صبر
ص - ب - ر
جذر- الورود: ١٠٣
- الآيات: ٩٣
- الصيغ: ٣٥
- المعاجم: ١٣
Granit taş demektir. Gelecek etkilere karşı direnme sabırdır. Bu sabır iki türlü tezahür eder. Biri gelen musibetlere karşı ümitsizliğe kapılıp çökmemek, beklemek suretiyle sabretmektir, dayanmadır. Diğeri ise, gelecek etkilere karşı çıkmak, ameli salihte direnmedir. Zorlukları yenmedir. Bugün buna sebat denir. Sülasisi: Sabretmek İftial babı: Sabırlı olmak Müfaale babı: Sabırlaşmak (Birbirine sabretmek)المزيد ›
ملاحظاتي
المعاجم(١٣)
★ معجم آق إيفلر (بالتركية)التركية
Granit taş demektir. Gelecek etkilere karşı direnme sabırdır. Bu sabır iki türlü tezahür eder. Biri gelen musibetlere karşı ümitsizliğe kapılıp çökmemek, beklemek suretiyle sabretmektir, dayanmadır. Diğeri ise, gelecek etkilere karşı çıkmak, ameli salihte direnmedir. Zorlukları yenmedir. Bugün buna sebat denir. Sülasisi: Sabretmek İftial babı: Sabırlı olmak Müfaale babı: Sabırlaşmak (Birbirine sabretmek)
كتاب العين
الخليل بن أحمد · القرن ٨مترجمالحروف: ٣٬١٩٢باب الصاد والراء والباء معهما
ص ب ر، ب ص ر، ص ر ب، ب ر ص، ر ب ص مستعملات
صبر:
الصَّبْرُ: نقيض الجَزَع.
والصَّبْرُ: نَصْبُ الانسان للقتل، فهو مَصْبُورٌ، وصَبَروه أي نَصَبوه للقتل.
والصَّبْرُ أخذُ يمينِ إِنسانٍ، تقول: صَبَرتُ يَمينَه أي حَلَّفتُه باللهِ جُهدَ القَسَم.
والصَّبْرُ في الأَيْمان لا يكون الاِّ عند الحُكّامِ.
والصَّبْرُ، بكسر الباء، عُصارةُ شَجَرةٍ وَرَقُها كقُرُبِ السَّكاكينِ، طِوالٌ
الصحاح
الجوهري · القرن ١٠مترجمالحروف: ٢٬١٤١الصَبْرُ: حَبس النفس عن الجزع8. وقد صَبَر فلانٌ عند المصيبة يَصْبِرُ صَبْراً. وصَبَرْتُهُ أنا: حبسْته. قال الله تعالى: "واصْبِرْ نَفْسَكَ مَعَ الَّذينَ يَدْعونَ رَبَّهُمْ". قال عنترة يذكر حرباً كان فيها:
فصَبَرْتُ عارِفَةً لذلك حُرَّةً تَرْيو إذا نَفْسُ الجبانِ تَطَلَّعُ
يقول: حبستُ نفْساً صابِرَةً. وصَبَرْتُ الرجل، إذا حَلَّفْتَهُ صَبْراً أو قتلْتَه صَبْراً. يقال: قُتِل فلان صَبْراً وحَلَفَ
تهذيب اللغة
الأزهري · القرن ١٠بلا ترجمةالحروف: ١٥٬٠٧٥ص ر ب
صبر ، صرب ، برص ، بصر ، ربص : مُستعملة .
صبر : أبو العباس عن ابن الأعرابي : أصبَرَ الرجلُ : إذا أَكل الصَّبِيرَة ، وهي الرُّقاقةُ التي يَغْرِفُ عليها الخبازُ طعامَ العُرْس .
قال ابن عرفة في قوله تعالى : ( وَاصْبِرُو ( صلى الله عليه وسلم )
1764 اْ إِنَّ اللَّهَ مَعَ الصَّابِرِينَ ) ( الأنفال : 46 ) ، قال : الصبرُ صبران هما عُدَّتان للإيمان : الصبر على طاعة الله وما أمره ، والصبر عن معصية
مقاييس اللغة
ابن فارس · القرن ١١مترجمالحروف: ٥٬٣٨٠(باب الصاد والباء وما يثلثهما)
(صبح) الصاد والباء والحاء أصلٌ واحدٌ مطّرد. وهو لونٌ من الألوان قالوا أصله الحُمْرة. قالوا: وسمِّيَ الصُّبْحُ صُبْحاً لحُمْرَته، كما سمِّيَ المِصْباح مِصباحاً لحُمْرَته. قالوا: ولذلك يقال وجهٌ صَبيحٌ. والصَّباح: نُورُ النَّهارِ. وهذا هو الأصل ثمُ يُفَرَّع. فقالوا: لِشُرْب الغَداة الصَّبوح، وقد اصطَبَحَ، وتلك هي الجاشِرِيَّة. قال:
إِذا ما اصطبحنا الجاشريّة لم نُبَلْ
المفردات في غريب القرآن
الراغب الأصفهاني · القرن ١١مترجمالحروف: ٢٬١٣٤- الصبر: الإمساك في ضيق، يقال: صبرت الدابة: حبستها بلا علف، وصبرت فلانا: خلفته خلفة لا خروج له منها، والصبر: حبس النفس على ما يقتضيه العقل والشرع، أو عما يقتضيان حبسها عنه، فالصبر لفظ عام، وربما خولف بين أسمائه بحسب اختلاف مواقعه؛ فإن كان حبس النفس لمصيبة سمي صبرا لا غير، ويضاده الجزع، وإن كان في محاربة سمي شجاعة، ويضاده الجبن، وإن كان في نائبة مضجرة سمي رحب الصدر، ويضاده الضجر، وإن كان في إمساك
أساس البلاغة
الزمخشري · القرن ١٢مترجمالحروف: ١٬٣٣٠ص ب ر
صبرت على ما أكره.
وصبرت عما أحب وصابرته على كذا مصابرة وهو صبير القوم: للذي يصبر لهم ومعهم في أمورهم والصبر أمر من الصبر وهو صبور ومصطبر ومتصبر.
وصبرت نفسي على كذا: حبستها.
وإنه ليصبرني عن حاجتي أي يحبسني.
واستصبر الشيء إذا اشتدّ ومنه قيل للجمد: الصبر والقطعة منه: صبرة.
ونهي عن المصبورة: البهيمة المحبوسة على الموت.
ونهى عن صبر ببذي الروح وهو الخصاء.
وكل من
لسان العرب
ابن منظور · القرن ١٣مترجمالحروف: ١٤٬٦٨٥في أَسماء الله تعالى: الصَّبُور تعالى وتقدَّس، هو الذي لا يُعاجِل العُصاة بالانْتقامِ، وهو من أَبنية المُبالَغة، ومعناه قَرِيب من مَعْنَى الحَلِيم، والفرْق بينهما أَن المُذنِب لا يأْمَنُ العُقوبة في صِفَة الصَّبُور كما يأْمَنُها في صِفَة الحَلِيم. ابن سيده: صَبَرَه عن الشيء يَصْبِرُه صَبْراً حَبَسَه؛ قال الحطيئة:
قُلْتُ لها أَصْبِرُها جاهِداً:
وَيْحَك، أَمْثالُ طَرِيفٍ قَلِيلْ
والصَّبْرُ: نَصْب
القاموس المحيط
الفيروزآبادي · القرن ١٥مترجمالحروف: ٥٩٩* ص ب ر * * الصَّبْرُ * حبس النفس عن الجزع وبابه ضرب و * صَبَرهُ * حبسه قال الله تعالى ﴿واصبر لنفسك﴾ وفي حديث النبي عليه الصلاة والسلام في رجل أمسك رجلا وقتله آخر قال ﴿اقتلوا القاتل و * اصبِروا الصَّابِرَ *﴾ أي احبسوا الذي حبسه للموت حتى يموت و * التَّصَبُّرُ * تكلف الصبر وتقول * اصْطَبَر * واصَّبر ولا تقل اطَّبر و * الصَّبِرُ * بكسر الباء الدواء المر ولا يسكن إلا في ضرورة الشعر و *
تاج العروس
الزبيدي · القرن ١٨مترجمالحروف: ١٥٬٥٢٤صبرة عنه يصبره صبرا حسبه، قال الحطيئة:
قلت لها أصبرها جاهـدا ويحك أمثال طريف قليل. وصبر الإنسان وغيره على القتل: نصبه عليه، وقد نهى رسول الله صلى الله تعالى عليه وسلم أن يصبر الروح، وهو أن يحبس حيا ويرمى بشيء حتى يموت. وأصل الصبر: الحبس: وكل من حبس شيئا فقد صبره. وفي حديث آخر في رجل أمسك رجلا وقتله آخر، فقال: اقتلوا القاتل واصبروا الصابر يعني احبسوا الذي حبسه
معجم لين
إدوارد لين · القرن ١٩بلا ترجمةالحروف: ٢٥٬٨٨١صَبَرَهُ
1 صَبَرَهُ ذ , aor. صَبِرَ , (S, M, A, K,) inf. n. صَبْرٌ, (M, K,) He confined him; held him in custody; detained, retained, restrained, or withheld, him, or it; (S, M, A, K;) عَنْهُ from it. (M, A, K.) [Accord. to a copy of the A, ↓ صبّرهُ signifies the same; but this may be a mistranscription. Hence,] صَبَرْتُ نَفْسِى I restrained, or withheld, myself, or my soul; (S, Mgh;) عَلَى كَذَا
قاموس سالمون
هنري أنتوني سالمون · القرن ١٩مترجمالحروف: ٢٬١٩٣صَبَرَ
صَبَرَ I ( n. ac. صَبْر 1 )
a. [ 'Ala ], Bore with patience; was patient over, persevering with.
b. Was patient, waited.
c. [ 'An ], Bore with patience the loss of.
d. Bound; constrained, compelled to.
e. U ( n. ac. صَبْر 1 , صَبَاْرَة 22t ) [ Bi ], Made himself surety, responsible for.
f. Gave a surety or guarantee to.
g. [ acc. & 'An ], Sent away from.
صَبَّرَ
صَبَّرَ II
كتاب الله
مستخلص من الاستعمال القرآنيمترجمالحروف: ٥٦٬٣٦٠صبر
صَبَرَ - يَصْبِرُ - صَبْر - صَابِرٌ - صَابِرِيْن - صَبَّار - أَصْبَرَ - يُصْبِرُ - صَابَرَ - يُصَابِرُ - اصْطَبَرَ - يَصْطَبِرُ
صَبَرَ - يَصْبِرُ + كائن + شيئاً: يحبسه ويمنعه من الانفلات والهروب
صَبَرَ - يَصْبِرُ + كائن + نفسه: يمنعها من الانفلات والهروب من فعل شاق أو مجهد: تكون نفس الإنسان منشغلة في فعل أمر شاق، وترغب بالانفلات والهروب
صبر صَبَرَ - يَصْبِرُ - صَبْر - صَابِرٌ - صَابِرِيْن - صَبَّار - أَصْبَرَ - يُصْبِرُ - صَابَرَ - يُصَابِرُ - اصْطَبَرَ - يَصْطَبِرُ صَبَرَ - يَصْبِرُ + كائن + شيئاً: يحبسه ويمنعه من الانفلات والهروب صَبَرَ - يَصْبِرُ + كائن + نفسه: يمنعها من الانفلات والهروب من فعل شاق أو مجهد: تكون نفس الإنسان منشغلة في فعل أمر شاق، وترغب بالانفلات والهروب وعدم الاستمرار، ولكن المرء يحبس نفسه ويمنعها من الانفلات والهروب فتستمر في الفعل صَبَرَ - يَصْبِرُ + كائن + نفسه + على كائن أو شيء أو أمر: يمنعها من الانفلات والهروب من مشقة القيام على كائن أو أمر صَبَرَ - يَصْبِرُ + كائن + نفسه + على كائن أو شيء أو أمر + حتى وقوع أمر: يمنعها من الانفلات والهروب من مشقة القيام على كائن أو أمر، حتى يحين وقت وقوع أمر آخر صَبَرَ - يَصْبِرُ + كائن + نفسه + لأمر أو حكم: يمنعها من الانفلات والهروب من مشقة القيام يما ينبغي، وذلك تبعاً أو لأجل الأمر صَبَرَ - يَصْبِرُ + كائن + نفسه + مع كائن: يمنعها من الانفلات والهروب من مشقة ملازمة ومصاحبة الكائن صَبْر - الصبر: اسم فعل " صَبَرَ - يَصْبِرُ ": حبس النفس لتستمر على فعل مجهد وشاق صَابِر: اسم فاعل صفة مشبهة من " صَبَرَ - يَصْبِرُ " صَابِرِيْن: جمع " صَابِر صَبَّار: على وزن " فـَعـَّال ": اسم فاعل مبالغة من " صَبَرَ - يَصْبِرُ ": كثير الصبر أَصْبَرَ - يُصْبِرُ: على وزن " أفعلَ " من " صَبَرَ - يَصْبِرُ ": جعله " يَصْبِرُ ": جعله " يَصْبِرُ " نفسه صَابَرَ - يُصَابِرُ: على وزن " فاعَلَ " من " صَبَرَ - يَصْبِرُ ": يتبادل فعل " صَبَرَ - يَصْبِرُ " مع آخر: يكون فعل كل من الاثنين داعماً ومقوياً لصبر الآخر اصْطَبَرَ - يَصْطَبِرُ: على وزن " افتعل " من " صَبَرَ - يَصْبِرُ ": أصلها" اصْتَبَرَ - يَصْتَبِرُ ": يقوم بفعل " صَبَرَ - يَصْبِرُ " بشكل ذاتي: يجاهد نفسه بنفسه ليستمر بفعل أمر من الأمور رغم الصعاب واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ "منع الكائن نفسه أو كائناً آخر من الحركة والفعل والانتقال بالإكراه، وهي: وَقَفَ - يَقِفُ، صَبَرَ - يَصْبِرُ، عَضَلَ - يَعْضُلُ، كَظَمَ - يَكْظِمُ، طَلَتَ - يَطْلِتُ - طَالُوْت، أَصَرَ- يَأْصِرُ صبر - يصبر - تصبرون ﴿وما أرسلنا قبلك من المرسلين إلا إنهم ليأكلون الطعام ويمشون في الأسواق وجعلنا بعضكم لبعض فتنة أتصبرون وكان ربك بصيرا(20)﴾ الفرقان ﴿ثم إن ربك للذين هاجروا من بعد ما فتنوا ثم جاهدوا وصبروا إن ربك من بعدها لغفور رحيم (110)﴾ النحل ﴿ياأيها الذين آمنوا اصبروا وصابروا ورابطوا واتقوا الله لعلكم تفلحون (200)﴾ آل عمران ﴿واصبر وما صبرك إلا بالله ولا تحزن عليهم ولا تك في ضيق مما يمكرون(127)﴾ النحل ﴿وأطيعوا الله ورسوله ولا تنازعوا فتفشلوا وتذهب ريحكم واصبروا إن الله مع الصابرين (46)﴾ الأنفال ﴿الذين صبروا وعلى ربهم يتوكلون (42)﴾ النحل ﴿الذين صبروا وعلى ربهم يتوكلون (59)﴾ العنكبوت في الحرب ﴿بلى إن تصبروا وتتقوا ويأتوكم من فورهم هذا يمددكم ربكم بخمسة آلاف من الملائكة مسومين (125)﴾ آل عمران ﴿قال موسى لقومه استعينوا بالله واصبروا إن الأرض لله يورثها من يشاء من عباده والعاقبة للمتقين(128)﴾ الأعراف ﴿وأورثنا القوم الذين كانوا يستضعفون مشارق الأرض ومغاربها التي باركنا فيهاوتمت كلمة ربك الحسنى على بني إسرائيل بما صبروا ودمرنا ما كان يصنع فرعون وقومه وما كانوا يعرشون(137)﴾ الأعراف على كيد الكفار ﴿إن تمسسكم حسنة تسؤهم وإن تصبكم سيئة يفرحوا بها وإن تصبروا وتتقوا لا يضركم كيدهم شيئا إن الله بما يعملون محيط (120)﴾ آل عمران ﴿ثم إن ربك للذين هاجروا من بعد ما فتنوا ثم جاهدوا وصبروا إن ربك من بعدها لغفور رحيم (110)﴾ النحل أذى الكفار ﴿لتبلون في أموالكم وأنفسكم ولتسمعن من الذين أوتوا الكتاب من قبلكم ومن الذين أشركوا أذى كثيرا وإن تصبروا وتتقوا فإن ذلك من عزم الأمور (186)﴾ آل عمران على شهوة الفرج ﴿ومن لم يستطع منكم طولا أن ينكح المحصنات المؤمنات فمن ما ملكت أيمانكم من فتياتكم المؤمنات والله أعلم بإيمانكم بعضكم من بعض فانكحوهن بإذن أهلهن وآتوهن أجورهن بالمعروف محصنات غير مسافحات ولا متخذات أخدان فإذا أحصن فإن أتين بفاحشة فعليهن نصف ما على المحصنات من العذاب ذلك لمن خشي العنت منكم وأن تصبروا خير لكم والله غفور رحيم (25)﴾ النساء على الدعوة واتباع القرآن وانتظار نصر الله ﴿فاصبر إن وعد الله حق ولا يستخفنك الذين لا يوقنون(60)﴾ الروم ﴿فاصبر إن وعد الله حق واستغفر لذنبك وسبح بحمد ربك بالعشي والإبكار(55)﴾ غافر ﴿فاصبر إن وعد الله حق فإما نرينك بعض الذي نعدهم أو نتوفينك فإلينا يرجعون(77)﴾ غافر ﴿فاصبر كما صبر أولوا العزم من الرسل ولا تستعجل لهم كأنهم يوم يرون ما يوعدون لم يلبثوا إلا ساعة من نهار بلاغ فهل يهلك إلا القوم الفاسقون(35)﴾ الأحقاف تعرج الملائكة والروح إليه في يوم كان مقداره خمسين ألف سنة(4)فاصبر صبرا جميلا(5)إنهم يرونه بعيدا(6)ونراه قريبا(7) } المعارج ﴿واصبر وما صبرك إلا بالله ولا تحزن عليهم ولا تك في ضيق مما يمكرون(127)﴾ النحل على تحمل عقوبة تعسفية ﴿وإن عاقبتم فعاقبوا بمثل ما عوقبتم به ولئن صبرتم لهو خير للصابرين (126)﴾ النحل ﴿ولئن أذقناه نعماء بعد ضراء مسته ليقولن ذهب السيئات عني إنه لفرح فخور(10) إلا الذين صبروا وعملوا الصالحات أولئك لهم مغفرة وأجر كبير(11)﴾ هود ﴿تلك من أنباء الغيب نوحيها إليك ما كنت تعلمها أنت ولا قومك من قبل هذا فاصبر إن العاقبة للمتقين (49)﴾ هود ﴿واصبر فإن الله لا يضيع أجر المحسنين (115)﴾ هود ﴿قالوا أئنك لأنت يوسف قال أنا يوسف وهذا أخي قد من الله علينا إنه من يتق ويصبر فإن الله لا يضيع أجر المحسنين (90)﴾ يوسف ﴿والذين صبروا ابتغاء وجه ربهم وأقاموا الصلاة وأنفقوا مما رزقناهم سرا وعلانية ويدرءون بالحسنة السيئة أولئك لهم عقبى الدار (22)﴾ الرعد ﴿سلام عليكم بما صبرتم فنعم عقبى الدار (24)﴾ الرعد ﴿ما عندكم ينفد وما عند الله باق ولنجزين الذين صبروا أجرهم بأحسن ما كانوا يعملون (96)﴾ النحل ﴿أولئك يؤتون أجرهم مرتين بما صبروا ويدرءون بالحسنة السيئة ومما رزقناهم ينفقون(54)﴾ القصص ﴿إني جزيتهم اليوم بما صبروا أنهم هم الفائزون (111)﴾ المؤمنون ﴿قل ياعباد الذين آمنوا اتقوا ربكم للذين أحسنوا في هذه الدنيا حسنة وأرض الله واسعةإنما يوفى الصابرون أجرهم بغير حساب (10)﴾ الزمر ﴿أولئك يجزون الغرفة بما صبروا ويلقون فيها تحية وسلاما(75)﴾ الفرقان ﴿وجزاهم بما صبروا جنة وحريرا (12)﴾ الإنسان الغفران ﴿ثم إن ربك للذين هاجروا من بعد ما فتنوا ثم جاهدوا وصبروا إن ربك من بعدها لغفور رحيم (110)﴾ النحل يصبر على فصبروا على ما كذبوا على ما آذيتمونا ﴿ولقد كذبت رسل من قبلك فصبروا على ما كذبوا وأوذوا حتى أتاهم نصرنا ولا مبدل لكلمات الله ولقد جاءك من نبإ المرسلين(34)﴾ الأنعام ﴿وما لنا ألا نتوكل على الله وقد هدانا سبلنا ولنصبرن على ما آذيتمونا وعلى الله فليتوكل المتوكلون (12)﴾ إبراهيم على ما يقولون { فاصبر على ما يقولون وسبح بحمد ربك قبل طلوع الشمس وقبل غروبها ومن آناء الليل فسبح وأطراف النها
الصيغ(٣٥)
- صَبَرُواSabrettiler(فَعَلُوا)×١٣
- فَاصْبِرْSabretمعانٍ أخرى: ١(فَافْعِلْ)×١١
- الصَّابِرِينَSabredenler(الْفَاعِلِينَ)×١٠
- صَبْرًاSabır(فَعْلًا)×٨
- وَاصْبِرْVe sabret(وَافْعِلْ)×٧
- تَصْبِرُواSabredersiniz(تَفْعِلُوا)×٥
- بِالصَّبْرِSabır ileمعانٍ أخرى: ١(بِالْفَعْلِ)×٤
- صَبَّارٍSabreden(فَعَّالٍ)×٤
- وَالصَّابِرِينَVe sabredenler(وَالْفَاعِلِينَ)×٤
- وَاصْبِرُواVe sabredin(وَافْعِلُوا)×٣
الجذور المجاورةالمجاورة: ١٣٠ (الإجمالي: ٣٦٥)
- عزم
الآيات المشتركة: ٤ · Kesin karar
- عون
الآيات المشتركة: ٤ · Yardım istenilen
- جمل
الآيات المشتركة: ٤ · Erkek deve demektir
- طوع
الآيات المشتركة: ٩ · Koparılmaya elverişli hale gelmiş hurma tanesi veya…
- غرب
الآيات المشتركة: ٤ · Ğarb, Güneşin batığı yerdir
- أجر
الآيات المشتركة: ٨ · (EaCR) “Acur” tuğla demektir
- مع
الآيات المشتركة: ١٠ · Beraber
- جالوت
الآيات المشتركة: ٢ · Câlut
- صلو
الآيات المشتركة: ٧ · Namaz
- أمر
الآيات المشتركة: ١١ · Murar acı bir ağacın adıdır
- سول
الآيات المشتركة: ٢ · Sevil: “Seyl”den türemiştir
- عقب
الآيات المشتركة: ٦ · Örümcektir, “a’kibe” yumru, “ka’b” da topuk demektir
الآيات التي ورد فيها(٩٣)
… وَتَمَّتْ كَلِمَةُ رَبِّكَ الْحُسْنَى عَلَى بَنِي إِسْرَائِيلَ بِمَا صَبَرُوا وَدَمَّرْنَا مَا كَانَ يَصْنَعُ فِرْعَوْنُ وَقَوْمُهُ وَمَا كَانُوا …
Sabrettiler
إِلَّا الَّذِينَ صَبَرُوا وَعَمِلُوا الصَّالِحَاتِ أُولَئِكَ لَهُمْ مَغْفِرَةٌ وَأَجْرٌ كَبِيرٌ
Sabrettiler
وَالَّذِينَ صَبَرُوا ابْتِغَاءَ وَجْهِ رَبِّهِمْ وَأَقَامُوا الصَّلَاةَ وَأَنْفَقُوا مِمَّا رَزَقْنَاهُمْ …
Sabrettiler
الَّذِينَ صَبَرُوا وَعَلَى رَبِّهِمْ يَتَوَكَّلُونَ
Sabrettiler
مَا عِنْدَكُمْ يَنْفَدُ وَمَا عِنْدَ اللَّهِ بَاقٍ وَلَنَجْزِيَنَّ الَّذِينَ صَبَرُوا أَجْرَهُمْ بِأَحْسَنِ مَا كَانُوا يَعْمَلُونَ
Sabrettiler
إِنِّي جَزَيْتُهُمُ الْيَوْمَ بِمَا صَبَرُوا أَنَّهُمْ هُمُ الْفَائِزُونَ
Sabrettiler
أُولَئِكَ يُجْزَوْنَ الْغُرْفَةَ بِمَا صَبَرُوا وَيُلَقَّوْنَ فِيهَا تَحِيَّةً وَسَلَامًا
Sabrettiler
أُولَئِكَ يُؤْتَوْنَ أَجْرَهُمْ مَرَّتَيْنِ بِمَا صَبَرُوا وَيَدْرَءُونَ بِالْحَسَنَةِ السَّيِّئَةَ وَمِمَّا رَزَقْنَاهُمْ يُنْفِقُونَ
Sabrettiler
الَّذِينَ صَبَرُوا وَعَلَى رَبِّهِمْ يَتَوَكَّلُونَ
Sabrettiler
وَجَعَلْنَا مِنْهُمْ أَئِمَّةً يَهْدُونَ بِأَمْرِنَا لَمَّا صَبَرُوا وَكَانُوا بِآيَاتِنَا يُوقِنُونَ
Sabrettiler
تحليل الجذر
تعريف الجذر والخلاصة
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | صبر |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Belirgin fark tespit edilmedi |
| Bağlamsal Yakın Kökler | حلم, ثبت, جلد |
| Zıt Kök | جزع |
| Çekirdek Özet 1 | Bir şeyi sınırlandırarak tutmak, hapsetmek, dağılmasını önlemek ve sert taş gibi dış etkilere karşı mukavemet göstermek |
| Çekirdek Özet 2 | Nefsi aklın ve vahyin sınırları içinde tutarak zorluklar karşısında çözülmemek, emredilen amelde sebat ve kararlılık göstermek |
| Çekirdek Özet 3 | Çözülme ve tepkisellik yerine bilinçli direnç; aktif sebat ve hak üzere istikrar mekanizması |
| Kritik Hata Riski | Kökün pasif bir boyun eğiş, çaresizlikten kaynaklanan katlanma veya eylemsizlik sanılması; aktif direnç ve iradi kontrol boyutunun gözden kaçırılması |
التحليل الثنائي
| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| صب | Bir şeyi bir yöne doğru meylettirmek, odaklamak, boşaltmak veya sıkıca bağlamak; örneğin صبب kökünde suyun tek bir mecraya dökülmesi, صبغ kökünde rengin nesneye nüfuz edip sabitlenmesi, صبأ kökünde bir halden diğerine kararlı bir çıkış yapılması | ر | Çekirdekteki odaklanma ve yöneliş enerjisini, son harfin getirdiği süreklilik, baş eğmeme ve katılık vasfıyla birleştirerek; içe doğru toparlanıp dış tesirlere karşı dağılmadan durma, kendini tutma ve sert bir mukavemet kazanma anlamı oluşturur |
التحليل التصويري للحروف
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ص | Bitki sapı veya olta; yakalama, peşine düşme, odaklanarak sıkıştırma | Dağılmayı önleyen, nesneyi merkezde tutan sıkı odaklanma ve kavrama |
| ب | Ev, çadır; iç, barınma, sınırlandırılmış kapalı alan | Tutulan şeyin bir iç mekânda, korunaklı bir sınır dahilinde hapsedilmesi ve muhafaza edilmesi |
| ر | İnsan başı; baş, ilk, üst, bilinçli yöneliş | Eylemin bilinçli bir iradeyle, üst bir gaye doğrultusunda dik duruşla yönetilmesi |
| صبر | İradenin iç sınırlar dahilinde odaklanarak toplanması ve dağılmadan mukavemet göstermesi | Dış baskı ve sarsıntılara karşı nefsin bilinçli bir merkezde tutulması, çözülmeden ve dağılmadan dik durması hareketi |
الاستعمال التاريخي والمبكر
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Bir şeyi hapsetmek, tutmak ve hareketten alıkoymak; ayrıca sert, katı ve aşınmaz taş kütlesi |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Şair Antara b. Şeddâd bir beytinde savaş anında nefsin geri çekilmesini önleyip onu ölüm pahasına tutmasını kökün hapis ve mukavemet manasıyla şöyle ifade eder: فَصَبَرْتُ عارفةً لذلك حُرَّةً / ترسُو إذا نَفْسُ الجَبانِ تَطَلَّعُ |
| Erken Arapça kullanım | Bir canlının bağlanarak hareket edemez halde ölüme terk edilmesine dair kullanılan قتل صبر ve bağlayıcı, zorlayıcı yemini ifade eden يمين الصبر tabirleri erken dönem kullanımının somut örnekleridir |
المصدر Kitābü’l-ʿAyn, Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab.
الطبقة الاشتقاقية السامية
Arapça صبر kökü, Sami dillerinde sertlik, bağlama, bir araya toplayıp sıkıştırma ve acı tat semantiğiyle geniş bir paralellik sergiler. Kuzeybatı Sami dillerinde ve İbranicede צָבַר biçimi bir şeyi biriktirmek, yığmak, tepeleme toplamak anlamına gelir; bu da Arapçadaki صُبْرَة (tahıl yığını, tepeleme yığılmış nesne) kullanımıyla tam bir örtüşme gösterir. Süryanicede de toplama, bağlama ve sertleşme semantiği benzer kök varyantlarıyla takip edilir. Öte yandan Arapçada kökün bir türevi olan acı bitki özü (sarısabır) anlamı, kökün dildeki dayanılması zor, acı veren ama direnç kazandıran nesnelere isim olmasından kaynaklanır. Kökün temel Sami katmanındaki ana motifi gevşekliğin zıddı olan toparlanma, biriktirilip sıkıştırılma ve dağılmaya karşı içsel bir yoğunluk oluşturmadır. Arapça bu fiziksel toplanma ve sıkışma çekirdeğini ahlaki ve zihni bir direnç alanına, nefsi kontrol altında tutma ve çözülmeyi engelleme erdemine dönüştürmüştür.
درجة الثقة Güçlü
المصدر Brown-Driver-Briggs, David Cohen Dictionnaire des racines sémitiques, Lisān al-ʿArab.
التحليل الاشتقاقي
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | صبر (hapsetmek, sert taş, tahıl yığını) | Fiziksel olarak bir şeyi kapalı tutma ve sert taştaki dağılmazlık vasfı, nefsin iradi kontrolüne aktarılmıştır | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | İbranice צָבַר (yığmak, toplamak), Süryanice benzer toplama ve sıkıştırma kökleri | Parçaların dağılmasını engelleyip tek bir kütle halinde tutma semantik çekirdeği ortaktır | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Afro-Asyatik katmanda sert kütle ve bağlama çekirdekleri | Geniş Afro-Asyatik alanda sıkı bağlama ve biriktirme göstergeleriyle sınırlı fonetik paralellikler | Muhtemel |
المصدر Maqāyīs al-Lugha, Gesenius Hebrew and Chaldee Lexicon, HALOT.
الجذور الشقيقة (التقاليب)
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| صبر | Anlamlı | Tutmak, hapsetmek, direnmek | Dağılmayı önleyerek iradeyi sınırda tutmak ve sebat etmek | Hedef kök; Kur'an'da geçer |
| صرب | Anlamlı | Sütü memede biriktirmek, ekşitmek | Bir sıvıyı akıtmayıp bir yerde toplamak ve hapsetmek | Kökün toplama ve tutma çekirdeğiyle akrabadır; Kur'an'da geçmez |
| بصر | Anlamlı | Görmek, idrak etmek, açık seçik olmak | Zihnin veya gözün nesneyi kuşatıp kavraması ve ayırt etmesi | Kur'an'da geçer; odaklanma ve kavrama yönüyle kardeş köktür |
| برص | Anlamlı | Ciltte beyaz lekeler belirmesi | Derinin doğal renginden ayrılarak parlak beyaz bir sınırla ayrışması | Kur'an'da geçer; fiziksel farklılaşma |
| رصب | Anlamlı | Birbirine iyice yapışmak, kenetlenmek | Taşların veya dişlerin aralıksız biçimde sıkıca bitişmesi | Kökün sertleşme ve sıkışma anlamıyla doğrudan örtüşür; Kur'an'da geçmez |
| ربص | Anlamlı | Gözetlemek, beklemek, intizar etmek | Bir yerde kalarak gelişmeleri kollamak, kendini beklemeye hapsetmek | Kur'an'da geçer; sabrın bekleme ve sebat boyutuyla paraleldir |
الجذور المجاورة والجذر المضاد
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| صبر | Merkez | Direnç ve kontrol | Nefsi dağılmaktan alıkoyarak iradi ve sürekli bir sebat göstermek | Pasif bekleyiş değil, iradenin dağılmasına karşı aktif mukavemet |
| حلم | Komşu | Duygusal denge | Öfke anında fevriliği dizginleme ve akılla sükuneti koruma | حلم öfke ve cehalete karşı vakardır; صبر ise genel zorluk, meşakkat ve zamana karşı dirençtir |
| ثبت | Komşu | Yerinde durma | Sarsıntı karşısında fiziki veya fikri olarak yerinden oynamama | ثبت mekânsal ve ilkesel kaim oluşu; صبر ise içsel çözülmeyi engelleyen dinamik tutuşu vurgular |
| جلد | Komşu | Bedensel ve zihni sertlik | Zorluklara karşı dayanıklılık ve acıya mukavemet gösterme | جلد dış baskıya karşı derinin veya bünyenin sertliğini; صبر nefsin gayeli tutuluşunu anlatır |
| جزع | Zıt | Çözülme ve feryat | Zorluk karşısında kontrolü yitirip dağılmak, feryat ve telaş etmek | Kökün tutma ve sabitleme manasının tam karşıtı olarak iradenin büsbütün çözülmesidir |
مقابلات المعنى في لغات أخرى
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | صبر | Nefsi tutmak ve sebat etmek | Dağılmayı önleyen iradi tutuş, dış etkilere karşı direnç ve hedefte kararlılık | Kesin |
| Latince | Patientia, perseverantia | Dayanma gücü, sebat | Patientia katlanma ve çekme boyutunu, perseverantia ise gayede ısrar boyutunu karşılar; ikisi birlikte kökü tamamlar | Güçlü |
| İngilizce | Patience, endurance, perseverance | Sabır, dayanıklılık, sebat | Patience zamana karşı beklemeyi, endurance zorluğa dayanmayı, perseverance ise eylemde ısrarı ifade eder | Güçlü |
| Almanca | Geduld, Beharrlichkeit | Sabır, kararlılık | Geduld sükunetle beklemeyi, Beharrlichkeit ise hedeften sapmadan direnç göstermeyi karşılar | Güçlü |
| Fransızca | Patience, persévérance | Sabır, sebatkârlık | Patience pasif katlanma riskine açıktır; kökün dinamizmini persévérance kelimesi dengeler | Güçlü |
المصدر Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch, Littré Dictionnaire de la langue française.
الوجوه والنظائر
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| صبر (musibete direnç) | Başa gelen meşakkat ve musibetlere karşı çözülmeyip dayanmak | İmtihan, kayıp, korku ve açlık bağlamları; Bakara 2:153, 2:155, 3:120 |
| صبر (amellerde sebat) | İbadetleri, adaleti ve ahlaki yükümlülükleri sürdürmede kararlılık | Emirlere devam, namaz ve tebliğ sebatı; Meryem 19:65, Tâhâ 20:132, Lokmân 31:17 |
| صبر (günaha karşı nefsi tutma) | Arzu ve heveslerin baskısına karşı nefsi haramdan alıkoymak | Günah çağrılarına karşı direnç ve iffeti koruma bağlamları; Yûsuf 12:83, 12:90 |
| صبر (savaş ve mücadele direnci) | Düşman karşısında geri çekilmeyip safı korumak, yılgınlığa düşmemek | Cihat, savaş meydanı ve baskı altında sebat bağlamları; Bakara 2:250, Âl-i İmrân 3:125, Enfâl 8:46 |
| صبر (vaktini bekleme) | İlahi takdirin ve hükmün tecelli edeceği zamana kadar acele etmemek | Peygamberlerin hüküm anına kadar tebliğde ısrarı; Yûnus 10:109, Kalem 68:48, İnsân 76:24 |
سياق الكلام والفقه والتفسير والحديث
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Kaza ve kader, imtihan ve kötülük problemi | Kulun musibetler karşısında iradesini nasıl kullanacağı, rıza ile sabır arasındaki mertebe farkı | İnsanın kader karşısındaki bilinçli tutumu ve ümitsizliğe düşmeme mecburiyeti |
| Fıkıh | İbadetlerin ifası, yemin ve ceza hükümleri | Yemîn-i sabr (mahkemede zorla yaptırılan yemin) ve öldürülmek üzere tutulan kimsenin hükümleri | Kişinin bir sınırda tutulması, hareketten menedilmesi ve taahhüt altına sokulması |
| Tefsir | Ahlaki ilkeler, peygamber kıssaları ve cihad ayetleri | Sabrın pasif bir eziklik mi yoksa aktif bir mücadele azmi mi olduğu; namaz ile sabrın yardımlaşmadaki bağı | Nefsin heva ve hevesten arındırılarak hak üzere tahkim edilmesi |
| Hadis | Zühd, musibet, ahlak ve savaş edebiyatı | صوم شهر الصبر ifadesiyle orucun sabırla eşitlenmesi ve sabrın ilk darbe anındaki (عند الصدمة الأولى) değeri | Fevri tepkinin ilk anda kontrol altına alınması ve nefsin dizginlenmesi |
تحليل النظام الديني والعلمي والسياسي والاقتصادي
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Kulluk ve ibadet sürekliliği | Nefsin sınırlandırılması | Dağılmayı önleme | Dinin emir ve yasaklarını anlık heveslere kurban etmeyip hayatın tamamına yayma disiplini | Kesin |
| İlmi | Bilgi üretimi ve araştırma | Zihni sebat ve odaklanma | Metodolojik ısrar | Bilimsel araştırmada karşılaşılan zorluklara, yanılmalara ve zaman maliyetine karşı zihni bırakmama | Güçlü |
| Siyasi | Toplumsal direnç ve strateji | Kriz anında istikrar | Panik ve çözülmeyi engelleme | Dış tehdit veya iç karışıklık dönemlerinde toplumun dağılmasını önleyen kolektif irade | Güçlü |
| İktisadi | Üretim, tasarruf ve yatırım | Kısa vadeli tüketimi erteleme | Sermaye birikimini koruma | Anlık haz ve harcama dürtüsünü dizginleyip uzun vadeli üretim ve faydaya odaklanma kapasitesi | Güçlü |
التماثل في العلوم العددية والإنسانية
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Mekanikte malzeme direnci, sönümleme ve esneklik limiti (stres altındaki kütlenin deformasyona direnmesi) | Dışarıdan uygulanan basınca ve gerilime karşı yapının atomik bütünlüğünü koruması, kırılmadan ve dağılmadan gerilimi absorbe etmesi hali | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Psikolojide duygusal regülasyon ve psikolojik dayanıklılık (resilience); sosyolojide sosyal mukavemet | Bireyin veya grubun travmatik olaylar, krizler ve baskılar karşısında dağılmayıp hedefe yönelik bütünlüğünü koruyabilme yetisi | Kesin |
التضييق الخاطئ وخطر الخطأ
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kökün anlamının sadece başa gelen felaketlere sessizce katlanmak, itiraz etmemek, zayıflık ve boyun eğiş gibi tamamen pasif bir edilgenliğe indirgenmesi |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Nefsi bütünüyle kontrol altında tutarak aktif direniş göstermek, emredilen amelde, adalette, cihadda ve ahlakta yılgınlığa düşmeksizin sebatla devam etmek |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Müslüman birey ve toplumların zulüm, haksızlık ve atalet karşısında eylemsizliği dini bir fazilet zannetmesi; dinamik ve dönüştürücü Kur'an ahlakının felç olması |
خلاصة موجَّهة لفهم القرآن
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an'ın fert ve toplum inşasında önerdiği ahlaki omurganın temel taşıdır; sabır olmadan ne ilahi emirlerin sürekliliği sağlanabilir ne de haramlardan korunulabilir |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Mücadele ve cihat emirleri, peygamberlerin tebliğ süreçleri ve musibetlere karşı duruşu vazeden ayet kümelerinde belirleyicidir |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Dindarlığı pasif bir içe çekilme sanan yaklaşımları tashih eder; sabrın zayıfların sığınağı değil, güçlü iradelerin aktif mukavemet aracı olduğunu gösterir |
التركيب النهائي والنموذج الرياضي
- Somut anlamDağılmaya müsait unsurları sıkıca tutup hapsetmek, bir arada tutarak sınırlandırmak ve sert bir kaya gibi dış darbelere karşı bütünlüğünü korumak.
- Soyut anlamİnsani arzuların, korkuların ve zaafların bilinci dağıtmasına engel olarak iradeyi akıl ve vahiy istikametinde sabit tutmak, emrolunan yolda sürekli ve dinamik sebat göstermek.
- Sistematik karşılıkSistemin iç enerjisini koruyan sönümleme ve mukavemet katsayısı; kriz anlarında entropi artışını ve çözülmeyi engelleyen denge mekanizması.
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklamasıFormülde zaman içinde sisteme dışarıdan uygulanan baskı, sıkıntı ve sarsıcı kuvvetleri; sistemin iç mukavemet ve iradi tutuş katsayısını; sistemin amaçlanan çizgiden sapma miktarını temsil eder. İntrinsik direnç mekanizması devreye girdiğinde, dış kuvvetlere rağmen zaman sonsuza giderken sapmanın belirlenen bir sınır () içinde tutulduğu ve sistemin dağılmayıp bütünlüğünü koruduğu modellenmektedir.