قدم
ق - د - م
KÖK- 48 geçiş
- 48 ayet
- 26 sîga
- 13 sözlük
“Kudüm” ön demektir. Öne götürdüğü için ayak anlamı da kazanmıştır.devamı ›
Notlarım
Sözlükler(13)
★ Akevler SözlüğüTürkçe
“Kudüm” ön demektir. Öne götürdüğü için ayak anlamı da kazanmıştır.
Kitâbu'l-'Ayn
Halîl b. Ahmed · 8. yyTR2.209 harfالقاف والدال والميم معهما
ق د م، ق م د، م ق د، د ق م، د م ق مستعملات قدم: القَدَمُ: ما يطأ عليه الإنسان من لدن الرسغ فما فوقه.
والقُدْمَة والقَدَمُ أيضاً: السابقة في الأمر، وقوله تعالى: "لهم قَدَمُ صدق عند ربهم"، أي سبق لهم عند الله خير، وللكافرين قَدَمُ شر.
وفي الحديث: "إن جهنم لا تسكن حتى يضع الله قَدَمه فيها"، قال الحسن: حتى يجعل الله الذين قَدَّمَهم من شرار خلقه فيها، فهم قَدَمُ الله للنار
es-Sıhâh
Cevherî · 10. yyTR2.819 harfقَدِمَ من سفره قُدوماً ومَقْدَماً بفتح الدال. يقال: وَرَدْتُ مَقْدَمَ الحاجّ، تجعله ظرفاً وهو مصدرٌ، أي وقت مَقْدَمِ الحاجّ. وقَدَمَ بالفتح يَقْدُمُ قَدْماً، أي تَقَدًّمَ، قال الله تعالى: "يَقْدُمُ قَوْمَهُ يوم القيامةِ فأوردَهُم النارَ". وقَدُمَ الشيء بالضم قِدَماً فهو قَديمٌ، وتقادَمَ مثله. وأقْدَمَ على الأمرِ إقداماً. والإقْدامُ: الشجاعةُ. ويقال: أقْدِمْ. وهو زجرٌ للفرس، كأنه يؤمر بالإقدام.
Tehzîbu'l-Luğa
Ezherî · 10. yyTR8.603 harfق د م
قدم ، قمد ، دمق ، دقم ، مقد : مستعملة .
قمد : قال الليث : القَمُدّ : القويّ الشديد ؛ يقال : إنّه لقُمُدّ قُمْدُد ، وامرأة قُمُدَّة . والقُمود شِبْه العُسُوّ مِن شِدَّة الإباء .
يقال : قَمَد يَقْمدُ قَمْداً وقُموداً : جامَعَ في كلِّ شيء .
ثعلب عن ابن الأعرابي قال : القَمْد : الإقامة في خَيرٍ أو شرّ . قال : والقُمُدّ : الغليظ من الرجال ؛ ويقال : رجل قُمُدّانيّ أيضاً .
وقال غيره : رجلٌ أقْمَدُ
Mekâyîsü'l-Luğa
İbn Fâris · 11. yyTR7.743 harf(باب القاف والدال وما يثلثهما)
(قدر) القاف والدال والراء أصلٌ صحيح يدلُّ على مَبْلَغ الشَّيء وكُنهه ونهايته. فالقدر: مبلغُ كلِّ شيء. يقال: قَدْرُه كذا، أي مبلغُه. وكذلك القَدَر. وقَدَرتُ الشّيءَ أَقْدِرُه وأَقْدُرُه من التقدير، وقدَّرته أُقَدِّره. والقَدْر: قضاء الله تعالى الأشياءَ على مبالغها ونهاياتها التي أرادَها لها، وهو القَدَرُ أيضاً. قال في القَدَر:
خَلِّ الطَّريقَ لمن يبنِي المَنَارَ به
Müfredât
Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR2.157 harf- القدم: قدم الرجل، وجمعه أقدام، قال تعالى: ﴿ويثبت به الأقدام﴾ [الأنفال/ 11]، وبه اعتبر التقدم والتأخر، والتقدم على أربعة أوجه كما ذكرنا في (قبل) (راجع: مادة (قبل) )، ويقال: حديث وقديم، وذلك إما باعتبار الزمانين، وإما بالشرف. نحو: فلان متقدم على فلان، أي أشرف منه؛ وإما لما لا يصح وجود غيره إلا بوجوده، كقولك: الواحد متقدم على العدد. بمعنى أنه لو توهم ارتفاعه لارتفعت الأعداد، والقدم: وجود فيما مضى،
Esâsü'l-Belâğa
Zemahşerî · 12. yyTR2.635 harfق د م
تقدّمه وتقدّم عليه واستقدم " لا يستأخرون عنه ساعةً ولا يستقدمون واستقدمت زحالتك.
وفرس مستقدم البركة.
وقدم قومه يقدمهم ومنه: قادمة الرّحل: نقيض آخرته.
وقوادم الطائر.
وقدّمته وأقدمته فقدّم وأقدمَ بمعنى تقدّم ومنه مقدّمة الجيش: للجماعة المتقدّمة والإقدام في الحرب.
قال عنترة: ولقد شفى نفسي وأبرأ سقمها قيل الفوارس ويك عنتر أقدم ومنه مقدم العين: لما يلي الأنف خلاف
Lisânü'l-Arab
İbn Manzûr · 13. yyTR18.355 harfفي أَسماء الله تعالى المُقَدِّم : هو الذي يُقَدِّم الأَشياءَ ويضعها في مواضعها فمن استحق التَّقديم قدَّمه . و القَدِيم على الإِطلاق : الله عزوجل . و القِدَمُ : العِتْقُ مصدر القَدِيم . و القِدَمُ : نَقِيضُ الحُدوث قَدُمَ يَقْدُم قِدَماً و قَدامةً و تَقادَمَ وهو قدِيم والجمع قُدماء و قُدامى . وشيء قُدامٌ : كقَدِيم . وفي حديث ابن مسعود : فسَلَّم عليه وهو يُصلِّي فلم يَرُدَّ عليه قال : فأخذني ما
Kâmûsü'l-Muhît
Fîrûzâbâdî · 15. yyTR1.313 harf* ق د م * * قَدِمَ * من سفره بالكسر * قُدُوما * و * مَقْدَماً * أيضا بفتح الدال و * قَدَم * يقدم كنصر ينصر * قُدْماً * بوزن قُفْلٍ أي * تَقَدَّمَ * قال الله تعالى ﴿يقدُمُ قومه يوم القيامة﴾ و * قَدُمَ * الشيء بالضم * قِدَماً بوزن عنب فهو * قَدِيمٌ * و * تَقَادَمَ * مثله و * أقْدَمَ * على الأمر و * الإقْدَامُ * الشجاعة ويقال * أقْدِمُ * وهو زجر للفرس كأنه يؤمر بالإقدام وفي حديث المغازي { اقدم
Tâcü'l-Arûs
Zebîdî · 18. yyTR25.086 harf| | ( القَدَمُ ، مُحَرَّكَةً : السَّابِقَةُ في الأمر ) | يُقال : لِفلانٍ قَدَمُ صِدْقٍ ، أَيْ : أَثَرَةٌ حَسَنَةٌ ، | وقيل : قَدَمُ صِدْقٍ : المَنْزِلَةُ الرَّفِيعَةُ ، | والمَعْنَى أَنَّهُ قَدْ سَبَقَ لَهُمْ عِنْدَ اللَّهِ خَيْرٌ ، |
| قَالَ ذُو الرُّمَّةِ : | % ( وأَنْتَ امْرُؤٌ مِنْ أَهْلِ بَيْتِ ذُؤَابَةٍ % | لَهُمْ قَدَمٌ مَعْرُوفَةٌ ومَفَاخِرُ ) % | | قَالُوا : القَدَمُ والسَّابِقَةُ : مَا
| | ( القَدَمُ ، مُحَرَّكَةً : السَّابِقَةُ في الأمر ) | يُقال : لِفلانٍ قَدَمُ صِدْقٍ ، أَيْ : أَثَرَةٌ حَسَنَةٌ ، | وقيل : قَدَمُ صِدْقٍ : المَنْزِلَةُ الرَّفِيعَةُ ، | والمَعْنَى أَنَّهُ قَدْ سَبَقَ لَهُمْ عِنْدَ اللَّهِ خَيْرٌ ، |
| قَالَ ذُو الرُّمَّةِ : | % ( وأَنْتَ امْرُؤٌ مِنْ أَهْلِ بَيْتِ ذُؤَابَةٍ % | لَهُمْ قَدَمٌ مَعْرُوفَةٌ ومَفَاخِرُ ) % | | قَالُوا : القَدَمُ والسَّابِقَةُ : مَا تَقَدَّمُوا فِيهِ | غَيْرهُمْ ، ورُوِي عَن أحمدَ بْنِ يَحْيى : ! 2 < قدم صدق عند ربهم > 2 ! القَدَمُ : كُلُّ ما | قَدَّمْتَ مِنْ خَيْرٍ . وقال ابنُ قُتَيْبَة : يَعْنِي | عَمَلاً صَالِحًا قَدَّمُوهُ ، وجَاءَ في بَعْضِ | التَّفَاسِيرِ : إِنَّ المُرَادَ بِهِ شَفَاعَةُ النَّبِيّ صَلَّى | اللَّهُ تَعَالَى عَلَيه وَسَلَّم ، وكُلُّ ذَلِكَ مَجازٌ . | وفي الانْتِصَافِ أَنَّهُمْ لم يُسَمُّوا السُّوءَ | قَدَمًا لِكَونِ المَجازِ لا يَطَّرِدُ ، أو لِغَلَبَتِهِ عُرْفًا | عَلَى سَابِقَةِ : الخَيْرِ ( كالقُدْمَةِ ، بالضَّمِّ ) . | | ( و ) القِدَمُ ، ( كَعِنَبٍ و ) القَدَمُ : | ( الرَّجُلُ ) الذي ( له مَرْتَبَةٌ في الخَيْرِ ) ومَنْزِلَةٌ | عَالِيَةٌ ( وهي بِهَاءٍ ) ، وقال سِيبَوَيْهِ : رجلٌ | قَدَمٌ وامْرَأَةٌ قَدَمَةٌ ، يَعْنِي : أَنَّ لَهُمَا قَدَمَ | صِدْقٍ في الخَيْرِ . | | ( و ) القَدَمُ : ( الرِّجْلُ ) ، قَالَ ابْنُ | السِّكِّيتِ : القَدَمُ : من لَدُنِ الرُّسْغِ : مَا يَطَأُ | عَلَيْهِ الإنسانُ ( مُؤَنَّثَة ) . قالَ ابنُ السِّكِّيتِ : | القَدَمُ والرِّجْلُ : أُنْثَيَانِ . ( وقَولُ الجَوْهَرِيِّ : | واحِدُ الأقْدَامِ ) كما وُجِد بِخَطِّه ( سَهْوٌ ، | صَوَابُهُ واحِدَةُ ) الأقْدَامِ ؛ لأَنَّها أُنْثَى ، | وأجَابَ شَيْخُنَا بِأَنَّه إِذَا قُصِدَ بِهِ الجارِحَةُ | يَجُوزُ فِيهِ التَّذْكِيرُ والتَّأْنِيثُ ، كَمَا صَرَّحَ بِهِ | الشَّامِيُّ فِي سِيرَتِهِ أثْناءَ أسْمائِه صَلَّى اللَّهُ | عَلَيْهِ وسَلَّم ، على أنَّ الجوهريَّ لعلَّه ذَكَرَه | باعْتِبارِ العُضْو ( ج : أَقْدَامٌ ) لَمْ يُجاوِزُوا بِهِ | هَذا البِنَاءَ . | | وقَالَ ابنُ السِّكِّيتِ : تَصْغِيرُهُما قُدَيْمَةٌ | ورُجَيْلَةٌ ، وجَمْعُهُمَا : أَرْجُلٌ وأَقْدَامٌ ، وقَوْلُه | تَعالَى : ! 2 < نجعلهما تحت أقدامنا > 2 ! أَيْ : | يَكونانِ في الدَّرْكِ الأسْفَلِ منَ النَّارِ . |
| | ( و ) بَنُو قَدَمٍ : ( حَيٌّ ) مِنَ اليَمَنِ من | بَنِي حاشِدٍ بنِ جُشَمَ بنِ خَيْرانَ بنِ نَوْفِ | ابنِ هَمْدَان . | | ( و ) قَدَمٌ : ( ع ) بِاليَمَنِ سُمِّيَ باسْمِ | الحَيِّ لِنُزُولهم به ، وبه فُسِّرَ قَوْلُ زِيادِ بنِ | مُنْقِذ : | % ( ولَنْ أُحِبَّ بِلادًا قَدْ رَأَيْتُ بِهَا % | عَنْسًا ولا بَلَدًا حَلَّتْ به قَدَمُ ) % | | ( و ) القَدَمُ : ( الشُّجَاعُ ) مِنَ الرِّجَالِ | ( كالقُدْمِ ، بِالضَّمِّ ، وبِضَمَّتَيْن ) وذَلِكَ إِذَا لَمْ | يُعَرِّجْ ولم يَنْثَنِ كأنَّه يَقْتَحِمُ الأمُورَ يَتَقَدَّم | النَّاسَ في المَشْيِ والحُرُوبِ ، ومنه الحَدِيثُ : | طُوبَى لِعَبْدٍ مُغْبَرٍّ قُدُمٍ في سَبيلِ اللَّهِ ، | والأُنثَى : قَدَمَةٌ . | | ( و ) قال ابنُ شُمَيْلٍ : ( رَجُلٌ قَدَمٌ ، | مُحَرَّكَةً وامْرَأَةٌ قَدَمٌ ) كَذلِكَ إذَا كَانَا | جَرِيئَيْن . وقال أبو زَيْدٍ : رَجُلٌ قَدَمٌ وامْرَاَةٌ | قَدَمٌ ( مِنْ رِجَالٍ ونِسَاءٍ قَدَمٍ ) مُحَرَّكَةً ( أيْضًا | وهُمْ ذَوُو القَدَمِ ) أَيْ السَّابِقَةِ والتَّقَدُّمِ . | | قَالَ ابنُ سِيدَه : ( و ) أمَّا ما جَاءَ ( في | الحَدِيثِ ) الذي في صِفَةِ النَّارِ أنَّهُ صَلَّى اللَّهُ | عَلَيه وسَلَّم قَالَ : لا تَسْكُنُ جَهَنَّمُ ( حَتَّى | يَضَعَ رَبُّ العِزَّةِ فِيهَا قَدَمَهُ ) فَتَزْوَى | فَتَقُولُ : قَطْ قَطْ ، فَإِنَّه رُوِي عن الحَسَنِ | وأَصْحَابِهِ أَنَّه قال : ( أَيْ : ) حَتَّى يَجْعَلَ اللَّهُ | ( الذِينَ قَدَّمَهُمْ ) لَهَا ( مِنَ الأشْرَارِ ، فَهُمْ قَدَمُ | اللَّهِ لِلنَّارِ كَمَا أَنَّ الأخَيْارَ قَدَمُه إِلى الجَنَّةِ ) . | والقَدَمُ : كُلُّ مَا قدَّمْتَ مِنْ خَيْرٍ أَوْ شَرٍّ ، | ( أو وَضْعُ القَدَمِ ) عَلَى الشَّيْءِ ( مَثَلٌ لِلرَّدْعِ | والقَمْعِ ، أَيْ : يَأْتِيهَا أمرُ ) اللَّهِ تَعالَى ( يَكُفُّهَا | عن طَلَبِ المَزيدِ ) ، وقِيلَ : أَرَادَ بِهِ تَسْكِينَ | فَوْرَتِها ، كَمَا يُقَالُ لِلأمْرِ تُرِيدُ إِبْطَالَه : |
| وَضَعْتُه تَحْتَ قَدَمِي ، والوَجْهُ الثَّانِي الذِي | ذَكَرَهُ هو الأوْجَهُ ، واخْتَارَه الكَثِيرُ مِنْ أهلِ | البَلاغَةِ ، وقَالُوا : هُوَ عِبَارَةٌ عَن الإذْلال | مُقَابَلَةً لَهَا بِالمُبَالَغَةِ في الطُّغْيانِ . | | ووقَع في نُزْهَةِ المَجَالِسِ وغَيْرِه من | الكُتُبِ رِوَايَةُ : حَتَّى يَضَعَ فِيها رِجْلَهُ ، فهي | تَحْرِيفٌ عن أَهْلِ التَّحْقِيقِ ، ولو صَحَّت | الرِّوِايَةُ لحُمِلَ علَى أَنَّ المُرَادَ مِن الرِّجْلِ | الجَمَاعَة كَقَولهم : رِجْلٌ من جَرَادٍ ونَحْوِه ، | وقيل : إِنَّ الحَدِيثَ مَتْروكٌ عَلَى ظَاهِرِهِ | يُؤْمَنُ بِهِ ، ولا يُفَسَّرُ ولا يُكَيَّفُ . | | ( وقَدَمَ القَوْمَ ، كَنَصَرَ ) يَقْدُمُهم ( قَدْمًا ) ، | بالفَتْحِ ( وقُدُومًا ) ، بالضَّمِّ : صَارَ أَمَامَهُم ، | ومِنْه قَولُه تَعالَى : ^ ( يَقْدُمُ قَوْمَهُ يَوْمَ القِيَامَةِ | فَأَوْرَدَهُمْ النَّارَ ) ^ أَيْ : يَتَقَدَّمَهُمْ . | | ( وقَدَّمَهُمْ واسْتَقْدَمَهُمْ ) و ( تَقَدَّمَهُمْ ) | بِمَعْنًى واحِد ، ومنه قَولُه تَعالَى : ! 2 < ولقد علمنا المستقدمين منكم ولقد علمنا المستأخرين > 2 ! قال الزَّجَّاجُ : أَيْ : في | طَاعَةِ اللَّهِ تَعالَى ، وقَالَ غَيْرُه : يَعْنِي مَنْ | يَتَقَدَّمُ مِنَ النَّاسِ عَلَى صاحِبِه في المَوْتِ | ومَنْ يَتَأَخَّرُ مِنْهُم فِيهِ ، وقِيلَ : مِنَ الأُمَمِ . | وقَالَ ثَعْلَبٌ : مَعْناهُ مَنْ يَأْتِي مِنْكُمْ أوَّلاً إِلى | المَسْجِدِ ومَنْ يَأْتِي مُتَأَخِّرًا ، وقَوْلُه عَزَّ | وَجَلّ : ! 2 < لا تقدموا بين يدي الله ورسوله > 2 ! ، وقُرِئ : لا تَقَدَّمُوا . قال | الزَّجَّاجُ : هُمَا بِمَعنًى واحِدٍ . | | ( وقَدُمَ ، كَكَرُمَ قَدَامَةً وقِدَمًا ، كَعِنَبٍ ) | إِذَا ( تَقَادَمَ ) ، ومنه حَدِيثُ ابنِ مَسْعُودٍ : | فَسَلَّمَ عَلَيهِ وهو يُصَلِّي فَلَمْ يَرُدَّ عَلَيْهِ ، | قال : فَأَخَذَنِي مَا قَدُم ومَا حَدُثَ ، أَيْ : | الحُزْنُ والكَآبَةُ ، يُريدُ أَنَّه عاوَدَتْه أحزَانُه القَدِيمَةُ واتَّصَلَتْ بالحديثَةِ ، ( فَهُوَ قَديمٌ | وقُدَامٌ ، كَغُرَابٍ ) ، كَطَوِيلٍ وطُوَالٍ ، وفي | حَدِيثِ الطُّفَيْلِ بنِ عَمْرٍ و : |
| % ( * فَفِينَا الشِّعْرُ والمَلِكُ القُدامُ * % ) % | ( ج قُدَمَاءُ ) ، كَكُرَمَاءَ ( وقُدَامَى ، بالضَّمِّ ) ، | وأنشَدَ الأزْهَرِيُّ للقُطَامِيِّ : | % ( وقَدْ عَلِمَتْ شُيُوخُهُم القُدامَى % | إِذَا قَعَدُوا كَأَنَّهُمُ النِّسَارُ ) % | | ( وقَدَائِمُ ) . | | ( وأَقْدَمَ عَلَى الأمْرِ : شَجُعَ ) فهو مُقْدِمٌ . | | ( وأَقْدَمْتُه وقَدَّمْتُه ) بِمَعْنًى ، قالَ لَبِيدٌ : | % ( فَ
Lane's Lexicon
Edward W. Lane · 19. yyTR8.129 harfقَدَمَ القَوْمَ
1 قَدَمَ القَوْمَ ذ , aor. قَدُمَ , inf. n. قَدْمٌ (S, * Msb, K) and قُدُومٌ; (K;) and ↓ تَقَدَّمَهُمْ; (S, * Msb, K;) and ↓ قَدَّمَهُمْ; and ↓ اِسْتَقْدَمَهُمْ; (K:) He became before the people: (TA:) syn. سَبَقَهُمْ; (Msb;) he preceded them; went before them; took precedence of them; headed them; led them, so as to serve as an example, or object of imitation. ― -b2- See
Salmone
H. Anthony Salmone · 19. yyTR5.532 harfقَدَمَ
قَدَمَ U ( n. ac. قَدْم 1 , قُدُوْم 27 ),
a. Was first; preceded; led; was at the head of.
b. [ 'Ala ], Approached, accosted, stepped up to.
c. [ 'Ala ], Attacked boldly; set about, attempted, undertook.
قَدِمَ
قَدِمَ A ( n. ac. مَقْدَم 17 , قُدُوْم 27 , قِدْمَاْن 34 )
a. [ Min ], Returned from ( journey ).
b. Came to, reached, arrived at.
c. see supra (b) , ( c ).
e. [
Kitâbullâh
Kur'an kullanımından türetilmişTR50.839 harfقدم
قََدِمَ - يَقْدُمُ - قَدِيْم - أَقْدَم - أَقْدَمُوْن - قََدَمٌ - أَقْدَام - قََدَّمَ - يُقَدِّمُ - تَقَدَّمَ - يَتَقَدَّمُ - اسْتََقْْدَمَ - يَسْتََقْْدِمُ - مُسْتَقْدِم - مُسْتَقْدِمِيٍْن
قََدِمَ - يَقْْدُمُ + كائن + كائناً: يصير قدامه: يتحرك ويسبقه نحو المقدمة زماناً أو مكاناً: يتحرك من موقع يعتبر بعيداً عن الشيء أو الكائن، إلى موقع
Sîgalar(26)
- قَدَّمَتْÖnceden yaptı(فَعَّلَتْ)×14
- تُقَدِّمُواÖnceden yaparsınız+1 anlam(تُفَعِّلُوا)×4
- يَسْتَقْدِمُونَÖne geçerler(يَسْتَفْعِلُونَ)×3
- أَقْدَامَنَاAyaklarımız(أَفْعَالَنَا)×2
- الْقَدِيمِEski(الْفَعِيلِ)×2
- قَدَّمَÖnceden yaptı(فَعَّلَ)×2
- قَدَّمْتُÖnceden yaptım(فَعَّلْتُ)×2
- أَقْدَامَكُمْAyaklarınız(أَفْعَالَكُمْ)×1
- أَقْدَامِنَاAyaklarımız(أَفْعَالِنَا)×1
- الْأَقْدَامَAyaklar(الْأَفْعَالَ)×1
Mücavir kökler68 mücavir (214 toplam)
- يدي
14 ortak ayet · El ve kol demektir
- ثبت
5 ortak ayet · Sibat(Te) kayış demektir
- أخر
10 ortak ayet · Uhur ense demektir
- سوع
4 ortak ayet · “Sığa(sad)” kalıba dökülmüş şeydir
- صوب
4 ortak ayet · Sağanak yağmur demektir
- أبد
3 ortak ayet · Badiye çöl demektir
- حصي
2 ortak ayet · Hasiy, Çakıl taşı demektir
- نفس
7 ortak ayet · Dibağlamada kullanılan palamut, meşenin bir meyvesidir
- أجل
3 ortak ayet · İcl havuz demektir
- مني
2 ortak ayet · Sıvı meni demektir
- ظلم
7 ortak ayet · Zalimler
- زكو
3 ortak ayet · “Zekiyye“ bol otlaklı arazi demektir
Geçtiği ayetler(48)
وَلَنْ يَتَمَنَّوْهُ أَبَدًا بِمَا قَدَّمَتْ أَيْدِيهِمْ وَاللَّهُ عَلِيمٌ بِالظَّالِمِينَ
Önceden yaptıÖnceden ellerinin kazandığından dolayı, onlar hiçbir zaman onu isteyemezler, Allah zalimleri hakkıyla bilir.
ذَلِكَ بِمَا قَدَّمَتْ أَيْدِيكُمْ وَأَنَّ اللَّهَ لَيْسَ بِظَلَّامٍ لِلْعَبِيدِ
Önceden yaptıBu, yaptığınızın karşılığıdır. Allah kullarına asla zulmedici değildir.
فَكَيْفَ إِذَا أَصَابَتْهُمْ مُصِيبَةٌ بِمَا قَدَّمَتْ أَيْدِيهِمْ ثُمَّ جَاءُوكَ يَحْلِفُونَ بِاللَّهِ إِنْ أَرَدْنَا إِلَّا إِحْسَانًا وَتَوْفِيقًا
Önceden yaptıKendi işledikleri yüzünden başlarına bir musibet geldiğinde, nasıl hemen sana geldiler de; gayemiz sadece bir iyilik etmek ve ara bulmaktan ibaret idi, diye yemin ediyorlar.
تَرَى كَثِيرًا مِنْهُمْ يَتَوَلَّوْنَ الَّذِينَ كَفَرُوا لَبِئْسَ مَا قَدَّمَتْ لَهُمْ أَنْفُسُهُمْ أَنْ سَخِطَ اللَّهُ عَلَيْهِمْ وَفِي الْعَذَابِ هُمْ خَالِدُونَ
Önceden yaptıGörürsün ki; onlardan çoğu, küfredenleri dost edinmektedirler. Nefislerinin kendileri için öne sürdüğü, ne kötüdür. Allah onlara gazab etmiştir ve azabta ebedi kalıcıdırlar.
ذَلِكَ بِمَا قَدَّمَتْ أَيْدِيكُمْ وَأَنَّ اللَّهَ لَيْسَ بِظَلَّامٍ لِلْعَبِيدِ
Önceden yaptıİşte bu; ellerinizin yaptığının karşılığıdır. Muhakkak ki Allah; kullarına asla zulmedici değildir.
… مِمَّنْ ذُكِّرَ بِآيَاتِ رَبِّهِ فَأَعْرَضَ عَنْهَا وَنَسِيَ مَا قَدَّمَتْ يَدَاهُ إِنَّا جَعَلْنَا عَلَى قُلُوبِهِمْ أَكِنَّةً أَنْ يَفْقَهُوهُ …
Önceden yaptıKendisine Rabbının ayetleri anlatılıp da, onlardan yüz çeviren ve önceden yaptıklarını unutan kimseden daha zalim kim vardır? Biz, onların kalblerinin üstüne; onu iyice anlamalarına engel olan örtüler, kulaklarına da ağırlık koyduk. Sen, onları hidayete çağırsan da; onlar asla hidayete gelmezler.
ذَلِكَ بِمَا قَدَّمَتْ يَدَاكَ وَأَنَّ اللَّهَ لَيْسَ بِظَلَّامٍ لِلْعَبِيدِ
Önceden yaptıOna: Bunlar senin yaptıklarından ötürüdür, denir. Yoksa Allah kullarına asla zulmedici değildir.
وَلَوْلَا أَنْ تُصِيبَهُمْ مُصِيبَةٌ بِمَا قَدَّمَتْ أَيْدِيهِمْ فَيَقُولُوا رَبَّنَا لَوْلَا أَرْسَلْتَ إِلَيْنَا رَسُولًا فَنَتَّبِعَ آيَاتِكَ وَنَكُونَ مِنَ الْمُؤْمِنِينَ
Önceden yaptıYaptıklarından ötürü başlarına bir musibet geldiği zaman: Rabbımız, bize bir peygamber gönderseydin de ayetlerine uysak ve mü’minlerden olsak olmaz mıydı? derler.
وَإِذَا أَذَقْنَا النَّاسَ رَحْمَةً فَرِحُوا بِهَا وَإِنْ تُصِبْهُمْ سَيِّئَةٌ بِمَا قَدَّمَتْ أَيْدِيهِمْ إِذَا هُمْ يَقْنَطُونَ
Önceden yaptıNe zaman da insanlara bir rahmet tattırdık ise; onunla sevinirler. Ama yaptıklarından dolayı başlarına bir kötülük gelirse; hemen ümidlerini kesiverirler.
… مِنَّا رَحْمَةً فَرِحَ بِهَا وَإِنْ تُصِبْهُمْ سَيِّئَةٌ بِمَا قَدَّمَتْ أَيْدِيهِمْ فَإِنَّ الْإِنْسَانَ كَفُورٌ
Önceden yaptıEğer onlar yine yüz çevirirlerse; Biz, seni onların üzerine bekçi olarak göndermedik. Senin vazifen, sadece tebliğdir. Gerçekten Biz, insana katımızdan bir rahmet tattırırsak; o bununla sevinir. Ama elleriyle işlediklerinden ötürü başlarına bir fenalık gelirse; işte o zaman insan, cidden pek nankördür.
Kök analizi
Kök tanımı ve çekirdek özet
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | قدم |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Belirgin fark tespit edilmedi |
| Bağlamsal Yakın Kökler | سبق, قبل, بدر |
| Zıt Kök | أخر |
| Çekirdek Özet 1 | İnsanın ayak organıyla yere basarak öne doğru adım atması ve mesafede ilerlemesi |
| Çekirdek Özet 2 | İnsanın amellerini hesap günü için önceden göndermesi ve hayırda sebatla öne geçmesi |
| Çekirdek Özet 3 | Zaman, mekân, rütbe ve amelde öncelik tesis eden, varoluşsal adımları geleceğe bağlayan sistem |
| Kritik Hata Riski | Kökü yalnızca zamansal eskilik veya fiziksel organa indirgeyip amelin geleceği kuran takdim boyutunu göz ardı etmek |
Biliteral analiz
| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| قد | Kesmek, biçmek, ayırmak, belirgin bir sınır ve ölçü tayin ederek öne yönelmek (karşılaştır: قدد, قدر, قدح, قدس, قدو) | م | Eklenen mim harfinin sağladığı toplanma, doluluk ve süreklilik karakteriyle kesip öne yönelme eylemi; fiziksel bir organla (ayak) adım atmaya, mekânda ve zamanda kesin bir öncelik kazanmaya ve amelleri önden göndermeye dönüşmüştür. |
Piktografik analiz
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ق | ufuktaki güneş, iğne deliği; dönme, toplanma, sınır | Belirli bir hareket eşiğini, toplanma merkezini ve aşılması hedeflenen sınırı temsil eder. |
| د | kapı; giriş, geçiş, hareket | Eşikten geçişi, bir alandan diğerine açılmayı ve dinamik hareketi ifade eder. |
| م | su; akış, çokluk, derinlik | Sürekliliği, kesintisiz ilerleyişi ve biriken ameli kütleyi gösterir. |
| قدم | Bir sınır veya eşikten (kapıdan) geçerek ileriye doğru kesintisiz bir akışla adım atma; mekânı ve zamanı aşarak öne geçme hareketidir. |
Tarihsel ve erken kullanım
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | İnsanın ayak bileğinden aşağısıyla yere basıp öne doğru yürümesi; devenin veya binek hayvanının göğsü ve ön ayaklarıyla ileriye hamle yapması. |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Antere b. Şeddâd'ın Muallaka'sında savaşta geri çekilmeyip cesaretle en öne atılma anlamında geçer: وَلَقَدْ شَفَى نَفْسِي وَأَبْرَأَ سُقْمَهَا / قِيلُ الْفَوَارِسِ وَيْكَ عَنْتَرَ أَقْدِمِ |
| Erken Arapça kullanım | Bir topluluğun önünde yürüyüp onlara kılavuzluk etmek (قَدَمَ قَوْمَهُ), yolculuktan dönüp yurduna ayak basmak (قَدِمَ مِنْ سَفَرِهِ) ve ordunun öncü birliği (مُقَدِّمَةُ الْجَيْشِ). |
Kaynak Maqāyīs al-Lugha, Kitābü’l-ʿAyn, Asās al-Balāgha.
Sami etimolojik katman
Arapça قدم kökü, Sami dil ailesinin en kadim ve yaygın çekirdeklerinden birini temsil eder. Kuzeybatı ve Güney Sami dillerinde hem mekânsal hem de zamansal önceliği gösteren Proto-Semitik *qdm kökünden türemiştir. İbranice qedem (קֶدֶם) "ön taraf, doğu yönü, eski/kadim zaman" ve qadam (קָדַם) "öne çıkmak, karşılamak", Fenikece qdm "ön, doğu", Ugaritçe qdm "ön, geçmiş çağ", Süryanice qdam (ܩܕܡ) "önünde olmak, önce gelmek" ve Akadca qudmum "ön cephe, eski devir, geçmiş" biçimleriyle tam bir ses ve anlam mutabakatı gösterir. Sami dillerinin ortak zihniyetinde yönler belirlenirken yüzün doğuya (güneşin doğduğu yöne) dönülmesi sebebiyle "ön" ile "doğu" ve buna bağlı olarak insanlığın ilk çağları olan "kadim/geçmiş" kavramları aynı kökte birleşmiştir. Arapçada ise bu ortak mekânsal ve zamansal miras korunmakla kalmamış; insanın bizzat öne adım atmasını sağlayan anatomik organ (ayak / kadem), cüretle ileriye atılma (ikdam) ve insanın amellerini geleceğe sevk etmesi (takdim) anlamlarıyla dinamik bir eylem karakteri kazanmıştır.
Güven Kesin
Kaynak Brown-Driver-Briggs, HALOT, Payne Smith, David Cohen (Dictionnaire des racines sémitiques).
Etimolojik analiz
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | قدم | Ayak ile adım atma eyleminden mekânsal önceliğe, zamansal geçmişe (kıdem) ve eylemi önden gönderme (takdim) fiiline genişleme. | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | Proto-Semitik *qdm; İbranice qedem, Süryanice qdam, Akadca qudmum | Ön yön, doğu, geçmiş zaman ve öncelik kavramlarında tam fonetik ve anlamsal örtüşme. | Kesin |
| Daha geniş dilsel ilişki | Afro-Asyatik çatı kökü (*q-d-m) | Doğu Çad ve Berber dillerinde yön ve öncelik bildiren morfemlerle muhtemel ortak arkaik köken bağı. | Muhtemel |
Kaynak David Cohen, HALOT, BDB.
Kardeş kökler
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| قدم | Anlamlı | Öne geçmek, ayak, kadim olmak, önden göndermek | Mekân, zaman ve amelde öncelik ifade eden merkez kök. | Hedef kök; Kur'an'da geçer. |
| قمد | Anlamlı | Boynu uzun ve kalın olmak, dikleşmek | Fiziksel olarak yukarıya ve ileriye doğru uzama taşır. | Kur'an'da geçmez. |
| دقم | Anlamlı | Ön dişleri kırılmak, birinin ağzına vurmak | Ön tarafın darbe alıp tahrip olmasıyla zayıf bir anlamsal bağı bulunur. | Kur'an'da geçmez. |
| دمق | Anlamlı | Ansızın içeri dalmak, habersizce baskın yapmak | İleriye doğru aniden ve ölçüsüzce atılma nüansı barındırır. | Kur'an'da geçmez. |
| مقد | Anlamlı | Kırmızı toprakla boyamak, ateşi tutuşturmak | Renk ve ateş yakma anlamındadır; hedef kökle doğrudan bağı zayıftır. | Kur'an'da geçmez. |
| مدق | Anlamlı | Sütü suyla karıştırmak, seyreltmek, samimiyetsiz davranmak | Bir şeyi saflığından uzaklaştırma anlamı taşır. | Kur'an'da geçmez. |
Komşu kökler ve zıt kök
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| قدم | Merkez | Mekânda, zamanda veya rütbede önde olmak, adım atmak, eylemi önden göndermek | Kökün temel hareket karakteridir. | Ayak organından başlayıp metafizik önceliğe uzanan geniş semantik alan. |
| سبق | Komşu | Yarışta veya harekette birini geride bırakıp öne geçmek | قدم doğrudan önde bulunmayı ve duruşu anlatırken سبق hız ve rekabet yoluyla başkalarını aşma nüansını taşır. | Bir hedefe başkalarından önce varma eylemi. |
| قبل | Komşu | Bir şeye yüzünü dönmek, ön cephe, karşılamak | قبل yönelme ve cephesel karşılaşma iken قدم adım atarak katetme ve zaman önceliğidir. | Bir nesneye veya zamana karşı durma hali. |
| بدر | Komşu | Vakit daralırken acele edip öne atılmak | بدر zaman kısıtından doğan süratli hamleyi ifade eder; قدم ise mutlak önceliği ve duruşu gösterir. | Fırsatı kaçırmamak için erken davranmak. |
| أخر | Zıt | Geriye kalmak, tehir etmek, sonraya bırakmak | قدم eylemin ve varlığın öne geçmesini sağlarken أخر onu geciktirir ve arkaya iter. | Mekânda, zamanda veya derecede geri bırakma. |
Başka dillerde anlam karşılıkları
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | قدم | Öne geçmek, ayak, kadim olmak, sunmak | Anatomik organ, mekânsal öncelik, zamansal eskilik ve ameli takdimi tek gövdede birleştirir. | Kesin |
| Latince | pes, praecedere, antiquus | Ayak, öne geçmek, eski | Latince pes anatomik organı, praecedere mekân ve zaman önceliğini, antiquus ise geçmişi karşılar; kavramlar parçalıdır. | Güçlü |
| İngilizce | foot, advance, precede, ancient | Ayak, ilerlemek, önünde olmak, kadim | İngilizcede hareket (advance), organ (foot), zamansal öncelik (precede) ve kıdem (ancient) farklı köklerle verilir. | Güçlü |
| Almanca | Fuß, voranschreiten, vorlegen, alt | Ayak, öne adım atmak, sunmak, eski | Voranschreiten adım atarak ilerlemeyi, vorlegen ameli öne sürmeyi, alt/uralt ise kadim oluşu karşılar. | Güçlü |
| Fransızca | pied, devancer, présenter, ancien | Ayak, öne geçmek, sunmak, eski | Devancer başkasından önce davranmayı, présenter ameli takdim etmeyi ifade eder; ortak kök bulunmaz. | Güçlü |
Kaynak Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch, Le Robert.
Vücûh ve nezâir
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| قَدَّمَتْ / تُقَدِّمُوا | İnsanın ahiret hesabı için dünyada önceden işleyip gönderdiği ameller | Uhrevi karşılık, ceza ve mükâfat bağlamında; Bakara 2:95, Bakara 2:110, Kehf 18:57, Müzemmil 73:20, Fecr 89:24 |
| قَدَم / أَقْدَام | Fiziksel ayak; sebat, direnç ve basılan yer | Mücadelede sebat isteme veya hak yoldan sapma bağlamında; Bakara 2:250, Âl-i İmrân 3:147, Enfâl 8:11, Nahl 16:94, Muhammed 47:7 |
| قَدَمَ صِدْقٍ | Yüksek manevi derece, önceden kazanılmış güvenilir mevki ve hak edilmiş öncelik | Müminlerin Rableri katındaki sarsılmaz ve şerefli konumu bağlamında; Yûnus 10:2 |
| الْقَدِيم / الْأَقْدَمُونَ | Zaman bakımından eski olan, geçmiş atalar, zaman aşımına uğramış hal | Geçmiş kavimler, kurumuş hurma salkımı ve eski yanılgı bağlamında; Yûsuf 12:95, Şuarâ 26:76, Yâsîn 36:39 |
| يَسْتَقْدِمُونَ / الْمُسْتَقْدِمِينَ | Ecelde öne geçmek, hayır yarışında veya safta önde yer almak | Toplumların mukadder süreleri ve insanların yaratılış/amel önceliği bağlamında; A'râf 7:34, Yûnus 10:49, Hicr 15:24, Nahl 16:61 |
| تُقَدِّمُوا (بَيْنَ يَدَيْ) | Birinin önüne geçmek, buyruk ve yetki tanımadan cüretle öne fırlamak | Allah'ın ve Elçisinin önüne geçmeme, edep ve nizam bağlamında; Hucurât 49:1 |
| قَدِمْنَا | Yönelmek, kasıtla üzerine varıp müdahale etmek | İlahi adaletin inkârcıların amellerine yönelip onları hükümsüz kılması bağlamında; Furkân 25:23 |
Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Kıdem sıfatı ve kadem lafzı | Allah'ın varlığının başlangıcı olmaması (el-Kadîm) ve haberî sıfatlarda geçen "kadem" lafzının tenzihi | Varlığın zamansal önceliğinden mutlak başlangıçsızlığa ve cismaniyetten arındırmaya doğru felsefi yoğunlaşma. |
| Fıkıh | Amellerin tertibi ve takdimi | İbadetlerde rükünlerin sırası (takdim-tehir), abdestte ayakların yıkanması/mesh edilmesi ve namaz saflarında öne geçme | Eylemlerin şer'i nizamdaki öncelik sırası ve mükellefiyetin fiziki şartları üzerine yoğunlaşma. |
| Tefsir | Kadem-i sıdk ve ecel anlayışı | Yûnus 10:2'deki ifadenin mükafat, şefaat veya amel önceliği olarak yorumlanması ve ecelin takdim edilemezliği | İnsanın kazandığı manevi rütbe ile ilahi takdirin zaman sınırları üzerine yoğunlaşma. |
| Hadis | Sebat ve önden gönderme rivayetleri | Kıyamette ayakların kaymaması, amellerin önden sevk edilmesi ve haberî nitelikli rivayetlerin tevili | Amellerin uhrevi akıbeti belirlemesi ve imanda sebatın korunması yönünde anlam daralması. |
Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Uhrevi sorumluluk ve adalet dengesi | Takdimü'l-amel (amellerin önden sevki) | Ebedi geleceği bugünkü eylemlerle inşa etme | İnsan ahirette sadece kendi eliyle önden gönderdiklerini bulur; din bugünü geleceğin teminatı kılar. | Kesin |
| İlmi | Epistemoloji ve usul inşası | Mukaddime ve aksiyomlar | Hükümlerin üzerine oturacağı sağlam zemin | Bilimsel üretimde öncüller sağlam basarsa ulaşılan neticeler sarsılmaz birer hakikat olur. | Güçlü |
| Siyasi | Liderlik, sevk ve idare | Öncülük ve komuta (kudûm) | Kitleleri arkasından sürükleme ve yön tayini | Firavun'un kavminin önüne düşmesi gibi (Hûd 11:98), siyasi irade toplumu felaha veya helake doğru önden götürür. | Kesin |
| İktisadi | Yatırım ve sermaye tahsisi | Peşin ödeme ve avans (selem/takdim) | Gelecekteki üretimi bugünden finanse etme | İktisadi değer, üretimin önüne sermaye koyarak (takdim ederek) gelecekteki hasılayı güvenceye almaktır. | Güçlü |
Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Vektörel öteleme ve zamansal ardışıklık () | Bir noktanın başlangıç konumundan bir vektör boyunca ilerlemesi ve zamanda durum güncellemesi yapması hareketidir. | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Proaktif eylem ve tarihsel meşruiyet | Bireyin reaktif kalmayıp inisiyatif alarak geleceği şekillendirmesi; sosyolojide ise geleneğin sunduğu kıdem ve itibar. | Güçlü |
Yanlış daraltma ve kritik hata riski
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kökün anlamını yalnızca geçmişe ait eskimiş nesneler (kadim/antika) veya salt anatomik bir organ olan ayak ile sınırlamak. |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Kur'an'da kök; insanın şimdiki zamanda attığı her adımın gelecekte bir gerçeklik olarak karşısına çıkacağı dinamik bir sorumluluk ağı kurar; "kadem-i sıdk" ile hak edilmiş manevi bir önceliği hedefler. |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | İnsanın eylemlerini anlık zannedip onların önden giderek geleceği inşa ettiği bilincini kaybetmek; kelami tartışmalarda ise kökü bağlamından kopararak antropomorfik yaklaşımlara sapmak. |
Kur'an'ı anlama odaklı sonuç
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Çünkü Kur'an'ın insan ve ahiret tasavvuru, "önceden yapılanların karşılanması" ilkesine dayanır. İnsan kendi geleceğini bugün attığı adımlarla (takdim) kurar; akıbet tesadüf değil, sevk edilen amellerin hasılasıdır. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Ecelin değiştirilemezliği ve toplumların ömrü (A'râf 7:34), ahiret muhasebesi (Kıyâme 75:13), mücadelede ayakların sabit kılınması (Bakara 2:250) ve edep/nizam sınırları (Hucurât 49:1) ayetlerinde belirleyicidir. |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Kaderi pasif bir yazgı sanma yanılgısını düzeltir; insanın yarınını bugünden hazırlayan aktif bir fail olduğunu ve imanın ancak sağlam basan ayaklarla (sebat) ayakta kalabileceğini gösterir. |
Nihai sentez ve LaTeX modeli
- Somut anlamAyak organı ile yere basarak öne doğru adım atmak, mesafe katetmek ve önde bulunmak.
- Soyut anlamEylemin, varlığın veya derecenin zaman ve değer ekseninde öncelik kazanması; bugünden geleceğe değer sevk etmek.
- Sistematik karşılıkBir sistemin mevcut durumundan gelecekteki hedefine doğru yönlü adımlar atarak öncülük ve meşruiyet üretme mekanizması.
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklamasıFormülde bireyin veya sistemin şimdiki andaki durumunu, zaman ilerlemesini, ise gelecekteki menzilini temsil eder. ifadesi, failin dünyada işleyip önden gönderdiği () amellerin toplamını simgeler. Kökün temsil ettiği hareket; bugünkü adımların ve sevk edilen amellerin birikerek gelecekteki varoluş durumunu doğrudan belirlemesidir.