında tam fonetik ve anlamsal örtüşme.Kesin
Daha geniş dilsel ilişkiAfro-Asyatik çatı kökü (*q-d-m)Doğu Çad ve Berber dillerinde yön ve öncelik bildiren morfemlerle muhtemel ortak arkaik köken bağı.Muhtemel

Kaynak David Cohen, HALOT, BDB.

Kardeş kökler

KombinasyonDurumTemel AnlamAnlam DetayıNot
قدمAnlamlıÖne geçmek, ayak, kadim olmak, önden göndermekMekân, zaman ve amelde öncelik ifade eden merkez kök.Hedef kök; Kur'an'da geçer.
قمدAnlamlıBoynu uzun ve kalın olmak, dikleşmekFiziksel olarak yukarıya ve ileriye doğru uzama taşır.Kur'an'da geçmez.
دقمAnlamlıÖn dişleri kırılmak, birinin ağzına vurmakÖn tarafın darbe alıp tahrip olmasıyla zayıf bir anlamsal bağı bulunur.Kur'an'da geçmez.
دمقAnlamlıAnsızın içeri dalmak, habersizce baskın yapmakİleriye doğru aniden ve ölçüsüzce atılma nüansı barındırır.Kur'an'da geçmez.
مقدAnlamlıKırmızı toprakla boyamak, ateşi tutuşturmakRenk ve ateş yakma anlamındadır; hedef kökle doğrudan bağı zayıftır.Kur'an'da geçmez.
مدقAnlamlıSütü suyla karıştırmak, seyreltmek, samimiyetsiz davranmakBir şeyi saflığından uzaklaştırma anlamı taşır.Kur'an'da geçmez.

Komşu kökler ve zıt kök

Kökİlişki TürüAnlam AlanıKarşılaştırmalı NüansAnlam Detayı
قدمMerkezMekânda, zamanda veya rütbede önde olmak, adım atmak, eylemi önden göndermekKökün temel hareket karakteridir.Ayak organından başlayıp metafizik önceliğe uzanan geniş semantik alan.
سبقKomşuYarışta veya harekette birini geride bırakıp öne geçmekقدم doğrudan önde bulunmayı ve duruşu anlatırken سبق hız ve rekabet yoluyla başkalarını aşma nüansını taşır.Bir hedefe başkalarından önce varma eylemi.
قبلKomşuBir şeye yüzünü dönmek, ön cephe, karşılamakقبل yönelme ve cephesel karşılaşma iken قدم adım atarak katetme ve zaman önceliğidir.Bir nesneye veya zamana karşı durma hali.
بدرKomşuVakit daralırken acele edip öne atılmakبدر zaman kısıtından doğan süratli hamleyi ifade eder; قدم ise mutlak önceliği ve duruşu gösterir.Fırsatı kaçırmamak için erken davranmak.
أخرZıtGeriye kalmak, tehir etmek, sonraya bırakmakقدم eylemin ve varlığın öne geçmesini sağlarken أخر onu geciktirir ve arkaya iter.Mekânda, zamanda veya derecede geri bırakma.

Başka dillerde anlam karşılıkları

DilKelime / KelimelerKısa AnlamDetayGüven
ArapçaقدمÖne geçmek, ayak, kadim olmak, sunmakAnatomik organ, mekânsal öncelik, zamansal eskilik ve ameli takdimi tek gövdede birleştirir.Kesin
Latincepes, praecedere, antiquusAyak, öne geçmek, eskiLatince pes anatomik organı, praecedere mekân ve zaman önceliğini, antiquus ise geçmişi karşılar; kavramlar parçalıdır.Güçlü
İngilizcefoot, advance, precede, ancientAyak, ilerlemek, önünde olmak, kadimİngilizcede hareket (advance), organ (foot), zamansal öncelik (precede) ve kıdem (ancient) farklı köklerle verilir.Güçlü
AlmancaFuß, voranschreiten, vorlegen, altAyak, öne adım atmak, sunmak, eskiVoranschreiten adım atarak ilerlemeyi, vorlegen ameli öne sürmeyi, alt/uralt ise kadim oluşu karşılar.Güçlü
Fransızcapied, devancer, présenter, ancienAyak, öne geçmek, sunmak, eskiDevancer başkasından önce davranmayı, présenter ameli takdim etmeyi ifade eder; ortak kök bulunmaz.Güçlü

Kaynak Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch, Le Robert.

Vücûh ve nezâir

Form / KullanımAnlam YüzüAyet Tipi / Bağlam
قَدَّمَتْ / تُقَدِّمُواİnsanın ahiret hesabı için dünyada önceden işleyip gönderdiği amellerUhrevi karşılık, ceza ve mükâfat bağlamında; Bakara 2:95, Bakara 2:110, Kehf 18:57, Müzemmil 73:20, Fecr 89:24
قَدَم / أَقْدَامFiziksel ayak; sebat, direnç ve basılan yerMücadelede sebat isteme veya hak yoldan sapma bağlamında; Bakara 2:250, Âl-i İmrân 3:147, Enfâl 8:11, Nahl 16:94, Muhammed 47:7
قَدَمَ صِدْقٍYüksek manevi derece, önceden kazanılmış güvenilir mevki ve hak edilmiş öncelikMüminlerin Rableri katındaki sarsılmaz ve şerefli konumu bağlamında; Yûnus 10:2
الْقَدِيم / الْأَقْدَمُونَZaman bakımından eski olan, geçmiş atalar, zaman aşımına uğramış halGeçmiş kavimler, kurumuş hurma salkımı ve eski yanılgı bağlamında; Yûsuf 12:95, Şuarâ 26:76, Yâsîn 36:39
يَسْتَقْدِمُونَ / الْمُسْتَقْدِمِينَEcelde öne geçmek, hayır yarışında veya safta önde yer almakToplumların mukadder süreleri ve insanların yaratılış/amel önceliği bağlamında; A'râf 7:34, Yûnus 10:49, Hicr 15:24, Nahl 16:61
تُقَدِّمُوا (بَيْنَ يَدَيْ)Birinin önüne geçmek, buyruk ve yetki tanımadan cüretle öne fırlamakAllah'ın ve Elçisinin önüne geçmeme, edep ve nizam bağlamında; Hucurât 49:1
قَدِمْنَاYönelmek, kasıtla üzerine varıp müdahale etmekİlahi adaletin inkârcıların amellerine yönelip onları hükümsüz kılması bağlamında; Furkân 25:23

Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

DisiplinKullanım AlanıTartışma NoktasıAnlam Yoğunlaşması
KelamKıdem sıfatı ve kadem lafzıAllah'ın varlığının başlangıcı olmaması (el-Kadîm) ve haberî sıfatlarda geçen "kadem" lafzının tenzihiVarlığın zamansal önceliğinden mutlak başlangıçsızlığa ve cismaniyetten arındırmaya doğru felsefi yoğunlaşma.
FıkıhAmellerin tertibi ve takdimiİbadetlerde rükünlerin sırası (takdim-tehir), abdestte ayakların yıkanması/mesh edilmesi ve namaz saflarında öne geçmeEylemlerin şer'i nizamdaki öncelik sırası ve mükellefiyetin fiziki şartları üzerine yoğunlaşma.
TefsirKadem-i sıdk ve ecel anlayışıYûnus 10:2'deki ifadenin mükafat, şefaat veya amel önceliği olarak yorumlanması ve ecelin takdim edilemezliğiİnsanın kazandığı manevi rütbe ile ilahi takdirin zaman sınırları üzerine yoğunlaşma.
HadisSebat ve önden gönderme rivayetleriKıyamette ayakların kaymaması, amellerin önden sevk edilmesi ve haberî nitelikli rivayetlerin teviliAmellerin uhrevi akıbeti belirlemesi ve imanda sebatın korunması yönünde anlam daralması.

Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

SistemBağlamKarşılıkİşlevAçıklamaGüven
DiniUhrevi sorumluluk ve adalet dengesiTakdimü'l-amel (amellerin önden sevki)Ebedi geleceği bugünkü eylemlerle inşa etmeİnsan ahirette sadece kendi eliyle önden gönderdiklerini bulur; din bugünü geleceğin teminatı kılar.Kesin
İlmiEpistemoloji ve usul inşasıMukaddime ve aksiyomlarHükümlerin üzerine oturacağı sağlam zeminBilimsel üretimde öncüller sağlam basarsa ulaşılan neticeler sarsılmaz birer hakikat olur.Güçlü
SiyasiLiderlik, sevk ve idareÖncülük ve komuta (kudûm)Kitleleri arkasından sürükleme ve yön tayiniFiravun'un kavminin önüne düşmesi gibi (Hûd 11:98), siyasi irade toplumu felaha veya helake doğru önden götürür.Kesin
İktisadiYatırım ve sermaye tahsisiPeşin ödeme ve avans (selem/takdim)Gelecekteki üretimi bugünden finanse etmeİktisadi değer, üretimin önüne sermaye koyarak (takdim ederek) gelecekteki hasılayı güvenceye almaktır.Güçlü

Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

Alanİzomorfik KarşılıkAçıklamaGüven
Sayısal bilimlerVektörel öteleme ve zamansal ardışıklık (t→t+Δt)Bir noktanın başlangıç konumundan bir vektör boyunca ilerlemesi ve zamanda durum güncellemesi yapması hareketidir.Güçlü
Beşeri bilimlerProaktif eylem ve tarihsel meşruiyetBireyin reaktif kalmayıp inisiyatif alarak geleceği şekillendirmesi; sosyolojide ise geleneğin sunduğu kıdem ve itibar.Güçlü

Yanlış daraltma ve kritik hata riski

AlanAçıklama
Modern daraltma riskiKökün anlamını yalnızca geçmişe ait eskimiş nesneler (kadim/antika) veya salt anatomik bir organ olan ayak ile sınırlamak.
Kur'an içi daha geniş anlamKur'an'da kök; insanın şimdiki zamanda attığı her adımın gelecekte bir gerçeklik olarak karşısına çıkacağı dinamik bir sorumluluk ağı kurar; "kadem-i sıdk" ile hak edilmiş manevi bir önceliği hedefler.
Yanlış anlamanın doğuracağı hataİnsanın eylemlerini anlık zannedip onların önden giderek geleceği inşa ettiği bilincini kaybetmek; kelami tartışmalarda ise kökü bağlamından kopararak antropomorfik yaklaşımlara sapmak.

Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

SoruCevap
Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir?Çünkü Kur'an'ın insan ve ahiret tasavvuru, "önceden yapılanların karşılanması" ilkesine dayanır. İnsan kendi geleceğini bugün attığı adımlarla (takdim) kurar; akıbet tesadüf değil, sevk edilen amellerin hasılasıdır.
Hangi ayet gruplarında belirleyicidir?Ecelin değiştirilemezliği ve toplumların ömrü (A'râf 7:34), ahiret muhasebesi (Kıyâme 75:13), mücadelede ayakların sabit kılınması (Bakara 2:250) ve edep/nizam sınırları (Hucurât 49:1) ayetlerinde belirleyicidir.
Hangi yanlış anlamaları düzeltir?Kaderi pasif bir yazgı sanma yanılgısını düzeltir; insanın yarınını bugünden hazırlayan aktif bir fail olduğunu ve imanın ancak sağlam basan ayaklarla (sebat) ayakta kalabileceğini gösterir.

Nihai sentez ve LaTeX modeli

  • Somut anlamAyak organı ile yere basarak öne doğru adım atmak, mesafe katetmek ve önde bulunmak.
  • Soyut anlamEylemin, varlığın veya derecenin zaman ve değer ekseninde öncelik kazanması; bugünden geleceğe değer sevk etmek.
  • Sistematik karşılıkBir sistemin mevcut durumundan gelecekteki hedefine doğru yönlü adımlar atarak öncülük ve meşruiyet üretme mekanizması.
  • LaTeX modelis(t+Δt)=s(t)+∑k=1nak
  • LaTeX açıklamasıFormülde s(t) bireyin veya sistemin şimdiki andaki durumunu, Δt zaman ilerlemesini, s(t+Δt) ise gelecekteki menzilini temsil eder. ∑ak ifadesi, failin dünyada işleyip önden gönderdiği (a) amellerin toplamını simgeler. Kökün temsil ettiği hareket; bugünkü adımların ve sevk edilen amellerin birikerek gelecekteki varoluş durumunu doğrudan belirlemesidir.
Metin sürümü (yapay zekâ araçları için)Harfe göre kök dizini: ق