فرق
ف - ر - ق
KÖK- 72 geçiş
- 66 ayet
- 40 sîga
- 13 sözlük
Fırka Kayalıktan kopan parça demektir. Sonraları parçalanma anlamında kullanılmıştır. Fırka da bölünme vardır. “Hilaf“ta ise kutuplaşma ama yine bağlı kalma anlamı vardır. فِرْق : Herhangi bir şeyin parçası demektir. فِرْقَة : İnsan topluluğunun bir parçasıdır.devamı ›
Notlarım
Sözlükler(13)
★ Akevler SözlüğüTürkçe
Fırka Kayalıktan kopan parça demektir. Sonraları parçalanma anlamında kullanılmıştır. Fırka da bölünme vardır. “Hilaf“ta ise kutuplaşma ama yine bağlı kalma anlamı vardır. فِرْق : Herhangi bir şeyin parçası demektir. فِرْقَة : İnsan topluluğunun bir parçasıdır.
Kitâbu'l-'Ayn
Halîl b. Ahmed · 8. yyTR5.004 harfالقاف والراء والفاء معهما
ق ر ف، ف ر ق، ف ق ر، ر ف ق، ق ف ر مستعملات قرف: القِرْفُ: قشر المقل ونحوه وقشر السدر، وكل قِرْفٍ قشر.
وقَرَفتُه قَرْفاً أي نحيته عنه، وكذلك تَقْرِفُ الجلبة من القرحة. والقطعة منه قِرْفةٌ.
والقَرْفُ من الذنب، وفلان يُقْرَفُ بالسوء أي يرمى به ويظن به، واقتَرَف ذنباً أي أتاه وفعله.
وهؤلاء جميعاً قِرْفَتي أي بهم وعندهم أظن بغيتي، وسل بني فلان فإنهم قِرْفةٌ أي موضع خبره.
es-Sıhâh
Cevherî · 10. yyTR2.368 harfفَرَقْتُ بين الشيئين أفْرُقُ فَرْقاً وفُرْقاناً. وفَرَّقْتُ الشيء تَفْريقاً وتَفْرِقَةً، فانْفَرَقَ وافْتَرَقَ وتَفَرَّقَ. وأخذت حقِّي منه بالتفَاريقِ. وقوله تعالى: "وقرآناً فَرَقْناهُ" من خفَّفَ قال: بيَّنَّاهُ، من فَرَقَ يَفْرُقُ، ومن شدَّد قال: أنزلناه مُفَرَّقاً في أيام. والفَرْقُ: مكيالٌ معروفٌ بالمدينة، وهو ستة عشر رطلاً، وقد يحرَّك. والجمع فُرْقانٌ. والفُرْقانُ: القرآن، وكل ما فُرِّقَ به
Tehzîbu'l-Luğa
Ezherî · 10. yyTR yok26.568 harfق ر ف
قرف ، قفر ، رقف ، رفق ، فرق ، فقر : مستعملات .
قرف : الحرانيّ عن ابن السكيت قال : القَرْف : مصدَرُ قَرَفْت القَرْحة أقرِفها قَرْفاً ، إذا نَكَأْتَها .
أبو عبيد يقال للجُرح إذا تقشَّر قد تَقرَّف واسم الجلدة القِرْفة ، وأنشد :
عُلالَتُنا في كلِّ يومِ كريهةٍ
بأَسيافنا والقَرْحُ لم يتقرّفِ
وقال ابن السكيت : قَرَفتُ الرجلَ بالذنب قَرْفاً : إذا رميتَه به .
وقال الأصمعي : يقال : قَرَف عليه يَقْرف
Mekâyîsü'l-Luğa
İbn Fâris · 11. yyTR19.227 harf(باب الفاء والراء وما يثلثهما)
(فرز) الفاء والراء والزاء أُصَيْلٌ يدل على عَزْل الشيء عن غيره. يقال: فرَزْت الشيءَ فرْزاً، وهو مفروز، والقِطعة فَِرْزة([1]) .*فرس) الفاء والراء والسين أُصَيل يدلُّ على وطءِ الشَّيء ودقِّه. يقولون: فَرَسَ عنقَه، إذا دقَّّها. ويكون ذلك من دقِّ العُنق([2]) من الذَّبيحة. ثم صيِّر كلُّ قتلٍ فَرْسا، يقال: فرَسَ الأسدُ فريستَه. وأبو فِراسٍ: الأسد. وممكنٌ أن يكون الفَرَس
Müfredât
Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR3.295 harf- الفرق يقارب الفلق لكن الفلق يقال اعتبارا بالانشقاق، والفرق يقال اعتبارا بالانفصال. قال تعالى: ﴿وإذ فرقنا بكم البحر﴾ [البقرة/50]، والفرق: القطعة المنفصلة، ومنه: الفرقة للجماعة المتفردة من الناس، وقيل: فرق الصبح، وفلق الصبح. قال: ﴿فانفلق فكان كل فرق كالطود العظيم﴾ [الشعراء/ 63]، والفريق: الجماعة المتفرقة عن آخرين، قال: ﴿وإن منهم لفريقا يلوون ألسنتهم بالكتاب﴾ [آل عمران/78]، {ففريقا كذبتم وفريقا
Esâsü'l-Belâğa
Zemahşerî · 12. yyTR997 harfف ر ق
بدا المشيب في مفرقه وفرقه ورأيت وبيص الطّيب في مفارقهم.
وفرقت الماشطة رأسها كذا فرقاً.
ورأس مفروق.
وديك أفرق: انفرقت رعثته.
وجمل أفرق: ذو سنامين.
ورجل أفرق الأسنان: أفلجها.
وناقة فارق: ماخض فارقت الإبل نادّة من وجع المخاض ونوق فرّق وفوارق أو مزنة فارق يجلو غواربها تبوّج البرق والظلماء علجوم وفرق لي الطريق فروقاً وانفرق انفراقاً إذا اتجه لك طريقان فاستبان ما يجب
Lisânü'l-Arab
İbn Manzûr · 13. yyTR yok19.203 harfالفَرْقُ: خلاف الجمع، فَرَقه يَفْرُقُه فَرْقاً وفَرَّقه، وقيل: فَرَقَ للصلاح فَرْقاً، وفَرَّق للإِفساد تَفْريقاً، وانْفَرَقَ الشيء وتَفَرَّق وافْتَرقَ. وفي حديث الزكاة: لا يُفَرَّقُ
بين مجتمع ولا يجمع بين مُتَفَرِّق خشية الصدقة، وقد ذكر في موضعه مبسوطاً، وذهب أَحمد أَن معناه: لو كان لرجل بالكوفة أَربعون شاةً وبالبصرة أَربعون كان عليه شاتان لقوله لا يُجْمَعُ
بين مُتفرِّق، ولو كان له ببغداد عشرون
Kâmûsü'l-Muhît
Fîrûzâbâdî · 15. yyTR1.473 harf* ف ر ق * * فَرَقَ * بين الشيئين من باب نصر و * فُرقَاناً * أيضا و * فَرَّق * الشيء * تَفْرِيقا * و * تَفْرِقة فانْفَرَق * و * افْتَرَق * و * تَفَرَّق * وأخذ حقه منه * بالتَّفارِيق * وقوله تعالى ﴿وقرآنا فرقناه﴾ من خفف قال بيناه من * فَرَقَ * يفرق وم شدد قال أنزلناه * مُفَرَّقا * في أيام و * الفَرْقُ * مكيال معروف بالمدينة وهو ستة عشر رطلا وقد يحرك والجمع * فُرْقانٌ * وهذا الجمع يكون لهما جميعا
Tâcü'l-Arûs
Zebîdî · 18. yyTR23.153 harfفرق بينهما أي: الشيئين، كما في الصحاح، رجلين كانا أو كلامين، وقيل: بل مطاوع الأول التفرق، ومطاوع الثاني الافتراق، كما سيأتي يفرق فرقا وفرقانا، بالضم: فصل. وقال الأصبهاني: الفرق يقارب الفلق، لكن الفلق يقال باعتبار الانشقاق، والفرق يقال باعتبار الانفصال، ثم الفرق بين الشيئين سواء كان بما يدركه البصر، أو بما تدركه البصيرة، ولكل منهما أمثلة يأتي ذكرها. قال: والفرقان أبلغ من الفرق؛ لأنه يستعمل في
Lane's Lexicon
Edward W. Lane · 19. yyTR34.398 harfفَرَقَ بَيْنَ الشَّيْئَيْنِ
1 فَرَقَ بَيْنَ الشَّيْئَيْنِ ذ , (S, Mgh, O, Msb, K, *) aor. فَرُقَ , (S, Mgh, O, Msb,) and in one dial. فَرِقَ , (Msb, TA,) inf. n. فَرْغٌ and فُرْقَانٌ, (S, O, Msb, K,) the latter of which has a more intensive signification, (TA,) He made a separation, or a distinction, or difference, (Msb, K, TA,) between the two things, (K, * TA,) or between the parts of the two
Salmone
H. Anthony Salmone · 19. yyTR4.027 harfفَرَقَ
فَرَقَ I , U ( n. ac. فَرْق 1 , فُرْقَاْن 35 ),
a. Divided; separated; severed.
b. [ Bain ], Made a distinction between; discriminated, discerned.
c. Decided, decreed.
d. ( n. ac. فَرْق 1 ), Parted ( hair ).
e. Dunged.
f. U ( n. ac. فُرُوْق 27 ), Divided, branched ( road ).
g. [ La ], Appeared to; was manifest to; occurred, happened to, befell.
h. see II (c) .
فَرِقَ
Kitâbullâh
Kur'an kullanımından türetilmişTR73.468 harfفرق
فَرَقَ - يَفْرُقُ - فَرْق- فِرَاق- فَارِق - فَارِقة - فَارِقَات - فِرْق- فِرْقَة - فَرِيْق - فُرْقَان - فَارَقَ - يُفَارِق - فَرَّقَ - يُفَرِّقُ - تَفْرِيْق - تَفَرَّق - يَتَفَرَّق - مُتََفَرِّق - مُتَفَرِّقة - مُتَفَرِّقُوْن
فَرَقَ - يَفْرُقُ + كائن + شيئاً: يفصله ويجزِّئه إلى شيئين أو أكثر، يتميز واحد منهما عن الآخر
فَرَقَ - يَفْرُقُ +
Sîgalar(40)
- فَرِيقٌBölüm(فَعِيلٌ)×12
- فَرِيقًاBölüm(فَعِيلًا)×10
- الْفَرِيقَيْنِİki bölüm(الْفَعِيلَيْنِ)×3
- الْفُرْقَانَAyırıcı+1 anlam(الْفُعْلَانَ)×3
- تَفَرَّقُواAyrılığa düştüler(تَفَعَّلُوا)×3
- نُفَرِّقُAyırırız(نُفَعِّلُ)×3
- وَفَرِيقًاVe bölüm(وَفَعِيلًا)×3
- فَرَّقُواAyırdılar(فَعَّلُوا)×2
- يُفَرِّقُواAyırırlar(يُفَعِّلُوا)×2
- الْفُرْقَانِAyırt etmek(الْفُعْلَانِ)×1
Mücavir kökler105 mücavir (313 toplam)
- بين
20 ortak ayet · Beyn topraktaki yarık demektir
- كتب
13 ortak ayet · Derinin deri ile dikildiği sırım, iptir
- أمن
20 ortak ayet · Mena kapıları karşı karşıya olan evlerin ara yeridir
- نزل
11 ortak ayet · “Nezle” konaklama yeri demektir
- عيسى
4 ortak ayet · İsa
- موسى
7 ortak ayet · Musa
- سبط
2 ortak ayet · Ve oymaklar
- وحد
7 ortak ayet · وَحْدَهُ kelimesi aslında منفرداً anlamındadır ve marifeye…
- أسر
2 ortak ayet · İsar kayış, bağdır
- أتي
13 ortak ayet · Etve çardağa doğru suyu getiren kanaldır
- بعد
8 ortak ayet · Baid uzak demektir
- بنو
6 ortak ayet · Oğullar
Geçtiği ayetler(66)
أَفَتَطْمَعُونَ أَنْ يُؤْمِنُوا لَكُمْ وَقَدْ كَانَ فَرِيقٌ مِنْهُمْ يَسْمَعُونَ كَلَامَ اللَّهِ ثُمَّ يُحَرِّفُونَهُ مِنْ بَعْدِ مَا عَقَلُوهُ وَهُمْ يَعْلَمُونَ
BölümOnların size inanacaklarını mı umuyorsunuz? Onlardan öyle bir zümre vardı ki, Allah’ın kelamını dinlerlerdi de akılları yattıktan sonra, bile bile bunu değiştirirlerdi.
أَوَكُلَّمَا عَاهَدُوا عَهْدًا نَبَذَهُ فَرِيقٌ مِنْهُمْ بَلْ أَكْثَرُهُمْ لَا يُؤْمِنُونَ
BölümOnlar, ne zaman bir ahidle bağlandılarsa içlerinden bir güruh onu bozup atmadı mı? Hayır, onların bir çoğu iman etmezler.
وَلَمَّا جَاءَهُمْ رَسُولٌ مِنْ عِنْدِ اللَّهِ مُصَدِّقٌ لِمَا مَعَهُمْ نَبَذَ فَرِيقٌ مِنَ الَّذِينَ أُوتُوا الْكِتَابَ كِتَابَ اللَّهِ وَرَاءَ ظُهُورِهِمْ كَأَنَّهُمْ لَا يَعْلَمُونَ
BölümOnlara, ne zaman Allah tarafından yanlarındaki kitabı tasdik edici bir peygamber geldiyse, kendilerine kitab verilenlerden bir güruh, sanki bilmiyormuş gibi, Allah’ın kitabını arkalarına atıverdi.
أَلَمْ تَرَ إِلَى الَّذِينَ أُوتُوا نَصِيبًا مِنَ الْكِتَابِ يُدْعَوْنَ إِلَى كِتَابِ اللَّهِ لِيَحْكُمَ بَيْنَهُمْ ثُمَّ يَتَوَلَّى فَرِيقٌ مِنْهُمْ وَهُمْ مُعْرِضُونَ
BölümKendilerine Kitab’tan bir pay verilmiş olanları görmedin mi ki; aralarında hüküm vermen için Allah’ın kitabına çağırılıyorlar da, sonra onlardan bir zümre arkasını çeviriyor. Onlar, temelli yüz çevirenlerdendir.
… الصَّلَاةَ وَآتُوا الزَّكَاةَ فَلَمَّا كُتِبَ عَلَيْهِمُ الْقِتَالُ إِذَا فَرِيقٌ مِنْهُمْ يَخْشَوْنَ النَّاسَ كَخَشْيَةِ اللَّهِ أَوْ أَشَدَّ خَشْيَةً …
BölümKendilerine: Ellerinizi savaştan çekin, namazı kılın, zekatı verin, denilmiş olanlara bakmaz mısın? Şimdi onların üzerine savaş farz kılınınca; içlerinden bir grup Allah’tan korkar gibi, hatta daha şiddetli bir korku ile insanlardan korkuyorlar. Bunlar: Ey Rabbımız, üzerimize şu savaşı niye farz kıldın? Ne olurdu bizi yakın bir geleceğe kadar geri bırakaydın, dediler. Onlara de ki: Dünyanın geçimi azdır. Ahiret ise, müttakiler için elbet daha hayırlıdır. Ve kıl kadar haksızlığa uğratılmayacaksınız.
ثُمَّ إِذَا كَشَفَ الضُّرَّ عَنْكُمْ إِذَا فَرِيقٌ مِنْكُمْ بِرَبِّهِمْ يُشْرِكُونَ
BölümSonra sıkıntınızı giderince de içinizden bir grup; Rabblarına şirk koşarlar.
إِنَّهُ كَانَ فَرِيقٌ مِنْ عِبَادِي يَقُولُونَ رَبَّنَا آمَنَّا فَاغْفِرْ لَنَا وَارْحَمْنَا وَأَنْتَ خَيْرُ الرَّاحِمِينَ
BölümÇünkü kullarımdan bir zümre vardı ki, onlar: Rabbımız, inandık, artık bağışla bizi, merhamet et bize. Sen merhamet edenlerin en hayırlısısın, diyordu.
وَيَقُولُونَ آمَنَّا بِاللَّهِ وَبِالرَّسُولِ وَأَطَعْنَا ثُمَّ يَتَوَلَّى فَرِيقٌ مِنْهُمْ مِنْ بَعْدِ ذَلِكَ وَمَا أُولَئِكَ بِالْمُؤْمِنِينَ
BölümAllah’a da Peygambere de inandık ve itaat ettik, derler. Sonra da bunun ardından bir takımı yüz çevirir. Bunlar inanmış kimseler değillerdir.
وَإِذَا دُعُوا إِلَى اللَّهِ وَرَسُولِهِ لِيَحْكُمَ بَيْنَهُمْ إِذَا فَرِيقٌ مِنْهُمْ مُعْرِضُونَ
BölümAralarında hükmetmesi için Allah’a ve Rasulüne çağrıldıkları zaman; bir takımı hemen yüz çevirir.
وَإِذَا مَسَّ النَّاسَ ضُرٌّ دَعَوْا رَبَّهُمْ مُنِيبِينَ إِلَيْهِ ثُمَّ إِذَا أَذَاقَهُمْ مِنْهُ رَحْمَةً إِذَا فَرِيقٌ مِنْهُمْ بِرَبِّهِمْ يُشْرِكُونَ
Bölümİnsanlara bir zarar dokununca; Rabblarına dönerek O’na yalvarırlar. Sonra onlara katından bir rahmet tattırınca; bakarsınız ki, içlerinden bir grup Rabblarına şirk koşup durmaktadırlar.
Kök analizi
Kök tanımı ve çekirdek özet
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | فرق |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Belirgin fark tespit edilmedi |
| Bağlamsal Yakın Kökler | فصل, ميز, قسم |
| Zıt Kök | جمع |
| Çekirdek Özet 1 | Bütünlüğü olan bir nesneyi, saçı veya yolu iki belirgin yöne ayırıp aralarını açmak |
| Çekirdek Özet 2 | Hak ile batılı, inanan ile inkârcıyı kesin bir sınırla birbirinden ayırmak ve toplulukların parçalanması |
| Çekirdek Özet 3 | Adalet ve epistemolojide net temyiz; toplumsal ve inançsal yapıda ise birlikten kopup dağılma |
| Kritik Hata Riski | Kökün ayırıcı bilgi ve adalet fonksiyonunu göz ardı edip yalnızca olumsuz fırkalaşma veya ayrılık olarak daraltmak |
Biliteral analiz
| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| فر | Açılma, yarılma, boşluk meydana getirme ve dağılarak hareket etme; bu çekirdek فرج, فرد, فرر, فرش, فرض ve فرغ köklerinde de bir şeyin arasını açma, yayılma veya boşaltma anlamıyla görülür | ق | Eklenen son harfin sınır çizici ve net toparlayıcı yapısıyla, aralama hareketi gelişigüzel bir dağılma olmaktan çıkıp iki tarafı birbirinden kesin çizgilerle ve geri dönüşsüz bir hatla ayıran tam bir sınırlamaya dönüşür |
Piktografik analiz
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ف | Ağız; açıklık, çıkış ve kenar | Ayrılmanın başladığı açık aralık ve ilk çıkış noktası |
| ر | İnsan başı; başlangıç, yön ve üst tepe | Başlangıç hattı, baş kısmı ve yön tayini yapan merkez |
| ق | Ufuktaki güneş, iğne deliği; dönme, sınır ve belirgin hat | İki alanı birbirinden ayıran kesin sınır, toplanma hattı ve son çizgi |
| فرق | Başlangıç noktasından itibaren bir açıklık oluşturarak iki alanı birbirinden kesin bir sınır çizgisiyle ayırma | Bütünün tepesinden veya merkezinden yarılarak iki bağımsız yöne ayrılması ve aralarında belirgin bir fark çizgisi oluşması |
Tarihsel ve erken kullanım
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Saçın tepeden iki yana taranıp ayrılması (فرق الشعر), sürünün ikiye bölünmesi, dağın veya suyun yarılarak ortasında yol açılması |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Ebû Züeyb el-Hüzelî beytinde sürünün geceden ayrılan bir parçasını anlatırken geçer: وذِفْرى كَكاهلِ ذِيخِ الخَلِيفِ / أصابَ فريقةَ ليلٍ فعاثا |
| Erken Arapça kullanım | Doğum sancısı çekip ana sürüden ayrılan dişi deve için nâkatün fârık (ناقة فارق), sıtması nöbetten çıkıp ayrılan hasta için ifrâku'l-mahmûm (إفراق المحموم) denilir |
Kaynak Maqāyīs al-Lugha, Kitābü’l-ʿAyn, Lisān al-ʿArab, Dīvânü’l-Hüzeyliyyîn.
Sami etimolojik katman
Sami dilleri ailesinde فرق kökü temel bir ortak mirastır ve bütün kollarda ayırma, bölme, kurtarma, çözme ve sınırlandırma semantik alanında tutarlı bir gelişme gösterir. İbranicede p-r-q (פ-ר-ק) kökü kırmak, parçalara ayırmak, boyunduruğu söküp kurtarmak; Süryanicede p-r-q (ܦܪܩ) kökü kurtarmak, uzaklaştırmak, çözüp ayırmak ve sonlandırmak; Akadcada parāqu kökü iki şeyin arasını engelle ayırmak, bölmek ve araya girmek anlamındadır. Kökün Afro-Asyatik katmandaki ortak semantik çekirdeği, bitişik olan iki nesnenin mekanik olarak koparılması ve bu kopuş sayesinde bir tarafın özgürleşmesi veya netleşmesidir. Arapçada bu kök hem fiziksel yarılma ve ayrışmayı (farku'ş-şa'r, farku'l-bahr) hem de zihinsel, ahlaki ve hukuki temyizi (el-furkān) aynı anda kapsayacak biçimde derinleşmiş; Süryanicedeki kurtuluş anlamı da hak ile batılın ayrılması üzerinden manevi kurtuluşla birleşmiştir.
Güven Kesin
Kaynak Brown-Driver-Briggs Hebrew and English Lexicon, Payne Smith Syriac Dictionary, The Assyrian Dictionary of the Oriental Institute of the University of Chicago (CAD).
Etimolojik analiz
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | Saçı ayırma, yolu ikiye bölme ve nesneleri parçalama | Mekanik ayrılmadan zihinsel temyize ve hak ile batılı ayıran vahiy kavramına geçiş | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | İbranice p-r-q, Süryanice p-r-q, Akadca parāqu | Bütün Sami dillerinde ayırma, bölme, kurtarma ve bağı koparma ortak anlamı | Kesin |
| Daha geniş dilsel ilişki | Afro-Asyatik p-r kök ailesi | Açma, yarma ve dağıtma bildiren ilksel ses yansımalı çekirdek paralelliği | Muhtemel |
Kaynak Brown-Driver-Briggs, Payne Smith, Gesenius, David Cohen Dictionnaire des racines sémitiques.
Kardeş kökler
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| فرق | Anlamlı | Ayırmak, bölmek, fark etmek | İki şeyi birbirinden ayıran sınır çizmek | Hedef kök; Kur’an’da geçer |
| فقر | Anlamlı | Omurga kemiğini kırmak, kazmak | İhtiyaç içinde olmak, omurganın kırılması gibi ağır yük altında kalmak | Kur’an’da geçer; omurga boğumlarının ayrıklığıyla ilişkilidir |
| رفق | Anlamlı | Birleştirmek, yumuşak davranmak | Ayrılığın zıddı olarak yan yana getirmek, destek olmak, dirsek | Kur’an’da geçer; ayrışmanın karşıtı yakınlaşma anlamı taşır |
| رقف | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Arapça sözlük geleneğinde müstakil bir kök anlamı teşekkül etmemiştir | Kur’an’da geçmez; kullanım dışıdır |
| قفر | Anlamlı | Boş ve otsuz kalmak, çöl | Canlılıktan arınmış, ıssız ve kuru toprak | Kur’an’da geçmez; ayrışıp yalnız kalmayla örtüşür |
| قرف | Anlamlı | Kabuğunu soymak, bulaşmak | Ağaç kabuğunu gövdeden ayırmak; suça veya hastalığa bulaşmak | Kur’an’da geçer; dış katmanın ayrılması hareketini paylaşır |
Komşu kökler ve zıt kök
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| فرق | Merkez | İki şeyi birbirinden ayırma | Bütünü iki farklı yöne veya sınıfa ayırıp aralarındaki farkı belirginleştirme | Mekanik ayrılmadan epistemolojik ve ahlaki temyize uzanan genel ayırma |
| فصل | Komşu | Eklem yerinden ayırma | Birbirine bitişik parçaları bağlandıkları mafsaldan kesip aralarına mesafe koyma | Parçaların sıralı ve işlevsel ayrımı; hükümle kesin sonuca bağlama |
| ميز | Komşu | İyiyi kötüden ayıklama | Karışık bir yığından nitelikli olanı niteliksizden ayırıp kenara çekme | Değer ve ahlak temelli tasnif ve arındırma |
| قسم | Komşu | Paylaştırma, bölüştürme | Bir bütünü hak sahipleri arasında ölçülü kısımlara ayırma | Mülkiyet, nasip ve hisse merkezli bölüşüm |
| جمع | Zıt | Bir araya getirme, toplama | Dağınık unsurları bir merkezde veya kapta birleştirip bütün kılma | Ayrılığın, saçılmanın ve fırkalaşmanın tam karşıtı |
Başka dillerde anlam karşılıkları
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | فرق | İki şeyi ayırmak, bölmek, temyiz etmek | Bütünlüğü olan unsurları kesin bir hatla ikiye bölme ve farkı ortaya çıkarma | Kesin |
| Latince | discernere, separare, dividere | Ayırmak, ayırt etmek, bölmek | Discernere temyiz ve fark etme yönünü, separare ve dividere ise fiziksel bölünmeyi karşılar | Güçlü |
| İngilizce | distinguish, separate, differentiate | Ayırt etmek, ayırmak, başkalaştırmak | Distinguish zihinsel farkındalığı, separate fiziksel kopuşu ve ayrılığı tam verir | Güçlü |
| Almanca | unterscheiden, trennen, spalten | Ayırt etmek, ayırmak, yarmak | Unterscheiden zihinsel temyizi, trennen ve spalten ise fiziksel parçalanmayı karşılar | Güçlü |
| Fransızca | distinguer, séparer, diviser | Ayırt etmek, ayırmak, bölmek | Distinguer hakkı batıldan ayırma anlamını, séparer toplumsal parçalanmayı ifade eder | Güçlü |
Kaynak Oxford Latin Dictionary, Lewis & Short, Grimm Deutsches Wörterbuch, Littré Dictionnaire de la langue française.
Vücûh ve nezâir
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| الْفُرْقَانَ | Hak ile batılı ayıran ilahi ölçü, vahiy ve kitap | Tevrat ve Kur'an'ın indirilişi, Bedir zaferi bağlamında (Âl-i İmrân 3:4, Enbiyâ 21:48, Furkān 25:1, Enfâl 8:41) |
| فَرِيقٌ / فَرِيقًا | İnsan topluluğundan ayrılan grup, zümre, hizip | Toplumun inanç, amel veya tutum bakımından öbeklere bölünmesi bağlamında (Bakara 2:75, Nisâ 4:77, Şûrâ 42:7) |
| تَفَرَّقُوا / فَرَّقُوا | Dinde bölünme, parçalanma, tefrika çıkarma | Ümmet birliğini bozup hiziplere ayrılmanın yasaklanması bağlamında (Âl-i İmrân 3:103, En'âm 6:159, Rûm 30:32) |
| نُفَرِّقُ / يُفَرِّقُوا | Peygamberler arasında ayrım yapma | İman esaslarında peygamberlerin kimine inanıp kimini inkâr etmeme bağlamında (Bakara 2:136, Bakara 2:285, Nisâ 4:150) |
| فَرَقْنَا / فِرْقٍ | Fiziksel yarılma, ikiye ayrılma | Kızıldeniz'in yarılarak suyun dağlar gibi iki yana ayrılması bağlamında (Bakara 2:50, Şuarâ 26:63) |
| فَافْرُقْ | Hüküm ile tarafları birbirinden ayırma | Masumlar ile asiler arasında adli ve kazai ayrım yapılması bağlamında (Mâide 5:25) |
| يَفْرَقُونَ | Korkudan ödü kopma, ürkme | Münafıkların açığa çıkma veya savaşa sürüklenme korkusu bağlamında (Tevbe 9:56) |
| الْفِرَاقُ | Ölüm ile dünyadan kesin ayrılış | Ruhun bedenden ve insanın dünyadaki bağlarından ebediyen kopması bağlamında (Kıyâme 75:28) |
Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Fırkalar (fırak), tefrika ve nübüvvette tefrik | Hak fırka ile bidat fırkalarının tespiti ve peygamberler arasında iman ayrımı yapmama zorunluluğu | İtikadi ayrışma, mezhepleşme ve imanda bütünlük ilkesi |
| Fıkıh | Hıyâru'l-meclis ve zekâtın toplanması | Akit yapanların bedenen ayrılması (iftirak) ile akdin kesinleşmesi; zekât mallarının hileyle ayrılması veya birleştirilmesinin yasaklığı | Fiziksel mekan ayrılığı ve hukuki tasarruf sınırları |
| Tefsir | Furkân kavramının mahiyeti | Furkân'ın Tevrat, Kur'an, Bedir zaferi veya kalpteki temyiz nuru oluşu üzerine yaklaşımlar | Vahyin bilgi, eylem ve zafer düzeyindeki belirleyici ayırıcılığı |
| Hadis | Yetmiş üç fırka ve zekât hükümleri | Ümmetin itikadi ve siyasi hiziplere bölünme tehlikesi ve cemaatten kopuşun sonuçları | Sosyal ve itikadi parçalanmaya karşı ortak omurgayı koruma |
Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Vahiy ve akide | Furkân (Hak-batıl temyizi) | Hakikati sahtesinden ayırarak inancı arındırmak | Vahiy, insan zihnindeki bulanıklığı giderip nihai kurtuluş ve ayrım hattını çizer | Kesin |
| İlmi | Metodoloji ve epistemoloji | Temyiz ve analitik tasnif | Benzer olgular arasındaki farkları tespit ederek doğru hüküm vermek | İlim ancak kavramlar ve durumlar arasındaki farkın (fark) bilinmesiyle inşa edilir | Güçlü |
| Siyasi | Toplum düzeni ve adalet | Fırkalaşmayı engelleme ve adli tefrik | Tefrikayı önleyip suçlu ile masumu birbirinden ayırmak | Toplumsal birlik korunurken hukuki davalarda haklı ile haksız net ayrılır | Güçlü |
| İktisadi | Mülkiyet ve pazar hukuku | Akit ayrılığı ve sermaye bölünmesi | Mülkiyet sınırlarını belirlemek ve pazar hilelerini önlemek | Sözleşme ortamında ayrılma ile mülk intikali tamamlanır; hileli hisse ayrımları engellenir | Güçlü |
Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Kümeler teorisinde ayrık kümeler (disjoint sets) ve dalga fonksiyonunun yarılması | Bir evrensel kümenin kesişimi boş küme olacak şekilde iki alt kümeye parçalanması ve sistemin iki zıt duruma ayrışması | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Sosyolojik kutuplaşma ve bilişsel temyiz (differentiation) | Bir toplumun ortak değer zeminini yitirerek hiziplere bölünmesi veya zihnin uyarıcıları sınıflandırma yetisi | Güçlü |
Yanlış daraltma ve kritik hata riski
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kökü yalnızca siyasi veya mezhebi hizipleşme (fırka) anlamındaki olumsuz parçalanmaya indirgemek |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Kök aynı zamanda vahyin hak ile batılı ayıran en yüce adı (Furkân), adaletin gereği ve peygamberler arasında yapılmaması gereken imansal bütünlüğün ölçüsüdür |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Her ayrışmayı ve analitik farkındalığı zararlı bir tefrika sanarak hakikati batıldan ayırma zorunluluğunu (furkân) ve meşru ihtisaslaşmayı zedelemek |
Kur'an'ı anlama odaklı sonuç
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an'ın bizzat kendi mahiyetini tarif eden en temel kavramlardan biri el-Furkān'dır; kök, ilahi mesajın temel amacının hak ile batılın arasına silinmez bir sınır çekmek olduğunu gösterir. |
| Hangi ayet groups'larında belirleyicidir? | Vahyin mahiyetini anlatan surelerde (Bakara, Âl-i İmrân, Furkān), ümmetin vahdetini ve fırkalaşma tehlikesini bildiren ayetlerde ve peygamberlere imanın bütünlüğünü vazeden pasjlarda belirleyicidir. |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Hakikat ile batılı uzlaştırmaya çalışan eklektik yaklaşımları geçersiz kılar; vahdet adına hak ile batıl arasındaki sınırların belirsizleştirilmesini engeller ve peygamberler arasında tefrik yapmayı reddeder. |
Nihai sentez ve LaTeX modeli
- Somut anlamBütün bir nesnenin, saçın veya suyun tepeden iki yana yarılarak ayrılması ve aralarında belirgin bir boşluğun açılması.
- Soyut anlamHakikatin batıldan, doğrunun eğriden zihinsel ve ahlaki bir sınırla net biçimde ayrılması; toplumsal düzeyde ise birliğin çözülüp gruplara dağılması.
- Sistematik karşılıkAdalet ve epistemolojide yanılgıyı gideren kesin ayırıcı ölçüt (furkân); toplum ve inanç yapısında ise merkezi dağıtan tefrika.
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklamasıModelde evrensel veya bütünleşik yapıyı (toplum, bilgi alanı, insan topluluğu), ayırıcı ilkeyi veya süreci (furkân, hüküm, kriz veya nifak), ve ise bu ayrılma sonucunda ortaya çıkan iki bağımsız ve kesişimsiz kutbu (hak-batıl, cennetlik-cehennemlik veya iki hasım fırka) temsil eder. Kesişimin boş küme olması aradaki sınırın netliğini ve griliğin kalktığını gösterir.