صبر

اختصارات لوحة المفاتيح

البحث
/
ملاحظة جديدة
n
الآية السابقة / التالية
[ ]
وضع القراءة
f
وضع الشبكة
g
كون القرآن
e
إغلاق / رجوع
Esc
تخطَّ الشبكة

شبكة الجذر

شبكة الجذر: ص-ب-رالصيغ: ٣٥ · الجذور المجاورة: ١٣٠ · الآيات: ٩٣ · السور: ٤٥؛ المحتوى نفسه مسرود في بطاقات «الصيغ» و«الجذور المجاورة» و«الآيات».سولصَبَّارٍفَاصْبِرْصبرعزمعونوَالصَّابِرِينَصَبَرُواطوعمعالصَّابِرِينَوَاصْبِرْعقب

الجذرالصيغ ٣٥الآيات ٩٣السور ٤٥المجاورة ١٣٠

▶ افتح الشبكة (ثلاثية الأبعاد)

صبر

ص - ب - ر

جذر
  • الورود: ١٠٣
  • الآيات: ٩٣
  • الصيغ: ٣٥
  • المعاجم: ١٣

Granit taş demektir. Gelecek etkilere karşı direnme sabırdır. Bu sabır iki türlü tezahür eder. Biri gelen musibetlere karşı ümitsizliğe kapılıp çökmemek, beklemek suretiyle sabretmektir, dayanmadır. Diğeri ise, gelecek etkilere karşı çıkmak, ameli salihte direnmedir. Zorlukları yenmedir. Bugün buna sebat denir. Sülasisi: Sabretmek İftial babı: Sabırlı olmak Müfaale babı: Sabırlaşmak (Birbirine sabretmek)المزيد ›

ملاحظاتي

المعاجم(١٣)

★ معجم آق إيفلر (بالتركية)التركية

Granit taş demektir. Gelecek etkilere karşı direnme sabırdır. Bu sabır iki türlü tezahür eder. Biri gelen musibetlere karşı ümitsizliğe kapılıp çökmemek, beklemek suretiyle sabretmektir, dayanmadır. Diğeri ise, gelecek etkilere karşı çıkmak, ameli salihte direnmedir. Zorlukları yenmedir. Bugün buna sebat denir. Sülasisi: Sabretmek İftial babı: Sabırlı olmak Müfaale babı: Sabırlaşmak (Birbirine sabretmek)

كتاب العين

الخليل بن أحمد · القرن ٨مترجمالحروف: ٣٬١٩٢
باب الصاد والراء والباء معهما ص ب ر، ب ص ر، ص ر ب، ب ر ص، ر ب ص مستعملات صبر: الصَّبْرُ: نقيض الجَزَع. والصَّبْرُ: نَصْبُ الانسان للقتل، فهو مَصْبُورٌ، وصَبَروه أي نَصَبوه للقتل. والصَّبْرُ أخذُ يمينِ إِنسانٍ، تقول: صَبَرتُ يَمينَه أي حَلَّفتُه باللهِ جُهدَ القَسَم. والصَّبْرُ في الأَيْمان لا يكون الاِّ عند الحُكّامِ. والصَّبْرُ، بكسر الباء، عُصارةُ شَجَرةٍ وَرَقُها كقُرُبِ السَّكاكينِ، طِوالٌ
اقرأ المدخل كاملًا

الصحاح

الجوهري · القرن ١٠مترجمالحروف: ٢٬١٤١
الصَبْرُ: حَبس النفس عن الجزع8. وقد صَبَر فلانٌ عند المصيبة يَصْبِرُ صَبْراً. وصَبَرْتُهُ أنا: حبسْته. قال الله تعالى: "واصْبِرْ نَفْسَكَ مَعَ الَّذينَ يَدْعونَ رَبَّهُمْ". قال عنترة يذكر حرباً كان فيها: فصَبَرْتُ عارِفَةً لذلك حُرَّةً تَرْيو إذا نَفْسُ الجبانِ تَطَلَّعُ يقول: حبستُ نفْساً صابِرَةً. وصَبَرْتُ الرجل، إذا حَلَّفْتَهُ صَبْراً أو قتلْتَه صَبْراً. يقال: قُتِل فلان صَبْراً وحَلَفَ
اقرأ المدخل كاملًا

تهذيب اللغة

الأزهري · القرن ١٠بلا ترجمةالحروف: ١٥٬٠٧٥
ص ر ب صبر ، صرب ، برص ، بصر ، ربص : مُستعملة . صبر : أبو العباس عن ابن الأعرابي : أصبَرَ الرجلُ : إذا أَكل الصَّبِيرَة ، وهي الرُّقاقةُ التي يَغْرِفُ عليها الخبازُ طعامَ العُرْس . قال ابن عرفة في قوله تعالى : ( وَاصْبِرُو ( صلى الله عليه وسلم ) 1764 اْ إِنَّ اللَّهَ مَعَ الصَّابِرِينَ ) ( الأنفال : 46 ) ، قال : الصبرُ صبران هما عُدَّتان للإيمان : الصبر على طاعة الله وما أمره ، والصبر عن معصية
اقرأ المدخل كاملًا

مقاييس اللغة

ابن فارس · القرن ١١مترجمالحروف: ٥٬٣٨٠
(باب الصاد والباء وما يثلثهما) (صبح) الصاد والباء والحاء أصلٌ واحدٌ مطّرد. وهو لونٌ من الألوان قالوا أصله الحُمْرة. قالوا: وسمِّيَ الصُّبْحُ صُبْحاً لحُمْرَته، كما سمِّيَ المِصْباح مِصباحاً لحُمْرَته. قالوا: ولذلك يقال وجهٌ صَبيحٌ. والصَّباح: نُورُ النَّهارِ. وهذا هو الأصل ثمُ يُفَرَّع. فقالوا: لِشُرْب الغَداة الصَّبوح، وقد اصطَبَحَ، وتلك هي الجاشِرِيَّة. قال: إِذا ما اصطبحنا الجاشريّة لم نُبَلْ
اقرأ المدخل كاملًا

المفردات في غريب القرآن

الراغب الأصفهاني · القرن ١١مترجمالحروف: ٢٬١٣٤
- الصبر: الإمساك في ضيق، يقال: صبرت الدابة: حبستها بلا علف، وصبرت فلانا: خلفته خلفة لا خروج له منها، والصبر: حبس النفس على ما يقتضيه العقل والشرع، أو عما يقتضيان حبسها عنه، فالصبر لفظ عام، وربما خولف بين أسمائه بحسب اختلاف مواقعه؛ فإن كان حبس النفس لمصيبة سمي صبرا لا غير، ويضاده الجزع، وإن كان في محاربة سمي شجاعة، ويضاده الجبن، وإن كان في نائبة مضجرة سمي رحب الصدر، ويضاده الضجر، وإن كان في إمساك
اقرأ المدخل كاملًا

أساس البلاغة

الزمخشري · القرن ١٢مترجمالحروف: ١٬٣٣٠
ص ب ر صبرت على ما أكره‏.‏ وصبرت عما أحب وصابرته على كذا مصابرة وهو صبير القوم‏:‏ للذي يصبر لهم ومعهم في أمورهم والصبر أمر من الصبر وهو صبور ومصطبر ومتصبر‏.‏ وصبرت نفسي على كذا‏:‏ حبستها‏.‏ وإنه ليصبرني عن حاجتي أي يحبسني‏.‏ واستصبر الشيء إذا اشتدّ ومنه قيل للجمد‏:‏ الصبر والقطعة منه‏:‏ صبرة‏.‏ ونهي عن المصبورة‏:‏ البهيمة المحبوسة على الموت‏.‏ ونهى عن صبر ببذي الروح وهو الخصاء‏.‏ وكل من
اقرأ المدخل كاملًا

لسان العرب

ابن منظور · القرن ١٣مترجمالحروف: ١٤٬٦٨٥
في أَسماء الله تعالى: الصَّبُور تعالى وتقدَّس، هو الذي لا يُعاجِل العُصاة بالانْتقامِ، وهو من أَبنية المُبالَغة، ومعناه قَرِيب من مَعْنَى الحَلِيم، والفرْق بينهما أَن المُذنِب لا يأْمَنُ العُقوبة في صِفَة الصَّبُور كما يأْمَنُها في صِفَة الحَلِيم. ابن سيده: صَبَرَه عن الشيء يَصْبِرُه صَبْراً حَبَسَه؛ قال الحطيئة: قُلْتُ لها أَصْبِرُها جاهِداً: وَيْحَك، أَمْثالُ طَرِيفٍ قَلِيلْ والصَّبْرُ: نَصْب
اقرأ المدخل كاملًا

القاموس المحيط

الفيروزآبادي · القرن ١٥مترجمالحروف: ٥٩٩
* ص ب ر * * الصَّبْرُ * حبس النفس عن الجزع وبابه ضرب و * صَبَرهُ * حبسه قال الله تعالى ﴿واصبر لنفسك﴾ وفي حديث النبي عليه الصلاة والسلام في رجل أمسك رجلا وقتله آخر قال ﴿اقتلوا القاتل و * اصبِروا الصَّابِرَ *﴾ أي احبسوا الذي حبسه للموت حتى يموت و * التَّصَبُّرُ * تكلف الصبر وتقول * اصْطَبَر * واصَّبر ولا تقل اطَّبر و * الصَّبِرُ * بكسر الباء الدواء المر ولا يسكن إلا في ضرورة الشعر و *
اقرأ المدخل كاملًا

تاج العروس

الزبيدي · القرن ١٨مترجمالحروف: ١٥٬٥٢٤
صبرة عنه يصبره صبرا حسبه، قال الحطيئة: قلت لها أصبرها جاهـدا ويحك أمثال طريف قليل. وصبر الإنسان وغيره على القتل: نصبه عليه، وقد نهى رسول الله صلى الله تعالى عليه وسلم أن يصبر الروح، وهو أن يحبس حيا ويرمى بشيء حتى يموت. وأصل الصبر: الحبس: وكل من حبس شيئا فقد صبره. وفي حديث آخر في رجل أمسك رجلا وقتله آخر، فقال: اقتلوا القاتل واصبروا الصابر يعني احبسوا الذي حبسه
اقرأ المدخل كاملًا

معجم لين

إدوارد لين · القرن ١٩بلا ترجمةالحروف: ٢٥٬٨٨١
صَبَرَهُ 1 صَبَرَهُ ذ , aor. صَبِرَ , (S, M, A, K,) inf. n. صَبْرٌ, (M, K,) He confined him; held him in custody; detained, retained, restrained, or withheld, him, or it; (S, M, A, K;) عَنْهُ from it. (M, A, K.) [Accord. to a copy of the A, ↓ صبّرهُ signifies the same; but this may be a mistranscription. Hence,] صَبَرْتُ نَفْسِى I restrained, or withheld, myself, or my soul; (S, Mgh;) عَلَى كَذَا
لا توجد ترجمة تركية بعدرابط المدخل

صَبَرَهُ 1 صَبَرَهُ ذ , aor. صَبِرَ , (S, M, A, K,) inf. n. صَبْرٌ, (M, K,) He confined him; held him in custody; detained, retained, restrained, or withheld, him, or it; (S, M, A, K;) عَنْهُ from it. (M, A, K.) [Accord. to a copy of the A, ↓ صبّرهُ signifies the same; but this may be a mistranscription. Hence,] صَبَرْتُ نَفْسِى I restrained, or withheld, myself, or my soul; (S, Mgh;) عَلَى كَذَا [to endure such a thing]. (Mgh.) 'Antarah says, mentioning a battle in which he was engaged, فَصَبَرْتُ عَارِفَةً لِذٰلِكَ حُرَّةً تَرْسُوا اـِذَا نَفْسُ الجَبَانِ تَطَلَّعُ meaning حَبَسْتُ نَفْسًا صَابِرَةً [i. e. And I restrained thereat a soul patient and ingenuous, that is firm when the soul of the coward yearns: the last word (for تَتَطَلَّعُ) I have here rendered on the supposition that the poet describes the soul of the coward as one that is yearning for home]. (S.) [And hence,] صَبَرَ is also used intransitively: (Msb:) [or as a trans. verb of which the objective complement, namely, نَفْسَهُ, is understood:] you say, صَبَرَ, aor. and inf. n. as above, (S, M, Msb, K,) He was, or became patient, or enduring; contr. of جَزِعَ: (M, K:) or he restrained, or withheld, himself, or his soul, from impatience: (S, Msb:) or he restrained, or withheld, himself, or his soul, from impatience, and his tongue from complaint, and his members from broil: or, accord. to Dhu-n-Noon, he shunned acts of opposition, and was calm in suffering the pangs of afflictions, and made a show of competence in a state of protracted poverty in places where the means of subsistence were found: or, as some say, he endured trial, or affliction, with good manners: or he was contented in trial, or affliction, without show of complaint: or he constrained himself to attempt things that he disliked: or, accord. to 'Amr Ibn-'Othmلn, he maintained constancy with God, and received his trials with an unstraitened mind: or, accord. to El-Khowwلs, he steadily adhered to the statutes of the Kur-لn and the Sunneh: or, as some say, he was content to perish for gaining the approval of him whom he loved: or, accord. to El-Hareeree, he made no difference between a state of ease, comfort, and affluence, and a state of affliction; preserving calmness of mind in both states: (B:) and you also say ↓ اِصْطَبَرَ, (S, M, Msb, K,) and ↓ اِصَّبَرَ, (S, M, K, TA, [in the CK, erroneously, اصْبَرَّ,]) changing the ط into ص, but not اِطَّبَرَ, for ص is not to be incorporated into ط; (S;) and likewise ↓ تصبّر; (M, K;) both syn. with صَبَرَ; (M;) or ↓ تصبّر signifies he constrained himself to be patient; (S, TA;) [or he took patience: and ↓ اصطبر, he acquired patience; and he was tried with patience: see صَابِرٌ.] One says, صَبَرَ فُلَانٌ عِنْدَ المُصِيبَةِ Such a one was patient on the occasion of affliction. (S.) And صَبَرْتُ عَلَى مَا أَكْرَهُ [I was patient of, or I endured with patience, or bore with, what I dislike]. (A.) And صَبَرْتُ عَمَّا أُحِبُّ [I endured with patience the withholding of myself, or the being debarred, from what I love, or like; or I was patient of the loss, or want, of what I love, or like]: (A:) and عَنْهُ ↓ تَصَبَّرْتُ [I constrained myself to endure with patience the withholding myself, or the being debarred, from it, or him; or I constrained myself to be patient of the loss, or want, of it, or him]. (L, voce تَجَلَّدَ.) And ↓ أَفْضَلُ الصَّبْرِ التَّصَبُّرُ [The most excellent kind of patience is the constraint of oneself to be patient]: a saying of 'Omar. (IAar.) And بَدَنِى لَا يَصْبِرُ عَلَى البَرْدِ (tropical:) [My body will not be patient of cold, or will not endure patiently cold]. (A.) And صَبْرٌ signifies also The being bold or daring [in enduring, or attempting, a thing]. (TA.) ― -b2- Also He made him, or it, firm, or fast; or bound, or tied, him, or it, firmly, or fast. (TA.) [Hence,] صَبَرَهُ عَلَى القَتْلِ, inf. n. as above, He confined him, namely, a man, and other than man, [with bonds or otherwise,] (K, TA,) alive, (TA,) and shot, or cast, at him until he died: (K, TA:) or he set him up for slaughter: (M:) and you say also, قَتَلَهُ صَبْرًا; (S, M, Msb, K;) and صَبَرَهُ; meaning he confined him (i. e. a man) to die, until he died; and in like manner you say ↓ اصبرهُ; (S;) which latter signifies also he slew him in retaliation. (T in art. بوأ.) And قُتِلَ صَبْرًا He (i. e. any living thing) was confined alive, and then shot at, or cast at, until he was put to death: (S:) or he (any living thing) was bound until he was put to death: (Msb:) or he (a man) was bound hand and foot, or held by another man, until he was beheaded: (Mgh:) or he was slain [deliberately,] not on the field of battle, nor in war or fight, nor by mistake: (A 'Obeyd:) and صُبِرَ he was confined, (A,) or held and confined, (B,) to be put to death. (A, B.) صَبْرُ الرُّوحِ [signifies The confining the living, and shooting, or casting, at him until he dies; as is shown in the TA: but it] occurs in a trad., in which it is forbidden, as meaning the act of gelding, or castrating. (A, TA.) ― -b3- Also, (S, Msb,) aor. and inf. n. as above, (Msb,) He confined him to make him swear, until he swore, or took an oath; as also ↓ اصبرهُ: (S:) or he made him to swear a most energetic oath; (Msb;) as also صَبَرَ يَمِينَهُ, (A, Mgh,) which is a tropical phrase: (A:) and ↓ اصبرهُ, (TA in art. بلت,) or عَلَى يَمِينٍ ↓ اصبرهُ, (TA in the present art.,) he (the judge, or governor,) constrained him to swear, or take an oath. (TA.) And صُبِرَ He was confined, or held in custody, in order that he might be made to swear, or take an oath. (A.) And حَلَفَ صَبْرًا He swore, or took an oath, being confined, or held in custody, (S, M,) by the judge, or governor, (M,) in order that he might be made to do so. (S, M.) And صَبَرَ يَمِينًا He swore, or took an oath: (TA in art. بلت:) and he compelled one to take an oath. (Mgh.) ― -b4- See also 2. ― -b5- Also He clave to him; namely, a man; syn. لَزِمَهُ. (M, K.) -A2- صَبَرَمِنْهُ: see 8. -A3- صَبَرْتُ, (S, [thus in my copies,

قاموس سالمون

هنري أنتوني سالمون · القرن ١٩مترجمالحروف: ٢٬١٩٣
صَبَرَ صَبَرَ I ( n. ac. صَبْر 1 ) a. [ 'Ala ], Bore with patience; was patient over, persevering with. b. Was patient, waited. c. [ 'An ], Bore with patience the loss of. d. Bound; constrained, compelled to. e. U ( n. ac. صَبْر 1 , صَبَاْرَة 22t ) [ Bi ], Made himself surety, responsible for. f. Gave a surety or guarantee to. g. [ acc. & 'An ], Sent away from. صَبَّرَ صَبَّرَ II
اقرأ المدخل كاملًا

كتاب الله

مستخلص من الاستعمال القرآنيمترجمالحروف: ٥٦٬٣٦٠
صبر صَبَرَ - يَصْبِرُ - صَبْر - صَابِرٌ - صَابِرِيْن - صَبَّار - أَصْبَرَ - يُصْبِرُ - صَابَرَ - يُصَابِرُ - اصْطَبَرَ - يَصْطَبِرُ صَبَرَ - يَصْبِرُ + كائن + شيئاً: يحبسه ويمنعه من الانفلات والهروب صَبَرَ - يَصْبِرُ + كائن + نفسه: يمنعها من الانفلات والهروب من فعل شاق أو مجهد: تكون نفس الإنسان منشغلة في فعل أمر شاق، وترغب بالانفلات والهروب
اقرأ المدخل كاملًا

الصيغ(٣٥)

الجذور المجاورةالمجاورة: ١٣٠ (الإجمالي: ٣٦٥)

الترتيب: مدى قوة اجتماع الجذرين في الآية نفسها مقارنةً بالمصادفة (نسبة الأرجحية لدنينغ). يُذكر عدد الآيات المشتركة في كل سطر. الأدوات مخفية افتراضيًا.
  1. عزم

    الآيات المشتركة: ٤ · Kesin karar

  2. عون

    الآيات المشتركة: ٤ · Yardım istenilen

  3. جمل

    الآيات المشتركة: ٤ · Erkek deve demektir

  4. طوع

    الآيات المشتركة: ٩ · Koparılmaya elverişli hale gelmiş hurma tanesi veya…

  5. غرب

    الآيات المشتركة: ٤ · Ğarb, Güneşin batığı yerdir

  6. أجر

    الآيات المشتركة: ٨ · (EaCR) “Acur” tuğla demektir

  7. مع

    الآيات المشتركة: ١٠ · Beraber

  8. جالوت

    الآيات المشتركة: ٢ · Câlut

  9. صلو

    الآيات المشتركة: ٧ · Namaz

  10. أمر

    الآيات المشتركة: ١١ · Murar acı bir ağacın adıdır

  11. سول

    الآيات المشتركة: ٢ · Sevil: “Seyl”den türemiştir

  12. عقب

    الآيات المشتركة: ٦ · Örümcektir, “a’kibe” yumru, “ka’b” da topuk demektir

الآيات التي ورد فيها(٩٣)

  1. … وَتَمَّتْ كَلِمَةُ رَبِّكَ الْحُسْنَى عَلَى بَنِي إِسْرَائِيلَ بِمَا صَبَرُوا وَدَمَّرْنَا مَا كَانَ يَصْنَعُ فِرْعَوْنُ وَقَوْمُهُ وَمَا كَانُوا …

    Sabrettiler

  2. إِلَّا الَّذِينَ صَبَرُوا وَعَمِلُوا الصَّالِحَاتِ أُولَئِكَ لَهُمْ مَغْفِرَةٌ وَأَجْرٌ كَبِيرٌ

    Sabrettiler

  3. وَالَّذِينَ صَبَرُوا ابْتِغَاءَ وَجْهِ رَبِّهِمْ وَأَقَامُوا الصَّلَاةَ وَأَنْفَقُوا مِمَّا رَزَقْنَاهُمْ …

    Sabrettiler

  4. الَّذِينَ صَبَرُوا وَعَلَى رَبِّهِمْ يَتَوَكَّلُونَ

    Sabrettiler

  5. مَا عِنْدَكُمْ يَنْفَدُ وَمَا عِنْدَ اللَّهِ بَاقٍ وَلَنَجْزِيَنَّ الَّذِينَ صَبَرُوا أَجْرَهُمْ بِأَحْسَنِ مَا كَانُوا يَعْمَلُونَ

    Sabrettiler

  6. إِنِّي جَزَيْتُهُمُ الْيَوْمَ بِمَا صَبَرُوا أَنَّهُمْ هُمُ الْفَائِزُونَ

    Sabrettiler

  7. أُولَئِكَ يُجْزَوْنَ الْغُرْفَةَ بِمَا صَبَرُوا وَيُلَقَّوْنَ فِيهَا تَحِيَّةً وَسَلَامًا

    Sabrettiler

  8. أُولَئِكَ يُؤْتَوْنَ أَجْرَهُمْ مَرَّتَيْنِ بِمَا صَبَرُوا وَيَدْرَءُونَ بِالْحَسَنَةِ السَّيِّئَةَ وَمِمَّا رَزَقْنَاهُمْ يُنْفِقُونَ

    Sabrettiler

  9. الَّذِينَ صَبَرُوا وَعَلَى رَبِّهِمْ يَتَوَكَّلُونَ

    Sabrettiler

  10. وَجَعَلْنَا مِنْهُمْ أَئِمَّةً يَهْدُونَ بِأَمْرِنَا لَمَّا صَبَرُوا وَكَانُوا بِآيَاتِنَا يُوقِنُونَ

    Sabrettiler

تحليل الجذر

تعريف الجذر والخلاصة

AlanDeğer
Kökصبر
YapıÜçlü
Özel DurumBelirgin fark tespit edilmedi
Bağlamsal Yakın Köklerحلم, ثبت, جلد
Zıt Kökجزع
Çekirdek Özet 1Bir şeyi sınırlandırarak tutmak, hapsetmek, dağılmasını önlemek ve sert taş gibi dış etkilere karşı mukavemet göstermek
Çekirdek Özet 2Nefsi aklın ve vahyin sınırları içinde tutarak zorluklar karşısında çözülmemek, emredilen amelde sebat ve kararlılık göstermek
Çekirdek Özet 3Çözülme ve tepkisellik yerine bilinçli direnç; aktif sebat ve hak üzere istikrar mekanizması
Kritik Hata RiskiKökün pasif bir boyun eğiş, çaresizlikten kaynaklanan katlanma veya eylemsizlik sanılması; aktif direnç ve iradi kontrol boyutunun gözden kaçırılması

التحليل الثنائي

Biliteral ÇekirdekTemel AnlamEklenen UnsurOluşan Anlam Farkı
صبBir şeyi bir yöne doğru meylettirmek, odaklamak, boşaltmak veya sıkıca bağlamak; örneğin صبب kökünde suyun tek bir mecraya dökülmesi, صبغ kökünde rengin nesneye nüfuz edip sabitlenmesi, صبأ kökünde bir halden diğerine kararlı bir çıkış yapılmasıرÇekirdekteki odaklanma ve yöneliş enerjisini, son harfin getirdiği süreklilik, baş eğmeme ve katılık vasfıyla birleştirerek; içe doğru toparlanıp dış tesirlere karşı dağılmadan durma, kendini tutma ve sert bir mukavemet kazanma anlamı oluşturur

التحليل التصويري للحروف

BirimPiktografik İmge / HareketAnlam Açıklaması
صBitki sapı veya olta; yakalama, peşine düşme, odaklanarak sıkıştırmaDağılmayı önleyen, nesneyi merkezde tutan sıkı odaklanma ve kavrama
بEv, çadır; iç, barınma, sınırlandırılmış kapalı alanTutulan şeyin bir iç mekânda, korunaklı bir sınır dahilinde hapsedilmesi ve muhafaza edilmesi
رİnsan başı; baş, ilk, üst, bilinçli yönelişEylemin bilinçli bir iradeyle, üst bir gaye doğrultusunda dik duruşla yönetilmesi
صبرİradenin iç sınırlar dahilinde odaklanarak toplanması ve dağılmadan mukavemet göstermesiDış baskı ve sarsıntılara karşı nefsin bilinçli bir merkezde tutulması, çözülmeden ve dağılmadan dik durması hareketi

الاستعمال التاريخي والمبكر

AlanVeri
İlk fiziksel anlamBir şeyi hapsetmek, tutmak ve hareketten alıkoymak; ayrıca sert, katı ve aşınmaz taş kütlesi
Cahiliye şiiri kullanımıŞair Antara b. Şeddâd bir beytinde savaş anında nefsin geri çekilmesini önleyip onu ölüm pahasına tutmasını kökün hapis ve mukavemet manasıyla şöyle ifade eder: فَصَبَرْتُ عارفةً لذلك حُرَّةً / ترسُو إذا نَفْسُ الجَبانِ تَطَلَّعُ
Erken Arapça kullanımBir canlının bağlanarak hareket edemez halde ölüme terk edilmesine dair kullanılan قتل صبر ve bağlayıcı, zorlayıcı yemini ifade eden يمين الصبر tabirleri erken dönem kullanımının somut örnekleridir

المصدر Kitābü’l-ʿAyn, Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab.

الطبقة الاشتقاقية السامية

Arapça صبر kökü, Sami dillerinde sertlik, bağlama, bir araya toplayıp sıkıştırma ve acı tat semantiğiyle geniş bir paralellik sergiler. Kuzeybatı Sami dillerinde ve İbranicede צָבַר biçimi bir şeyi biriktirmek, yığmak, tepeleme toplamak anlamına gelir; bu da Arapçadaki صُبْرَة (tahıl yığını, tepeleme yığılmış nesne) kullanımıyla tam bir örtüşme gösterir. Süryanicede de toplama, bağlama ve sertleşme semantiği benzer kök varyantlarıyla takip edilir. Öte yandan Arapçada kökün bir türevi olan acı bitki özü (sarısabır) anlamı, kökün dildeki dayanılması zor, acı veren ama direnç kazandıran nesnelere isim olmasından kaynaklanır. Kökün temel Sami katmanındaki ana motifi gevşekliğin zıddı olan toparlanma, biriktirilip sıkıştırılma ve dağılmaya karşı içsel bir yoğunluk oluşturmadır. Arapça bu fiziksel toplanma ve sıkışma çekirdeğini ahlaki ve zihni bir direnç alanına, nefsi kontrol altında tutma ve çözülmeyi engelleme erdemine dönüştürmüştür.

درجة الثقة Güçlü

المصدر Brown-Driver-Briggs, David Cohen Dictionnaire des racines sémitiques, Lisān al-ʿArab.

التحليل الاشتقاقي

KatmanVeriAçıklamaGüven
İç Arapça etimolojik yönصبر (hapsetmek, sert taş, tahıl yığını)Fiziksel olarak bir şeyi kapalı tutma ve sert taştaki dağılmazlık vasfı, nefsin iradi kontrolüne aktarılmıştırKesin
Sami dilleriyle etimolojik ilişkiİbranice צָבַר (yığmak, toplamak), Süryanice benzer toplama ve sıkıştırma kökleriParçaların dağılmasını engelleyip tek bir kütle halinde tutma semantik çekirdeği ortaktırGüçlü
Daha geniş dilsel ilişkiAfro-Asyatik katmanda sert kütle ve bağlama çekirdekleriGeniş Afro-Asyatik alanda sıkı bağlama ve biriktirme göstergeleriyle sınırlı fonetik paralelliklerMuhtemel

المصدر Maqāyīs al-Lugha, Gesenius Hebrew and Chaldee Lexicon, HALOT.

الجذور الشقيقة (التقاليب)

KombinasyonDurumTemel AnlamAnlam DetayıNot
صبرAnlamlıTutmak, hapsetmek, direnmekDağılmayı önleyerek iradeyi sınırda tutmak ve sebat etmekHedef kök; Kur'an'da geçer
صربAnlamlıSütü memede biriktirmek, ekşitmekBir sıvıyı akıtmayıp bir yerde toplamak ve hapsetmekKökün toplama ve tutma çekirdeğiyle akrabadır; Kur'an'da geçmez
بصرAnlamlıGörmek, idrak etmek, açık seçik olmakZihnin veya gözün nesneyi kuşatıp kavraması ve ayırt etmesiKur'an'da geçer; odaklanma ve kavrama yönüyle kardeş köktür
برصAnlamlıCiltte beyaz lekeler belirmesiDerinin doğal renginden ayrılarak parlak beyaz bir sınırla ayrışmasıKur'an'da geçer; fiziksel farklılaşma
رصبAnlamlıBirbirine iyice yapışmak, kenetlenmekTaşların veya dişlerin aralıksız biçimde sıkıca bitişmesiKökün sertleşme ve sıkışma anlamıyla doğrudan örtüşür; Kur'an'da geçmez
ربصAnlamlıGözetlemek, beklemek, intizar etmekBir yerde kalarak gelişmeleri kollamak, kendini beklemeye hapsetmekKur'an'da geçer; sabrın bekleme ve sebat boyutuyla paraleldir

الجذور المجاورة والجذر المضاد

Kökİlişki TürüAnlam AlanıKarşılaştırmalı NüansAnlam Detayı
صبرMerkezDirenç ve kontrolNefsi dağılmaktan alıkoyarak iradi ve sürekli bir sebat göstermekPasif bekleyiş değil, iradenin dağılmasına karşı aktif mukavemet
حلمKomşuDuygusal dengeÖfke anında fevriliği dizginleme ve akılla sükuneti korumaحلم öfke ve cehalete karşı vakardır; صبر ise genel zorluk, meşakkat ve zamana karşı dirençtir
ثبتKomşuYerinde durmaSarsıntı karşısında fiziki veya fikri olarak yerinden oynamamaثبت mekânsal ve ilkesel kaim oluşu; صبر ise içsel çözülmeyi engelleyen dinamik tutuşu vurgular
جلدKomşuBedensel ve zihni sertlikZorluklara karşı dayanıklılık ve acıya mukavemet göstermeجلد dış baskıya karşı derinin veya bünyenin sertliğini; صبر nefsin gayeli tutuluşunu anlatır
جزعZıtÇözülme ve feryatZorluk karşısında kontrolü yitirip dağılmak, feryat ve telaş etmekKökün tutma ve sabitleme manasının tam karşıtı olarak iradenin büsbütün çözülmesidir

مقابلات المعنى في لغات أخرى

DilKelime / KelimelerKısa AnlamDetayGüven
ArapçaصبرNefsi tutmak ve sebat etmekDağılmayı önleyen iradi tutuş, dış etkilere karşı direnç ve hedefte kararlılıkKesin
LatincePatientia, perseverantiaDayanma gücü, sebatPatientia katlanma ve çekme boyutunu, perseverantia ise gayede ısrar boyutunu karşılar; ikisi birlikte kökü tamamlarGüçlü
İngilizcePatience, endurance, perseveranceSabır, dayanıklılık, sebatPatience zamana karşı beklemeyi, endurance zorluğa dayanmayı, perseverance ise eylemde ısrarı ifade ederGüçlü
AlmancaGeduld, BeharrlichkeitSabır, kararlılıkGeduld sükunetle beklemeyi, Beharrlichkeit ise hedeften sapmadan direnç göstermeyi karşılarGüçlü
FransızcaPatience, persévéranceSabır, sebatkârlıkPatience pasif katlanma riskine açıktır; kökün dinamizmini persévérance kelimesi dengelerGüçlü

المصدر Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch, Littré Dictionnaire de la langue française.

الوجوه والنظائر

Form / KullanımAnlam YüzüAyet Tipi / Bağlam
صبر (musibete direnç)Başa gelen meşakkat ve musibetlere karşı çözülmeyip dayanmakİmtihan, kayıp, korku ve açlık bağlamları; Bakara 2:153, 2:155, 3:120
صبر (amellerde sebat)İbadetleri, adaleti ve ahlaki yükümlülükleri sürdürmede kararlılıkEmirlere devam, namaz ve tebliğ sebatı; Meryem 19:65, Tâhâ 20:132, Lokmân 31:17
صبر (günaha karşı nefsi tutma)Arzu ve heveslerin baskısına karşı nefsi haramdan alıkoymakGünah çağrılarına karşı direnç ve iffeti koruma bağlamları; Yûsuf 12:83, 12:90
صبر (savaş ve mücadele direnci)Düşman karşısında geri çekilmeyip safı korumak, yılgınlığa düşmemekCihat, savaş meydanı ve baskı altında sebat bağlamları; Bakara 2:250, Âl-i İmrân 3:125, Enfâl 8:46
صبر (vaktini bekleme)İlahi takdirin ve hükmün tecelli edeceği zamana kadar acele etmemekPeygamberlerin hüküm anına kadar tebliğde ısrarı; Yûnus 10:109, Kalem 68:48, İnsân 76:24

سياق الكلام والفقه والتفسير والحديث

DisiplinKullanım AlanıTartışma NoktasıAnlam Yoğunlaşması
KelamKaza ve kader, imtihan ve kötülük problemiKulun musibetler karşısında iradesini nasıl kullanacağı, rıza ile sabır arasındaki mertebe farkıİnsanın kader karşısındaki bilinçli tutumu ve ümitsizliğe düşmeme mecburiyeti
Fıkıhİbadetlerin ifası, yemin ve ceza hükümleriYemîn-i sabr (mahkemede zorla yaptırılan yemin) ve öldürülmek üzere tutulan kimsenin hükümleriKişinin bir sınırda tutulması, hareketten menedilmesi ve taahhüt altına sokulması
TefsirAhlaki ilkeler, peygamber kıssaları ve cihad ayetleriSabrın pasif bir eziklik mi yoksa aktif bir mücadele azmi mi olduğu; namaz ile sabrın yardımlaşmadaki bağıNefsin heva ve hevesten arındırılarak hak üzere tahkim edilmesi
HadisZühd, musibet, ahlak ve savaş edebiyatıصوم شهر الصبر ifadesiyle orucun sabırla eşitlenmesi ve sabrın ilk darbe anındaki (عند الصدمة الأولى) değeriFevri tepkinin ilk anda kontrol altına alınması ve nefsin dizginlenmesi

تحليل النظام الديني والعلمي والسياسي والاقتصادي

SistemBağlamKarşılıkİşlevAçıklamaGüven
DiniKulluk ve ibadet sürekliliğiNefsin sınırlandırılmasıDağılmayı önlemeDinin emir ve yasaklarını anlık heveslere kurban etmeyip hayatın tamamına yayma disipliniKesin
İlmiBilgi üretimi ve araştırmaZihni sebat ve odaklanmaMetodolojik ısrarBilimsel araştırmada karşılaşılan zorluklara, yanılmalara ve zaman maliyetine karşı zihni bırakmamaGüçlü
SiyasiToplumsal direnç ve stratejiKriz anında istikrarPanik ve çözülmeyi engellemeDış tehdit veya iç karışıklık dönemlerinde toplumun dağılmasını önleyen kolektif iradeGüçlü
İktisadiÜretim, tasarruf ve yatırımKısa vadeli tüketimi ertelemeSermaye birikimini korumaAnlık haz ve harcama dürtüsünü dizginleyip uzun vadeli üretim ve faydaya odaklanma kapasitesiGüçlü

التماثل في العلوم العددية والإنسانية

Alanİzomorfik KarşılıkAçıklamaGüven
Sayısal bilimlerMekanikte malzeme direnci, sönümleme ve esneklik limiti (stres altındaki kütlenin deformasyona direnmesi)Dışarıdan uygulanan basınca ve gerilime karşı yapının atomik bütünlüğünü koruması, kırılmadan ve dağılmadan gerilimi absorbe etmesi haliGüçlü
Beşeri bilimlerPsikolojide duygusal regülasyon ve psikolojik dayanıklılık (resilience); sosyolojide sosyal mukavemetBireyin veya grubun travmatik olaylar, krizler ve baskılar karşısında dağılmayıp hedefe yönelik bütünlüğünü koruyabilme yetisiKesin

التضييق الخاطئ وخطر الخطأ

AlanAçıklama
Modern daraltma riskiKökün anlamının sadece başa gelen felaketlere sessizce katlanmak, itiraz etmemek, zayıflık ve boyun eğiş gibi tamamen pasif bir edilgenliğe indirgenmesi
Kur'an içi daha geniş anlamNefsi bütünüyle kontrol altında tutarak aktif direniş göstermek, emredilen amelde, adalette, cihadda ve ahlakta yılgınlığa düşmeksizin sebatla devam etmek
Yanlış anlamanın doğuracağı hataMüslüman birey ve toplumların zulüm, haksızlık ve atalet karşısında eylemsizliği dini bir fazilet zannetmesi; dinamik ve dönüştürücü Kur'an ahlakının felç olması

خلاصة موجَّهة لفهم القرآن

SoruCevap
Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir?Kur'an'ın fert ve toplum inşasında önerdiği ahlaki omurganın temel taşıdır; sabır olmadan ne ilahi emirlerin sürekliliği sağlanabilir ne de haramlardan korunulabilir
Hangi ayet gruplarında belirleyicidir?Mücadele ve cihat emirleri, peygamberlerin tebliğ süreçleri ve musibetlere karşı duruşu vazeden ayet kümelerinde belirleyicidir
Hangi yanlış anlamaları düzeltir?Dindarlığı pasif bir içe çekilme sanan yaklaşımları tashih eder; sabrın zayıfların sığınağı değil, güçlü iradelerin aktif mukavemet aracı olduğunu gösterir

التركيب النهائي والنموذج الرياضي

  • Somut anlamDağılmaya müsait unsurları sıkıca tutup hapsetmek, bir arada tutarak sınırlandırmak ve sert bir kaya gibi dış darbelere karşı bütünlüğünü korumak.
  • Soyut anlamİnsani arzuların, korkuların ve zaafların bilinci dağıtmasına engel olarak iradeyi akıl ve vahiy istikametinde sabit tutmak, emrolunan yolda sürekli ve dinamik sebat göstermek.
  • Sistematik karşılıkSistemin iç enerjisini koruyan sönümleme ve mukavemet katsayısı; kriz anlarında entropi artışını ve çözülmeyi engelleyen denge mekanizması.
  • LaTeX modeliR(t)=∫0t[Fext(τ)−κ⋅Δx(τ)]dτ  ⟹  lim⁡t→∞Δx(t)≤ϵ
  • LaTeX açıklamasıFormülde Fext(τ) zaman içinde sisteme dışarıdan uygulanan baskı, sıkıntı ve sarsıcı kuvvetleri; κ sistemin iç mukavemet ve iradi tutuş katsayısını; Δx(τ) sistemin amaçlanan çizgiden sapma miktarını temsil eder. İntrinsik direnç mekanizması devreye girdiğinde, dış kuvvetlere rağmen zaman sonsuza giderken sapmanın belirlenen bir sınır (ϵ) içinde tutulduğu ve sistemin dağılmayıp bütünlüğünü koruduğu modellenmektedir.
النسخة النصية (لأدوات الذكاء الاصطناعي)فهرس الجذور حسب الحروف: ص