سبح

Klavye kısayolları

Ara
/
Yeni not
n
Önceki / sonraki ayet
[ ]
Okuma modu
f
Graf modu
g
Kur'an evreni
e
Kapat / geri
Esc
Grafiği atla

Kök ağı

Kök ağı: س-ب-ح31 sîga, 79 mücavir kök, 87 ayet, 49 sure; sîgalar ve mücavir kökler Sîgalar ve Mücavir kökler kartlarında, ayetler Ayetler kartında liste olarak var.عشوولدفَسَبِّحْيُسَبِّحُيُسَبِّحُونَسبححمدوصفشركحولفَسَبِّحْهُسُبْحَانَهُعلوليلوَسَبِّحْأصل

KökSîga 31Ayet 87Sure 49Mücavir 79

▶ Ağı aç (3B)

سبح

س - ب - ح

KÖK
  • 92 geçiş
  • 87 ayet
  • 31 sîga
  • 13 sözlük

Sebhe, omuzlara atılan, esen rüzgarda kanatlar gibi açılan elbise demektir. Sonraları uçmak ve yüzmek anlamlarında kullanılmıştır. Tesbih etmek yüzdürmek veya uçurmak demektir. Arapça’da mecaz olarak yüceltmek anlamına gelir. Tef’il babından teksir için kullanılır. Türkçe’de tarikatların kullandığı zikir Kur’an’da tesbih olarak geçmektedir. Zikir anlamak, anmak ve düşünmek demektir. Tolga, baş zırhıdır.devamı ›

Notlarım

Sözlükler(13)

★ Akevler SözlüğüTürkçe

Sebhe, omuzlara atılan, esen rüzgarda kanatlar gibi açılan elbise demektir. Sonraları uçmak ve yüzmek anlamlarında kullanılmıştır. Tesbih etmek yüzdürmek veya uçurmak demektir. Arapça’da mecaz olarak yüceltmek anlamına gelir. Tef’il babından teksir için kullanılır. Türkçe’de tarikatların kullandığı zikir Kur’an’da tesbih olarak geçmektedir. Zikir anlamak, anmak ve düşünmek demektir. Tolga, baş zırhıdır.

Kitâbu'l-'Ayn

Halîl b. Ahmed · 8. yyTR3.441 harf
باب الحاء السين والباء معهما ح س ب، ح ب س، س ح ب، س ب ح، مستعملات حسب: الحَسَبُ: الشَرَف الثابت في الآباء. رجل كريم الحَسَب حسيبٌ، وقَوْمٌ حُسَباءُ، وفي الحديث: "الحَسَبُ المالُ، والكَرَمُ التَقْوَى". وتقول: الأَجْر على حَسَب ذلك أي على قَدْره، قال خالد بن جعفر للحارث بن ظالم: أما تَشكُرُ لي إذْ جَعَلْتُك سيِّد قَومِكَ? قال: حَسَبُ ذلك أشكُرُكَ. وأمّا حَسْب مجزوماً فمعناه كما تقول: حَسْبُك هذا،
Tamamını oku

es-Sıhâh

Cevherî · 10. yyTR830 harf
السِباحَةُ: العَوْمُ. والسَبْحُ: الفَراغُ. والسَبْح: التَصَرُّفُ في المَعاش. قال قتادة في قوله تعالى: "إنَّ لَكَ في النَهارِ سَبْحاً طَويلاً": أي فَراغاً طويلاً. وقال أبو عبيدة: مُنْقَلَباً طويلاً. وقال المُؤَرِّخُ: هو الفَراغُ، والجِيئَةُ والذَهاب. وسَبْحُ الفَرَس: جَرْيُه. وهو فرسٌ سابحٌ. والسُبْحَةُ بالضم: خَرَزاتٌ يُسَبَّحُ بها. والسُبْحَةُ أيضاً: التَطوُّع من الذِكر والصلاة. تقول: قضيت
Tamamını oku

Tehzîbu'l-Luğa

Ezherî · 10. yyTR yok21.350 harf
ح س ب حسب ، حبس ، سحب ، سبح : مستعملة . حسب : قال الليث : الحَسَبُ : الشَّرَفُ الثابت في الآباء ، رجل كريم الحَسَب ، وقوم حُسَبَاء ، قال : وفي الحديث : ( الحَسَبُ المَالُ ، والكرَمُ التقوى ) وروي عن النبي ( صلى الله عليه وسلم ) أنه قال : ( تُنْكَحُ المرأةُ لِمَالِها وحَسَبِها ومِيَسَمِها ودينها فعليك بِذَاتِ الدِّين ، تَرِبَت يداك ) . قلت : والفقهاء يحتاجون إلى معرفة الحسب ، لأنه مما يُعْتَبَرُ
Tamamını oku

Mekâyîsü'l-Luğa

İbn Fâris · 11. yyTR9.637 harf
(باب السين والباء وما يثلثهما) (سبت) السين والباء والتاء أصلٌ واحد يدلُّ على راحةٍ وسكون. يقال للسَّير السهل اللّين. سَبْتٌ. قال: ومطوِيّة الأقرابِ أمّا نَهارُها *** فسَبْتٌ وأما ليلُها فَذَمِيل([1])ثمّ حُمل على ذلك السَّبْت: حلق الرّأس. ويُنشَد في ذلك ما يصحح هذا القياسَ، وهو قولُه: * يُصبح سكرانَ ويُمسِي سَبْتَا([2]) * لأنَّه يكون في آخر النهار مُخْثِراً([3]) قليلَ الحركة فلذلك يقال للمتحيِّر
Tamamını oku

Müfredât

Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR2.834 harf
- السبح: المر السريع في الماء، وفي الهواء، يقال: سبح سبحا وسباحة، واستعير لمر النجوم في الفلك نحو: ﴿وكل في فلك يسبحون﴾ [الأنبياء/33]، ولجري الفرس نحو: ﴿والسابحات سبحا﴾ [النازعات/3]، ولسرعة الذهاب في العمل نحو: ﴿إن لك في النهار سبحا طويلا﴾ [المزمل/7]، والتسبيح: تنزيه الله تعالى. وأصله: المر السريع في عبادة الله تعالى، وجعل ذلك في فعل الخير كما جعل الإبعاد في الشر، فقيل: أبعده الله، وجعل التسبيح
Tamamını oku

Esâsü'l-Belâğa

Zemahşerî · 12. yyTR633 harf
س ب ح سبحـت اللـه وسبحـت له وهو السبوح القدوس وكثرت تسبيحاته وتسابيحه‏.‏ وقضى سبحته‏:‏ صلاته وسبح‏:‏ صلّى ‏"‏ فلولا أنه كان من المسبحين ‏"‏ وصلّى المكتوبة والسبحة أي النافلة‏.‏ وفي يده السبح يسبح بها‏.‏ وتعلم الرماية والسباحة‏.‏ ومـن المجـاز‏:‏ فـرس سابح وسبوح وخيل سوابح وسبح‏.‏ والنجوم تسبح في الفلك ونجوم سوابح وسبح‏.‏ والنجوم تسبح في الفلك ونجوم سوابح‏.‏ وسبح ذكرك مسابح الشمس والقمر‏.‏
Tamamını oku

Lisânü'l-Arab

İbn Manzûr · 13. yyTR12.995 harf
السَّبْحُ والسِّباحة: العَوْمُ. سَبَحَ بالنهر وفيه يَسْبَحُ سَبْحاًوسِباحةً، ورجل سابِحٌ وسَبُوح من قوم سُبَحاء، وسَبَّاحٌ من قوم سَبَّاحين؛ وأَما ابن الأَعرابي فجعل السُّبَحاء جَمْعَ سابح؛ وبه فسر قول الشاعر: وماءٍ يَغْرَقُ السُّبَحاءُ فيه، سَفِينتُه المُواشِكةُ الخَبُوبُ قال: السُّبَحاءُ جمع سابِحٍ. ويعني بالماء هنا السَّرابَ. والمُواشِكةُ: الجادَّةُ في سيرها. والخَبُوب، من الخَبَب في السير؛
Tamamını oku

Kâmûsü'l-Muhît

Fîrûzâbâdî · 15. yyTR684 harf
* س ب ح * * السِّبَاحَةُ * بالكسر العوم وقد * سَبَحَ * يسبح بالفتح فيهما و * السَّبْحُ * الفراغ والسَّبْحُ أيضا التصرف في المعاش وبابهما قطع وقيل في قوله تعالى ﴿سبْحا طويلا﴾ أي فراغا طويلا وقال أبو عبيدة متقلبا طويلا وقيل هو الفراغ والمجيء والذهاب و * السُّبْحَةُ * خرزات يسبح بها وهي أيضا التطوع من الذكر والصلاة تقول منه قضيت سبحتي و * التَّسْبِيحُ * التنزيه و * سُبْحَانَ * الله معناه التنزيه
Tamamını oku

Tâcü'l-Arûs

Zebîdî · 18. yyTR13.140 harf
سبح بالنهر، وفيه، كمنع ، يسبح سبحا ، بفتح فسكون، وسباحة، بالكسر: عام ، وفي الاقتطاف: ويقال: العوم علم لا ينسى. قال شيخنا: وفرق الزمخشري بين العوم والسباحة، فقال: العوم: الجري في الماء مع الانغماس، والسباحة: الجري فوقه من غير انغماس. قلت: وظاهر كلامهم الترادف. وجاء في المثل: خف تعم . قال شيخنا: وذكر النهر ليس بقيد، بل وكذلك البحر والغدير، وكل مستبحر من الماء. ولو قال: سبح بالماء، لأصاب.
Maddenin bağlantısı

سبح بالنهر، وفيه، كمنع ، يسبح سبحا ، بفتح فسكون، وسباحة، بالكسر: عام ، وفي الاقتطاف: ويقال: العوم علم لا ينسى. قال شيخنا: وفرق الزمخشري بين العوم والسباحة، فقال: العوم: الجري في الماء مع الانغماس، والسباحة: الجري فوقه من غير انغماس. قلت: وظاهر كلامهم الترادف. وجاء في المثل: خف تعم . قال شيخنا: وذكر النهر ليس بقيد، بل وكذلك البحر والغدير، وكل مستبحر من الماء. ولو قال: سبح بالماء، لأصاب. وقوله: بالنهر، وفيه، إنما هو تكرار فإن الباء فيه بمعنى في لأن المراد الظرفية. قلت: العبارة التي ذكرها المصنف بعينها نص عبارة المحكم والمخصص والتهذيب وغيرها، ولم يأت هو من عنده بشيء، بل هو ناقل. وهو سابح وسبوح، من سبحاء، وسباح من قوم سباحين ظاهره أن السبحاء جمع لسابح وسبوح، وأما ابن الأعرابي فجعل السبحاء جمع سابح، وبه فسر قول الشاعر: وماء يغرق السبحاء فيه سفينته المواشكة الخبوب قال: السبحاء جمع سابح، وعنى بالماء السراب، جعل الناقة مثل السفينة حين جعل السراب كالماء. قال شيخنا: والسبوح كصبور، جمعه سبح، بضمتين، أو سباح، بالكسر، الأول مقيس، والثاني شاذ. من المجاز قوله تعالى في كتابه العزيز: والسابحات سبحا فالسابقات سبقا قال الأزهري: هن ، وفي نسخة: هي السفن ، والسابقات: الخيل أو أنها أرواح المؤمنين تخرج بسهولة. وقيل: الملائكة تسبح بين السماء والأرض. أو السابحات: النجوم تسبح في الفلك، أي تذهب فيه بسطا كما يسبح السابح في الماء سبحا. وأسبحه في الماء: عومه . قال أمية.

والمسبح الخشب فوق الماء وسخرها في اليم جريتهـا كـأنـهـا عـوم

من المجاز: فرس عوم وسبوح. و السوابح: الخيل، لسبحها بيديها في سيرها ، وهي صفة غالبة، وسبح الفرس: جريه. وقال ابن الأثير: فرس سابح، إذا كان حسن مد اليدين في الجري. التسبيح: التنزيه. وقولهم: سبحان الله ، بالضم: هكذا أوردوه، فإنكار شيخنا هذا القيد على المصنف في غير محله. وقيل: تنزيه الله تعالى عن كل ما لا ينبغي له أن يوصف به. وقال الزجاج: سبحان في اللغة تنزيه الله عز وجل عن السوء، معرفة . قال شيخنا: يريد أنه علم على البر، ونحوه من أعلام الأجناس الموضوعة للمعاني. وما ذكره من أنه علم هو الذي اختاره الجماهير، وأقره البيضاوي والزمخشري والدماميني وغير واحد. قال الزجاج في قوله تعالى: سبحان الذي أسرى نصب على المصدر ، أي على المفعولية المطلقة، ونصبه بفعل مضمر متروك إظهاره، تقديره: أسبح الله سبحانه تسبيحا. قال سيبويه: زعم أبو الخطاب أن سبحان الله كقولك: براءة الله، أي أبرئ الله تعالى من السوء براءة . وقيل: قوله: سبحانك، أي أنزهك يا رب من كل سوء وأبرئك. انتهى. قال شيخنا: ثم نزل سبحان منزلة الفعل، وسد مسده، ودل على التنزيه البليغ من جميع القبائح التي يضيفها إليه المشركون، تعالى الله عما يقوله الظالمون علوا كبيرا. انتهى. وروى الأزهري بإسناده أن ابن الكواء سأل عليا رضي الله عنه عن سبحان، فقال: كلمة رضيها الله تعالى لنفسه، فأوصى بها، أو معناه على ما قال ابن شميل: رأيت في المنام كأن إنسانا فسر لي سبحان الله، فقال: أما ترى الفرس يسبح في سرعته? وقال: سبحان الله: السرعة إليه والخفة في طاعته . وقال الراغب في المفردات: أصله في المر السريع، فاستعير للسرعة في العمل، ثم جعل للعبادات قولا وفعلا. وقال شيخنا نقلا عن بعضهم: سبحان الله: إما إخبار قصد به إظهار العبودية واعتقاد التقدس والتقديس، أو إنشاء نسبة القدس إليه تعالى. فالفعل للنسبة، أو لسلب النقائص، أو أقيم المصدر مقام الفعل للدلالة على أنه المطلوب، أو للتحاشي عن التجدد وإظهار الدوام. ولذا قيل: إنه للتنزيه البليغ مع قطع النظر عن التأكيد. وفي العجائب للكرماني: من الغريب ما ذكره المفضل: أن سبحان: مصدر سبح، إذا رفع صوته بالدعاء والذكر وأنشد: قبح الإله وجوه تغلب كلمـا سبح الحجيج وكبروا إهلالا قال شيخنا: قلت: قد أورده الجلال في الإتقان عقب قوله: وهو، أي سبحان، مما أميت فعله. وذكر كلام الكرماني متعجبا من إثبات المفضل لبناء الفعل منه. وهو مشهور أورده أرباب الأفعال وغيرهم، وقالوا: هو من سبح، مخففا، كشكر شكرانا. وجوز جماعة أن يكون فعله سبح مشددا، إلا أنهم صرحوا بأنه بعيد عن القياس، لأنه لا نظير له، بخلاف الأول فإنه كثير وإن كان غير مقيس. وأشاروا إلى اشتقاقه من السبح: العوم أو السرعة أو البعد أو غير ذلك. من المجاز: العرب تقول: سبحان من كذا، تعجب منه . وفي الصحاح بخط الجوهري: إذا تعجب منه. وفي نسخة: إذا تعجبت منه. قال الأعشى: أقول لما جاءني فخـره سبحان من علقمة الفاخر يقول: العجب منه إذ يفخر. وإنما التأنيث. وقال ابن بري: إنما امتنع صرفه للتعريف وزيادة الألف والنون، وتعريفه كونه اسما علما للبراءة، كما أن نزال اسم علم للنزول، وشتان اسم علم للتفرق. قال: وقد جاء في الشعر سبحان منونة نكرة، قال أمية:

سبحانه ثم سبحانا يعود لـه وقبلنا سبح الجودي والجمد

وقال ابن جني: سبحان: اسم علم لمعنى البراءة والتنزيه، بمنزلة عثمان وحمران، اجتمع في سبحان التعريف والألف والنون، وكلاهما علة تمنع من الصرف. قلت: ومثله في شرح شواهد الكتاب للأعلم. ومال جماعة إلى أنه معرف بالإضافة المقدرة، كأنه قيل: سبحان من علقمة الفاخر، نصب سبحان على المصدر، ولزومها النصب من أجل قلة التمكن، وحذف التنوين منها لأنها وضعت علما للكلمة فجرت في المنع من الصرف مجرى عثمان ونحوه. وقال الرضي: سبحان هنا للتعجب، والأصل فيه أن يسبح الله عند رؤية العجيب من صنائعه، ثم كثر حتى استعمل في كل متعجب منه. يقول: العجب منه إذ يفخر. يقال: أنت أعلم بما في سبحانك بالضم، أي في نفسك وسبحان بن أحمد: من ولد هارون الرشيد العباسي. وسبح كمنع سبحانا كشكر شكرانا، وهو لغة ذكرها ابن سيده وغيره. قال شيخنا فلا اعتداد بقول ابن يعيش وغيره من شراح المفصل وقول الكرماني في العجائب: إنه أميت الفعل منه. حكى ثعلب: سبح تسبييحا وسبحانا. وسبح الرجل: قال: سبحان الله وفي التهذيب: سبحت الله تسبيحا وسبحانا: بمعنى واحد، فالمصدر تسبيح، والاسم سبحان، يقوم مقام المصدر. ونقل شيخنا عن بعضهم ورود التسبيح بمعنى التنزيه أيضا: سبحه تسبيحا، إذا نزهه. ولم يذكره المصنف. وسبوح قدوس ، بالضم فيهما ويفتحان ، عن كراع: من صفاته تعالى، لأنه يسبح ويقدس ، كذا في المحكم. وقال أبو إسحاق: السبوح: الذي ينزه عن كل سوء، والقدوس: المبارك الطاهر. قال اللحياني: المجمع عليه فيها الضم. قال: فإن فتحته فجائز. وقال ثعلب. كل اسم على فعول فهو مفتوح الأول إلا السبوح والقدوس، فإن الضم فيهما أكثر، وكذلك الذروح؛ كذا في الصحاح. وقال الشيخ أبو حيان في ارتشاف الضرب نقلا عن سيبويه: ليس في الكلام فعول صفة غير سبوح وقدوس. وأثبت فيه بعضهم ذروحا، فيكون اسما. ومثله قال القزاز في جامعه. قال شيخنا: ولكن حكى الفهري عن اللحياني في نوادره أنه يقال: درهم ستوق وستوق. وشبوط وشبوط، لضرب من الحوت، وفروج وفروج، لواحد الفراريج. وحكوا أيضا اللغتين في سفود وكلوب. انتهى. وقال الأزهري: وسائر الأسماء تجيء على فعول، مثل سفود وقفور، وقيور، وما أشبهها، والفتح فيها أقيس، والضم أكثر استعمالا. يقال: السبحات، بضمتين مواضع السجود. وسبحات وجه الله تعالى: أنواره وجلاله وعظمته. وقال جبيريل عليه السلام إن لله دون العرش سبعين حجابا، لو دنونا من أحدها لأحرقتنا سبحات وجه ربنا رواه صاحب العين. قال ابن شميل: سبحات وجهه: نور وجهه. وقيل: سبحات الوجه: محاسنه، لأنك إذا رأيت الحسن الوجه قلت: سبحان الله. وقيل: معناه: تنزيها له، أي سبحان وجهه. والسبحة بالضم: خرزات تنظمن في خيط للتسبيح، تعد ، وقال الفارابي، وتبعه الجوهري: السبحة: التي يسبح بها. وقال شيخنا: إنها ليست من اللغة في شيء، ولا تعرفها العرب، وإنما أحدثت في الصدر الأول إعانة على الذكر وتذكيرا وتنشيطا. السبحة: الدعاء، وصلاة التطوع ، والنافلة: يقال: فرغ فلان من سبحته، أي من صلاة النافلة، سميت الصلاة تسبيحا لأن التسبيح تعظيم الله وتنزيهه من كل سوء. وفي الحديث: اجعلوا صلاتكم معهم سبحة : أي نافلة. وفي آخر: كنا إذا نزلنا منزلا لا نسبح حتى نحل الرحال ، أراد

صلاة الضحى، يعني أنهم كانوا مع اهتمامهم بالصلاة لا يباشرونها حتى يحطوا الرحال، ويريحوا الجمال رفقا وإحسانا. السبحة بالفتح: الثياب من جلود ، ومثله في الصحاح، وجمعها سباح. قال مالك بن خالد الهذلي:ة الضحى، يعني أنهم كانوا مع اهتمامهم بالصلاة لا يباشرونها حتى يحطوا الرحال، ويريحوا الجمال رفقا وإحسانا. السبحة بالفتح: الثياب من جلود ، ومثله في الصحاح، وجمعها سباح. قال مالك بن خالد الهذلي: وسباح ومناح ومـعـط إذا عاد المسارح كالسباح وصحف أبو عبيدة هذه الكلمة، فرواها بالجيم وضم السين، وغلط في ذلك. وإنما السبجة كساء أسود. واستشهد أبو عبيدة على صحة قوله بقول مالك الهذلي المتقدم ذكره، فصحف البيت أيضا. قال: وهذا البيت من قصيدة حائية مدح بها زهير بن الأغر اللحياني، وأولها: فتى ما ابن الأغر إذا شتونـا وحب الزاد في شهري قماح والمسارح: المواضع التي تسرح إليها الإبل. فشبهها لما أجدبت بالجلودالملس في عدم النبات. وقد ذكر ابن سيده في ترجمة سبج بالجيم ما صورته: والسباج: ثياب من جلود، واحدها سبجة، وهي بالحاء أعلى، على أنه أيضا قد قال في هذه الترجمة: إن أبا عبيدة صحف هذه الكلمة، ورواها بالجيم كما ذكرناه آنقا. ومن العجب وقوعه في ذلك، مع حكايته عن أبي عبيدة أنه وقع فيه، اللهم إلا أن يكون وجد نقلا فيه. وكان يتعين عليه أنه لو وجد نقلا فيه أن يذكره أيضا في هذه الترجمة عند تخطئته لأبي عبيدة ونسبته من التهمة والانتقاد. وقال شمر: السباح، بالحاء: قمص للصبيان من جلود، وأنشد: كأن زوائد المهرات عنهـا جواري الهند مرخية السباح قال: وأما السبجة، بضم السين والجيم: فكساء أسود السبجة: فرس للنبي صلى الله تعالى عليه وسلم معدود من جملة خيله، ذكره أرباب السير، فرس آخر لجعفر بن أبي طالب الملقب بالطيار ذي الجناحين، فرس آخر لآخر . وفي حديث المقداد أنه كان يوم بدر على فرس يقال له سبحة . قال ابن الأثير. هو من قولهم: فرس سابح: إذا كان حسن مد اليدين في الجري. قال ابن الأثير: سبحة الله بالضم: جلاله . والتسبيح قد يطلق ويراد به الصلاة والذكر والتحميد والتمجيد. وسميت الصلاة تسبيحا لأن التسبيح تعظيم الله وتنزيهه من كل سوء. وتقول: قضيت سبحتي. وروي أن عمر رضي الله عنه جلد رجلين سبحا بعد العصر، أي صليا. قال الأعشى: وسبح على حين العشيات والضحى ولا تعبد الشيطان والله فاعـبـدا

يعني الصلاة بالصباح والمساء. وعليه فسر قوله تعالى فسبحان الله حين تمسون وحين تصبحون يأمرهم بالصلاة في هذين الوقتين. وقال الفراء: حين تمسون: المغرب والعشاء، وحين تصبحون، صلاة الفجر، وعشيا: صلاة العصر، وحين تظهرون: الأولى. وقوله: وسبح بالعشي والإبكار أي وصل. ومنه أيضا قوله عز وجل فلولا أنه كان من المسبحين أراد من المصلين قبل ذلك. وقيل: إنما ذلك لأنه قال في بطن الحوت: لا إله إلا أنت سبحانك إني كنت من الظالمين والسبح الفراغ . وقوله تعالى: إن لك في النهار سبحا طويلا إنما يعني به فراغا طويلا وتصرفا. وقال الليث: معناه فراغا للنوم. وقال أبو عبيدة: منقلبا طويلا. وقال المؤرج: هو الفراغ والجيئة والذهاب. قال أبو الدقيش: ويكون السبح أيضا فراغا بالليل. وقال الفراء: يقول: لك في النهار ما تقضي حوائجك. وقال أبو إسحاق من قرأ سبخا فمعناه قريب من السبح. قال ابن الأعرابي: السبح: الاضطراب و التصرف في المعاش . فمن قرأه أراد به ذلك، ومن قرأ سبحا أراد راحة وتخفيفا للأبدان. السبح الحفر . يقال: سبح اليربوع في الأرض ، إذا حفر فيها. قيل في قوله تعالى: إن لك في النهار سبحا طويلا أي فراغا للنوم. وقد يكون السبح بالليل. والسبح أيضا: النوم نفسه. السبح أيضا: السكون. و السبح: التقلب والانتشار في الأرض والتصرف في المعاش، فكأنه ضد. و السبح: الإبعاد في السير . قال ابن الفرج: سمعت أبا الجهم الجعفري يقول: سبحت في الأرض، وسبخت فيها، إذا تباعدت فيها. السبح: الإكثار من الكلام . وقد سبح فيه، إذا أكثر. عن أبي عمر: كساء مسبح، كمعظم: قوي شديد . وعنه أيضا: كساء مسبح: أي معرض، وقد تقدم في الجيم. السباح ككتان: بعير ، على التشبيه. والسباح: جواد مشهور. سباح كسحاب: أرض عند معدن بني سليم ملساء؛ ذكره أبو عبيد البكري في معجمه. من المجاز: السبوح كصبور فرس ربيعة بن جشم ، على التشبيه. وفي شواهد التلخيص: وتسعدني في غمرة بعد غمرة سبوح لها منها عليها شواهد وسبوحة بفتح السين مخففة: مكة المشرفة، زيدت شرفا، أو واد بعرفات ، وقال يصف نوق الحجيج: خوارج من نعمان أو من سـبـوحة إلى البيت أو يخرجن من نجد كبكب المسبح، كمحدث، اسم وهو المسبح بن كعب بن طريف ابن عصر الطائي، وولده عمرو أدرك النبي صلى الله عليه وسلم، وكان من أرمى العرب، وذكره امرؤ القيس في شعره : رب رام من بني ثعل

وبنو مسبح: قبيلة بواسط زبيد يواصلون بني الناشري؛ كذا في أنساب البشر. والأمير المختار عز الملك محمد بن عبيد الله بن أحمد المسبحي الحراني: أحد الأمراء المصريين وكتابهم وفضلائهم، كان على زي الأجناد، واتصل بخدمة الحاكم، ونال منه سعادة. و له تصانيف عديدة في الأخبار والمحاضرة والشعراء. من ذلك كتاب التلويح والتصريح في الشعر، مائة كراس؛ ودرك البغية في وصف الأديان والعبادات، في ثلاثة آلاف وخمسمائة ورقة؛ وأصناف الجماع، ألف ومائتا ورقة، والقضايا الصائبة في معاني أحكام النجوم، ثلاثة آلاف ورقة؛ وكتاب الراح والارتياح، ألف وخمسمائة ورقة؛ وكتاب الغرق والشرق فيمن مات غرقا أو شرقا، مائتا ورقة؛ وكتاب الطعام والإدام، ألف ورقة؛ وقصص الأنبياء عليهم السلام، ألف وخمسمائة ورقة؛ وجونة الماشطة، يتضمن غرائب الأخبار والأشعار والنوادر، ألف وخمسمائة ورقة؛ ومختار الأغاني ومعانيها، وغير ذلك. وتولي المقياس، والبهنسا من الصعيد. ثم تولى ديوان الترتيب. وله مع الحاكم مجالس ومحاضرات. ولد سنة 366 وتوفي سنة 420. أبو محمد بركة بن علي بن السابح الشروطي ، الوكيل، له مصنف في الشروط، توفي سنة 650؛ وأحمد بن خلف السابح ، شيخ لابن رزقويه؛ وأحمد بن خلف بن محمد أبو العباس، روى عن أبيه، وعن زكريا بن يحيى بن يعقوب وغيرهما، كتب عنه عبد الغني الأزدي؛ ومحمد بن سعيد ويقال: سعد، عن الفضيل بن عياض؛ وعبد الرحمن بن مسلم عن مؤمل ابن إسماعيل؛ ومحمد بن عثمان البخاري ، قال الذهبي: هو أبو طاهر ابن أبي بكر الصوفي الصابوني، روى عنه السمعاني، وابنه عبد الرحمن، توفي سنة 555، وأخوه أبو حفص عمر بن عثمان، حدث، السبحيون، بالضم وفتح الباء، محدثون ، وضبط السمعاني في الأخير بالخاء المعجمة، وقال: كأنه نسب إلى الدباغ بالسبخة. ومما يستدرك عليه: التسبيح: بمعنى الاستثناء. وبه فسر قوله تعالى: ألم أقل لكم لولا تسبحون أي تستثنون، وفي الاستثناء تعظيم الله تعالى والإقرار بأنه لا يشاء أحد إلا أن يشاء الله، فوضع تنزيه الله موضع الاستثناء. وهو في المصباح واللسان. ومن النهاية: فأدخل إصبعيه السباحتين في أذنيه . السباحة والمسبحة: الإصبع التي تلي الإبهام، سميت بذلك لأنها يشار بها عند التسبيح. وفي الأساس: ومن المجاز: أشار إليه بالمسبحة والسباحة. وسبح ذكرك مسابح الشمس والقمر. وفلان يسبح النهار كله في طلب المعاش. انتهى. والسبحة، بالضم: القطعة من القطن.

Lane's Lexicon

Edward W. Lane · 19. yyTR yok24.760 harf
سَبَحَ 1 سَبَحَ ذ , aor. سَبَحَ , inf. n. سَبْحٌ (Msb, K) and سِبَاحَةٌ, (S, * K,) or the latter is a simple subst., (Msb,) He swam, syn. عَامَ, (S, * K,) بِالنَّهْرِ and فِيهِ [in the river], (K,) or rather بِالمَآءِ (MF, TA) or فى المَآءِ (Msb) [i. e. in the water], for it is likewise in the sea, and in a pool, and also in any expanse: (MF, TA:) [or he swam upon the surface, without immersing
Tamamını oku

Salmone

H. Anthony Salmone · 19. yyTR1.361 harf
سَبَحَ سَبَحَ A ( n. ac. سَبْح 1 , سِبَاْحَة 23t ), a. Swam. b. ( n. ac. سَبْح 1 ), Travelled far; spread. c. [ Fī ], Was profuse in ( speech ); dug, burrowed in ( the ground ), was slow in ( affair ). d. Was quiet, still; rested; slept. سَبَّحَ سَبَّحَ II a. [ acc. or La ], Praised, glorified, magnified, extolled ( God ). أَسْبَحَ أَسْبَحَ IV , a. Made to swim; made to float, set
Tamamını oku

Kitâbullâh

Kur'an kullanımından türetilmişTR yok50.806 harf
سبح سَبَحَ - يَسْبَحُ - سَبْح - سُبْحَان - سَابِح - سَابِحَة - سَابِحَات - سَبَّحَ - يُسَبِّحُ -تَسْبيْح - مُسَبِّح - مُسَبِّحُوْن سَبَحَ - يَسْبَحُ + كائن + في مكان: يتحرك في الجزء السطحي الظاهر منه: يطفو فوق سطح جسم أو وسط (سائل أو هواء) ويتحرك جيئة وذهاباً في جزئه السطحي وهو يطفو فوقه، فلا ينغمر ولا يشكل جزءاً من الجسم أو الوسط (السائل أو
Tamamını oku

Sîgalar(31)

Mücavir kökler79 mücavir (265 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.
  1. حمد

    16 ortak ayet · Hamd: Cümle kapısı demektir

  2. وصف

    6 ortak ayet · Vasıflandırırlar

  3. بكر

    5 ortak ayet · Bekr genç deve demektir

  4. علو

    9 ortak ayet · “A’leve” kökünden fiilin ismi olmuş ve “gel !” anlamındadır

  5. ربب

    31 ortak ayet · Ribve, tümsek demektir

  6. سمو

    17 ortak ayet · “Sem” hayvanın sırtı, “ard” da hayvanın karnıdır

  7. ليل

    9 ortak ayet · Durgun suyda dibe çöken mile “leyl“, akıp denize giden…

  8. عشو

    4 ortak ayet · Akşam yemeği demektir

  9. شرك

    10 ortak ayet · Tasma kayış demektir

  10. أرض

    18 ortak ayet · Hayvanların sırtına sema, alt tarafına ard denir

  11. ولد

    7 ortak ayet · “Yavru” demektir

  12. أصل

    3 ortak ayet · Bitki kökü demektir

Geçtiği ayetler(87)

Sîga sayfası: سُبْحَانَهُ
  1. وَقَالُوا اتَّخَذَ اللَّهُ وَلَدًا سُبْحَانَهُ بَلْ لَهُ مَا فِي السَّمَوَاتِ وَالْأَرْضِ كُلٌّ لَهُ قَانِتُونَ

    Onun sübhanıDediler ki: Allah çocuk edindi. Tenzih ederiz O’nu. Doğrusu göklerde ve yerde ne varsa O’nundur. Hepsi de O’na itaat ederler.

  2. … ثَلَاثَةٌ انْتَهُوا خَيْرًا لَكُمْ إِنَّمَا اللَّهُ إِلَهٌ وَاحِدٌ سُبْحَانَهُ أَنْ يَكُونَ لَهُ وَلَدٌ لَهُ مَا فِي السَّمَوَاتِ …

    Onun sübhanıEy Ehl-i Kitab; dininizde taşkınlık etmeyin. Allah hakkında ancak gerçeği söyleyin. Meryem oğlu İsa Mesih; Allah’ın peygamberi, O’nun Meryem’e ulaştırdığı kelimesi ve kendinden bir ruhtur. Allah’a ve peygamberlerine iman edin. Allah üçtür, demeyin. Kendi yararınıza olarak bundan vazgeçin. Allah sadece bir tek ilahtır. Çocuğu olmaktan münezzehtir. Göklerde olanlar da, yerde olanlar da O’nundur. Vekil olarak Allah yeter.

  3. وَجَعَلُوا لِلَّهِ شُرَكَاءَ الْجِنَّ وَخَلَقَهُمْ وَخَرَقُوا لَهُ بَنِينَ وَبَنَاتٍ بِغَيْرِ عِلْمٍ سُبْحَانَهُ وَتَعَالَى عَمَّا يَصِفُونَ

    Onun sübhanıCinnleri, Allah’a ortak koştılar. Halbuki onları, O yaratmıştır. Bilmeden O’na oğullar ve kızlar uydurdular. Haşa O, onların vasıflandırdıklarından yüce ve münezzehtir.

  4. … إِلَّا لِيَعْبُدُوا إِلَهًا وَاحِدًا لَا إِلَهَ إِلَّا هُوَ سُبْحَانَهُ عَمَّا يُشْرِكُونَ

    Onun sübhanıOnlar Allah’tan ayrı hahamlarını, rahiblerini rabblar edindiler. Meryem Oğlu Mesih’i de. Halbuki tek tanrıdan başkasına ibadet etmemekle emrolunmuşlardır. O’ndan başka ilah yoktur. O; bunların şirk koştukları şeylerden münezzehtir.

  5. … بِمَا لَا يَعْلَمُ فِي السَّمَوَاتِ وَلَا فِي الْأَرْضِ سُبْحَانَهُ وَتَعَالَى عَمَّا يُشْرِكُونَ

    Onun sübhanıOnlar Allah’ı bırakarak; kendilerine fayda da, zarar da vermeyen şeylere taparlar. Bunlar, Allah katında bizim şefaatçılarımızdır, derler. De ki: Siz, Allah’a göklerde ve yerde bilmediği bir şey mi bildiriyorsunuz? Allah, onların ortak koşmalarından münezzeh ve yücedir.

  6. قَالُوا اتَّخَذَ اللَّهُ وَلَدًا سُبْحَانَهُ هُوَ الْغَنِيُّ لَهُ مَا فِي السَّمَوَاتِ وَمَا فِي الْأَرْضِ إِنْ عِنْدَكُمْ مِنْ سُلْطَانٍ بِهَذَا أَتَقُولُونَ عَلَى اللَّهِ مَا لَا تَعْلَمُونَ

    Onun sübhanıAllah, çocuk edindi, dediler. Haşa, Allah bundan münezzehtir. O, müstağnidir. Göklerde ve yerde ne varsa hepsi O’nundur. Bu hususta hiç bir deliliniz yok. Allah hakkında bilmediğiniz şeyi mi söylüyorsunuz?

  7. أَتَى أَمْرُ اللَّهِ فَلَا تَسْتَعْجِلُوهُ سُبْحَانَهُ وَتَعَالَى عَمَّا يُشْرِكُونَ

    Onun sübhanıAllah’ın emri geldi. Artık onu acele istemeyin. O; ortak koşmakta oldukları şeylerden münezzehtir, yücedir.

  8. وَيَجْعَلُونَ لِلَّهِ الْبَنَاتِ سُبْحَانَهُ وَلَهُمْ مَا يَشْتَهُونَ

    Onun sübhanıOnlar; Allah’a kızlar isnad ederler. O’nun sanı yücedir. Hoşlandıkları da kendilerinindir.

  9. سُبْحَانَهُ وَتَعَالَى عَمَّا يَقُولُونَ عُلُوًّا كَبِيرًا

    Onun sübhanıOnların söylediklerinden O, münezzehtir, yücedir ve uludur.

  10. مَا كَانَ لِلَّهِ أَنْ يَتَّخِذَ مِنْ وَلَدٍ سُبْحَانَهُ إِذَا قَضَى أَمْرًا فَإِنَّمَا يَقُولُ لَهُ كُنْ فَيَكُونُ

    Onun sübhanıOğul edinmek Allah’a asla yakışmaz. O münezzehtir. Bir işin olmasını istedi mi, ona sadece; ol, der, o da oluverir.

Sîga sayfası: يُسَبِّحُونَ

Kök analizi

Kök tanımı ve çekirdek özet

AlanDeğer
Kökسبح
YapıÜçlü
Özel DurumBelirgin fark tespit edilmedi
Bağlamsal Yakın Köklerقدس, حمد, كبر
Zıt Kökنقص
Çekirdek Özet 1Suda veya havada bir engele takılmadan, batmadan ve sürtünmesizce hızla akıp gitmek
Çekirdek Özet 2Varlığın yaratılış amacına uygun olarak ilahi yörüngede kesintisiz akışı ve Allah'ı her türlü eksiklikten tenzih etmesi
Çekirdek Özet 3Yaratılmışların ontolojik sınırlarını koruyarak mutlak kemal sahibi Yaratıcı'yı kusur ve noksanlıktan uzak tutma bilinci
Kritik Hata RiskiKökü yalnızca dille yapılan mekanik bir virt veya boncuk çekme eylemine indirgeyip evrensel ve ontolojik akış boyutunu kaybetmek

Biliteral analiz

Biliteral ÇekirdekTemel AnlamEklenen UnsurOluşan Anlam Farkı
سبBir doğrultuda uzanma, akma, yayılma ve kesintisiz devam etme; bu çekirdek سبب kökünde bağ ve vasıtayla uzanmayı, سبق kökünde öne doğru atılmayı, سبل kökünde yol boyu akıp gitmeyi, سبغ kökünde ise bolca dökülüp kaplamayı ifade ederحBoğazın ortasından çıkan sürtünmeli ve yumuşatıcı ح harfinin eklenmesiyle anlam, akışkan bir ortamda (su, hava veya fezada) sürtünmesizce, batmadan ve pürüzsüzce süzülerek yol alma niteliği kazanmıştır

Piktografik analiz

BirimPiktografik İmge / HareketAnlam Açıklaması
سDiken, destek; tutunma, dayanma, korumaVarlığın kendi ekseninde dengede durmasını, dağılmadan tutunmasını ve direnç göstermesini simgeler
بEv, çadır; iç, barınma, içinde olmaBir vasatın veya belirlenmiş bir mekânın/ortamın içinde yer alma durumunu temsil eder
حÇit, duvar; çevirme, koruma, ayırmaDış etkenlerden arınmayı, engelleri aşmayı ve sınır boyu akıcı bir hat oluşturmayı ifade eder
سبحBelirli bir vasat içinde eksenini koruyarak engellerden arınmış biçimde akıp gitmeBir ortama (suya, havaya veya feleğe) giren varlığın batmadan, savrulmadan ve pürüzlere takılmadan hedefine doğru pürüzsüzce süzülme hareketidir

Tarihsel ve erken kullanım

AlanVeri
İlk fiziksel anlamCanlının suda batmadan, el ve ayaklarını veya yüzgeçlerini düzenli hareket ettirerek su üstünde hızla akıp gitmesi; atın ön ayaklarını ileri doğru açarak akıcı ve sarsıntısız biçimde koşması
Cahiliye şiiri kullanımıel-A'şâ beytinde kökü şaşkınlık ve uzak tutma (tenzih) anlamında kullanmıştır: أقولُ لمّا جاءني فخرُهُ / سُبحانَ مِنْ علقمةَ الفاخِر
Erken Arapça kullanımİslâm öncesi ve erken dönem şairi Ümeyye b. Ebî's-Salt, gemilerin ve ahşabın su üzerinde akışını bu kökle tasvir etmiştir: والمُسْبِحُ الخُشْبَ، فوقَ الماءِ سَخَّرَها / في اليَمِّ جَرْيَتُها، كأَنها عُوَمُ

Kaynak Lisānü'l-Arab, Maqāyīsü'l-Luğa ve Kitābü'l-ʿAyn.

Sami etimolojik katman

Sami dil ailesinin batı ve kuzey kollarında bu kök, hem fiziksel süzülme hem de yüksek sesle övme, yüceltme ve sakinleştirme semantik alanı üzerinden belirginleşir. Aramicede ve Süryanicede šbḥ (ܫܒܚ) kökü "övmek, yüceltmek, methiye düzmek, ululamak" anlamında doğrudan ibadet ve liturji diliyle ilişkilidir; nitekim Süryanice tešbōḥtā sözcüğü ilahi ve tesbih karşılığıdır. İbranicede šibbeaḥ (שִׁבֵּחַ) fiili "övmek, yatıştırmak, teskin etmek, dalgaları dindirmek" anlamlarına gelir ki bu da fırtınalı suyun yatışıp süzülmeye elverişli hale gelmesiyle övgü arasındaki kavramsal bağı hissettirir. Arapçada ise kök, bir yandan Samicedeki yüceltme ve kutsama damarını korurken diğer yandan en kadim fiziksel anlamı olan "suda ve fezada pürüzsüzce akıp gitme" (yüzme) zeminini en berrak biçimde muhafaza etmiştir. İbn Fâris'in belirttiği gibi tenzih, Yaratıcı'yı her türlü kusurdan süratle ve kesinlikle uzaklaştırma (teb'îd) hareketidir.

Güven Kesin

Kaynak Brown-Driver-Briggs Hebrew Lexicon, Payne Smith Syriac Dictionary ve Maqāyīsü'l-Luğa.

Etimolojik analiz

KatmanVeriAçıklamaGüven
İç Arapça etimolojik yönSuda yüzme, atın geniş adımlarla koşması ve boşlukta süzülmeFiziksel süzülme ve engelsiz hareket manası, zihinsel ve itikadi düzleme aktarılarak Yaratıcı'yı eksikliklerden uzaklaştırma (tenzih) anlamına evrilmiştirKesin
Sami dilleriyle etimolojik ilişkiİbranice šibbeaḥ ve Süryanice šabbəḥKuzeybatı Sami dillerinde övgü, yüceltme ve yatıştırma anlamları baskın olup Arapça ile kökteş bir dini ıstılah sürekliliği bulunurKesin
Daha geniş dilsel ilişkiAfro-Asyatik su ve akış hareket modelleriSu üzerinde kayma veya yayılma hareketini betimleyen erken Afro-Asyatik ses yansımalı unsurlarla muhtemel paralellikler taşırMuhtemel

Kaynak Gesenius' Hebrew and Chaldee Lexicon ve D. Cohen Dictionnaire des racines sémitiques.

Kardeş kökler

KombinasyonDurumTemel AnlamAnlam DetayıNot
سبحAnlamlıSuda yüzmek, süzülmek, tenzih etmekAkışkan bir ortamda engelsizce ilerlemek ve Allah'ı noksanlıklardan uzak tutmakHedef kök; Kur'an'da geçer
سحبAnlamlıÇekmek, sürüklemekBir şeyi zeminde sürüyerek çekip götürmek; bulutların gökte çekilip yürütülmesiHedef kökle akış ve hareket yönünden akrabadır; Kur'an'da geçer
بسحKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıKlasik sözlüklerde bu dizilim mühmel kabul edilmiştirKur'an'da geçmez
بحسKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıKlasik sözlüklerde bu dizilim mühmel kabul edilmiştirKur'an'da geçmez
حسبAnlamlıSaymak, hesaplamak, yetmekSayı saymak, bir şeyin kafi gelmesi ve zannetmekOrtak çekirdeğin sınırlama ve belirleme yönü; Kur'an'da geçer
حبسAnlamlıAlıkoymak, hapsetmek, tutmakBir nesneyi veya kişiyi hareketten menederek bir yerde tutmakHedef kökün akıcılığına ve serbest hareketine zıt bir kapanma bildirir; Kur'an'da geçer

Komşu kökler ve zıt kök

Kökİlişki TürüAnlam AlanıKarşılaştırmalı NüansAnlam Detayı
سبحMerkezAkış, tenzih, mutlak aşkınlıkVarlığın noksanlıktan arınarak kendi yörüngesinde pürüzsüz akışı ve Allah'ı her kusurdan uzak tutmasıHem kozmik hareketi hem de zihni kusursuzlaştırmayı birleştiren tenzih
قدسKomşuKutsiyet, arılık, bereketMaddi ve manevi kirlerden, necasetten büsbütün temizlenmiş olmayı vurgularسبح kökü kusurdan uzaklaştırma hareketine odaklanırken قدس kökü bizatihi arılık durumuna odaklanır
حمدKomşuÖvgü, kemal sıfatlarını ikrarBir varlığı sahip olduğu olumlu vasıflardan ve iyiliklerden ötürü isteyerek övmekسبح olumsuzlukları nefyederken حمد yetkinlikleri ispat eder
كبرKomşuBüyüklük, azamet, yücelikVarlığın hacim, derece veya kudretçe her şeyin üstünde ve erişilmez olduğunu bildirmekسبح eksikliği giderme, كبر ise büyüklüğü ilan etme yönünü öne çıkarır
نقصZıtEksilme, kusur, gedikBir şeyin tamlığının bozulması, azalması, ayıplı ve yetersiz hale gelmesiسبح kökünün yok ettiği ve Allah'a isnadını reddettiği noksanlık durumu

Başka dillerde anlam karşılıkları

DilKelime / KelimelerKısa AnlamDetayGüven
ArapçaسبحSüzülmek, yüzmek, tenzih etmekAkışkan ortamda sürtünmesiz ilerlemek ve ilahi zatı noksanlıklardan beri kılmakKesin
LatinceNatare / Exaltare / GlorificareYüzmek / Yüceltmek / Şanını yaymakNatare fiziksel yüzmeyi karşılarken, exaltare ve glorificare tenzihin övgü boyutunu verir; ancak tenzihin noksanlığı nefyetme inceliğini tek kelimede toplayamazGüçlü
İngilizceGlide, swim / Sanctify, glorifySüzülmek, yüzmek / Kutsamak, yüceltmekSwim ve glide kökün kozmik ve fiziksel süzülüşünü verir; glorify ve praise ise ibadet boyutunu karşılar ancak uzaklaştırma (tenzih) vurgusu zayıftırGüçlü
AlmancaGleiten, schwimmen / Preisen, lobpreisenKayıp gitmek, yüzmek / Övmek, yüceltmekGleiten varlığın felekteki sürtünmesiz akışını çok iyi yansıtır; lobpreisen ibadet anlamını verir fakat menfi sıfatları yok sayma (tenzih) nüansı eksik kalırGüçlü
FransızcaFlotter, nager / Glorifier, exalterSuda süzülmek, yüzmek / YüceltmekFlotter batmadan su üzerinde kalışı, nager ilerleyişi anlatır; exalter ise manevi yüceltmeyi bildirirGüçlü

Kaynak Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch ve Lane's Arabic-English Lexicon.

Vücûh ve nezâir

Form / KullanımAnlam YüzüAyet Tipi / Bağlam
سُبْحَانَTenzih ve aşkınlık beyanıAllah'ın çocuk edinmekten, ortak koşulmaktan ve tüm insani eksikliklerden münezzeh olduğunu ilan eden mutlak tenzih bağlamı (Bakara 2:116, İsrâ 17:1)
يُسَبِّحُونَ / يُسَبِّحُKozmik yörüngede süzülmeGüneş, ay ve gök cisimlerinin feleklerinde sürtünmesizce, birbiriyle çatışmadan akıp gitmesi (Enbiyâ 21:33, Yâsîn 36:40)
سَبِّحْ / يُسَبِّحُVarlıkların ontolojik ibadeti ve itaatıGöklerde ve yerde bulunan canlı ve cansız tüm mahlukatın kendi lisanıyla Allah'ı yüceltmesi ve düzenine boyun eğmesi (İsrâ 17:44, Nûr 24:41)
سَبْحًاGündüz hayatındaki yoğun hareket ve meşguliyetİnsanın rızık peşinde koşturması, dünya işlerinde hızla akıp gitmesi ve maişet meşgalesi (Müzzemmil 73:7)
وَالسَّابِحَاتِMeleklerin veya süratli atların süzülüşüİlahi emirleri yerine getirmek için uzayda veya atmosferde hızla süzülen melekler ya da akıcı koşan cihat atları bağlamı (Nâziât 79:3)
الْمُسَبِّحِينَNamaz kılanlar ve zikredenlerYunus peygamberin balığın karnında yaptığı istiğfar ve genel anlamda namaz kılıp Allah'a yalvaranlar bağlamı (Sâffât 37:143)

Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

DisiplinKullanım AlanıTartışma NoktasıAnlam Yoğunlaşması
KelamTenzih sıfatları ve selbî sıfatlarAllah'ın zatına cisim, mekan, acziyet, çocuk edinme veya noksanlık isnadının imkansızlığı; teşbih ve tecsime karşı mutlak selbî arındırmaOlumsuz niteliklerin zattan bütünüyle nefyedilmesi (nefy-i naks)
FıkıhRükû, secde zikirleri ve nafile namazlarRükû ve secdede tesbih lafızlarının hükmü; seferde farz namazlar birleştirildiğinde aradaki nafile namazın terk edilmesi meselesiNamaz ibadeti ve nafile (tatavvu) ibadetler
TefsirKâinatın tesbihi (lisân-ı hâl mi lisân-ı kâl mi?)Cansız varlıkların tesbihinin fıtri nizama boyun eğme yoluyla hal diliyle mi yoksa melekût alemine bakan hakiki bir idrak ve sözle mi gerçekleştiğiYaratılış kanunlarına tam teslimiyet ve fıtri yöneliş
HadisZikir faziletleri ve ilahi azametGünlük hayatın muhtelif anlarında tesbih çekmenin sevabı ve Allah'ın nur perdelerinin azametini anlatan rivayetlerDilin zikirle meşguliyeti ve kudsiyet şuuru

Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

SistemBağlamKarşılıkİşlevAçıklamaGüven
DiniTevhid ve kullukTenzih ve tevhidi korumaDüşünceyi ve inancı sahte tanrılardan ve eksikliklerden temizlemekİmanın şirk unsurlarından arındırılarak fıtrat rotasında pürüzsüz işlemesini sağlarKesin
İlmiKozmoloji ve doğa yasalarıSürtünmesiz denge ve determinizmMaddenin ve gök cisimlerinin fizik yasalarına tam uyumla akmasıFizik evreninin hiçbir kaosa meydan vermeden tayin edilen matematiksel dengede sürmesidirKesin
SiyasiAdalet ve anayasal düzenYozlaşmadan uzak kurumsal işleyişDevleti ve iktidarı zulüm, kusur ve keyfilikten arındırmakİktidar mekanizmasının bireysel hevalara takılmadan adalet yörüngesinde akmasıdırGüçlü
İktisadiPazar akışkanlığı ve helal kazançSermayenin ve piyasanın tıkanıklıktan kurtulmasıTekelleşme, faiz ve haksız engelleri kaldırarak dolaşımı sağlamakGündüz iş ve meşgalenin (sebh) piyasada dürüstlük ve dinamizmle serbestçe akmasıdırGüçlü

Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

Alanİzomorfik KarşılıkAçıklamaGüven
Sayısal bilimlerSürtünmesiz ortamda eylemsizlik ve yörünge mekaniğiFizikte bir cismin yerçekimi veya dirençsiz alanda kesintisiz süzülmesi ve gök mekaniğindeki kararlı eliptik yörünge hareketiKesin
Beşeri bilimlerPsikolojik akış deneyimi ve toplumsal uyumBireyin iç dirençlerini ve çelişkilerini aşarak yüksek motivasyonla bir hedefe kilitlenmesi; toplumun anomiden uzak ahengiGüçlü

Yanlış daraltma ve kritik hata riski

AlanAçıklama
Modern daraltma riskiKökün anlamını yalnızca ibadet sonrasında el ile veya boncukla tekrarlanan belli kelimelerin telaffuzuna (mekanik virt) hapsetmek
Kur'an içi daha geniş anlamKâinattaki tüm atomların ve gök cisimlerinin fıtri kanunlara uyarak sürtünmesiz akışını, meleklerin itaatteki süzülüşünü ve zihnin Allah'ı tüm eksikliklerden soyutlamasını kapsayan bütüncül bir hareket
Yanlış anlamanın doğuracağı hataİnsanın tesbihi sadece dille yerine getirdiğini sanarak hayattaki amel, ahlak ve nizam boyutunu ihmal etmesi; evren ile insan ibadeti arasındaki ontolojik bağı koparması

Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

SoruCevap
Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir?Kur'an'ın kâinat tasavvuru ile ilah tasavvurunu birbirine bağlayan merkez köktür; göklerdeki yıldızların dönüşü ile inanan insanın zikri aynı kökle ifade edilerek insanın varoluşsal koroya katılması emredilir
Hangi ayet gruplarında belirleyicidir?Müsebbihat surelerinin giriş ayetlerinde (Hadîd, Haşr, Saf, Cuma, Tegābün, A'lâ), kozmolojik ayetlerde (Enbiyâ, Yâsîn) ve şirk iddialarına karşı tenzih getiren ayetlerde belirleyicidir
Hangi yanlış anlamaları düzeltir?Allah'ı yarattıklarına benzeten antropomorfik algıları kökten yıkar; ayrıca kâinatın kör bir tesadüf eseri değil, ilahi övgü ve teslimiyetle akıp giden şuurlu bir nizam içinde olduğunu gösterir

Nihai sentez ve LaTeX modeli

  • Somut anlamAkışkan bir mecrada (su, hava veya uzay boşluğu) hiçbir sürtünmeye ve engellemeye maruz kalmadan, batıp kaybolmaksızın dengeli bir biçimde akıp gitmek ve süzülmek.
  • Soyut anlamBir varlığı veya kavramı kendisine yapışması muhtemel tüm kir, kusur, eksiklik ve sürtünmelerden hızla ve kesinlikle arındırmak; Allah'ın kemal sıfatlarına zıt olan her türlü noksanlığı selbetmek.
  • Sistematik karşılıkİster fiziki feleklerde dönen gezegenler olsun ister akli düzlemde tevhide yönelen zihinler; sistemin bozulmadan ve sürtünmeden ilahi kanun dairesinde akışkanlığını sürdürmesidir.
  • LaTeX modeliS={x∈U∣lim⁡ϵ→0R(x)=0}  ⟹  ∇⋅v⃗(x)=0∧Φ(x)∩D=∅
  • LaTeX açıklamasıFormülde U evrendeki tüm varlıkları ve yönelimleri, S tesbih durumundaki sistemi temsil eder. R(x) harekete karşı oluşan direnci ve sürtünmeyi gösterir; direncin sıfıra yaklaşması (lim⁡ϵ→0R=0) kökün sürtünmesiz süzülme ve engelsiz akış doğasını simgeler. Hız vektör alanının diverjansının sıfır olması (∇⋅v⃗=0), akışın sıkışmasız, kesintisiz ve dengeli bir yörüngede devam ettiğini; varlığın değer kümesi olan Φ(x) ile eksiklik ve kusur kümesi olan D nin kesişiminin boş küme olması (Φ∩D=∅) ise kökün mutlak tenzih ve arınma karakterini sembolize eder.
Metin sürümü (yapay zekâ araçları için)Harfe göre kök dizini: س