وقي

Klavye kısayolları

Ara
/
Yeni not
n
Önceki / sonraki ayet
[ ]
Okuma modu
f
Graf modu
g
Kur'an evreni
e
Kapat / geri
Esc
Grafiği atla

Kök ağı

Kök ağı: و-ق-ي54 sîga, 225 mücavir kök, 237 ayet, 63 sure; sîgalar ve mücavir kökler Sîgalar ve Mücavir kökler kartlarında, ayetler Ayetler kartında liste olarak var.أمنعدلفَاتَّقُواالْمُتَّقِينَوقيحللألهخيردنووَتَتَّقُواتَتَّقُونَبرروعظوَاتَّقُواشهر

KökSîga 54Ayet 237Sure 63Mücavir 225

▶ Ağı aç (3B)

وقي

و - ق - ي

KÖK
  • 258 geçiş
  • 237 ayet
  • 54 sîga
  • 13 sözlük

Takva kelimesindeki ilk te harfi vavdan dönüşmüştür, vav harfi de yeden dönüşmüştür. الوَّقْيَى -> التَّقْوَىdevamı ›

Bu sayfa şu yazımları da kapsar: وقى

Notlarım

Sözlükler(13)

★ Akevler SözlüğüTürkçe

Takva kelimesindeki ilk te harfi vavdan dönüşmüştür, vav harfi de yeden dönüşmüştür. الوَّقْيَى -> التَّقْوَى

Kitâbu'l-'Ayn

Halîl b. Ahmed · 8. yyTR3.385 harf
Madde başı: وقىالقاف والواو والياء قوي: القوّة، من تأليف قاف وواو وياء، حملت على فعلة فأدغمت الياء في الواو، كراهية تغيير الضمة. والغعالة: قِواية وقَواية أيضاً، يقال ذلك في الحزم، ولا يقال في البدن، قال: ومال بأعناق الكرى غالباتها وإني على أمر القِواية حازم جعل مصدر القَوِيّ على فعالة، والشعراء تتكلفه في النعت اللازم. ورجل شديد القُوَى، أي: شديد أسر الخلق ممره، أخذ من قُوى الحبل. والقُوّةُ طاقة من طاقات
Tamamını oku

es-Sıhâh

Cevherî · 10. yyTR942 harf
Madde başı: وقىاتَّقى يَتَّقي، أصله اوْتَقى على افْتَعَلَ. والتَقْوى والتُقى: واحدٌ. والتُقاةُ: التَقِيَّةُ. يقال: اتَّقى تَقِيَّةً وتُقاةً. والتَقيُّ: المُتَّقي. وقد قالوا: ما أَتْقاهُ للهِ. ويقال: قِ على ظَلْعِكَ، أي الزمْهُ وارْبَعْ عليه، مثل ارْقَ على ظَلْعِكَ. وسرجٌ واقٍ، إذا لك يكن مِعْقَراً. وفرسٌ واقٍ، إذا كان يهاب المشي من وجَعٍ يجده في حافره. وقد وَقى يَقي. ويقال للشجاع: مُوَقًّى، أي مَوْقيٌّ جدًّا.
Tamamını oku

Tehzîbu'l-Luğa

Ezherî · 10. yyTR12.748 harf
باب لفيف حرف القاف قوى ، قوقى ، قأى ، قاء ، قاق ، آق ، وقوق ، يق ، ققق ، واق ، وقي . يقّ : أبو عمرو : يقال لجُمَّارة النخلة يَقَقة ، والجميع يَقَق . أبو عبيد : أبيضُ يَقَق ويَلَق . وقد يَقَّ يَيقُّ يَقَقاً . قوي : يقال : قويَ الرجلُ يقوَى قُوّة ، فهو قَوِيّ . وقال الليث : القُوَّة من تأليف قاف وواو وياء ، ولكنَّها حُمِلت على فُعلة ، فأدغِمت الياء في الواو كراهية تغير الضمَّة ، والفعالة منها
Maddenin bağlantısı

باب لفيف حرف القاف قوى ، قوقى ، قأى ، قاء ، قاق ، آق ، وقوق ، يق ، ققق ، واق ، وقي . يقّ : أبو عمرو : يقال لجُمَّارة النخلة يَقَقة ، والجميع يَقَق . أبو عبيد : أبيضُ يَقَق ويَلَق . وقد يَقَّ يَيقُّ يَقَقاً . قوي : يقال : قويَ الرجلُ يقوَى قُوّة ، فهو قَوِيّ . وقال الليث : القُوَّة من تأليف قاف وواو وياء ، ولكنَّها حُمِلت على فُعلة ، فأدغِمت الياء في الواو كراهية تغير الضمَّة ، والفعالة منها قِواية ، يقال ذلك في الحزْم دون البَدَن . وأنشد : ومالَ بأعناق الكَرَى غالباتُها وإنِّي على أمر القوايةِ حازمُ قال : جَعَل مصدرَ القَوِيِّ على فِعالة ، وقد يتكلّف الشعراء ذلك في النَّعْت اللازم ، وجمعُ القُوَّة قُوى . قال الله : ( عَلَّمَهُ شَدِيدُ ) ( النجم : 5 ) . قيل : هو جبريل ، والقُوَى : جمعُ القوَّة . وقال الله لموسى حين كَتب له الألواح : ( فَخُذْهَا بِقُوَّةٍ ) ( الأعراف : 145 ) ، قال الزجاج : أي : خذْها بقوَّةٍ في دِينِك وحُجَّتك . وقال الله جل وعزّ ليحيى : ( خُذِ الْكِتَابَ بِقُوَّةٍ ) ( مريم : 12 ) ، أي : بجِدّ وعَوْن من الله جل وعزَّ . الحرانيّ عن ابن السكيت قال : قال أبو عبيدة يقال : أقوَيْتَ حَبْلَك ، وهو حبلٌ مُقْوى ، وهو أن تُرْخَى قُوّةً وتُغير قوَّة ، فلا يَلْبث الحبل أنْ يتقطّع . ومنه الإقواء في الشِّعر . وقال ابن السكيت : القُوة : الخُصْلة الواحدة من قُوى الحَبْل . وقال غيره : هي الطَّاقة الواحدة مِن طاقات الحَبْل ، يقال : قُوّةٌ وقُوى ، مِثل صُوّة وصُوى وهُوَّةٍ وهُوًى . وقال الليث : رجلٌ شديد القوى ، أي : شديد أَسْر الخَلْق مُمَرُّه . قال : وجاء في الحديث : ( يذهب الدين سُنَّةً سُنَّة كما يذهب الحبْلُ قُوَّةً قُوَّة ) . أبو عبيد عن أبي عبيدة قال : الإقواء في عيوب الشعر : نُقصان الحرف من الفاصلة ، كقوله : أَفبعد مَقتَل مالكِ بن زُهيرٍ ترجو النِّساءُ عواقبُ الأطهارِ فنقص من عَروضه قُوّة . والعَروض في وسط البيت . قال : وقال أبو عمرو الشيبانيّ : الإقواء : اختلاف إعراب القَوافي . وكان يَروِي بيت الأعشى : ما بالُها بالليل زالَ زَوَالُها بالرفع . ويقول : هذا إقواء . قال : وهو عند الناس الإكْفاء ، وهو اختلافُ إعراب القوافي . وقال الأصمعي : المَقْوِي الذي يُقْوى وَتَره ، وذلك إذا لم يُجِدْ غَارَتَه فتراكَبتْ قواه . يقال : وَتَرٌ مُقْوى . سلمة عن الفراء في قول الله : ( الْمُنشِئُونَ نَحْنُ جَعَلْنَاهَا تَذْكِرَةً وَمَتَاعاً لِّلْمُقْوِينَ ) ( الواقعة : 73 ) ، يقول : نحنُ جعلنا النارَ تذكرةً لجهنّم ومَتاعاً للمُقْوِين ، يريد مَنفعَةً للمسافرين إذا نزلوا بالأرض القِيِّ وهي القَفْر . وقال أبو عبيد : المُقْوِي الذي لا زاد معه ، يقال : أقوى الرجلُ : إذا نَفِد زاده . وقال أبو إسحاق : المُقْوِي : الذي يَنزل بالقَواء ، وهي الأرض الخالية . أبو عبيد عن أبي عمرو : القَوَايَة : الأرض التي لم تُمطَر . وقد قَوِيَ المَطَر يَقوى : إذا احتبَسَ . ثعلب عن ابن الأعرابيّ : أَقوَى : إذا استغنى . وأقوَى : إذا افتقر . ويقال : أقوَى الرجلُ فهو مُقْوٍ : إذا كانت دابَّتُه قويّة . وقال الليث : أقوَى القومُ : إذا وقعوا في قِيَ من الأرض ، والقِيُّ : المستوي ، وأنشد : قِيٌّ تُناصِيها بلادُ قِيِّ واشتقاقه من القَوَاء . يقال : أرضٌ قَواء : لا أهل فيها . والفِعل أقوت الأرض . وأقْوَت الدار ، أي : خلتْ من أهلها . ورُوِي عن مسروق أنّه أوْصى في جارية له : أن قولوا لبَنِيَّ ألاَّ تَقتَوُوها بينكم ولكن بِيعُوها ، إنِّي لم أَغْشها ، ولكنِّي جلستُ منها مجلساً ما أحِبُّ أن يجلس ولدٌ لي ذلك المجلس . قال شمر : قال أَبو زيد : يقال : إذا كان الغلامُ أو الجارية أو الدابّة أو الدار بين الرجُلين فقد يتقاويانِها ، وذلك إذا قَوَّماها فقامت على ثمَنٍ ، فهما في التّقاوِي سواء ، فإذا اشتراها أحدُهما فهو المقتوي دون صاحبِه ، ولا يكون اقتواؤها وهي بينهما إلاَّ أن تكون بين ثلاثة فأقول للاثنين من الثلاثة إذا اشتريَا نصيبَ الثالث اقتويَاها ، وأقواهما البائعُ إقواءً . والمُقْوِي : البائع الذي باع . ولا يكون الإقواء إلاَّ من البائع ، ولا التقاوِي من الشركاء ولا الاقتواء ممن يشتري من الشُّركاء إلا والذي يُباعُ من العبد أو الجارية أو الدابة من اللذين تَقَاويَا ، فأمَّا في غيرِ الشركاء فليس اقتواءٌ ولا تقاوٍ ولا إقواء . وقال شمر : يروى بيت عمرو بن كلثوم : مَتَى كنَّا لأمّك مُقْتوِينا أي : متى اقتوتْنا أمُّك فاشترتْنا . قال : وقال ابن شميل : كان بيني وبين فلانٍ ثوبٌ فتَقاويْناه بيننا ، أي : أعطيتُه ثمَناً وأعطاني به هو فأخَذَه أحدُنا . وقد اقتويتُ منه الغلامَ الذي كان بيننا ، أي : اشتريت نَصِيبَه . وقال الأسديّ : القاوِي : الآخِذ . يقال : قاوِهِ ، أي : أعطِه نَصِيبَه . وقال النّظَّار الأسَدِيّ : ويومَ النِّسارِ ويومَ الجِفا رِ كانوا لَنَا مُقتَوى المقتَوِينا وقال الليث في الاقتواء والمُقاواة والتَّقاوِي نحواً مما قال أبو زيد . وسمعت العربَ تقول للسُّقاة إذا كَرَعوا في دَلْوٍ ملآن ماءً فَشربوا ماءهُ قد تقاووه : وقد تَقاوَيْنا الدّلْوَ تَقاوِياً . أبو عبيد عن أبي عبيدة : قَوِيت الدار قَوي مقصور ، وأقوَتْ إقواءً : إذا أقفرَتْ . وقال شمر : قال بعضهم : بلدٌ مُقْوٍ : إذا لم يكن فيه مَطَر . وبلدٌ قاوٍ : ليس به أحَد . وقال ابن شميل : المُقْوِية : الأرض التي لم يُصبْها مَطَر وليس بها كلأ . ولا يقال لها مُقْوِية وبها يَبْسٌ مِن يَبس عامٍ أوّل . قال : والمُقْوية : المَلْساء التي ليس بها شيءً ، مِثل إقواء القوم إذا تَفِد طعامُهُمْ . وأنشد شمرٌ لأبي الصُّوف الطائيّ : لا تكسعنّ بَعدَها بالأغبارْ رِسْلاً وإِنْ خِفتَ تَقاوِي الأمطارْ قال : والتَّقاوِي قِلّتُه . وسَنَة قاوِيَة : قليلة الأمطار . وقال الفراء : أرضٌ قِيٌّ ، وقد قَوِيَتْ وأقوَتْ قَوايةً وقَوًى وقَواءً . قال : أقوَى الرجُل وأقفَر وأرمَلَ : إذا كان بأرضٍ قَفْرٍ ليس معه زاد . وأقوَى : إذا جاع فلم يكن معه شيء وإن كان في بيته وسْطَ قومِه . أبو عبيد عن الأصمعي : القَواء : القَفْر . والقِيّ من القَواء ، فِعْل منه مأخوذ . قال أبو عبيد : كان ينبغي أن يكون قُوى ، فلما جاءت الياء كسرت القاف . اللحياني قال الأصمعي : من أمثالهم : انقَطَع قُوَيٌّ من قاوية : إذا انقطع ما بين الرِجلين أو وَجبتْ بَيْعَةٌ لا تُستقال . قلت : والقاوِية هي البيضة ، سُمِّيت قاويَةً لأنها قَوِيتْ عن فَرْخها . فالقويُّ : الفرخُ تصغير قاوٍ ، سمِّي قُوَيّا لأنَّه زايَلَ البيضَةَ فقوِيتْ عنه وقَوِيَ عنها ، أي : خلا وخَلَت . ومِثله : ( انقضَت قائبة مِن قُوبِ ) . عمرو عن أبيه : هي القائبة والقاوِية للبيضَة ، فإذا نَقَبَها الفَرْخُ فخرج فهو القُوب ، وهو القُوَيّ . قال : والعرب تقول للدنيء : ( قُوَيٌّ مِن قاوية ) . قوقى : قال الليث : القَوْقاة : صَوتُ الدجاجة ، وقد قَوَّقَتْ تُقَوْقِي قَوْقاةً وقيقاءً فهي مُقَوْقِية . أبو عبيد : قَوْقَت الدَجاجة قِيقاءً وقَوْقاةً ، مِثل دَهْدَيت الحَجَر دِهْداءً ودَهْداةً . ثعلب عن ابن الأعرابيّ : القِيقاءة : قِشرُ الطَّلْعة . الليث : هي القِيقاةُ والقِيقاية لغتان تُجعَل مِشْرَبة ، كالتَّلْتَلة . وأنشد : وشُرْبٌ بقِيقاةٍ وأنتَ بَغِيرُ قَصَره الشاعر للضرورة . قال : والقِيقاءةُ : القاع المستديرةُ في صَلابة مِن الأرضِ إلى جانب سهل . ومنهم من يقول : قِيقاةٌ ، وقال رؤبة : إذا جَرَى مِنْ آلِها الرَقْراقِ رَيْقٌ وضَحضاحٌ على القَياقِي وقال أيضاً : وخَبَّ أعرافُ السَقَا على القِيَقْ كأنّه جمعُ قِيقة وإنَّما هي قِيقاةٌ حُدفتْ ألفُها . قال : ومن هي قِيقةٌ وجمعُها قِياقٌ في البيت الأول كان له مَخَرَجٌ . أبو عبيد عن الأحمر : القِيقَاءة : الأرض الغليظة . شمر عن ابن شميل : القِيقاءة جمعها ، قيقاءُ ، والقَواقي ، وهو مكانٌ ظاهر غليظ كثيرُ الحجارة ، وحجارتها الأظِرَّةُ وهي مستويةٌ بالأرض ، وفيها نُشوز وارتفاع مع النشوز ، نُثرت فيها الحجارة نَثْراً لا تكاد تستطيع أن تمشي ، وما تحتَ الحجارة المنثورةِ حجارةٌ عاضٌّ بعضُها ببعض لا تَقدر أن تحفرها ، وحجارتها حُمْر تُنبت الشجر والبَقْل . ثعلب عن ابن الأعرابي قال : القَيْق : صوتُ الدَّجاجَة : إذا دَعَت الدِّيكَ للسِّفاد . أبو عبيد عن الفراء قال : القِيقِيةِ : القِشرة الرقيقة التي تحت القَيْض من البيض . ونحوَ ذلك قال الأحْمر . وقال اللحياني : يقال لبَياض البَيض القئقىء ، ولصُفْرَتها المحُّ . ثعلب عن ابن الأعرابي قال : القِيق : الجَبَل المُحِيط بالدُّنيا . قيأ قاء : قال الليث : القَيْءُ مهموز ، ومنه استقاءَ : إذا تكلَّف ذلك . والتقيّؤ : أبلغ وأكثر . وفي الحديث : ( لو يَعلم الشارب قائماً ماذا عليه لاستقاء ما شَرِب ) . وفي حديث آخر : ( مَن ذَرَعَه القَيء وهو صائم فلا شيء عليه ، ومَن تقيّأ فعليه الإعادة ) . وقَيّأَت الرجل : إذا فعلتَ به فعْلاً يتقيّأ منه . وقال الليث : تقيّأتِ المرأة لزوجِها . قال : وتقيؤُها : تكسُّرها له ، وإلقاؤها نفسَها عليه وتَعرضُها له . وأنشد : تقيّأَتْ ذاتُ الدَّلالِ والخَفْر لعابسٍ جافي الدَّلالِ مُقْشَعرّ قلت : لم أسمع تقيأَت المرأة بالقاف بهذا المعنى ، وهو عندي تصحيف . والصواب : تفيّأَت بالفاء ، وتفيؤُها : تثَنّيها وتكسُّرها عليه من الفَيء ، وهو الرجوع . قوق : أبو عبيد عن الأصمعي : القاق غير مهموزٍ . والقوق : الطويل . وقال أبو الهيثم : يقال للطويل قاقٌ وقُوق وقِيق وأَنقوق . وقال الليث : القاق : الأحمق الطائش . وأنشد : لا طائشٌ قاقٌ ولا عَييُّ قال : والقُوقُ : الأهوَج الطويل . وأنشد : أحزَمُ لا قوقٌ ولا حَزَنبَلُ قال : والدنانير القُوقيَّة من ضَرْبِ قيْصَر ، كان يسمى قوقاً . قال : والقوقُ : طائر من طير الماء طويل العُنق ؛ قليلُ نَحْض الجسم . وأنشد : كأَنك من بنات الماءِ قوقُ أبو عبيد : فرسٌ قُوقٌ ، والأنثى قُوقةٌ : الطويلُ القوائم . قال : وإن شئت قلت : قاق وقَاقَة . ثعلب عن ابن الأعرابي قال : القُوقة : الصَّلَعَة . ورجل مقوَّق : عظيم الصَّلَعة . قال الليث : والإقاءة : شجرة . وقال الأصمعيّ : قُوق المرأة وسُوسها : صدع فرجها . وأنشد : نُفاثية أيّانَ ما شاءَ أهلُها رأَوا قُوقها في الخُصِّ لم يتغيّب وقوق : قال الليث : رجلٌ وَقْواقة : كثير الكلام . والوَقْوقة : نُباح الكلب عند الغرَق . وأنشد : حتى ضَغَا نابحُهم فوَقوَقا والكلبُ لا يَنبحُ إلا فَرَقَا ويقال : امرأةٌ وقواقة بالهاء ، ورجلٌ وقواق ، وهو أكثر . وقال : لدى ثَرْماء أمةٌ وقواقه وقي : الوِقاية والوَقاية : كلُّ ما وَقَى شيئاً فهو وِقاية . وفي الحديث : ( مَن عَصى الله لم تَقِه منه واقية إلاَّ بإحداث توبة ) . وأنشد الباهليّ للمتنخِّل الهذَليّ : لا تَقِهِ الموتَ وقِيّاتُه خُطَّ له ذلك في المَهبِلِ قال : وَقِيّاتُه ما تَوقَّى به من ماله والمَهْبِل : المستودَع . ورجلٌ وَقِيٌّ تقيٌّ بمعنى واحد . ويقال : وقاك الله شرَّ فلان وِقاية . وقال الله : ( وَمَا لَهُم مِّنَ اللَّهِ مِن وَاقٍ ) ( الرعد : 34 ) ، أي : من دافع . أبو عبيد عن أبي عبيدة في باب الطِّيرَة والفأْل : الواقي : الصُّرَد . وقال مرقّش : ولقد غَدَوْتُ وكنتُ لا أغدو على واق وحاتمْ فإِذا الأشائم كالأيا مِن والأيامِن كالأشائم وقال أبو الهيثم : قيل للصُّرَدِ واق لأنه لا ينبسط في مَشيه ، فشُبه بالواقي من الدوابّ إذا خَفِيَ . وقال غيره : سَرجٌ واق : إذا لم يكن مُعقِراً . وما أوقاه . ويقال : فَرَسٌ واق : إذا حَفِي من غِلظ الأرض ورقّة الحافر ، فوَقَى حافرُه الموضعَ الغليظ ، وقال ابن أحمر : تَمشِي بأَوظفة شِدادٍ أسرُها شُمِّ السنابِك لا تقِي بالجَدجَدِ أي : لا تشتكي حزونة الأرض لصلابة حوافرها . وقال الليث : الوُقيّة : وزنٌ من أوزان الدُّهن ، وهي سبعة مثاقيل . قلت : واللغة الجيّدة أوقية ، وجمعُها أواقيّ وأواق . وفي حديث النبي ( صلى الله عليه وسلم ) ( أنه لم يُصْدِق امرأةً من نسائه أكثر من اثنتي عشرة أوقية ونَشَ ) . قال أبو عبيدة : الأُوقية والنَّشّ يُروى تفسيرهما عن مُجاهد . قال : الأوقية : أربعون ، والنّش : عشرون . وفي حديث آخر مرفوع : ( ليس فيما دون خمسِ أواق مِن الوَرِق صَدقة ) . قلت : وخمس أواقيّ مائتا درهم . وهذا يحقّق قول مجاهد . وقال الليث : التّقوى أصلها وَقوَى على فَعلى من وقيت ، فلمّا فتحت قلبت الواو تاءً ، ثم تركت التاء في تصريف الفعل على حالها في التُّقى والتَّقوَى والتَّقِيَّة والتَّقِيّ والاتقاء . قال : والتُقاة جمعٌ ، وتُجمع تُقِياً ، كالأباةِ تُجمَع أبِيّاً . ويقال : تُقاة وتُقًّى ، طُلاة وطُلًى . ورجل تَقيّ ويُجمع أتقياء ، معناه : أنّه مُوَقَ نفسه عن المعاصي . وتَقِيّ كان في الأصل وَقُويٌ على فعول فقُلِبتْ الواو الأولى تاء ، كما قالوا : تَوَلَج وأصله وَوْلَج ، والواو الثانية قُلبتْ ياءً للياء الأخيرة ، ثم أدغمتْ فيها فقيل : تَقِيّ . وقال ابن الأنباريَّ : تَقيّ كان في الأصل وَقِيّ كأنه فَعِيل ، ولذلك جُمع أَتقياء . واق : قال الليث : الواقة من طير الماء عند أهل العراق ، وأنشد : أَبوكَ نهاريٌّ وأُمُّك واقَةٌ قال : ومنهم من يَهمز فيقول وأَقة ، لأنه ليس في كلام العرب واوٌ بعدَها ألف أصلية في صَدْر البناء إلاّ مهموزة ، نحو : الوَأْلةِ فتقول : كان جَدُّهُ وأَلْةَ ، فَلُينت الهمزة . وبعضهم يقول لهذا الطائر قائي . قأي : أبو العباس عن ابن الأعرابي : قَأَى : إذا أَقرَّ لخصمه بحقَ وذَلَّ وأَقَي ، إذا كرِه الطعامَ والشراب لِعلَّة . قال : والقَيْق والقَوْق : صوت الغِرْغِرة إذا أَرادت السِّفاد ، وهي الدَّجاجة السِّندية . أوق أيق : قال الليث : يقَال آق فلانٌ علينَا ، أَي : أَشرف . وأَنشد قوله : آقَ علينا وهو شَرُّ آيقٍ أبو عبيدٍ عن أبي عمرو : أَوَّقتُه تأويقاً ، وهو أن يُقلِّلَ طعامَه . وأنشد : عَزَّ عَلَى عَمِّكِ أَنْ تؤَوِّقي وأن تَبِيتِي ليلةً لم تُغْبَقِي أبو عبيدة : الأيْقَانِ من الوَظِيفين : موضِعا القَيد ، وهما القَيْنَان . وقال الطِّرِمَّاح : وقام المَها يُقْفِلْنَ كلَّ مكبَّلٍ كما رُصَّ أَيْقاً مُذْهَبِ اللَّونِ صافِنِ قال : وقال بعضهم : الأَيْقُ هو المَرِيطُ بين الثُّنّة وأمّ القرْدان مِن باطن الرُّسْغ . وقال غيرُه : آق فلانٌ علينا أَتانا بالأوْق وهو الشُّؤْم . ومنه قيل : بيت مُؤَوَّق . وقال امرؤ القيس : وبيتٍ يفوح المسك مِن حَجَرَاته بعيدٍ من الآفاق غير مؤوَّقِ أي : غير مشؤوم . وقال : آقَ فلان علينا يَئُوق ، أي : مال علينا . والأوْق : الثّقْل ؛ يقال : أَلْقَى أَوْقَه ، أي : ثِقلَه . قال أَبو عبيد : وقال شمر : قال ابن شُميل : الأُوقة : الرَكيَّة مِثل البالُوعة في الأرض ، هُوّةٌ في الأرض خَليقَةٌ في بطون الأودية ، وتكون في الرياض أَحياناً ، أَسمِّيها إذا كانت قامَتين أَوْقةً فما زاد ، وما كان أَقلَّ من قامتين فلا أَعدّها أُوقَة . وَفمها مثلُ فَم الركيّة أَو أَوسع أحياناً وهي الهُوّة . وقال رؤبة : وانْغمَسَ الرامِي لها بينَ الأُوَقْ في غِيلِ قَصْباءَ وخِيسٍ ممتَلَقْ ققق : في الحديث : ( أَنَّ فلاناً وضع يده فِي قَقَّة ) . قال شمر : قال الهوازنيّ : القَقَّة : مَشْي الصبيّ وهو حَدَثٌ . قال : وإذا سَلَحَ الصبيّ قالت أمُّه : قَقَّة : دَعَه ، ققَةٌ : دَعَهْ ، ققَّه : دَعْهُ ، فرفع ونَوَّن . ويقال : وقعَ فلانٌ في ققّةٍ : إذا وَقع في رأْيِ سوء . ثعلب عن ابن الأعرابيّ : القَقَقَة : الغِرْبان الأهلية .

Mekâyîsü'l-Luğa

İbn Fâris · 11. yyTR6.895 harf
(باب الواو والقاف وما يثلثهما) (وقل) الواو والقاف واللام: كلمةٌ تدلُّ على علوٍّ في جَبَل. وتوقَّلَ في الجبلِ: عَلاَ. وكلُّ صاعدٍ في شَيءٍ متوقِّل. وفرسٌ وَقَِْلٌ: حسَن السَّير في الجبال. والوَقْل: شجر المُقْل. (وقم) الواو والقاف والميم. يدلُّ على غَلبَة* وإذلال. ووَقَمَ اللهُ العدوَّ وقْماً: أذَلَّه. وتوقَّمَ فلانٌ العِلم: قَتَله خُبْراً. وتوقَّمْت الصَّيدَ: خَتَلْتُه. وقال الكسائيّ: الموقوم:
Tamamını oku

Müfredât

Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR1.324 harf
Madde başı: وقى- الوقاية: حفظ الشيء مما يؤذيه ويضره. يقال: وقيت الشيء أقيه وقاية ووقاء. قال تعالى: ﴿فوقاهم الله﴾ [الإنسان/11]، ﴿ووقاهم عذاب الجحيم﴾ [الدخان/56]، ﴿وما لهم من الله من واق﴾ [الرعد/34]، ﴿مالك من الله من ولي ولا واق﴾ [الرعد/37]، ﴿قوا أنفسكم وأهليكم نارا﴾ [التحريم/6] والتقوى جعل النفس في وقاية مما يخاف هذا تحقيقه، ثم يسمى الخوف تارة تقوى، والتقوى خوفا حسب تسمية مقتضى الشيء بمقتضيه والمقتضي بمقتضاه،
Tamamını oku

Esâsü'l-Belâğa

Zemahşerî · 12. yyTR572 harf
و ق ي وقاه الله كلّ سوء ومن السوء وقاية ووقّاه توقية‏.‏ وفي مثل ‏"‏ الشجاع موقّى ‏"‏‏.‏ وقال رؤبة‏:‏ إن الموقّى مثل ما وقيت أراد التوقية‏.‏ واتقيته وتوقّيته واتقى الله حق تقاته وتقاه وتقواه وفيه تقيّاً‏:‏ تصغير تقوى‏.‏ قال النّمر‏:‏ إني كما قد تعلمين لأتّقى تقياً وأعطى من تلادي للحمد واستعمل التّقيّة‏.‏ ‏"‏ ومن عصى الله لم تقه منه واقية ‏"‏ وعلى فلان واقية كواقية الكلاب‏.‏ وهذا وقاء له
Tamamını oku

Lisânü'l-Arab

İbn Manzûr · 13. yyTR11.953 harf
وقاهُ اللهُ وَقْياً وَوِقايةً وواقِيةً: صانَه؛ قال أَبو مَعْقِل الهُذليّ: فَعادَ عليكِ إنَّ لكُنَّ حَظّاً، وواقِيةً كواقِيةِ الكِلابِ وفي الحديث: فَوقَى أَحَدُكم وجْهَه النارَ؛ وَقَيْتُ الشيء أَقِيه إذا صُنْتَه وسَتَرْتَه عن الأَذى، وهذا اللفظ خبر أُريد به الأمر أي لِيَقِ أَحدُكم وجهَه النارَ بالطاعة والصَّدَقة. وقوله في حديث معاذ: وتَوَقَّ كَرائَمَ أَموالِهم أَي تَجَنَّبْها ولا تأْخُذْها في
Tamamını oku

Kâmûsü'l-Muhît

Fîrûzâbâdî · 15. yyTR594 harf
* و ق ي * * اتَّقَى * يَتَّقِي و * تَقَى * يَتْقِي كقَضَى يَقْضِي و * التَّقْوَى * و * التُّقَى * واحد و * التُّقَاةُ التَّقِيَّةُ * يُقال * اتَّقَى تَقِيَّةً * و * تُقَاءً * و * التَّقِيُّ المُتَّقِي * وقالوا ما أَتقاه لله و * تَوَقَّى * و * اتَّقَى * و * اتَّقَى * بمعنى و * وَقَاهُ * الله * وِقَايَةً * بالكسر حفِظه و * الوِقايةُ * أيضا التي للنساء وفتح الواو لغة و * الأُوقِيَّةُ * في الحديث
Tamamını oku

Tâcü'l-Arûs

Zebîdî · 18. yyTR10.134 harf
( ى وقاه ) يقيه ( وقيا ) بالفتح ( ووقاية ) بالكسر ( وواقية ) على فاعلة ( صانه ) وستره عن الاذى وحماه وحفظه فهو واق ومنه قوله تعالى ما لهم من الله من واق أي من دافع وشاهد الوقاية قول البوصيرى وقاية الله أغنت عن مضاعفة * من الدروع وعن عال من الاطم وشاهد الواقية قول أبى معقل الهذلى فعاد عليك ان لكن حظا * وواقية كواقية الكلاب وفى حديث الدعاء اللهم واقية كواقية الوليد وفى حديث آخر من عصى الله لم تقه
Tamamını oku

Lane's Lexicon

Edward W. Lane · 19. yyTR2.133 harf
Madde başı: وقىوَقَاهُ اللّٰهُ السُّوْءَ 1 وَقَاهُ اللّٰهُ السُّوْءَ ذ God preserved him from evil. (Msb.) See a verse cited voce نَقَشَ. ― -b2- وَقَاكَ اللّٰهُ كُلَّ مَحْذُور God preserve thee from all fear: see مَحْذُورٌ. ― -b3- قِ, or قِهْ, and تَوَقَّ, are imperatives [meaning Be thou cautious]. (JK.) ― -b4- قِ عَلَى ظَلْعِكَ: see ظَلَعَ. ― -b5- وَقَاهُ and ↓ اِتَّقَاهُ both signify He was cautious of it;
Tamamını oku

Salmone

H. Anthony Salmone · 19. yyTR1.677 harf
Madde başı: وقى ]يقي[وَقَى ]يَقِي[ وَقَى ]يَقِي[ ( n. ac. وَقْى 1 , وَاْقِىَة 21t , وِقَاْىَة 23t ), a. Preserved, kept, guarded, protected. b. [ 'Ala ], Took heed of. c. ( n. ac. وَقْى 1 , وُقِيّ ), Arranged, adjusted. d. ( n. ac. وُقًى [ وُقَى 9 ], وِقَآء وِقَآء [ 23A ], a. تَقِيَّة ), see VIII (b) . وَقَّىَ وَقَّىَ II , a. see I (a) . تَوَقَّىَ تَوَقَّىَ V a. [ acc. or Min ], Feared, dreaded; was
Tamamını oku

Kitâbullâh

Kur'an kullanımından türetilmişTR31.311 harf
وقي وَقَى - يَقِي، وُقِيَ - يُوقَى - وَاقِي - وَاقٍ - قِي - قُوْ وَقَى - يَقِي + كائن + كائناً + شيئاً أو ضراً: يزوده مسبقاً بما يحميه ويدفع عنه أذى وضر ممكن ومحتمل قِي - قُوْ : وزن الأمر وُقِيَ - يُوْقَى: مبني للمجهول من " وَقَى - يَقِي " وَاقِي - وَاقٍ: اسم فاعل صفة مشبهة من " وَقَى - يَقِي " واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ " الحماية
Tamamını oku

Sîgalar(54)

Mücavir kökler225 mücavir (551 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.
  1. أله

    135 ortak ayet · Lah bir şeyi kapatmak için üstüne örtülen örtü demektir

  2. طوع

    19 ortak ayet · Koparılmaya elverişli hale gelmiş hurma tanesi veya…

  3. أمن

    55 ortak ayet · Mena kapıları karşı karşıya olan evlerin ara yeridir

  4. وعظ

    7 ortak ayet · “Vea’de” (dal) yağmur yüklü bulut anlamına gelir

  5. عقب

    12 ortak ayet · Örümcektir, “a’kibe” yumru, “ka’b” da topuk demektir

  6. شحح

    3 ortak ayet · Rutubetli kav, çakıldığı zaman ateş almayan kav demektir

  7. برر

    7 ortak ayet · Berr kara, burr buğday demektir

  8. نسو

    9 ortak ayet · Kadınlar

  9. خير

    18 ortak ayet · Hayr : At sürüsü demektir

  10. حلل

    8 ortak ayet · Helva olgunlaşmış tatlı meyve ve ya bunlardan yapılmış…

  11. عدل

    6 ortak ayet · Denk tutuyorlar

  12. شهر

    5 ortak ayet · Kamer gökteki ayın kütlesi demektir

Geçtiği ayetler(237)

Sîga sayfası: وَاتَّقُوا
  1. وَاتَّقُوا يَوْمًا لَا تَجْزِي نَفْسٌ عَنْ نَفْسٍ شَيْئًا وَلَا يُقْبَلُ مِنْهَا شَفَاعَةٌ وَلَا يُؤْخَذُ مِنْهَا عَدْلٌ وَلَا هُمْ يُنْصَرُونَ

    Ve sığınınVe öyle bir günden korkun ki; o günde kimse, kimse için bir şey ödeyemez. Şefaat kabul edilmez. Fidye alınmaz ve onlara yardım da edilmez.

  2. وَاتَّقُوا يَوْمًا لَا تَجْزِي نَفْسٌ عَنْ نَفْسٍ شَيْئًا وَلَا يُقْبَلُ مِنْهَا عَدْلٌ وَلَا تَنْفَعُهَا شَفَاعَةٌ وَلَا هُمْ يُنْصَرُونَ

    Ve sığınınVe öyle bir günden sakının ki, o gün kimse kimseden yana bir şey ödeyemez, kimseden bedel kabul olunmaz, şefaat fayda vermez ve yardım olunmaz.

  3. … وَلَكِنَّ الْبِرَّ مَنِ اتَّقَى وَأْتُوا الْبُيُوتَ مِنْ أَبْوَابِهَا وَاتَّقُوا اللَّهَ لَعَلَّكُمْ تُفْلِحُونَ

    Ve sığınınSana yeni doğan aylardan soruyorlar. De ki: Onlar insanların faydası ve hacc için birer vakit ölçüleridir. Evlere arka taraflarından girmeniz «bir» değildir. Ancak «bir»; müttaki olanınkidir. Evlere kapılarından gelin. Allah’dan korkun ki, felaha eresiniz.

  4. … اعْتَدَى عَلَيْكُمْ فَاعْتَدُوا عَلَيْهِ بِمِثْلِ مَا اعْتَدَى عَلَيْكُمْ وَاتَّقُوا اللَّهَ وَاعْلَمُوا أَنَّ اللَّهَ مَعَ الْمُتَّقِينَ

    SığınınHaram ay haram aya karşılıktır. Hürmetler karşılıklıdır. Kim size saldırırsa, siz de tıpkı onun saldırdığı gibi ona saldırın. Allah’tan korkun. Ve bilin ki Allah şüphesiz takva sahibleriyle beraberdir.

  5. … ذَلِكَ لِمَنْ لَمْ يَكُنْ أَهْلُهُ حَاضِرِي الْمَسْجِدِ الْحَرَامِ وَاتَّقُوا اللَّهَ وَاعْلَمُوا أَنَّ اللَّهَ شَدِيدُ الْعِقَابِ

    SığınınAllah için haccı da; ümreyi de tamamlayın. Fakat alıkonulursanız, kurbandan kolayınıza geleni gönderin. Kurban yerine varıncaya kadar, başlarınızı tıraş etmeyin. İçinizden her kim, hasta olursa veya başında bir eziyet bulunursa; ona oruçtan, sadakadan veya kurbandan fidye. Emin olduğunuz vakitte; kim, hacc zamanına kadar umre ile faydalanmak isterse, kolayına gelen bir kurban keser. Ama bulamazsa, hacc günlerinde üç; döndüğünüz vakit yedi gün olmak üzere tam on gün oruç tutar. Bu; ailesi Mescid-i Haram’da oturmayanlar içindir. Allah’tan korkun. Ve bilin ki Allah, azabı pek şiddetli olandır.

  6. … عَلَيْهِ وَمَنْ تَأَخَّرَ فَلَا إِثْمَ عَلَيْهِ لِمَنِ اتَّقَى وَاتَّقُوا اللَّهَ وَاعْلَمُوا أَنَّكُمْ إِلَيْهِ تُحْشَرُونَ

    SığınınSayılı günlerde Allah’ı zikredin. Kim iki günde acele ederse, ona günah yoktur. Kim de geri kalırsa, ona günah yoktur. Bu; takva sahibi olanlar içindir. Allah’tan korkun ve bilin ki, şüphesiz siz, O’nun huzurunda toplanacaksınız.

  7. نِسَاؤُكُمْ حَرْثٌ لَكُمْ فَأْتُوا حَرْثَكُمْ أَنَّى شِئْتُمْ وَقَدِّمُوا لِأَنْفُسِكُمْ وَاتَّقُوا اللَّهَ وَاعْلَمُوا أَنَّكُمْ مُلَاقُوهُ وَبَشِّرِ الْمُؤْمِنِينَ

    Ve sığınınKadınlarınız sizin için bir tarladır. O halde tarlanıza dilediğiniz gibi varın. Ve kendiniz için önceden iyi ameller gönderin. Bir de Allah’tan korkun. Ve bilin ki; siz, şüphesiz O’na kavuşacaksınız. İman edenleri müjdele.

  8. … وَمَا أَنْزَلَ عَلَيْكُمْ مِنَ الْكِتَابِ وَالْحِكْمَةِ يَعِظُكُمْ بِهِ وَاتَّقُوا اللَّهَ وَاعْلَمُوا أَنَّ اللَّهَ بِكُلِّ شَيْءٍ عَلِيمٌ

    Ve sığınınVe kadınları boşadığınız zaman; iddetlerini bitirince artık onları ya iyilikle tutun veya iyilikle salıverin. Sırf zulmedebilmeniz için zararlarına onları tutuvermeyin. Kim, böyle yaparsa; muhakkak kendi nefsine zulmetmiş olur. Allah’ın ayetlerini oyuncak yerine koymayın. Allah’ın üzerinizdeki nimetini ve size öğüt vermek için indirdiği kitabı ve hikmeti hatırlayın. Allah’tan korkun. Ve bilin ki Allah, şüphesiz her şeyi bilendir.

  9. … فَلَا جُنَاحَ عَلَيْكُمْ إِذَا سَلَّمْتُمْ مَا آتَيْتُمْ بِالْمَعْرُوفِ وَاتَّقُوا اللَّهَ وَاعْلَمُوا أَنَّ اللَّهَ بِمَا تَعْمَلُونَ بَصِيرٌ

    SığınınAnneler çocuklarını tam iki yıl emzirirler. Bu, emzirmeyi tamamlamak isteyen içindir. Onların yiyeceği, giyeceği uygun şekilde çocuk kendisinden olana aittir. Kimse gücünün üstünde bir şeyle mükellef olmaz. Ne anne çocuğu yüzünden, ne de baba çocuğu yüzünden zarara sokulmasın. Mirasçıya düşen de bunun gibidir. Eğer kendi aralarında anlaşıp, danışarak çocuğu memeden kesmek isterlerse; ikisine de bri vebal yoktur. Çocuklarınızı emzirtmek isterseniz, vereceğinizi güzelce teslim etmek şartıyla size yine bir vebal yoktur. Allah’tan korkun ve bilin ki Allah yaptığınız şeyleri görendir.

  10. وَاتَّقُوا يَوْمًا تُرْجَعُونَ فِيهِ إِلَى اللَّهِ ثُمَّ تُوَفَّى كُلُّ نَفْسٍ مَا كَسَبَتْ وَهُمْ لَا يُظْلَمُونَ

    Ve sığınınHem öyle bir günden sakının ki; o gün, Allah’a döndürüleceksiniz. Sonra herkese kazandığı tamamıyle ödenecek. Onlara haksızlık edilmeyecektir.

Sîga sayfası: الْمُتَّقِينَ
Sîga sayfası: تَتَّقُونَ
Sîga sayfası: لِلْمُتَّقِينَ
Sîga sayfası: يَتَّقُونَ
Sîga sayfası: فَاتَّقُوا

Kök analizi

Kök tanımı ve çekirdek özet

AlanDeğer
Kökوقي
YapıÜçlü
Özel DurumLefîf-i mefrûk
Bağlamsal Yakın Köklerحفظ, حذر, عصم
Zıt Kökعرض
Çekirdek Özet 1Bir şeyi zarar verebilecek bir etkenden araya bir engel, perde veya kalkan koyarak korumak
Çekirdek Özet 2İlahi korumaya sığınmak, günah ve azap ile nefis arasına taat ve sorumluluk kalkanı koymak
Çekirdek Özet 3Kişinin ontolojik ve ahlaki bütünlüğünü koruyan bilinçli savunma ve dokunulmazlık mekanizması
Kritik Hata RiskiTakvayı salt pasif bir korku veya çekinme sayıp kalkan oluşturma ve aktif korunma boyutunu göz ardı etmek

Biliteral analiz

Biliteral ÇekirdekTemel AnlamEklenen UnsurOluşan Anlam Farkı
وقTutma, durdurma, bir sınırda sabitleyip dış etkiyi kesme hareketi; وقف, وقر, وقت, وقب köklerinde de bu tutma ve sınırlama tabiatı görülürيDurdurma ve tutma hareketini iki nesne arasında dinamik bir engel, kalkan veya siper haline getirerek koruyucu bir işleve dönüştürmüştür

Piktografik analiz

BirimPiktografik İmge / HareketAnlam Açıklaması
وçengel, çadır kazığıİki unsuru birbirine bağlama, tutturma ve sabitleme
قufuktaki güneş, iğne deliğiKuşatma, sınırlama, odaklanma ve toparlama
يel ve kolDoğrudan müdahale etme, tutma ve uzanıp siper yapma
وقيKazık ile bağlama, sınır çekip kuşatma ve elle kalkan tutma eylemlerinin birleşimiBir tehlike veya zarara karşı sınır çekerek, nesneyi güvenliğe bağlayarak ve araya fiilen siper koyarak koruma sağlama

Tarihsel ve erken kullanım

AlanVeri
İlk fiziksel anlamBir nesneyi başka bir nesne vasıtasıyla sert darbeden ve aşınmaktan korumak; atın sırtını yaralamayan eyere veya ayağı taştan koruyan tabana bu kökten türeyen kelimelerin verilmesi ve İbn Fâris'in belirttiği üzere bir şeyi başka bir şeyle savuşturma eylemi
Cahiliye şiiri kullanımıMühelhil b. Rebîa'nın şiirinde kök, kişiyi ölümden ve felaketten koruyan kalkan ve vesileler bağlamında geçer: ضَرَبَتْ صَدْرَها إليَّ وقالت / يا عَدِيًّا ، لقد وَقَتْكَ الأَواقي
Erken Arapça kullanımHz. Peygamber'in yarım hurmayla da olsa ateşten korunmayı emrettiği hadisinde kök, bir ameli azap ile kişi arasına siper kılma manasında kullanılmıştır: اتَّقُوا النَّارَ وَلَوْ بِشِقِّ تَمْرَةٍ

Kaynak Lisânü’l-ʿArab, Maqāyīs al-Lugha, Asās al-Balāġa.

Sami etimolojik katman

Arapça وقي kökü, Sami dil ailesinin güney ve batı kollarında korunma, sakınma, tehlikeye karşı uyanık durma ve kalkan edinme semantiğiyle izlenir. Eski Güney Arapça kitabelerde (Sabaice) wqy biçimi "korumak, himaye etmek, esirgemek" anlamında belgelenmiştir. Klasik Habeşçede (Ge'ez) waqaya / waqya fiili gözetmek ve siper olmak manalarında kökle örtüşür. Kuzeybatı Sami dillerinde doğrudan kök denkliği sınırlı kalmakla birlikte, semantik matriste yer alan araya perde koyma ve tehlikeden sakınma tutumu ortak koruyucu dil katmanını yansıtır. Arapçada kök, lefif yapısıyla iki varlık arasına somut veya manevi bir engel koyarak zararı bertaraf etme yönünü en duru ve sistemli biçimde muhafaza etmiştir.

Güven Güçlü

Kaynak Brown-Driver-Briggs, Cohen (Dictionnaire des racines sémitiques), Biella (Dictionary of Old South Arabic).

Etimolojik analiz

KatmanVeriAçıklamaGüven
İç Arapça etimolojik yönLefif yapıdan türeyen ifti'al ve fi'ale kalıplarıÂrızî ses dönüşümüyle اتقى ve تقوى biçimini alarak araya kalkan koyup sakınmayı ifade etmiştirKesin
Sami dilleriyle etimolojik ilişkiEski Güney Arapça (Sabaice) wqy, Ge'ez waqayaKoruma, esirgeme, himaye altına alma ve tehlikeden sakındırma anlamında ortak kök mirasıdırGüçlü
Daha geniş dilsel ilişkiAfro-Asyatik katmanda savunma ve örtme kökleriÇad veya Berberi kollarında dolaylı semantik paralellikler bulunsa da güvenilir doğrudan soydaş veri sınırlıdırMuhtemel

Kaynak David Cohen, Joan Copeland Biella, İbn Fâris.

Kardeş kökler

KombinasyonDurumTemel AnlamAnlam DetayıNot
وقيAnlamlıKorumak ve kalkan koymakZararlı bir etkiyi araya engel koyarak defetmekHedef kök; Kur'an'da geçer
ويقAnlamı bulunmayanVeri bulunamadıVeri bulunamadıKur'an'da geçmez; sözlüklerde mühmel kabul edilir
قويAnlamlıGüç ve takat sahibi olmakZafiyetin zıddı olarak direnç ve dayanma kuvvetiKur'an'da geçer; direnç boyutuyla anlam yakınlığı taşır
قيوAnlamı bulunmayanVeri bulunamadıVeri bulunamadıKur'an'da geçmez; sözlüklerde mühmel kabul edilir
يوقAnlamı bulunmayanVeri bulunamadıVeri bulunamadıKur'an'da geçmez; sözlüklerde mühmel kabul edilir
يقوAnlamı bulunmayanVeri bulunamadıVeri bulunamadıKur'an'da geçmez; sözlüklerde mühmel kabul edilir

Komşu kökler ve zıt kök

Kökİlişki TürüAnlam AlanıKarşılaştırmalı NüansAnlam Detayı
وقيMerkezKalkan edinerek korunmaZarar verecek unsur ile korunan arasına fiilen engel veya siper koyma nüansı taşırAktif koruyucu bariyer oluşturmak
حفظKomşuGözeterek korumaBir nesneyi zayi olmaktan ve bozulmaktan korumak için denetim altında tutmaktırEmaneti kollamak ve muhafaza etmek
حذرKomşuTehdide karşı uyanık olmaGelecek bir tehlikeden ötürü zihinsel teyakkuz ve çekinme halidir; kalkan oluşturmaktan çok farkındalıktırTehlikeden sakınma ve kaçınma bilinci
عصم / عصمKomşuTutunarak engellenmeBir yere tutunarak düşmekten veya dış müdahaleden kurtulma, mutlak dokunulmazlık kazanma nüansı taşırSağlam bir tutamağa bağlanarak korunmak
عرضZıtSavunmasız bırakmaKoruyucu kalkanı ortadan kaldırarak hedefi zarara ve tehlikeye açık hale getirmektirKorumasız kılmak ve maruz bırakmak

Başka dillerde anlam karşılıkları

DilKelime / KelimelerKısa AnlamDetayGüven
ArapçaوقيKorunmak, siper edinmekİki nesne arasına kalkan koyarak zararı önleme çekirdeğini ifade ederKesin
Latincetueri, cavere, praecavereKorumak, sakınmaktueri savunma ve himayeyi, cavere ise sakınma ve önceden tedbir almayı karşılarGüçlü
İngilizceshield, ward off, guard againstKalkan olmak, savuşturmak, sakınmakward off savuşturmayı, shield kalkan olmayı karşılar; kavramın içerdiği ahlaki sorumluluk bilincini kısmen dışarıda bırakırGüçlü
Almancaschützen, sich hüten, abwehrenKorumak, sakınmak, savuşturmaksich hüten sakınmayı, schützen koruma kalkanını karşılar; dinî sorumluluk boyutunu tam kapsamazGüçlü
Fransızcaprotéger, se prémunir, parerKorumak, önlem almakse prémunir önceden tedbir alarak korunmayı, parer gelen darbeyi savuşturmayı karşılarGüçlü

Kaynak Oxford Latin Dictionary, Grimm Wörterbuch, Littré.

Vücûh ve nezâir

Form / KullanımAnlam YüzüAyet Tipi / Bağlam
وَاتَّقُوا / اتَّقَوْاİlahi emirlere uyup günahlardan sakınarak azap ile araya kalkan koymakAhiret uyarısı ve ilahi sorumluluk bağlamları; örnek: Bakara 2:48, Âl-i İmrân 3:172, Talâk 65:1
التَّقْوَىKalbî duyarlılık, sorumluluk şuuru ve ahlaki dokunulmazlık kalkanıİbadetlerin gayesi, takva elbisesi ve en hayırlı azık bağlamı; örnek: Bakara 2:197, Hac 22:37, Müddessir 74:56
الْمُتَّقِينَ / الْمُتَّقُونَKorunma ve sakınma bilincini hayat nizamı edinen müminlerHidayete layık olma ve cennet mükâfatı bağlamları; örnek: Bakara 2:2, Âl-i İmrân 3:133, Ra'd 13:35
وَقَاهُمْ / وَقَاكَAllah'ın kulunu azaptan, kötülükten ve nefsin hırsından fiilen korumasıİlahi lütuf, kurtuluş ve esirgeme bağlamları; örnek: Tûr 52:27, İnsân 76:11, Haşr 59:9
وَاقٍAllah'ın cezasına karşı hiçbir varlığın sağlayamayacağı koruyucu kalkanİlahi adaletin kesinliği ve bâtıl sığınakların acziyeti bağlamı; örnek: Ra'd 13:34, Mü'min 40:21

Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

DisiplinKullanım AlanıTartışma NoktasıAnlam Yoğunlaşması
Kelamİman-amel münasebeti ve ilahi azaptan korunmaTakvanın imanın mahiyetine dahil olup olmadığı ve büyük günahların kalkanı delip delmediğiŞirkten, küfürden ve ilahi gazabı gerektiren hallerden akide kalkanıyla korunma
FıkıhAhkâmın sınırları, azimet, ruhsat ve veraŞüpheli alanlardan kaçınarak harama düşmemek için mübahın sınırında durma gerekliliğiHukuki sınırları titizlikle muhafaza ederek haram sınırına yaklaşmama disiplini
TefsirKur'an'ın ilk muhatap tanımı ve takva mertebeleriTakvanın şirkten sakınma, büyük günahlardan sakınma ve kalbi masivadan koruma aşamalarıKur'an hidayetini massedecek kalbî basiret ve duyarlılık kalkanı
HadisTakvanın mahalli, niyet şuuru ve ameli kalkan kılmaTakvanın kalpte olduğu ve amellerin cehenneme karşı birer siper kılındığı beyanlarıŞekilcilikten uzak, kalpten neşet eden aktif korunma ve teyakkuz davranışı

Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

SistemBağlamKarşılıkİşlevAçıklamaGüven
DiniTevhid ve ahiret hesabıSorumluluk kalkanıAzap ile araya taat koymaKulun ilahi gazaba karşı salih amelleri ve tevhidi kalkan edinmesiKesin
İlmiEpistemoloji ve metodolojiEleştirel şuur kalkanıYanılgı ve zannı engellemeZann, heva ve cehalete karşı sağlam delil ve yöntemi siper kılmaGüçlü
SiyasiKamu hukuku ve yönetimMeşruiyet ve adalet kalkanıZulüm ve haddi aşmayı önlemeİktidar gücünün keyfiliğe sapmasını anayasal ve ahlaki ilkelerle sınırlamaGüçlü
İktisadiMülkiyet ve servet dolaşımıİktisadi emniyet kalkanıHırs ve sömürüyü engellemeNefsin doyumsuzluğundan (şuhh) korunarak faiz, haksız kazanç ve israfa set çekmeGüçlü

Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

Alanİzomorfik KarşılıkAçıklamaGüven
Sayısal bilimlerYalıtım dinamiği ve immün bariyer sistemiFizikte dış ortamdaki yüksek gerilim veya ısıyı kesen dielektrik yalıtkan; biyolojide organizmayı patojenlerden koruyan antikor kalkanıKesin
Beşeri bilimlerHukuki dokunulmazlık ve risk yönetim bariyeriHukukta bireyin haklarını otoriteye karşı koruyan anayasal güvence; sosyolojide toplumsal sapmayı önleyen ahlaki fren mekanizmasıKesin

Yanlış daraltma ve kritik hata riski

AlanAçıklama
Modern daraltma riskiKökü ve türevi olan takvayı yalnızca edilgen bir 'korku', pısırıklık veya soyut bir içe kapanma haline indirgemek
Kur'an içi daha geniş anlamZarara ve ilahi hesaba karşı bilinçli, donanımlı, teyakkuz halinde ve aktif bir savunma kalkanı inşa etme duruşu
Yanlış anlamanın doğuracağı hataMüttaki insan tipinin dinamik, iradeli ve dönüştürücü vasfı silinir; din koruyucu bir bilinç olmaktan çıkıp pasif bir ürkekliğe dönüşür

Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

SoruCevap
Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir?Kur'an'ın muhatap profilini (müttakîn) belirleyen ve vahyin sunduğu hidayetin kabul zeminini oluşturan merkezî ahlaki eksendir
Hangi ayet gruplarında belirleyicidir?Hidayetin şartlarının sayıldığı mukaddimelerde, ahkâm sınırlarını çizen emirlerde ve peygamberlerin tebliğ başlangıçlarında belirleyicidir
Hangi yanlış anlamaları düzeltir?Takvanın salt dış görünüş, şekilcilik veya zihinsel bir korku olduğu zannını yıkar; onu kalbî duyarlılık ve iradî korunma kalkanı kılar

Nihai sentez ve LaTeX modeli

  • Somut anlamZarar verebilecek dış etki ile korunan varlık arasına bir kalkan, siper veya engel koyarak zararı bertaraf etmek.
  • Soyut anlamİlahi hesaba, ahlaki yozlaşmaya ve azaba karşı nefsi iman, taat ve sorumluluk şuuruyla koruma altına almak.
  • Sistematik karşılıkVarlığın dengesini ve dokunulmazlığını tehdit eden yıkıcı etkenleri süzen dinamik savunma ve emniyet filtresi.
  • LaTeX modeliy⋅(1−b)⋅x=0  ⟺  b=1
  • LaTeX açıklamasıModelde x korunmak istenen özneyi veya nefsi, y dışarıdan yönelen yıkıcı tehdidi veya azabı, b ise araya konulan koruyucu kalkanı temsil eder. Kalkanın tam olarak devrede olması (b=1) halinde dış tehdidin özne üzerindeki etkisi bütünüyle sıfırlanır (0); kökün iki nesne arasına siper koyarak zararı önleme mantığı bu bağıntıyla sembolize edilir.
Metin sürümü (yapay zekâ araçları için)Harfe göre kök dizini: و