وسع

Klavye kısayolları

Ara
/
Yeni not
n
Önceki / sonraki ayet
[ ]
Okuma modu
f
Graf modu
g
Kur'an evreni
e
Kapat / geri
Esc
Grafiği atla

Kök ağı

Kök ağı: و-س-ع17 sîga, 64 mücavir kök, 29 ayet, 15 sure; sîgalar ve mücavir kökler Sîgalar ve Mücavir kökler kartlarında, ayetler Ayetler kartında liste olarak var.غفرذونفسوَاسِعَةٍالْمُوسِعِسَعَةٍوسعكلفلَمُوسِعُونَعلموَاسِعٌوقيشيأهجروفي

KökSîga 17Ayet 29Sure 15Mücavir 64

▶ Ağı aç (3B)

وسع

و - س - ع

KÖK
  • 32 geçiş
  • 29 ayet
  • 17 sîga
  • 13 sözlük

“Sunv’a” tas demektir. Sad sine dönüşmüş genişlik anlamında “saat” olmuştur. “Vus’a” da vav yer değiştirmiş tasın alabileceği miktar, tastakiler anlamı kazanmıştır. “Vus’at”daki vav ta ya dönüşmüş “tis’a” olmuştur. “Semen” yağ demektir. Semiz hayvan hayvan semin olur, “tis’a” da dolgunun daha genişi anlamına gelir. Böylece sekizden sonra gelen dokuz denmiştir.devamı ›

Notlarım

Sözlükler(13)

★ Akevler SözlüğüTürkçe

“Sunv’a” tas demektir. Sad sine dönüşmüş genişlik anlamında “saat” olmuştur. “Vus’a” da vav yer değiştirmiş tasın alabileceği miktar, tastakiler anlamı kazanmıştır. “Vus’at”daki vav ta ya dönüşmüş “tis’a” olmuştur. “Semen” yağ demektir. Semiz hayvan hayvan semin olur, “tis’a” da dolgunun daha genişi anlamına gelir. Böylece sekizden sonra gelen dokuz denmiştir.

Kitâbu'l-'Ayn

Halîl b. Ahmed · 8. yyTR3.879 harf
باب العين والسّين وواي معهما ع س و، ع و س، ع ي س، س ع ي، س و ع، س ي ع، ي س ع، و س ع، و ع س عسو: عسا الشّيخ يَعْسو عَسْوَةً، وعَسِيَ يَعْسَى عسىً إذا كَبِرَ، قال رؤبة: يهوُون عن أركانِ عـزٍّ أَدْرَمـا عن صامل عاسٍ إذا ما اصلَخْمَمَا قوله: عن صاملٍ، أي: عن عزٍّ كأنّه جبل صامل، أي: صُلْب. وعسا اللّيل: اشتدّت ظلمته. قال: وأطعن اللّيلَ إذا اللّيل عسا أي: أظلم. وعَسِيَ النّباتُ يعسَى عَسًى،
Tamamını oku

es-Sıhâh

Cevherî · 10. yyTR607 harf
وَسِعَهُ الشيء بالكسر يَسَعه سَعَةً. يقال: لا يَسَعُني شيء ويضيق عنك، أي وإن يضيق عنك، أي بل متى وَسِعَني شيء وسِعَكَ. والوُسْعُ والسَعَةُ: الجِدةُ والطاقةُ. قال تعالى: "لِيُنْفِقَ ذو سَعَةٍ من سَعَتِهِ"، أي على قدر غِناه وسَعَتِهِ، والهاء عوض من الواو. وأوْسَعَ الرجل؛ إذا صار ذا سَعَةٍ وغِنًى، ومنه قوله تعالى: "والسماء بَنَيْناها بأَيْدٍ وإنَّا لَموسِعونَ"، أي أغنياء قادرون. ويقال: أوْسَعَ الله
Tamamını oku

Tehzîbu'l-Luğa

Ezherî · 10. yyTR15.662 harf
باب العين والسين عسا ، عوس ، سعا ، عيس ، سوع ، وسع ، سيع ، وعس . عسا : أبو عبيد عن الأمويّ : يقال للشيخ إذا وَلّى وكبِر : عتا يعتُو عُتِيّاً ، وعسا يعسو مثله . قال : وقال الأحمر : عست يدُه تعسو عُسُوّاً إذا غَلُظت من العمل . وقال الليث : عسا الشيخ يَعسو عَسْوَةً وَعَسَاءً إذا كبِر . قلت : والصواب في مصدر عسا ما قال الأحمر ، ويجوز عُسِيّاً مثل عُتِيّاً . وقال الليث : عسا النبات إذا غلظ . قال :
Tamamını oku

Mekâyîsü'l-Luğa

İbn Fâris · 11. yyTR3.696 harf
(باب الواو والسين وما يثلثهما) (وسط) الواو والسين والطاء: بناءٌ صحيح يدلُّ على العَدل والنِّصف. وأعْدلُ الشَّيءِ: أوسَطُه ووَسَطُه. قال الله عزّ وجلَّ: ﴿أُمَّةً وَسَطاً﴾ [البقرة 143]. ويقولون: ضربتُ وَسَط رأسهِ بفتح السين، ووَسْطَ القوم بسكونها. وهو أوسَطُهم حَسَباً، إذا كان في واسطة قومه وأرفعِهِم محلاًّ. والوَسُوط: بيتٌ من بيوت الشَّعَر أكبرُ من المِظَلَّة. ويقال الوَسُوط من النُّوق كالصَّفوف
Tamamını oku

Müfredât

Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR1.075 harf
- السعة تقال في الأمكنة، وفي الحال، وفي الفعل كالقدرة والجود ونحو ذلك. ففي المكان نحو قوله: ﴿إن أرضي واسعة﴾ [العنكبوت/56]، ﴿ألم تكن أرض الله واسعة﴾ [النساء/97]، ﴿وأرض الله واسعة﴾ [الزمر/10] وفي الحال قوله تعالى: ﴿لينفق ذو سعة من سعته﴾ [الطلاق/7] وقوله: ﴿ومتعوهن على الموسع قدره﴾ [البقرة/236] والوسع من القدرة: ما يفضل عن قدر المكلف. قال تعالى: ﴿لا يكلف الله نفسا إلاوسعها﴾ [البقرة/286] تنبيها أنه
Tamamını oku

Esâsü'l-Belâğa

Zemahşerî · 12. yyTR600 harf
و س ع وسع المكان وغيره سعةً واتسع وتوسع واستوسع‏.‏ قال النابغة‏:‏ تسع البلاد إذا أتيتك زائراً وإذا هجرتك ضاق عنّي مقعدي ولي في هذا المكان متّسع‏.‏ وأوسعت الموضع‏:‏ وجدته واسعاً‏.‏ يقال‏:‏ ‏"‏ أوسعت فابنِ ‏"‏‏.‏ وفرس وساعٌ ووسيعٌ‏:‏ واسع الخطو وقد وسع وساعة‏.‏ ووسع الرجل المكان ووسعه المكان‏.‏ ومن المجاز‏:‏ إنه ليسعني ما يسعك ولا يسعني شيء ويضيق عنك ولا يسعك أن تفعل كذا‏.‏ ووسّع الله عليه
Tamamını oku

Lisânü'l-Arab

İbn Manzûr · 13. yyTR5.511 harf
في أَسْمائِه سبحانه وتعالى الواسِعُ: هو الذي وَسِعَ رِزْقُه جميعَ خَلْقِه ووَسِعتْ رحمتُه كل شيء وغِناه كل فَقْرٍ. وقال ابن الأَنباري: الواسع من أَسماءِ الله الكثيرُ العطاءِ الذي يَسَعُ لما يُسْأَلُ، قال: وهذا قول أَبي عبيدة. ويقال: الواسِعُ المُحِيطُ بكل شيء من قوله وَسِعَ كل شيءٍ عِلْماً؛ وقال: أُعْطِيهِمُ الجَهْدَ مِني بَلْهَ ما أَسَعُ معناه فَدَعْ ما أُحِيطُ به وأَقْدِر عليه، المعنى أُعطيهم
Maddenin bağlantısı

في أَسْمائِه سبحانه وتعالى الواسِعُ: هو الذي وَسِعَ رِزْقُه جميعَ خَلْقِه ووَسِعتْ رحمتُه كل شيء وغِناه كل فَقْرٍ. وقال ابن الأَنباري: الواسع من أَسماءِ الله الكثيرُ العطاءِ الذي يَسَعُ لما يُسْأَلُ، قال: وهذا قول أَبي عبيدة. ويقال: الواسِعُ المُحِيطُ بكل شيء من قوله وَسِعَ كل شيءٍ عِلْماً؛ وقال: أُعْطِيهِمُ الجَهْدَ مِني بَلْهَ ما أَسَعُ معناه فَدَعْ ما أُحِيطُ به وأَقْدِر عليه، المعنى أُعطيهم ما لا أَجده إِلاَّ بالجَهْدِ فَدَعْ ما أُحيطُ به. وقال أَبو إِسحق في قوله تعالى: فأَينما تُوَلُّوا فَثَمَّ وجهُ الله إِنّ الله واسِع عليم؛ يقول: أَينما تولوا فاقصدوا وجه الله تَيَمُّمكم القِبْلة، إِن الله واسع عليم، يدل على أَنه تَوْسِعةٌ على الناسِ في شيء رَخَّصَ لهم؛ قال الأَزهري: أَراد التحري عند إِشْكالِ القبلة. والسعة: نقبض الضِّيق، وقد وَسِعَه يَسَعُه ويَسِعُه سَعةً، وهي قليلة، أَعني فَعِيلَ يَفْعِلُ وإِنما فتحها حرف الحلق، ولو كانت يَفْعَلُ ثبتت الواو وصحت إِلاَّ بحسَب ياجَلُ. ووسُع، بالضم، وساعةً، فهو وَسِيعٌ. وشيءٌ وَسِيعٌ وأَسِيعٌ: واسِعٌ. وقوله تعالى: للذين أَحسنوا في هذه الدنيا حسَنةٌ وأَرْضُ اللهِ واسعةٌ؛ قال الزجاج: إِنما ذُكِرَتْ سَعةُ الأَرضِ ههنا لمن كان مع من يعبد الأَصنام فأَمِرَ بالهجرة عن البلَد الذي يُكره فيه على عِبادَتِها كما قال تعالى: أَلم تكن أَرضُ اللهِ واسِعةً فتُهاجِرُوا فيها؛ وقد جرى ذِكْرُ الأَوْثانِ في قوله: وجعل لله أَنداداً ليُضِلَّ عن سبيلِه. واتَّسَعَ: كَوَسِعَ. وسمع الكسائي: الطريق ياتَسِعُ، أَرادوا يَوْتَسِعُ فأَبدلوا الواو أَلفاً طلباً للخفة كما قالوا ياجَلُ ونحوه، ويَتَّسِعُ أَكثرُ وأَقْيَسُ. واسْتَوْسَعَ الشيءَ: وجده واسِعاً وطلبَه واسِعاً، وأَوْسَعَه ووَسَّعَه: صيَّره واسعاً. وقوله تعالى: والسماءَ بنيناها بأَيد وإِنا لَمُوسِعُون؛ أَراد جعلنا بينها وبين الأَرض سَعةً، جعل أَوْسَعَ بمعنى وَسَّعَ، وقيل: أَوْسَعَ الرجلُ صار ذا سَعةٍ وغِنًى، وقوله: وإنا لموسعون أَي أَغنِياءُ قادِرون. ويقال: أَوْسَعَ الله عليك أَي أَغناكَ. ورجل مُوسِعٌ: وهو المَلِيءُ. وتَوَسَّعُوا في المجلس أَي تَفَسَّحُوا. والسَّعةُ: الغِنى والرفاهِيةُ، على المثل. ووَسِعَ ع عليه يَسَعُ سَعةً ووَسَّعَ، كلاهما: رَفَّهَه وأَغناه. وفي النوادر: اللهم سَعْ عليه أَي وسِّعْ عليه. ورجل مُوَسَّعٌ عليه الدنيا: مُتَّسعُ له فيها. وأَوْسَعَه الشيءَ: جعله يَسَعُه؛ قال امرؤ القيس: فَتُوسِعُ أَهْلَها أَقِطاً وسَمْناً، وحَسْبُك من غِنًى شِبَعٌ ورِيُّ وقال ثعلب: قيل لامرأَة أَيُّ النساءِ أَبْغَضُ إِليْكِ؟ فقالت: التي تأْكل لَمّاً،وتُوسِعُ الحيَّ ذمّاً. وفي الدعاء: اللهم أَوْسِعْنا رَحْمَتَكَ أَي اجعلها تَسَعُنا. ويقال: ما أَسَعُ ذلك أَي ما أُطِيقُه، ولا يَسَعُني هذا الأَمر مثله. ويقال: هل تَسَعُ ذلك أَي هل تُطِيقُه؟ والوُسْعُ والوُسْعُ والسَّعةُ: الجِدةُ والطاقةُ، وقيل: هو قَدْرُ جِدةِ الرجل وقَدْرُه ذاتُ اليد. وفي الحديث: إِنكم لن تَسَعُوا الناسَ بأَموالكم فَسَعُوهم بأَخْلاقِكم، أَي لا تَتَّسِعُ أَمْوالُكم لعَطائِهم فوَسِّعُوا أَخْلاقَكم لِصُحْبتهم. وفي حديث آخر قاله، صلى الله عليه وسلم: إِنكم لا تَسَعُونَ الناسَ بأَموالِكم فلْيَسَعْهم منكم بَسْطُ الوجه. وقد أَوْسَعَ الرجلُ: كثُرَ مالُه. وفي التنزيل: على المُوسِعِ قَدَرُه وعلى المُقْتِرِ قَدَرُه. وقال تعالى: ليُنفِقْ ذُو سَعةٍ من سَعَتِه؛ أَي على قدر سعته، والهاء عوض من الواو. ويقال: إِنه لفي سَعةٍ من عَيْشِه. والسَّعةُ: أَصلها وُسْعة فحذفت الواو ونقصت. ويقال: لِيَسَعْكَ بيتُك، معناه القَرارُ. ويقال: هذا الكَيْلُ يَسَعُ ثلاثةَ أَمْناء، وهذا الوِعاءُ يَسَعُ عشرين كيْلاً، وهذا الوعاء يسعه عشرون كيلاً، على مثال قولك: أَنا أَسعُ هذا الأَمْرَ، وهذا الأَمْرُ يَسَعُني، والأَصل في هذا أَن تدخل في وعلى ولام لأَنَّ قولك هذا الوعاء يَسَعُ عشرين كيلاً أَي يتسع لذلك، ومثله: هذا الخُفُّ يَسَعُ رجلي أَي يَسَعُ لرجلي أَي يَتَّسِعُ لها وعليها. وتقول: هذا الوِعاءُ يَسَعُه عشرون كيلاً، معناه يسع فيه عشرون كيلاً أَي يَتَّسِعُ فيه عشرون كيلاً، والأَصل في هذه المسأَلة أَن يكون بِصفة، غير أَنهم يَنْزِعُون الصفات من أَشياءَ كثيرة حتى يتصل الفعل إِلى ما يليه ويُفْضِيَ إِليه كأَنه مَفْعول به، كقولك: كِلْتُكَ واسْتَجَبْتك ومَكَّنْتُكَ أَي كِلْتُ لك واستجبت لك ومكنت لك. ويقال: وسِعَتْ رحْمتُهُ كلَّ شيء ولكلِّ شيء وعلى كلِّ شيء؛ قال الله عز وجل: وَسِعَ كُرْسِيُّه السمواتِ والأَرضَ، أَي اتَّسَعَ لها. ووَسِعَ الشيءَ الشيءَ: لم يَضِقْ عنه. ويقال: لا يَسَعُني شيء ويَضِيقَ عنك أَي وأَن يَضِيقَ عنك؛ يقول: متى وَسِعَني شيءٌ وَسِعَكَ. ويقال: إِنه لَيَسَعُني ما وَسِعَك. والتوْسِيعُ: خلاف التضْيِيقِ. ووسَّعْتُ البيتَ وغيره فاتَّسَعَ واسْتَوْسَعَ. ووَسُعَ الفرسُ، بالضم، سَعةً ووَساعةً، وهو وَساعٌ: اتَّسَعَ في السير. وفرس وَساعٌ إِذا كان جَواداً ذا سَعةٍ في خَطْوِه وذَرْعِه. وناقةٌ وَساعٌ: واسِعةُ الخَلْق؛ أَنشد ابن الأَعرابي: عَيْشُها العِلْهِزُ المُطَحَّنُ بالقَتْـ ـتِ، وإِيضاعُها القَعُودَ الوَساعا القَعُودُ من الإِبل: ما اقْتُعِد فَرُكِبَ. وفي حديث جابر: فضرب رسولُ الله، صلى الله عليه وسلم، عَجُزَ جَملي وكان فيه قِطافٌ فانطلق أَوْسَعَ جملٍ رَكِبْتُه قَطُّ أَي أَعْجَلَ جمَلٍ سَيْراً. يقال: جمل وَساعٌ، بالفتح، أَي واسع الخَطْو سَرِيعُ السيْر. وفي حديث هشام يصف ناقة: إِنها لمِيساعٌ أَي واسعة الخَطْو، وهو مِفْعالٌ، بالكسر، منه. وسَيْرٌ وَسِيعٌ ووَساعٌ: مُتَّسِعٌ. واتَّسَعَ النهارُ وغيره: امْتَدَّ وطالَ. والوَساعُ: الندْبُ لِسَعةِ خلقه. وما لي عن ذاك مُتَّسَعٌ أَي مَصْرِفٌ. وسَعْ: زجْرٌ للإِبل كأَنهم قالوا: سَعْ يا جملُ في معنى اتَّسِعْ في خَطْوكَ ومشيك. واليَسَعُ: اسم نبيّ هذا إِن كان عربيّاً، قال الجوهري: يَسَعُ اسم من أَسماءِ العجم وقد أُدخل عليه الأَلف واللام، وهما لا يدخلان على نظائره نحو يَعْمَرَ ويَزيدَ ويَشْكُرَ إِلاَّ في ضرورة الشعر؛ وأَنشد الفرَّاءُ لجرير: وجَدْنا الوَلِيدَ بنَ اليَزِيدِ مُبارَكاً، شدِيداً بأَعْباءِ الخِلافةِ كاهِلُهْ وقرئَ: والْيَسَع واللَّيْسَع أَيضاً، بلامين. قال الأَزهري: ووَسِيعٌ ماءٌ لبني سعْدٍ؛ وقال غيره: وَسِيعٌ ودُحْرُضٌ ماءَانِ بين سَعْدٍ وبني قُشَيْرٍ، وهما الدُّحْرُضانِ اللذان في شعر عَنْتَرةَ إِذ يقول: شَرِبَتْ بماءِ الدُّحْرُضَيْنِ فأَصْبَحَتْ زَوْراءَ، تَنْفِرُ عن حِياضِ الدَّيْلَمِ

Kâmûsü'l-Muhît

Fîrûzâbâdî · 15. yyTR595 harf
* و س ع * * وَسِعَه * الشيء بالكسر يَسَعُه * سَعَةً * بالفتح و * الوُسْعُ * و * السَّعَة * بالفتح الجدة والطاقة ﴿لينفق ذو سعة من سعته﴾ أي على قدر سعته و * أَوْسَعَ * الرجل صار ذا سعة وغنى ومنه قوله تعالى ﴿والسماء بنيناها بأيْد وإنا لموسعون﴾ أي أغنياء قادرون ويقال * أَوْسَعَ * الله عليك أي أغناك و * التَّوْسيع * خلاف التضييق تقول * وَسَّعَ * الشيء * فاتَّسَعَ * و * اسْتَوْسَع * أي صار *
Tamamını oku

Tâcü'l-Arûs

Zebîdî · 18. yyTR4.714 harf
وسعه الشيء، بالكسر يسعه، كيضعه، سعة، كدعة وزنة، وعلى الأول اقتصر الجوهري وقرأ زيد بن علي: ولم يؤت سعة بالكسر. ويقال: إنه يسعني ما يسعك، ولا يسعني شيء ويضيق عنك، ولا يسعك أن تفعل كذا كما في الأساس، زاد الجوهري أي: وأن يضيق عنك، بل متى وسعني شيء وسعك. ويقال: ما أسع ذلك، أي: ما أطيقه. وهل تسع هذا? أي: هل تطيقه، وهو مجاز، قال الجوهري: إنما سقطت الواو منه في المستقبل لما ذكرناه في باب الهمزة في
Tamamını oku

Lane's Lexicon

Edward W. Lane · 19. yyTR5.194 harf
وَسِعَ الاِنَآءُ المَتَاعَ 1 وَسِعَ الاِنَآءُ المَتَاعَ ذ [The vessel was sufficient in its capacity or dimensions, or sufficiently capacious, or large, for the goods]; and المَكَانُ القَوْمَ [the place for the company of men]. (Msb.) لَا يَسَعُكَ ان تَفْعَلَ كَذَا It is not in thy power, or proper for thee, (MA,) or allowable for thee, (Mgh, Msb,) to do such a thing. (MA, Mgh, Msb.) ― -b2-
Tamamını oku

Salmone

H. Anthony Salmone · 19. yyTR2.090 harf
وَسِعَ وَسِعَ a. [ يَسِعُ ] ( n. ac. سَِعَة ), Was wide, spacious, vast. b. Held, contained. c. [ acc. or 'Ala or La ], Comprised, included; embraced, extended to. d. Was capable of; was allowed to do. c. [ 'Ala ], Empowered. وَسُعَ وَسُعَ U ( n. ac. وَسَاْعَة 22t & a. سَعَة ), Was energetic; went well ( horse ). وَسَّعَ وَسَّعَ II , a. Widened, enlarged, amplified, expanded. b.
Tamamını oku

Kitâbullâh

Kur'an kullanımından türetilmişTR24.588 harf
وسع وَسِعَ - يَسَعُ - وُسْع - وَاسِع - وَاسِعة - سِعَة - أَوسَعَ - يُوْسِعُ - مُوْسِع - مُوْسِعُوْن - اليَسَع وَسِعَ - يَسَعُ + كائن أو مكان + شيئاً: يكفي حجمه وقدره لشيء بسهولة: يكون له حيز من المكان، كافٍ وزيادة قليلاً عن اللازم، ليشغل حجماً محدداً، أو يكون له مقدار من المال أو الطاقة، كافٍ وزيادة قليلاً عن اللازم، لتمويل أو عمل شيء
Tamamını oku

Sîgalar(17)

Mücavir kökler64 mücavir (227 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.
  1. كلف

    6 ortak ayet · Yükümlü tutarız

  2. علم

    14 ortak ayet · Dağın sivri noktası demektir

  3. أله

    20 ortak ayet · Lah bir şeyi kapatmak için üstüne örtülen örtü demektir

  4. شيأ

    10 ortak ayet · Şey

  5. نفس

    8 ortak ayet · Dibağlamada kullanılan palamut, meşenin bir meyvesidir

  6. فضل

    5 ortak ayet · Fadl Deriden yapılan gömlektir

  7. هجر

    3 ortak ayet · Hecire (he), Terkedilmiş harabe yer demektir

  8. غفر

    6 ortak ayet · Ğafere, Hefere kelimesi ile akrabadır

  9. سبل

    5 ortak ayet · Biribirini kesen yoldur

  10. فقر

    2 ortak ayet · Omurga kemiğidir

  11. ذو

    4 ortak ayet · Sahip

  12. وفي

    3 ortak ayet · “Vefyü” düzlük yerde oluşan tümsek yer veya tepecikler…

Geçtiği ayetler(29)

  1. وَلِلَّهِ الْمَشْرِقُ وَالْمَغْرِبُ فَأَيْنَمَا تُوَلُّوا فَثَمَّ وَجْهُ اللَّهِ إِنَّ اللَّهَ وَاسِعٌ عَلِيمٌ

    GenişDoğu da Batı da Allah’ındır. Her nereye dönerseniz vech-i ilahi oradadır. Şüphesiz ki Allah Vasi’dir, Alim’dir.

  2. … الْعِلْمِ وَالْجِسْمِ وَاللَّهُ يُؤْتِي مُلْكَهُ مَنْ يَشَاءُ وَاللَّهُ وَاسِعٌ عَلِيمٌ

    GenişPeygamberleri onlara dedi ki: İşte Allah hükümdar olarak size Talut’u gönderdi. Onlar: Biz hükümdarlığa ondan daha layık iken ve ona malca bolluk da verilmemişken nasıl olur da bizim başımıza hükümdar olabilir? dediler. Peygamberleri de dedi ki: Allah onu sizin üstünüzde beğenip seçmiştir. O’na bilgice ve vücutça da bir üstünlük vermiştir. Şüphesiz ki Allah; mülkünü dilediğine verir. Ve Allah, Vasi’dir, Alim’dir.

  3. … سُنْبُلَةٍ مِائَةُ حَبَّةٍ وَاللَّهُ يُضَاعِفُ لِمَنْ يَشَاءُ وَاللَّهُ وَاسِعٌ عَلِيمٌ

    GenişMallarını Allah yolunda infak edenlerin durumu, her başağında yüz tane olmak üzere yedi başak veren tanenin durumu gibidir. Allah, dilediğine kat kat verir. Ve Allah, Vasi’dir, Alim’dir.

  4. الشَّيْطَانُ يَعِدُكُمُ الْفَقْرَ وَيَأْمُرُكُمْ بِالْفَحْشَاءِ وَاللَّهُ يَعِدُكُمْ مَغْفِرَةً مِنْهُ وَفَضْلًا وَاللَّهُ وَاسِعٌ عَلِيمٌ

    GenişŞeytan sizi fakirlik ile korkutarak, çirkin şeyleri emreder. Allah ise size mağfiret ve bolluk vaadeder. Allah, Vasi’dir, Alim’dir.

  5. … إِنَّ الْفَضْلَ بِيَدِ اللَّهِ يُؤْتِيهِ مَنْ يَشَاءُ وَاللَّهُ وَاسِعٌ عَلِيمٌ

    GenişKendi dininize uyanlardan başkasına inanmayın. De ki: Doğru yol, Allah’ın yoludur. Derler ki: Size verilen bir benzerinin de birine verildiğini veya Rabbınızın katında size delil gösterecekleri bir şeyi açıklamayın. De ki: Doğrusu lütuf Allah’ın elindedir, onu dilediğine verir. Allah Vasi’dir, Alim’dir.

  6. … لَائِمٍ ذَلِكَ فَضْلُ اللَّهِ يُؤْتِيهِ مَنْ يَشَاءُ وَاللَّهُ وَاسِعٌ عَلِيمٌ

    GenişEy iman edenler; içinizden her kim, dininden dönerse; Allah’ın sevdiği ve onların da O’nu sevdikleri, mü’minlere karşı alçak gönüllü, kafirlere karşı zorlu bir kavim getirir. Allah yolunda cihad ederler, hiç bir yerenin yermesinden korkmazlar. Bu, Allah’ın bir lütfudur. O’nu dilediğine verir. Allah; Vasi’dir, Alim’dir.

  7. وَأَنْكِحُوا الْأَيَامَى مِنْكُمْ وَالصَّالِحِينَ مِنْ عِبَادِكُمْ وَإِمَائِكُمْ إِنْ يَكُونُوا فُقَرَاءَ يُغْنِهِمُ اللَّهُ مِنْ فَضْلِهِ وَاللَّهُ وَاسِعٌ عَلِيمٌ

    Genişİçinizden bekarları ve kölelerinizden, cariyelerinizden salih olanları evlendirin. Şayet yoksul iseler; Allah onları lutfuyla zenginleştirir. Ve Allah; Vasi’dir, Alim’dir.

Sîga sayfası: لَمُوسِعُونَ

Kök analizi

Kök tanımı ve çekirdek özet

AlanDeğer
Kökوسع
YapıÜçlü
Özel DurumMisâl-i vâvî (ilk harfi illetli vâv)
Bağlamsal Yakın Köklerرحب, فسح, بسط, حوط
Zıt Kökضيق
Çekirdek Özet 1Bir kabın, mekânın veya bünyenin içine bir şeyi sıkışmadan, taşmadan alabilme ferahlığı ve hacimsel alıcılığı.
Çekirdek Özet 2İlahi sıfat olarak ihata edici ilim, kuşatıcı rahmet ve tükenmez lütuf; beşeri düzlemde ise mükellefiyetin taşınabilir kapasite sınırı ve mali imkân genişliği.
Çekirdek Özet 3Varlık hiyerarşisinde varoluşsal kuşatıcılık, hukukta gücün son haddini aşmayan orantılı sorumluluk ve iktisatta harcamanın fiili kapasiteye bağlanması.
Kritik Hata RiskiKökün "vüs'" türevinin salt "insanın en son takati, tükenme noktası" sanılması; oysa vüs', bünyeyi sarsmayan, meşakkatsiz ve rahatlıkla taşınabilen geniş kapasite payıdır.

Biliteral analiz

Biliteral ÇekirdekTemel AnlamEklenen UnsurOluşan Anlam Farkı
وسBir şeyi içine alma, kuşatma, taşıma veya aralık bırakma hareketi; وسط, وسق, وسل, وسم köklerinde görüldüğü üzere bir merkeze, yüke, bağa veya iz bırakmaya elverişli içsel hacim veya konum.عBoğaz harfi olan ayın harfinin kattığı derinlik, açılma ve dışa doğru yayılma etkisiyle hacmin genişlemesi, darlığın bütünüyle kalkarak içine alma kapasitesinin fiilen gerçekleşmesi sağlanmıştır.

Piktografik analiz

BirimPiktografik İmge / HareketAnlam Açıklaması
وÇengel, çadır kazığı; bağlama, ekleme, tutturmaİki sınırı birbirine bağlayan, hacmi sabitleyen ve yapıyı ayakta tutan tutturucu dayanak noktası.
سDiken, destek; tutunma, dayanma, korumaİçeriye alınan şeyin dökülmeden veya çökmeden içinde tutulmasını sağlayan dirençli yan destek ve muhafaza.
عGöz; görme, bilme, kaynakDerinlik algısı, sınırsız ufuk, kaynağın dışa doğru taşması ve ihata eden bakış genişliği.
وسعBir hacmin desteklenerek açılması ve her şeyi ihata edecek bir derinliğe kavuşmasıBir kabın veya bünyenin tutturulup desteklenerek iç hacminin azami derecede açılması, sınırların darlıktan kurtularak nesneyi zahmetsizce içine alması hareketi.

Tarihsel ve erken kullanım

AlanVeri
İlk fiziksel anlamBir kabın veya mekânın içine konulan nesneyi darlık, sıkışma ve taşma olmaksızın bütünüyle alması; atın adımlarını geniş atarak ferah ve hızlı yürümesi (feresun vesâ').
Cahiliye şiiri kullanımıNâbiğa ez-Zübyânî, darlığın zıddı olarak mekânın ve imkânın ferahlığını şu beytiyle tasvir etmiştir: تَسَعُ البِلادُ إِذا أَتَيتُكَ زائِراً / وَإِذا هَجَرتُكَ ضاقَ عَنّي مَقعَدي
Erken Arapça kullanımBir kimsenin borcunu ödeme veya ailesine bakma hususundaki mali rahatlığı, kudreti ve el açıklığı (es-sea); ayrıca bir işi yapmaya zorlanmadan yeten güç payı anlamında kullanılmıştır.

Kaynak Lisān al-ʿArab, Maqāyīs al-Lugha ve Asās al-Balāgha.

Sami etimolojik katman

Sami dilleri ailesinde وسع kökü, özellikle Güney-Batı Sami ve Kuzeybatı Sami dallarında genişlik, ferahlık ve bir yükü kaldırabilme yeteneği semantik çekirdeği etrafında şekillenir. İbranicede kökün doğrudan fonetik ve anlamsal karşılığı olarak değerlendirilen yardım, feraha çıkarma, kurtarma anlamındaki y-š-ʿ (yāšaʿ / ישע) kökü, darlıktan genişliğe çıkarma mefhumunu taşır; nitekim aynı kökten türeyen Yeşua adı "genişlik, ferahlık, kurtuluş" ile irtibatlıdır. Arapçada vâv harfinin başta korunması (misâl kök), iç hacmin hem mekânsal hem de kudret bakımından alıcılığını ve içine sığdırabilme niteliğini en somut biçimde korumuştur. Arapça, kökün fiziksel kap/hacim boyutunu (vüs') ahlaki, mali ve ilahi ihata (vâsi') katmanlarına düzenli biçimde aktarmıştır.

Güven Güçlü

Kaynak Brown-Driver-Briggs Hebrew and English Lexicon, David Cohen Dictionnaire des racines sémitiques.

Etimolojik analiz

KatmanVeriAçıklamaGüven
İç Arapça etimolojik yönDarlık karşıtı fiziksel hacim ve adım genişliğiKapların hacmi, adımların açıklığı ve bedenin zorlanmadan taşıyabileceği iç imkân ekseninde türemiştir.Kesin
Sami dilleriyle etimolojik ilişkiİbranice y-š-ʿ ve genel Sami darlık-kurtuluş semantiğiSıkıntı ve darlıktan kurtulup ferah bir alana çıkma, selamet bulma anlam alanı ile kökteştir.Güçlü
Daha geniş dilsel ilişkiVeri bulunamadıAfro-Asyatik dış kollarında doğrudan doğrulanmış soydaş biçim tespit edilmedi.Veri bulunamadı

Kaynak Maqāyīs al-Lugha ve HALOT (Hebrew and Aramaic Lexicon of the Old Testament).

Kardeş kökler

KombinasyonDurumTemel AnlamAnlam DetayıNot
وسعAnlamlıGenişlik, içine almaDarlığın zıddı; mekânın, ilmin, rahmetin ve gücün içine alma genişliği.Hedef kök; Kur'an'da geçer.
وعسAnlamlıYumuşak kumAyakların içine gömüldüğü, yürünmesi güç yumuşak ve engebeli kum tepesi.Hedef kökle fonetik bağımsız; Kur'an'da geçmez.
سوعAnlamlıVakit dilimi, başıboşlukZamanın bir parçası (saat) veya devenin kendi haline salınması.Kur'an'da geçer; zaman genişliği/dilimi ilgisi muhtemeldir.
سعوAnlamlıGece vakti, aralıkGeceden geçen bir süre veya suyun/nesnenin dağılması.Kur'an'da geçmez.
عوسAnlamlıGece dolaşmakKurdun veya kişinin geceleyin yiyecek aramak için gezinmesi.Kur'an'da geçmez.
عسوAnlamlıSertleşmek, kurulukAğacın veya kemiğin yaşlanıp kuruyarak kabalaşması.Kur'an'da geçmez; esneklik ve genişliğin zıddı bir sertleşme.

Komşu kökler ve zıt kök

Kökİlişki TürüAnlam AlanıKarşılaştırmalı NüansAnlam Detayı
وسعMerkezİçine alma genişliğiBir şeyin sınırlarının, içindeki nesneyi taşma ve sıkışma olmadan barındırması.Kapasite, ihata, tahammül genişliği ve bolluk.
رحبKomşuMeydan ve mekân ferahlığıMekânın dış sınırlarının enine ve boyuna açılması; ağırlanan kimseye darlık hissettirmeme.İçine almaktan ziyade alanın ferah ve basık olmaması.
فسحKomşuAralık bırakmaİki şey veya oturanlar arasında yer açma, darlığı kırma hareketi.Sıkışık bir mecliste veya alanda yer açılması.
بسطKomşuYayma ve sermeBir şeyin yüzeyini düzleyerek ileriye doğru uzatma ve yayma.Hacimsel içine almaktan ziyade yüzeyin gerilip açılması.
حوطKomşuEtrafını sarma ve kuşatmaBir şeyin sınırlarını dışarıdan çepeçevre sarıp koruma altına alma.İhata etme yönüyle komşudur ancak içine alma esnekliği taşımaz.
ضيقZıtDarlık, sıkışmaMekânın, göğsün veya imkânın nesneyi alamayacak kadar daralması ve zorlaması.Kapasite yetersizliği, meşakkat ve içine alamama durumu.

Başka dillerde anlam karşılıkları

DilKelime / KelimelerKısa AnlamDetayGüven
ArapçaوسعDarlık karşıtı genişlik ve kapasiteBir kabın veya gücün nesneyi taşmadan içine alması, ilahi ihata ve kudret zenginliği.Kesin
Latincecapacitas, amplitudoİçine alma yetisi, genişlik"Capacitas" kökün içine sığdırma ve kabiliyet boyutunu tam karşılarken, "amplitudo" ferahlık ve büyüklüğü karşılar.Güçlü
İngilizcecapacity, vastness, amplitudeHacim, genişlik, kapsayıcılık"Capacity" vüs' ve taşınabilir sınır için, "vastness" ise mekan ve rahmet genişliği için kullanılır; tükenmezlik boyutu eksik kalabilir.Güçlü
AlmancaFassungsvermögen, WeiteAlma gücü, enginlik"Fassungsvermögen" içine alma hacmini ve zihni/fiziki kapasiteyi, "Weite" ise darlığın zıddı olan açıklığı verir.Güçlü
Fransızcacapacité, étendue, aisanceKapasite, yayılım, mali rahatlık"Aisance" Kur'an'daki mali sîga olan el-mûsi' ve se'a anlamını; "capacité" mükellefiyet sınırını ifade eder.Güçlü

Kaynak Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch.

Vücûh ve nezâir

Form / KullanımAnlam YüzüAyet Tipi / Bağlam
وَاسِعٌZengin, lütfu ve ilmi kuşatıcıİlahi sıfat olarak rızkın bolluğu, bağışın genişliği ve ilmin her şeyi sarması bağlamında (Bakara 2:115, Bakara 2:261, Mâide 5:54).
وُسْعَهَاİnsanın zorlanmadan taşıyabileceği kapasite payıMükellefiyet, adalet, emzirme ve hukuk sınırları; insanı tüketmeyen güç payı (Bakara 2:233, Bakara 2:286, En'âm 6:152, A'râf 7:42, Mü'minûn 23:62).
وَسِعَ / وَسِعَتْBütünüyle içine aldı, kuşattıİlim ve rahmetin yaratılmış her varlığı kapsayıp dışarıda hiçbir şey bırakmaması (Bakara 2:255, En'âm 6:80, A'râf 7:156, Tâhâ 20:98, Mü'min 40:7).
سَعَةً / سَعَتِهِMali imkân, refah, zenginlikNafaka, evlilik, talak ve toplumsal sorumluluklarda kişinin ekonomik rahatlığı ve imkân derecesi (Bakara 2:247, Nîsâ 4:130, Talâk 65:7).
وَاسِعَةٌMekânsal genişlik, hicret imkânıYeryüzünün baskı ve zulümden kaçmaya, dini özgürce yaşamaya elverişli coğrafi enginliği (Nîsâ 4:97, Ankebût 29:56, Zümer 39:10).
لَمُوسِعُونَGenişletme kudreti, varlık alanını açmaKozmik inşa; göğün yaratılışındaki sınırsız kudret ve sürekli genişletme gücü (Zâriyât 51:47).

Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

DisiplinKullanım AlanıTartışma NoktasıAnlam Yoğunlaşması
Kelamİlahi isim ve sıfatlar, teklif-i mâ lâ yutâkel-Vâsi' isminin tefsiri ve Allah'ın insana gücünün üstünde yük yükleyip yüklemeyeceği (tekellüf) meselesi.İlahi ilim ve rahmette mutlak ihata; teklif bahsinde insanın yaratılış potansiyeline uygunluk.
FıkıhMükellefiyet teorisi, nafaka ve tazminatMükellefin ehliyeti, güç yetirebilme sınırı ve varlıklı olanın (mûsi') nafaka borcunun tayini.Hukuki sorumluluğun felç edici olmaması; mali yükümlülüğün fiili ekonomik güce endekslenmesi.
TefsirKürsî ve kâinat ayetleri, istitaat kavramıBakara 2:255'teki Kürsî'nin gökleri ve yeri içine alması ile Zâriyât 51:47'deki genişletme fiilinin kozmolojik izahı.Mekânın, ilmin ve ilahi kudretin sınır tanımaz kapsayıcılığı.
HadisRuhsatlar, ibadet kolaylığı ve rızık genişliği"Dinde zorluk yoktur" ilkesi gereği ibadetlerde kolaylık arayışı ve helal kazanç ile rızkın ferahlaması.Ruhsat sınırlarının meşakkati bertaraf edecek şekilde geniş tutulması.

Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

SistemBağlamKarşılıkİşlevAçıklamaGüven
DiniMükellefiyet ve rahmet ilkesiKapasiteye uygun teklifFıtratı tüketmeyen sorumluluk dengesiDinin emirleri insanın varoluşsal genişliğini aşmaz; rahmet darlıktan önce gelir ve her günahı af imkânıyla kuşatır.Kesin
İlmiBilgi teorisi ve ontolojiKuşatıcı bilgi (ihata)Sınırları aşan kapsayıcı kavrayışBilimsel ve varlıksal sistemde bir modelin olguları dışarıda bırakmadan içine alabilme (açıklama) gücü.Güçlü
SiyasiYönetim ve hukuk alanıÖzgürlük ve adalet zeminiBaskıyı kaldıran alan genişliğiZulüm ve darlık üreten idareye karşı yeryüzünün genişliğinin (hicret) bir siyasal direnç ve meşruiyet alanı açması.Güçlü
İktisadiMaliye ve refah dağılımıAlım ve harcama gücüÜretim ve harcama kapasitesine göre vergilendirmeSosyal adaletin ve nafakanın fiili servet genişliğine (zi's-sea) göre paylaştırılması, yoksulun ezilmemesi.Kesin

Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

Alanİzomorfik KarşılıkAçıklamaGüven
Sayısal bilimlerHacim kapasitesi ve küme kapsama özelliği (superset / volume capacity)Bir kabın alabileceği azami akışkan miktarı; geometride bir sınırın iç bölgeyi bütünüyle kuşatması veya bir ana kümenin bütün alt kümeleri eleman olarak içine alması (A⊇B).Kesin
Beşeri bilimlerPsikolojik taşıma kapasitesi ve hukuki ehliyet (carrying capacity / legal liability)Bir bireyin tükenmişlik (burnout) yaşamaksızın yüklenebileceği zihinsel ve ahlaki sorumluluk payı; kurumların kriz anında bünyelerine alıp eritebilecekleri stres hacmi.Güçlü

Yanlış daraltma ve kritik hata riski

AlanAçıklama
Modern daraltma riskiKökten gelen "vüs'" kavramını "insanın canını dişine takarak yapabileceği en son sınır, tükenme noktası, aşırı zorlanma" (takat / cehd) ile bir tutmak; ayrıca "el-Vâsi'" ismini salt "hoşgörülü, her şeyi görmezden gelen" şeklinde laçka bir esneklik sanmak.
Kur'an içi daha geniş anlamVüs', tükenme noktasını değil, bünyenin rahatlıkla, meşakkatsiz ve tabii dengesini bozmadan kaldırabileceği "ferah kapasite payını" bildirir. Allah hiçbir nefse son sınırına dayanıp iflas edeceği bir yük yüklemez; teklif, kapasitenin daha altındaki rahat alana kurulur. el-Vâsi' ise sınırsız hazineye, tükenmez ilme ve tam kuşatıcılığa sahip olan demektir.
Yanlış anlamanın doğuracağı hataİbadet ve ahlaki sorumluluklar insanı tüketen, fıtratı zorlayan dayanılmaz yükler olarak algılanır; psikolojik tükenmişlik dini bir erdem sanılır. İktisadi alanda ise harcama ve yükümlülükler kişinin reel kapasitesi gözetilmeksizin belirlenip iflas ve zulme zemin hazırlanır.

Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

SoruCevap
Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir?Kur'an'ın teklif, adalet, merhamet ve kâinat tasavvurunun temel eksenidir. Yaratıcının sınırsızlığını (genişliğini) kulun sınırlı ve ferah kapasitesiyle (vüs') buluşturur; dinin zorlaştırmak için değil, fıtri genişlik sağlamak için indirildiğini kanıtlar.
Hangi ayet gruplarında belirleyicidir?İlahi sıfatların geçtiği ayetlerde (Bakara 2:115, 2:255), mükellefiyet ve takat sınırını çizen hukuk ve ahlak ayetlerinde (Bakara 2:233, 2:286), kâinatın genişletilmesini bildiren kozmolojik ayetlerde (Zâriyât 51:47) ve hicret bağlamındaki yer genişliği ayetlerinde (Nîsâ 4:97).
Hangi yanlış anlamaları düzeltir?Dinin insanı ezmek üzere kurulu bir mecburiyetler zinciri olduğu zannını çürütür; mükellefiyetin ancak ferah bir kapasite sınırında geçerli olduğunu göstererek fıkıhta aşırı şekilci ve ezici yükleme mantığını tashih eder.

Nihai sentez ve LaTeX modeli

  • Somut anlamBir kabın, mekânın veya bünyenin içine bir nesneyi darlık, sürtünme ve taşma olmaksızın bütünüyle alabilme ferahlığı.
  • Soyut anlamİlahi varlıkta her şeyi kuşatan sınırsız bilgi, tükenmez lutuf ve rahmet; insani varlıkta ise sarsılmadan taşınabilen meşakkatsiz ehliyet ve kapasite sınırı.
  • Sistematik karşılıkVaroluşsal ve hukuki alanda yük ile taşıyıcı bünye arasındaki orantı; kapsayan sistemin kapsanan alt sistemden daima daha büyük olması ilkesi.
  • LaTeX modeliCv≥∑i=1nLi∧lim⁡S→∞ΩS⊇⋃kEk
  • LaTeX açıklamasıFormülün ilk kısmı beşeri mükellefiyet ve kapasiteyi ifade eder; Cv insanın sarsılmadan taşıyabileceği tabii kapasite hacmini (vüs'), Li ise bireye yüklenen sorumluluk ve yükleri temsil eder; kapasite yüklerin toplamından daima büyük veya ona eşit olmalıdır. İkinci kısım ise ilahi ihata ve genişliği (Va^si′) modelleştirir; sonsuza giden mutlak ilahi sistem (ΩS), yaratılmış bütün tikel varlık ve olaylar kümesini (Ek) tamamen kapsar ve dışarıda hiçbir açık nokta bırakmaz.
Metin sürümü (yapay zekâ araçları için)Harfe göre kök dizini: و