ملك
م - ل - ك
KÖK- 206 geçiş
- 191 ayet
- 56 sîga
- 13 sözlük
Melekut, tüm kainatı mülk olarak varlığını ifade eder. Melek de bu melekut içinde bu melekutu yönetmek için görevlendirilmiş şuurlu varlıklardır. Milk, çamur manasından gelmiş olmalıdır. Türkçedeki bilek kelimesi ile bir yakınlığı olmalıdır. Sonraları kişinin sahip olduğu arazi ve üzerindeki yapılara mülk denmiştir. Devletler aşamasında ülkenin sahibi olarak hükümdarlar melik olarak anılmışlardır. Mülk de krallık anlamındadır. Türkçe’ye kıral, melik, hakan olarak tercüme edilebilir. Öz Türkçesi “han”dır. Milk, çamur manasından gelmiş olmalıdır. Türkçedeki bilek kelimesi ile bir yakınlığı olmalıdır. Sonraları kişinin sahip olduğu arazi ve üzerindeki yapılara mülk denmiştir. Devletler aşamasında ülkenin sahibi olarak hükümdarlar melik olarak anılmışlardır. Mülk de krallık anlamındadır. Türkçeye kıral, melik, hakan olarak tercüme edilebilir. Öz Türkçesi “han”dır.devamı ›
Notlarım
Sözlükler(13)
★ Akevler SözlüğüTürkçe
Melekut, tüm kainatı mülk olarak varlığını ifade eder. Melek de bu melekut içinde bu melekutu yönetmek için görevlendirilmiş şuurlu varlıklardır. Milk, çamur manasından gelmiş olmalıdır. Türkçedeki bilek kelimesi ile bir yakınlığı olmalıdır. Sonraları kişinin sahip olduğu arazi ve üzerindeki yapılara mülk denmiştir. Devletler aşamasında ülkenin sahibi olarak hükümdarlar melik olarak anılmışlardır. Mülk de krallık anlamındadır. Türkçe’ye kıral, melik, hakan olarak tercüme edilebilir. Öz Türkçesi “han”dır. Milk, çamur manasından gelmiş olmalıdır. Türkçedeki bilek kelimesi ile bir yakınlığı olmalıdır. Sonraları kişinin sahip olduğu arazi ve üzerindeki yapılara mülk denmiştir. Devletler aşamasında ülkenin sahibi olarak hükümdarlar melik olarak anılmışlardır. Mülk de krallık anlamındadır. Türkçeye kıral, melik, hakan olarak tercüme edilebilir. Öz Türkçesi “han”dır.
Kitâbu'l-'Ayn
Halîl b. Ahmed · 8. yyTR2.142 harfالكاف واللام والميم معهما
ك ل م، ك م ل، ل ك م، م ك ل، م ل ك كلهن مستعملات كلم: الكَلْم: الجرح، والجميع: الكلُوم. كلمته أكلِمه كَلماً، وأنا كالمٌ، وهو مَكلومٌ. أي: جرحته.
وكَليمُك: الذي يُكَلِّمك وتُكَلِّمه.
والكَلِمةُ: لغة حجازية، والكِلْمةُ: تميمية، والجميع: الكَلِمُ والكِلَمُ، هكذا حكي عن رؤبة:
لا يسمع الرَّكبُ به رجع الكِلَمْ
كمل: كَمَلَ الشيء يكمُل كَمالاً، ولغة أخرى: كَمُلَ يكمُلُ فهو كامل
es-Sıhâh
Cevherî · 10. yyTR2.187 harfمَلَكْتُ الشيء أملِكَهُ مِلْكاً. ومَلْكُ الطريق أيضاً: وسطُهُ، وقال:
أقامَتْ على مَلْكِ الطريقِ فمَلْكُهُلها ولمَنْكوبِ المَطايا جوانِبُـهْ
ومَلَكْتُ العجين أمْلِكُهُ مَلْكاً بالفتح، إذا شدَّدت عجنه. وهذا الشيء مِلْكُ يميني ومَلْكُ يميني، والفتح أفصح. ومَلَكْتُ المرأةَ: تزوَّجتها. والمَمْلوكُ: العبدُ. ومَلَّكَهُ الشيء تمْليكاً، أي جعله مِلْكاً له. يقال: مَلَّكَهُ المال والمُلْكَ، فهو
Tehzîbu'l-Luğa
Ezherî · 10. yyTR10.156 harfك ل م
كلم ، كمل ، لكم ، لمك ، ملك ، مكل : مستعملات .
كلم : قال الليث : الكَلْمُ : الجَرْحُ ، والجميع : كُلُومٌ ، وتقول : كلَمْتُه وأَنا أَكْلِمُه كَلْماً وأَنا كالِمٌ ، وهو مَكْلُومٌ .
وقال الله جل وَعَزَّ : ( عَلَيْهِم أَخْرَجْنَا لَهُمْ دَآبَّةً مِّنَ الاَرْضِ ) ( النمل : 82 ) .
قال الفرَّاءُ : اجْتَمَعَ القُرَّاءُ على تشديد تُكَلِّمُهُم وهو من الكَلام وحَدَّثِني بعض المُحَدِّثِينَ أَنه قُرىءِ
ك ل م كلم ، كمل ، لكم ، لمك ، ملك ، مكل : مستعملات . كلم : قال الليث : الكَلْمُ : الجَرْحُ ، والجميع : كُلُومٌ ، وتقول : كلَمْتُه وأَنا أَكْلِمُه كَلْماً وأَنا كالِمٌ ، وهو مَكْلُومٌ . وقال الله جل وَعَزَّ : ( عَلَيْهِم أَخْرَجْنَا لَهُمْ دَآبَّةً مِّنَ الاَرْضِ ) ( النمل : 82 ) . قال الفرَّاءُ : اجْتَمَعَ القُرَّاءُ على تشديد تُكَلِّمُهُم وهو من الكَلام وحَدَّثِني بعض المُحَدِّثِينَ أَنه قُرىءِ : تَكْلِمُهُمْ . وأخبرني المنذري عن ابن اليزيدي : سَمِعَ أبا حاتم يقول : قرأ بعضُهم : تَكْلِمُهُمْ ، وفُسِّرَ : تَجْرَحُهُم ، والكِلاَمُ : الجِرَاحُ ، وكذلك إنْ شُدِّدَ : تُكلِّمُهُم فذلك المعنى : تُجَرِّحُهُم ، وفُسِّرَ فقيل : تَسِمُهُمْ في وُجُوهِهِم ، تَسِمُ المؤمنينَ بِنُقْطَةٍ بَيضاءَ ، فَيَبْيَضُّ وجهُهُ ، وتَسِمُ الكافرَ بنقطةٍ سوداءَ فَيَسْوَدُّ وجهه . وقال الليث : كَلِيمُكَ الذي تُكَلِّمُهُ ويُكَلِّمُكَ ، والكلامُ : معروف ، والكِلْمَةُ : لُغَةٌ تَمِيمِيّةٌ ، والكلِمةُ : لُغة حِجَازيَّة ، والجميعُ في لغة تميم : الكِلَمُ ، قال رؤبة : لا يَسْمَعُ الرَّكْبُ بها رَجْعَ الكِلَمْ وقال غيره : الكلمة تقع على الحرف الواحد من حروف الهجاء ، وتقع على لَفْظَةٍ واحدة مُؤلَّفةٍ من جماعةِ حروفٍ لها مَعْنى ، وتقع على قصيدة بكمالها وخُطْبَة بأسْرها . يقال : قال الشاعر في كلمته أي في قصيدته ، والقرآنُ كلاَمُ الله ، وكَلِمُ الله ، وكَلمَاتُ الله ، وكلمةُ اللَّهُ ، وهو كيفما تَصَرَّفَ ، مَتْلُوَّا ، ومَحْفُوظَاً ، ومَكْتُوباً : غيرُ مَخْلُوق ، ورجلٌ تِكْلاَمَةٌ يُحْسِنُ الكَلاَمَ . وقال أحمد بن يحيى في قول الله : ( وَكَلَّمَ اللَّهُ مُوسَى تَكْلِيماً ) ( النساء : 164 ) لو جَاءتْ : كلَّمَ الله مُوسَى مُجَرّداً لاحْتَمَلَ ما قلنا وما قالوا يَعْني المُعْتَزِلةَ فلمَّا جَاءتْ : ( تكليماً ) خَرجَ الشَّكُّ الذي كان يدخلُ في الكلام ، وخَرجَ الاحْتمالُ للشَّيْئَيْنِ ، والعرب تقول : إذا وُكِّدَ الكلامُ لم يَجُزْ أن يكونَ التوكيدُ لغواً ، والتَّوكيدُ بالمَصْدَرِ دَخَلَ لإخْرَاجِ الشّكِّ . ابن السكيت يقال : كانَا مُتَهَاجِرَيْنِ ، فَأصْبَحَا يَتَكَالَمَانِ ، ولا تَقُلْ يَتَكَلَّمَانِ . كمل : قال الليث : كَمَلَ الشيءُ يَكْمُلُ كَمَالاً ، ولُغةٌ أخْرَى : كَمُلَ يَكْمُلُ ، فهو كَاملٌ في اللُّغتيْنِ ، وأكملتُ الشيءَ أي أَجْمَلْتُهُ وأَتْمَمْتُهُ . والكمالُ : التَّمَامُ الذي يُجَزَّأ منه أَجْزاؤهُ . يقال : لَكَ نِصْفُهُ ، وبَعْضُه ، وكمالهُ . وقال الله تعالى : ( الْيَوْمَ أَكْمَلْتُ لَكُمْ دِينَكُمْ وَأَتْمَمْتُ عَلَيْكُمْ نِعْمَتِى ) ( المائدة : 3 ) الآيةَ ، ومعنَاهُ واللَّهُ أَعْلَمُ الآنَ أكْمَلْتُ لكُمْ الدِّينَ بأن كَفَيْتُكُمْ خوْفً عَدُوِّكم ، وأَظْهَرْتُكُمْ عليهم ، كما تقولُ : الآن كملَ لَنَا المُلكُ ، وكملَ لنا ما نريدُ ، بأَنْ كُفِينَا من كُنَّا نَخَافهُ ، وقد قيل : ( الْيَوْمَ أَكْمَلْتُ لَكُمْ دِينَكُمْ ) ( المائدة : 3 ) أي أكمْلتُ لكُمْ فَرق ما تَحتَاجُونَ إليه في دِيِنكم ، وذلك جائزٌ ، فأَمَّا أن يكون دِينُ اللَّهِ في وقْتٍ من الأوقاتِ غيرَ كاملٍ فلا . قلت وهذا كلُّهُ كلامُ أبي إسحاق النَّحْويِّ وهو حَسنٌ . وقال الليثُ : كاملٌ : اسمُ فَرَسٍ سَابِقٍ كان لِبَنِي امرىءِ القَيسِ ، وتقولُ : أَعْطَيْتُه هذا المال كَمَلاً هكذا يُتَكلمُ به ، وهو في الجميع والوُحْدَانِ : سواءٌ ، وليس بمصدرٍ ولا نَعْتٍ ، إنما هو كقولك : أَعْطَيْتُهُ كلَّهُ ، ويجوزُ للشاعر أن يجعلَ الكامِلَ كمِيلاً . وأنشد : عَلَى أَنَّنِي بَعْدَ ما قَدْ مَضَى ثَلاثُونَ للهَجْرِ حَوْلاً كمِيلا ويقالُ : كَمَّلْتُ له عددَ حَقِّهِ تَكْمِيلاً وَتَكْمِلَةً ، فهو مُكَمَّلٌ . ويقالُ : هذا المُكَمِّلُ عِشرينَ ، والمُكَمِّلُ مِئَةً ، والمُكمِّلُ ألْفاً . وقال النابغة : فكمَّلَتْ مِئَةً فيها حَمَامَتُها وأَسْرَعَتْ حِسْبَةً في ذلك العَدَدِ ( ثعلب عن ابن الأعرابي ) قال : المِكْمَلُ : الرجلُ الكاملُ لِلْخَيْرِ والشَّرِّ والكامِلِيّةُ من الرَّوافِضِ ، شَرُّ جِيل لكم : قال الليث : اللّكْمُ : اللّكْزُ في الصَّدْرِ . يقال : لَكَمَهُ يَلْكُمُهُ لَكْماً . ( ثعلب عن ابن الأعرابي ) قال : وقال أعرابيٌّ : جاء فُلانٌ في نِخَافَيْنِ مُلَكَّمَيْنِ أي في خُفَّيْنِ مُرَقّعَيْنِ ، والمُلَكَّمُ : الذي في جَوانِبه رِقاعٌ يَلْكُمْ بها الأرضَ . لمك : قال الليث : نُوحُ بْنُ لَمَكَ ويقال : ابن لاَمَكَ . ( ابن السكيت ) يقال : ما تَلَمَّجَ عندنا بِلَمَاجٍ ، ولا تَلَمّكَ عندنَا بلَمَاك ، وما ذاق لماكاً ولا لماجاً . وقال ابن الأعرابي : اللّمَاكُ واللّمْكُ : الجِلاَءُ يُكحَلُ به العَيْنُ . وقال أبو عمرو : اللِّمِيكُ : المكحُولُ العَيْنَيْنِ . مكل : ( أبو عبيد عن أبي زيد ) بِئْرٌ مكُولٌ . وهي التي يَقلُّ ماؤها فيَسْتَجمُّ حتى يجتَمِعَ الماء في أسْفلِها ، واسْمُ ذلك الماء : الْمُكْلَةُ . وقال الكسائيُّ ، يقالُ : مُكْلَةٌ ، ومَكْلَةٌ لِجَمَّةِ البِئر . ( عمرو عن أبيه ) المَكْلُ : اجْتِماعُ الماء في البِئْر . وقال الليث : مَكَلَتِ البِئرُ إذا اجْتَمع الماء في وَسَطِها وكَثُرَ وهي : الْمُكْلَةُ وبئرٌ مَكُولٌ ، وجمّةٌ مَكُولٌ . ( ثعلب عن ابن الأعرابي ) : المِمْكَلُ : الغديرُ القليلُ الماء . ملك : قرأَ ابنُ كثِيرٍ ونافِعٌ ، وأَبو عَمْرٍ و ، وابنُ عامرٍ ، وحَمْزَةُ ( مَلِكِ يَوْمِ الدِّينِ ) بغيْر أَلفٍ ، وقَرَأَ عاصمٌ والكسائيُّ ويعقوبُ ) ( مَالِكِ يَوْمِ الدِّينِ ) ( الفاتحة : 4 ) بألفٍ . ورَوَى عَبْد الوَارِث عن أبي عَمْرٍ و : ( مَلْكِ يَومَ الدِّينِ ) وهذا من اخْتِلاسِ أَبي عمرٍ و . وأَخبرني المنْذِرِيُّ عن أَبي العباس أَنَّه اخْتَارَ ) ( مَالِكِ يَوْمِ الدِّينِ ) ( الفاتحة : 4 ) . وكلُّ من يمْلِكُ فهو مالكٌ لأنه بتَأويل الفِعْل مالكُ الدّرَاهِم ، ومالكُ الثَّوبِ ، ومَالِكُ يَوْمِ الدِّينِ يَمْلِكُ إِقامَةَ يَوْمِ الدِّينِ ، ومنه قَوْلُه : ( مَالِكَ الْمُلْكِ ) . قال : وأَما ( مَلِكُ النّاسِ ، وسَيِّدُ الناس ، ورَبُّ النَّاسِ ) ، فإنه أَرادَ أَفْضَل من هَؤلاءِ ، ولَمْ يُرِدْ أَنهُ يَمْلِكُ هَؤُلاءِ ، وقد قال اللَّهُ جلّ وعزَّ : ( مَالِكَ الْمُلْكِ ) ( الفاتحة : 4 ) أَلاَ ترى أَنه جعلهُ مَالِكاً لكلِّ شيءٍ ، فهذا يَدُلُّ على الفِعْلِ ، ذكرَ هذا بِعَقِبِ قول أبي عُبَيْدٍ واخْتِيَارِه . وقال الليث : المَلِكُ هو اللَّهُ ، مَلكُ الملُوكِ ، لهُ المُلكُ ، وهو مالكُ يَوْمِ الدِّينِ ، وهو مَلِيكُ الْخلْقِ أي رَبُّهمْ ومالِكُهُمْ ، والملِكُ من مُلوكِ الأرْضِ ، ويقال له : مَلْكٌ بالتخفيف ، والجمعُ : ملوكٌ ، وأملاكٌ ، والمِلْكُ : ما مَلَكَتِ اليَدُ من مالٍ وخَوَلٍ ، والمَلَكةُ : مِلْكُكَ العَبْدَ ، والمَمْلَكة : سُلْطَانُ الملِكِ في رَعِيَّتِهِ . ويقالُ : طالتْ مَمْلَكَتُهُ ، وساءتْ مملَكتُهُ ، وحَسُنَتْ مَملكَتُهُ ، وعَظمَ مُلْكُهُ ، وكَبُرَ مُلْكُهُ . ويقال : هم عَبيدُ مَملَكةٍ ، وهو أن يُغلَبَ عليهم فيُسْتَعْبَدُوا وهُم أحرارٌ . ( أبو عبيد عن الكسائي ) : يقال : هذا عَبْدُ مَملَكةٍ ومملُكَةٍ جميعاً ، وهو الذي سُبِيَ ولم يُملَكْ أَبَوَاهُ . والعَبْدُ : القِنُّ الذي مُلِكَ هو وأَبوَاهُ . وقال شمرٌ : قال الكسائيُّ : المَمْلكَةُ أَنْ يَغلِبَ عليهم وهم أَحْرَارٌ فيستعبدَهم . ( اللِّحيَانيُّ ) : مَلَكَ فلانٌ فهو يملِكُ مُلْكاً ، ومِلْكاً ، ومَلَكةً ، ومَملَكةً ، ومَملُكةً ، ومَلْكاً ، ورجُلٌ مَلِكٌ ، وثلاثةُ أملاكٍ إلى العَشَرَةِ ، فإِذا كثروا فهم مُلوكٌ . ويقال للملِكِ : مَليكٌ ، ويُجْمَعُ مُلَكاءَ . ويقال : له مَلَكُوتُ العِرَاقِ وعِزُّهُ وسُلطَانُه ومُلْكُه . ويقال : مَلْكُوَةٌ . ويقال : طالتْ مَلَكةُ العَبْدِ ، أي : رِقُّهُ . ويقال : إِنهُ لَحسَنُ المَلكةِ والمِلْكِ . ويقال للرَّجُل إذا تزوَّجَ : قد مَلَكَ فلانٌ يَملِكُ مَلْكاً ، ومُلكاً ، ومِلكاً ، وقد أُمْلِكَ فلانٌ يُملَكُ إملاكاً إذا زُوِّجَ . وقال الكسائيُّ : يقال : شَهِدْنا إملاكَ فلانٍ ، ومِلاكُه ، ومَلاكَهُ ، وهذا مِلاكُ الأمْر ومَلاكُه ، أي صَلاحُه . ويقالُ : خَلِّ عن مِلْكِ الطريقِ ، ومِلْك الوَادي ، ومَلْكِه ومُلْكِه أي حَدِّه و وسَطِه . ويقال : مالَهُ مُلْكٌ ، ومَلْكٌ ، ومِلكٌ أي شيءٌ يملِكَه . الكسائيُّ : ارحموا هذا الشيْخَ الذي ليسَ لهُ مُلْكٌ ولا بَصَرٌ أي ليس له شيء . ويقال : مَلَّكَ القوْمُ فلاناً ، وأَملَكوهُ على أَنفُسهم ، أي صَيَّرُوهُ مَلِكاً . ويقالُ : أُمْلِكَتْ فلانةُ أَمْرَها إذا جُعِلَ أَمرُ طلاقِها بيَدِها . ( قلت ) : ومُلِّكتْ أَمرَها أكثر من أُملِكتْ ، وهو التمليكُ . ويقالُ : مَلِّكْ ذا أَمرٍ أَمرَه ، كقولك : مَلِّكَ المالَ ربَّهُ وإن كان أَحْمَقَ . وقال الليثُ : مِلاكُ الأمر : الذي يُعتمَدُ عليه ، والقَلْبُ : مِلاكُ الجسدِ . وفي حديث عمر : ( أَمْلِكُوا العَجِينَ فإنه أَحَدُ الرّيعيْنِ ) . قال شمرٌ : قال الفراء : يقال : عَجَنَتِ المرْأَةُ فأَمْلَكتْ إذا بَلَغتْ مَلاَكتَهُ وأجادتْ عَجْنهُ ، حتى يأخُذَ بَعضُه بعضاً ، وقد مَلَكَتْه تَملِكُه مَلْكاً إذا أَنعَمتْ عَجْنَهُ ، ونحو ذلك . وحكى أبو عبيدٍ عن الأمويِّ ، وأنشد غيره لأوْس بن حجَرٍ يصفُ قوْساً : فَمَلَّكَ باللِّيطِ الذي تحْتَ قِشْرِها كَغِرْقىءٍ بَيْضٍ كنَّهُ القَيْضُ مِنْ عَلُ قال : مَلَّكَ ، شَدَّدَ كما تمَلِّكُ المرأةُ العَجِينَ تَشُدُّ عَجْنَهُ ، أي تركَ من القِشر شيئاً تتمالكُ القوْسُ به ، يَكنُّها لئلاّ يَبْدُوَ قَلبُ القَوْسِ فتتشقَّقَ ، وهم يجعلون عليها عَقَباً ، إذا لم يكن عليها قِشْرٌ . وقال قيسُ بن الخَطِيمِ يصف طَعْنةً شَدَّ بها كفَّه حين طَعَنَ : مَلَكْتُ بها كَفِّي فَأَنْهَرْتُ فَتْقَها يَرَى قائمٌ مِنْ دونها ما وَرَاءها أيْ شَدَدْتُ بالطعنة كَفِّي . ( غيرُه ) : ما تَمالك فلانٌ أَن وقَعَ في كذا إذا لم يستطع أن يَحبسَ نفْسَه . وقال الشاعر : فلا تَمَالُكَ عن أرْضٍ لها عَمَدُوا ( أبو عبيد عن الأموي ) : الماءُ مَلَكُ أَمْرِه . وأخبرني المنذريُّ ، عن ثعلب عن ابن الأعرابيِّ : مالَه مَلْكٌ ولا نَقْرٌ ، أي ما لَه ماءٌ . ( الحرّانيُّ عن ابن السكِّيت ) أنَّه قال : المَلْكُ : ما مُلِكَ . يقال : هذا مَلْكُ يَدِي ، وما لأحَدٍ في هذا مَلْكٌ غيري ، ومِلْكٌ . ويقال : الماءُ مَلْكُ أَمْرِي إذا كان مع القوم ماءٌ مَلَكُوا أَمرَهم . وقال أبو وَجْزَةَ السَّعْديُّ : ولَمْ يَكُنْ مَلَكٌ لِلْقَوْمِ يُنْزِلُهُمْ إِلاَّ صَلاصِلُ لا تُلْوِي عَلَى حَسَبِ ( أبو عُبيد عن الأموي ) : من أمثالهم : ( الماء مَلك أَمْرِه أي أن الماء ملاك الأشياء يضرب للشيء الذي به كمال الأمْرِ ) . والأمْلُوكُ : مَقَاوِلُ من حمِيرَ كتب النبي صلى الله عليه وآله وسلم إلى أُمْلُوكِ رَدْمَانَ ، ورَدْمَانُ : موضع باليمن . ( ابن بُزُرْجَ ) : مِيَاهُنا : مُلوكُنَا ، ومات فلان عن مُلوكٍ كثيرة . ( الأصمعيُّ ) : مالَه مَلاكٌ أي لا يَتماسَك ، وهذا مِلاَكُ الأمر ، ( ولا يَدخُلُ الْجنّة سَيِّىءُ الْمَلَكَة ) مُتَحَرِّكٌ . ويقال : الْزَمْ مِلْكَ الطريق أي وَسَطه ، وقال الطِّرِمَّاحُ : رَثِيمَ الْحَصا مِن مَلْكِها المُتَوَضِّحِ وقال ابن الأعرابي : أَبو مالكٍ كُنْيَةُ الكِبَرِ والسنِّ ، كُنِيَ به لأنه مَلَكَه وغَلَبَهُ وأنشد : أَبَا مَالِكٍ إنَّ الْغَوَانِي هَجَرْنَنِي أبا مالِكٍ إِنِّي أَظنُّكَ دَائِبَا ( أبو عبيد ) : جاءنا تقودُه مُلُكُهُ يَعني قوائمَه وهادِيَه ، وقوائمُ كلِّ دابَّةٍ : مُلُكُهُ . ويقال : نفْسي لا تُمَالِكُني لأنْ أَفعلَ كذا أي لا تُطَاوِعُنِي . وفي حديث أَنسٍ ( البَصْرَةُ إِحْدَى المُؤْتَفِكَاتِ فانْزِلْ في ضواحيها وإِيَّاكَ والمَمْلَكَةَ ) . قال شمرٌ : أراد بالممْلَكةِ وَسَطها ، ومَلْكُ الطريق : مُعْظمُه ووسَطُه . ( الفرّاء عن الدُّبَيْرِيَّةِ ) : يقال للعَجِينِ إذا كان مُتمَاسِكاً متِيناً : مَمْلوكٌ ، ومُمَلَّكٌ . وقال الليثُ : المَلَكُ : واحدُ المَلاَئِكةِ ، إنما هو تخفيفُ الْمَلأَكِ ، واجتمعوا على حَذْف همزِه ، وهو مَفْعَلٌ من الأَلُوكِ ، وتمامُ تفسيره في مُعْتَلاَّتِ حرف الكاف .
Mekâyîsü'l-Luğa
İbn Fâris · 11. yyTR8.444 harf(باب الميم واللام وما يثلثهما)
(ملي([1])) الميم واللام والحرف المعتل. كلمة واحدةٌ هي الزَّمن([2]) الطّويل. وأقامَ ملِيَّاً، أي دهراً طويلاً. وتَملَّيْتُ الشّيءَ، إذا أقامَ([3]) معك زماناً طويلاً. والمَلَوانِ: طرَفا اللَّيل والنهار. والمُِلاوة: الحِِين.
وإذا هُمِز دلَّ على المساواة والكمال في الشَّيء. ومَلأْتُ الشّيءَ أملَؤُه مَلْئاً. والمِلء: الاسم للمِقدار الذي يُملأ؛ وسمِّي لأنَّه مساوٍ
Müfredât
Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR3.005 harf- الملك: هو المتصرف بالأمر والنهي في الجمهور، وذلك يختص بسياسة الناطقين، ولهذا يقال: ملك الناس، ولا يقال: ملك الأشياء، وقوله: ﴿ملك يوم الدين﴾ [الفاتحة/3] فتقديره: الملك في يوم الدين، وذلك لقوله: ﴿لمن الملك اليوم لله الواحد القهار﴾ [غافر/16]. والملك ضربان: ملك هو التملك والتولي، وملك هو القوة على ذلك، تولى أن لم يتول. فمن الأول قوله: ﴿إن الملوك إذا دخلوا قرية أفسدوها﴾ [النمل/34]، ومن الثاني قوله:
Esâsü'l-Belâğa
Zemahşerî · 12. yyTR1.023 harfم ل ك
الشيء وامتلكه وتملّكه وهو مالكه وأحد ملاّكه وهذا ملكه وملك يده وهذه أملاكه.
وقال قشيريّ: كانت لنا ملوك من نخل أي أملاك.
ولله الملك والملكوت وهو الملك والمليك.
وملك فلان سنين.
وهو صاحب ملك ومملكة وممالك.
وهو مملوك من المماليك.
وأقرّ المملوك بالملك والملكة.
ولعن الله سيء الملكة.
وهو عبد مملكة وتملكة إذا سبي ولم يملك أبواه وما لفلان مولى ملاكة دون الله أي لم يملكه
Lisânü'l-Arab
İbn Manzûr · 13. yyTR13.809 harfالليث: المَلِكُ هو الله، تعالى ونقدّس، مَلِكُ المُلُوك له الـمُلْكُ وهو مالك يوم الدين وهو مَلِيكُ الخلق أي ربهم ومالكهم. وفي التنزيل: مالك يوم الدين؛ قرأ ابن كثير ونافع وأَبو عمرو وابن عامر وحمزة: مَلِك يوم الدين، بغير أَلف، وقرأَ عاصم والكسائي ويعقوب مالك، بأَلف، وروى عبد الوارث عن أَبي عمرو: مَلْكِ يوم الدين، ساكنة اللام، وهذا من اختلاس أبي عَمرو، وروى المنذر عن أَبي العباس أَنه اختار مالك يوم
Kâmûsü'l-Muhît
Fîrûzâbâdî · 15. yyTR1.496 harf* م ل ك * * مَلَكَهُ * يَمْلِكُه بالكسر * مِلْكًا * بكسر الميم وهذا الشيء * مِلْكُ * يميني و * مَلْكُ * يميني والفتح أفصح و * مَلَكَ * المرأة تزوجها و * المَمْلُوكُ * العبد و * مَلَّكَهُ * الشيء * تَمْلِيكاً * جعله مِلكا له يُقال مَلَّكَه المال والمُلْك فهو * مُمَلَّكٌ * قال الفرزدق في خال هشام بن عبد الملك وما مثله في الناس إلا مُمَلَّكا أبو أُمه حيٌّ أبوه يُقاربه يقول ما مثله في الناس حيٌّ
Tâcü'l-Arûs
Zebîdî · 18. yyTR23.662 harfملكه يملكه ملكا، مثلثة اقتصر الجوهري على الكسر، وزاد ابن سيده الضم والفتح عن اللحياني وملكة محركة عن اللحياني ومملكة، بضم اللام أو يثلث كسر اللام عن ابن الأعرابي وهي نادرة؛ لأن مفعلا ومفعلة قلما يكونان مصدرا: احتواه قادرا على الاستبداد به كما في المحكم، وقال الراغب: الملك: هو التصرف بالأمر والنهي في الجمهور، وذلك يختص بسياسة الناطقين، ولهذا يقال: مالك الناس ولا يقال: مالك الأشياء، وقوله عز وجل:
Lane's Lexicon
Edward W. Lane · 19. yyTR3.977 harfمَلَكَهُ
1 مَلَكَهُ ذ He possessed it, or owned it, [and particularly] with ability to have it to himself exclusively: (M, K:) [and he exercised, or had, authority over it; for] مُلْكٌ signifies the exercise of authority to command and to forbid in respect of the generality of a people [&c.]: (Er-Rلghib, TA:) or the having possession and command or authority: and the having power to exercise
Salmone
H. Anthony Salmone · 19. yyTR3.853 harfمَلَكَ
مَلَكَ I ( n. ac. مَلْك 1 , مِلْك 2 , مُلْك 3 , مَلَكَة 4t , مَمْلَكَة 17t , مَمْلُكَة 19t ),
a. Possessed, owned; held; was master of.
b. [ 'Ala ], Reigned, ruled over.
c. ( n. ac. مَلْك 1 , مِلْك 2 , مُلْك 3 ), Married.
d. ( n. ac. مَلْك 1 ), Kneaded well ( dough ).
e. Gave to drink.
مَلَّكَ
مَلَّكَ II ,
a. Put in possession of.
b. [ acc. & 'Ala ], Made king, ruler
Kitâbullâh
Kur'an kullanımından türetilmişTR112.816 harfملك
مَلَكَ - يَمْلِكُ - مُلْك - مَلَكُوت - مَالِك - مَالِكُوْن - مَلِك - مُلُوْك - مَلِيْك - مَمْلُوْك - مَلَك - مَلائِكَة - مَالِك
مَلَكَ - يَمْلِكُ + كائن + شيئاً: يملك ملكه وأمره: يكون لديه السلطان على أن يأمر عليه، وتكون له القدرة على التصرف في حاله ومصيره: يحوزه ويمنع الآخر من أن يحوزه، ويتصرف به بالأمر عليه ويمنع الآخر من الأمر عليه
Sîgalar(56)
- الْمَلَائِكَةُMelekler(الْفَعَائِلَةُ)×21
- مُلْكُMülk(فُعْلُ)×20
- مَلَكَتْMalik oldu(فَعَلَتْ)×15
- الْمُلْكُMülk(الْفُعْلُ)×10
- وَالْمَلَائِكَةُVe melekler+1 anlam(وَالْفَعَائِلَةُ)×10
- يَمْلِكُونَMalik olurlar(يَفْعِلُونَ)×10
- الْمَلَائِكَةَMelekler(الْفَعَائِلَةَ)×9
- لِلْمَلَائِكَةِMeleklere(لِلْفَعَائِلَةِ)×9
- الْمَلَائِكَةِMelekler(الْفَعَائِلَةِ)×8
- يَمْلِكُMalik olur(يَفْعِلُ)×8
Mücavir kökler222 mücavir (522 toplam)
- شيأ
47 ortak ayet · Şey
- سمو
37 ortak ayet · “Sem” hayvanın sırtı, “ard” da hayvanın karnıdır
- أله
101 ortak ayet · Lah bir şeyi kapatmak için üstüne örtülen örtü demektir
- قول
80 ortak ayet · Birlikte bir iş yapan kimselere, belli bir sesle kumanda…
- أرض
39 ortak ayet · Hayvanların sırtına sema, alt tarafına ard denir
- يمن
14 ortak ayet · Sağ yandır
- ضرر
12 ortak ayet · “Darir” zor, bulanık gören kişi demektir
- نفع
10 ortak ayet · Fayda eder
- أدم
7 ortak ayet · Edim dibalı deri demektir
- دون
15 ortak ayet · Dane, inek yavrusuna denir
- خلق
19 ortak ayet · Halk: Halk, deri veya bez parçası demektir
- بلس
5 ortak ayet · Belas kıl keçesi demektir
Geçtiği ayetler(191)
… وَبَقِيَّةٌ مِمَّا تَرَكَ آلُ مُوسَى وَآلُ هَارُونَ تَحْمِلُهُ الْمَلَائِكَةُ إِنَّ فِي ذَلِكَ لَآيَةً لَكُمْ إِنْ كُنْتُمْ مُؤْمِنِينَ
MeleklerPeygamberi onlara dedi ki: Gerçekten onun hükümdarlığının alameti size Tabut’un gelmesidir ki, onda Rabbınızdan bir «Sekine» ve Musa hanedanıyla Harun hanedanının terkettiklerinden bir kalıntı vardır. Melekler onu yüklenecektir. Şayet inananlardan iseniz; elbette bunda, sizin için kesin bir ayet vardır.
فَنَادَتْهُ الْمَلَائِكَةُ وَهُوَ قَائِمٌ يُصَلِّي فِي الْمِحْرَابِ أَنَّ اللَّهَ يُبَشِّرُكَ بِيَحْيَى مُصَدِّقًا بِكَلِمَةٍ مِنَ اللَّهِ وَسَيِّدًا وَحَصُورًا وَنَبِيًّا مِنَ الصَّالِحِينَ
MeleklerO, mihrabda namaz kılarken melekler ona seslendiler: Allah sana, kendisinden bir kelimeyi tasdik edici bir efendi, nefsine hakim ve salihlerden bir peygamber olmak üzere Yahya’yı müjdeler.
وَإِذْ قَالَتِ الْمَلَائِكَةُ يَامَرْيَمُ إِنَّ اللَّهَ اصْطَفَاكِ وَطَهَّرَكِ وَاصْطَفَاكِ عَلَى نِسَاءِ الْعَالَمِينَ
MeleklerHani melekler: Ey Meryem, şüphesiz Allah seni seçip temizledi. Dünyaların kadınlarından seni üstün tuttu, demişlerdi.
إِذْ قَالَتِ الْمَلَائِكَةُ يَامَرْيَمُ إِنَّ اللَّهَ يُبَشِّرُكِ بِكَلِمَةٍ مِنْهُ اسْمُهُ الْمَسِيحُ عِيسَى ابْنُ مَرْيَمَ وَجِيهًا فِي الدُّنْيَا وَالْآخِرَةِ وَمِنَ الْمُقَرَّبِينَ
MeleklerMelekler demişlerdi ki: Ey Meryem; Allah kendinden bir kelimeyi sana müjdeliyor. Adı; Meryem oğlu İsa, Mesih’tir. Dünyada da, ahirette de, şanı yücedir. Allah’a yakın kılınanlardandır.
إِنَّ الَّذِينَ تَوَفَّاهُمُ الْمَلَائِكَةُ ظَالِمِي أَنْفُسِهِمْ قَالُوا فِيمَ كُنْتُمْ قَالُوا كُنَّا مُسْتَضْعَفِينَ …
MeleklerMelekler; nefislerine zulmedenlerin canlarını aldıkları zaman: Ne yapıyordunuz? deyince; biz yeryüzünde zayıf düşürülmek istenmiş kimselerdik, diyecekler. Melekler de: Allah’ın yeri geniş değil miydi? Hicret etseydiniz? diyecekler. Onların varacakları yer, cehennemdir. Dönülecek yer olarak ne kötüdür orası.
لَنْ يَسْتَنْكِفَ الْمَسِيحُ أَنْ يَكُونَ عَبْدًا لِلَّهِ وَلَا الْمَلَائِكَةُ الْمُقَرَّبُونَ وَمَنْ يَسْتَنْكِفْ عَنْ عِبَادَتِهِ وَيَسْتَكْبِرْ فَسَيَحْشُرُهُمْ إِلَيْهِ جَمِيعًا
MeleklerMesih, Allah’a kul olmaktan asla çekinmez. Gözde melekler de. Kim, O’na kulluktan çekinir ve büyüklük taslarsa; bilsin ki, O hepsini huzuruna toplayacaktır.
هَلْ يَنْظُرُونَ إِلَّا أَنْ تَأْتِيَهُمُ الْمَلَائِكَةُ أَوْ يَأْتِيَ رَبُّكَ أَوْ يَأْتِيَ بَعْضُ آيَاتِ رَبِّكَ …
MeleklerOnlar; hala kendilerine meleklerin gelmesini, yahut Rabbının gelmesini veya Rabbının ayetlerinden birinin gelmesini mi bekliyorlar? Rabbının ayetleri geldiği gün; kişi daha önceden inanmamış veya imanından bir hayır kazanmamışsa; imanı, ona hiç fayda vermez. De ki: Bekleyin, doğrusu biz de bekleyenlerdeniz.
وَلَوْ تَرَى إِذْ يَتَوَفَّى الَّذِينَ كَفَرُوا الْمَلَائِكَةُ يَضْرِبُونَ وُجُوهَهُمْ وَأَدْبَارَهُمْ وَذُوقُوا عَذَابَ الْحَرِيقِ
MeleklerBir görseydin sen; hani melekler, küfredenlerin canlarını alırken yüzlerine ve arkalarına vuruyorlar ve: Tadın yakıcı azabı, diyorlardı.
فَسَجَدَ الْمَلَائِكَةُ كُلُّهُمْ أَجْمَعُونَ
MeleklerBunun üzerine meleklerin hepsi bütünüyle secde etti.
الَّذِينَ تَتَوَفَّاهُمُ الْمَلَائِكَةُ ظَالِمِي أَنْفُسِهِمْ فَأَلْقَوُا السَّلَمَ مَا كُنَّا نَعْمَلُ مِنْ سُوءٍ بَلَى إِنَّ اللَّهَ عَلِيمٌ بِمَا كُنْتُمْ تَعْمَلُونَ
MeleklerMelekler; kendilerine zulmetmiş olanların canını alırken: Biz, hiç bir kötülük yapmıyorduk, diyerek teslim olurlar. Hayır, Allah sizin neler yaptığınızı bilir.
Kök analizi
Kök tanımı ve çekirdek özet
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | ملك |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Belirgin fark tespit edilmedi |
| Bağlamsal Yakın Kökler | حكم, سلط, قهر, ربب |
| Zıt Kök | عجز |
| Çekirdek Özet 1 | Bir şeyi dağılmaktan koruyacak şekilde sıkıca yoğurmak, kavramak, güç ve sıhhatle bağlayıp tutmak |
| Çekirdek Özet 2 | Varlık alanı üzerinde mutlak tasarruf, idare, buyurma ve varlığı dengede tutma kudreti |
| Çekirdek Özet 3 | Mülkiyetin yalnızca hukuki bir sahiplik değil, ontolojik bir kudret, sorumluluk ve yönetim düzeni olması |
| Kritik Hata Riski | Mülkü yalnızca dünyevi iktidar veya tapulu mal zannedip melekut ve ilahi tasarruf boyutunu göz ardı etmek |
Biliteral analiz
| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| مل | Bir şeyin içini doldurmak, yoğunlaştırmak, süreyi ve hacmi uzatıp tam kılmak; ملأ (doldurmak), ملح (yoğun tat, doymuşluk), ملل (sıkışıp bıkkınlık vermek), ملي (zamanı uzatmak) köklerinde görüldüğü gibi hacimsel ve zamansal doluluk | ك | Avuç içine alma, kavrama ve bastırma işlevi eklenerek doluluğun ve yoğunluğun dağılmasını önleyen bir kabza ve tasarruf gücü üretilmiş, soyut doluluk somut bir egemenlik ve tutuş haline getirilmiştir. |
Piktografik analiz
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| م | su; akış, çokluk, derinlik | Tasarruf edilecek nesnelerin, varlıkların veya tebaanın çokluğunu ve akışkanlığını temsil eder. |
| ل | çoban değneği, üvendire; yöneltme, öğretme, bağlama | Çokluk halindeki unsurları belirli bir gaye doğrultusunda sevk etme, disipline etme ve yönetme iradesini simgeler. |
| ك | avuç içi; kavrama, eğme, kaplama | Yönetilen ve toplanan alanı bütünüyle avucunun içine alma, sımsıkı tutma ve dağılmasına engel olma kudretini ifade eder. |
| ملك | Akışkan ve çok unsurlu bir alanı bir otorite değneğiyle toparlayıp avuç içiyle bütünüyle kavramak | Dağınık unsurları nizam altına alarak tam bir hakimiyetle kabzaya alma hareketini gösterir. |
Tarihsel ve erken kullanım
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Hamuru su ve un birbirine iyice geçene kadar kuvvetle yoğurup kıvama getirmek (أملك عجينه), bir nesneyi sıkıca bağlayıp dağılmaz kılmak ve yolcunun hayatını idame ettiren su kabına sahip olması (المَلَك). |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Erken dönem şiirinde kabuğun altındaki zarı sımsıkı saran koruyucu tabaka için bu kök kullanılmıştır: فملّك باللّيط الّذي فوق قشرها / كغرقىء بيض كنه القيض من عل |
| Erken Arapça kullanım | Bir kadının nikâh akdinin yapılması ve evlilik bağıyla bir sorumluluk ve yetki altına girmesi durumunda «أملكنا فلاناً امرأته» ifadesi kullanılmıştır; ayrıca bedevi Araplar bedenin bütün organlarını bir arada tutan ve hayatiyeti yöneten kalbe «ملاك الجسد» demişlerdir. |
Kaynak İbn Düreyd, Cemheretü'l-Luğa; İbn Fâris, Mekâyîsü'l-Luğa; Halîl b. Ahmed, Kitâbü'l-ʿAyn.
Sami etimolojik katman
Sami dil ailesinde m-l-k kökü en eski katmanlardan itibaren danışma, yönetsel karar alma, hükümranlık ve krallık alanını belirleyen kurucu bir çekirdektir. Akatçada malāku fiili öncelikle «öğüt vermek, tartışmak, müzakere edip karara bağlamak» anlamına gelirken, buradan türeyen malku veya maliku unvanı «prens, yönetici, karar mercii olan hükümdar» manasını karşılar. İbranicede mālaḵ (מָלַךְ) eylemi «kral olmak, hüküm sürmek», meleḵ (מֶלֶךְ) ise «kral» demektir; Ugaritçede de mlk formu doğrudan hükümdarı ve tanrısal krallığı imler. Aramice ve Süryanicede mlek (ܡܠܟ) kökü hem «öğüt vermek, danışmak» hem de «hükmetmek» katmanlarını birlikte korumuştur. Arapça bu kökü hamurun yoğrulup toparlanmasındaki fiziksel «kavrama, güç ve sıkılık» tabanına oturtmuş; hem nesneler üzerindeki hususi mülkiyeti (milk) hem insanlar üzerindeki siyasi iradeyi (mülk, melik) hem de kainatın nihai nizamını (melekût) tek bir semantik eksende birleştirmiştir. «Melek» (mel’ek / elçi) kelimesinin kökeni Sami dillerinde elçilik ve görevlendirme anlamındaki l-’-k kökünden gelse de Arap dilinde telaffuz hafifletmesiyle bu kökün ses ve tasarruf dünyasına eklemlenmiştir.
Güven Kesin
Kaynak Brown-Driver-Briggs, Hebrew and English Lexicon; Payne Smith, Compendious Syriac Dictionary; The Assyrian Dictionary of the Oriental Institute of the University of Chicago (CAD).
Etimolojik analiz
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | Güç, sağlamlık, hamuru yoğurup tutma ve dağılmayı önleme | Fiziksel kavrama ve pekiştirme eyleminden hukuki mülkiyete, oradan siyasi krallığa ve ontolojik melekûta genişlemiştir. | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | Akatça malāku, İbranice mālaḵ, Süryanice mlek, Ugaritçe mlk | Ortak Sami mirasında karar verme, öğüt alma ve siyasi egemenlik alanını karşılar; Arapçada somut el kabzası boyutu daha belirgindir. | Kesin |
| Daha geniş dilsel ilişki | Afro-Asyatik katmanda Berberice ve Çad dillerinde liderlik ve yetki bildiren formlarla muhtemel temaslar | Akrabalık alanı ağırlıklı olarak merkezi Sami dillerinde yoğunlaşmaktadır; Afro-Asyatik genelinde izler sınırlıdır. | Muhtemel |
Kaynak David Cohen, Dictionnaire des racines sémitiques; İbn Fâris, Mekâyîsü'l-Luğa.
Kardeş kökler
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| ملك | Anlamlı | Güç yetirmek, sahip olmak, hükmetmek | Dağınık unsurları bir araya getirip sıkıca elde tutmak, yönetmek ve tasarruf etmek | Hedef kök; Kur'an'da geçer |
| مكل | Anlamlı | Biriktirmek, kuyu suyunu çekip tüketmek | Kuyudaki suyu son damlasına kadar çekip almak veya suyu bir yerde hapsetmek | Kök Kur'an'da geçmez; suyun tutulması yönüyle uzak temas taşır |
| لمك | Anlamı bulunmayan | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde bağımsız ve yaygın bir kullanım alanı tespit edilmemiştir | Kitâbü'l-ʿAyn'da mühmel, Tahzîb'de müsta'mel sayılmıştır; Kur'an'da geçmez |
| لكم | Anlamlı | Yumrukla vurmak, tokatlamak, darbe indirmek | Elin parmaklarını sıkarak top haline getirip kuvvetle vurmak | Yumruğun sıkılması yönüyle avuç içi ve güç temasıyla ortaklık taşır; Kur'an'da geçmez |
| كمل | Anlamlı | Tam ve eksiksiz olmak, olgunlaşmak | Bir şeyin bütün cüzlerinin bir araya gelerek kusursuz hale ulaşması | Bütünlüğü toplama ve eksiksiz kavrama yönüyle anlamdaşlık taşır; Kur'an'da geçer |
| كلم | Anlamlı | Yaralamak; söz söylemek, hitap etmek | Bir nesnede veya ruhta iz bırakacak biçimde tesir etmek, anlamı sesle iletmek | İrade ve tasarrufun dışa vurumuyla bağdaşır; Kur'an'da geçer |
Komşu kökler ve zıt kök
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| ملك | Merkez | Mülkiyet, hükümranlık, tasarruf | Bir şeyin özüne ve tasarrufuna doğrudan kudretle sahip olma | Hem nesneyi hem iradeyi elinde tutma kudretidir |
| حكم | Komşu | Yargı, adalet, engelleme | Bozulmayı ve haksızlığı önleyerek sınırları tayin etme nüansı taşır | Tasarruftan ziyade adaleti sağlama ve engelleme öne çıkar |
| سلط | Komşu | Baskın güç, nüfuz, zorlayıcı yetki | Dışsal bir galebe, aşma ve baskı kurma gücünü ifade eder | Mülkün meşruiyet ve mülkiyet boyutundan ziyade zorlayıcı kuvvetine bakar |
| قهر | Komşu | Ezici üstünlük, boyun eğdirme | Direnci kırarak iradeyi tamamen tesirsiz hale getirme | Karşı tarafın iradesini sıfırlayan mutlak boyun eğdiriş |
| ربب | Komşu | Terbiye, tedricen kemale erdirme, gözetme | Varlığı basamak basamak büyüterek ihtiyacını karşılama | Mülk sahibinin aynı zamanda besleyici ve yetiştirici olması yönü |
| عجز | Zıt | Güç yetirememe, tasarruftan mahrum kalma, geride kalma | Bir nesne veya durum üzerinde hiçbir tutuş ve tasarruf kudretine sahip olamama hali | Mülkiyet ve melikliğin gerektirdiği güç ve hâkimiyetin tamamen yokluğu |
Başka dillerde anlam karşılıkları
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | ملك | Hükümranlık, tasarruf, sahiplik | Güç yetirerek elde tutma, yönetme ve dağılmasını engelleme | Kesin |
| Latince | Dominium, Regnum, Possessio | Hâkimiyet, krallık, zilyetlik | Dominium mutlak hak ve egemenliği, regnum siyasi krallığı karşılar; içsel yoğurma ve sıkılık metaforunu taşımaz | Güçlü |
| İngilizce | Sovereignty, Ownership, Dominion | Egemenlik, mülkiyet, hükümranlık | Ownership yalnızca hukuki sahipliği verirken sovereignty siyasi iradeyi verir; kökün tek kelimede birleştirdiği tasarruf alanını böler | Güçlü |
| Almanca | Herrschaft, Eigentum, Königtum | Hâkimiyet, mülkiyet, krallık | Herrschaft yönetim ve güç yönünü, Eigentum hukuki aidiyeti verir; organik kavrama anlamı dışarıda kalır | Güçlü |
| Fransızca | Souveraineté, Propriété, Royauté | Egemenlik, mülkiyet, krallık | Hukuki ve siyasi ayrım belirgindir; kökün ilahi melekût ve melek türevlerindeki ontolojik genişliği tam yansıtmaz | Güçlü |
Kaynak Oxford Latin Dictionary; Grimm, Deutsches Wörterbuch; Lewis & Short, Latin Dictionary.
Vücûh ve nezâir
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| الْمَلَائِكَةُ / مَلَكًا | İlahi elçiler, göksel görevliler | İlahi emirleri icra eden, kainat düzeninde görevli nurani varlıklar bağlamında; Bakara 2:31, En'âm 6:9, Kadr 97:4 |
| الْمُلْكُ / مُلْكُ | Mutlak kozmik egemenlik ve ilahi iktidar | Göklerin ve yerin idaresinin yalnızca Allah'a ait olduğunu bildiren tevhid ayetlerinde; Bakara 2:102, Furkân 25:26, Mülk 67:1 |
| مَلِك / الْمَلِكُ | Dünyevi hükümdar veya ilahi hükümdarlık ismi | Toplumları yöneten siyasi liderler veya Allah'ın mutlak hükümdarlığı; Bakara 2:246, Yûsuf 12:54, Tâhâ 20:114 |
| مَلَكَتْ أَيْمَانُكُمْ | Meşru tasarruf ve himaye altındaki kimseler | Savaş esirliği veya hukuki bağımlılık ilişkisi bağlamındaki hükümler; Nisâ 4:3, Nahl 16:71, Mü'minûn 23:6 |
| لَا أَمْلِكُ / يَمْلِكُونَ | Tasarruf kudreti, güç yetirme, yetki | Bir varlığın fayda veya zarar vermeye gücünün yetmemesi bağlamında; Mâide 5:25, A'râf 7:188, Sebe' 34:42 |
| مَلَكُوت | Varlığın iç yüzü, perde arkası nizam ve mutlak mülk | İbrahim'e gösterilen semavi düzen veya her şeyin nihai idare merkezi; En'âm 6:75, Yâsîn 36:83 |
Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Mâlikü'l-Mülk ve el-Melik sıfatları, meleklerin mahiyeti ve melekût alemi | Allah'ın mülkünde dilediği gibi tasarruf etmesi, adalet-zulüm ilişkisi ve meleklerin masumiyeti | Varlık üzerinde hiçbir ortağı olmayan mutlak failiyet ve aşkın idare |
| Fıkıh | Mülkiyet nazariyesi, akitler, tasarruf ehliyeti ve milkiyet-i tâmme | Bir mala veya menfaate malik olmanın sınırları, mülkiyetin devri, kölelik ve nikâh akdi (akdü'l-imlâk) | Bireyin eşya ve haklar üzerindeki meşru tasarruf yetkisi ve hukuki sınırları |
| Tefsir | Melik-Mâlik kıraat farkları, mülk-nübüvvet ilişkisi ve طالوت kıssası | Fâtiha suresindeki kıraat vechi, mülkün kime lütfedildiği ve siyasi iktidarın meşruiyeti | İktidarın liyakat, bilgi ve adaletle yürütülmesi gereken emanet boyutu |
| Hadis | Kulun mülkiyet algısı, mülk sahiplerinin imtihanı ve meleklerin görevleri | Dünyada insanın gerçekte malik olmadığı, emanetçi olduğu ve kalbin bedendeki tasarrufu | Mülkiyetin ahlaki ve ontolojik bir emanet olarak kavranması |
Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Tevhid ve uluhiyet nizamı | Melekût ve mutlak mülk | İbadetin ve itaatin yegâne merciini belirleme | Kainatın mülkiyeti Allah'a ait olduğu için kula kulluk geçersiz kılınır. | Kesin |
| İlmi | Kainat kanunları ve ontoloji | Melekler ve kevni düzen | Tabiat hadiselerinin şuurlu ve kanunlu sevk idaresi | Varlıktaki determinizmin kör tesadüf değil, görevli melekler ve ilahi kudret eliyle yürütülmesi. | Güçlü |
| Siyasi | Hükümet ve kamu yönetimi | Hilafet, adil meliklik ve yetki | Toplumu adaletle yönetme ve kaosu engelleme | İktidarın keyfi bir tahakküm değil, emanet ve sorumluluk üzere kurulu olması. | Kesin |
| İktisadi | Mülkiyet hakları ve tedavül | Mülk edinme ve tasarruf serbestisi | Emeğin korunması ve servetin tek elde yığılmasının önlenmesi | İnsana tanınan mülkiyetin mutlak değil, sınırlı ve meşru şartlara tabi kılınması. | Kesin |
Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Dinamik sistemlerde durum uzayı kontrolü ve çekici havza (attractor basin) | Çok boyutlu, akışkan ve serbestlik derecesi yüksek bir sistemin değişkenlerini belirli bir kontrol matrisiyle bir arada tutma ve kararlılığı sağlama durumu | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Kurumsal egemenlik ve mülkiyet hakkı teorisi (property rights theory) | Dağınık bireysel iradeleri ortak bir hukuki sözleşmeyle bağlayarak kaosun önlenmesi ve kaynakların yetkilendirilmiş bir otoritece yönetilmesi | Kesin |
Yanlış daraltma ve kritik hata riski
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kökü yalnızca kapitalist anlamda bir gayrimenkul sahipliğine veya seküler manada tiranik bir krallığa indirgemek. |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Mülk; insanın kendi nefsi üzerindeki iradesinden başlayarak aile, toplum, kainat ve melekût alemine kadar uzanan çok katmanlı bir idare ve sorumluluk nizamıdır. |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | İnsanın sahip olduğu şeylerde mutlak tasarruf hakkı olduğunu zannetmesi (Karunlaşma) veya iktidarı ilahi hesap verme bilincinden kopuk bir tahakküm aracı olarak görmesi. |
Kur'an'ı anlama odaklı sonuç
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an'ın temel davası olan tevhid akidesini doğrudan temellendirir; yaratmanın (halk) zorunlu olarak yönetme ve sahip olma (mülk) yetkisini doğurduğunu göstererek şirk anlayışını kökünden çökertir. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Göklerin ve yerin mülkünün Allah'a ait olduğunu bildiren uluhiyet ayetlerinde (Furkân 25:2, Âl-i İmrân 3:189), peygamberlerin siyasi ve toplumsal önderliğini anlatan kıssalarda (Bakara 2:247, Nisâ 4:54) ve meleklerin tabiat ve vahiydeki fonksiyonlarını belirten ayetlerde (En'âm 6:9, Fâtır 35:1). |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Varlığın sahipsiz, başıboş veya tesadüfi olduğunu savunan natüralist yaklaşımları ve mülkiyeti sınırsız bir ego tatmini zanneden dünyevileşmiş insan tasavvurunu düzeltir. |
Nihai sentez ve LaTeX modeli
- Somut anlamDağılma eğiliminde olan bir maddeyi sımsıkı yoğurarak kıvama getirmek, elin kabzasıyla sıkarak tam hâkimiyet kurmak.
- Soyut anlamVarlık, yetki ve irade alanında kontrolü elinde bulundurarak her türlü başıboşluğu önleme ve dilediği gibi meşru tasarruf yapma kudreti.
- Sistematik karşılıkOntolojik melekûttan siyasi yönetime ve bireysel mülkiyete kadar uzanan, merkezinde ilahi hâkimiyetin yer aldığı emanet temelli düzen.
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklamasıFormülde tasarruf altındaki varlık alanını (mülk ve melekût), uygulanabilir irade ve yetki kümesini, sistemin anlık durumunu, ise bu duruma müdahale eden tasarruf iradesini temsil eder. fonksiyonu sistemin dağılmasını önleyen nizam ve kontrol mekanizması olup, bütünüyle kavranmış, dengede tutulan ve idare edilen mülkiyet ve hâkimiyet durumunu simgeler.