ملك
م - ل - ك
KÖK- 206 geçiş
- 191 ayet
- 56 sîga
- 13 sözlük
Melekut, tüm kainatı mülk olarak varlığını ifade eder. Melek de bu melekut içinde bu melekutu yönetmek için görevlendirilmiş şuurlu varlıklardır. Milk, çamur manasından gelmiş olmalıdır. Türkçedeki bilek kelimesi ile bir yakınlığı olmalıdır. Sonraları kişinin sahip olduğu arazi ve üzerindeki yapılara mülk denmiştir. Devletler aşamasında ülkenin sahibi olarak hükümdarlar melik olarak anılmışlardır. Mülk de krallık anlamındadır. Türkçe’ye kıral, melik, hakan olarak tercüme edilebilir. Öz Türkçesi “han”dır. Milk, çamur manasından gelmiş olmalıdır. Türkçedeki bilek kelimesi ile bir yakınlığı olmalıdır. Sonraları kişinin sahip olduğu arazi ve üzerindeki yapılara mülk denmiştir. Devletler aşamasında ülkenin sahibi olarak hükümdarlar melik olarak anılmışlardır. Mülk de krallık anlamındadır. Türkçeye kıral, melik, hakan olarak tercüme edilebilir. Öz Türkçesi “han”dır.devamı ›
Notlarım
Sözlükler(13)
★ Akevler SözlüğüTürkçe
Melekut, tüm kainatı mülk olarak varlığını ifade eder. Melek de bu melekut içinde bu melekutu yönetmek için görevlendirilmiş şuurlu varlıklardır. Milk, çamur manasından gelmiş olmalıdır. Türkçedeki bilek kelimesi ile bir yakınlığı olmalıdır. Sonraları kişinin sahip olduğu arazi ve üzerindeki yapılara mülk denmiştir. Devletler aşamasında ülkenin sahibi olarak hükümdarlar melik olarak anılmışlardır. Mülk de krallık anlamındadır. Türkçe’ye kıral, melik, hakan olarak tercüme edilebilir. Öz Türkçesi “han”dır. Milk, çamur manasından gelmiş olmalıdır. Türkçedeki bilek kelimesi ile bir yakınlığı olmalıdır. Sonraları kişinin sahip olduğu arazi ve üzerindeki yapılara mülk denmiştir. Devletler aşamasında ülkenin sahibi olarak hükümdarlar melik olarak anılmışlardır. Mülk de krallık anlamındadır. Türkçeye kıral, melik, hakan olarak tercüme edilebilir. Öz Türkçesi “han”dır.
Kitâbu'l-'Ayn
Halîl b. Ahmed · 8. yyTR2.142 harfالكاف واللام والميم معهما
ك ل م، ك م ل، ل ك م، م ك ل، م ل ك كلهن مستعملات كلم: الكَلْم: الجرح، والجميع: الكلُوم. كلمته أكلِمه كَلماً، وأنا كالمٌ، وهو مَكلومٌ. أي: جرحته.
وكَليمُك: الذي يُكَلِّمك وتُكَلِّمه.
والكَلِمةُ: لغة حجازية، والكِلْمةُ: تميمية، والجميع: الكَلِمُ والكِلَمُ، هكذا حكي عن رؤبة:
لا يسمع الرَّكبُ به رجع الكِلَمْ
كمل: كَمَلَ الشيء يكمُل كَمالاً، ولغة أخرى: كَمُلَ يكمُلُ فهو كامل
es-Sıhâh
Cevherî · 10. yyTR2.187 harfمَلَكْتُ الشيء أملِكَهُ مِلْكاً. ومَلْكُ الطريق أيضاً: وسطُهُ، وقال:
أقامَتْ على مَلْكِ الطريقِ فمَلْكُهُلها ولمَنْكوبِ المَطايا جوانِبُـهْ
ومَلَكْتُ العجين أمْلِكُهُ مَلْكاً بالفتح، إذا شدَّدت عجنه. وهذا الشيء مِلْكُ يميني ومَلْكُ يميني، والفتح أفصح. ومَلَكْتُ المرأةَ: تزوَّجتها. والمَمْلوكُ: العبدُ. ومَلَّكَهُ الشيء تمْليكاً، أي جعله مِلْكاً له. يقال: مَلَّكَهُ المال والمُلْكَ، فهو
Tehzîbu'l-Luğa
Ezherî · 10. yyTR10.156 harfك ل م
كلم ، كمل ، لكم ، لمك ، ملك ، مكل : مستعملات .
كلم : قال الليث : الكَلْمُ : الجَرْحُ ، والجميع : كُلُومٌ ، وتقول : كلَمْتُه وأَنا أَكْلِمُه كَلْماً وأَنا كالِمٌ ، وهو مَكْلُومٌ .
وقال الله جل وَعَزَّ : ( عَلَيْهِم أَخْرَجْنَا لَهُمْ دَآبَّةً مِّنَ الاَرْضِ ) ( النمل : 82 ) .
قال الفرَّاءُ : اجْتَمَعَ القُرَّاءُ على تشديد تُكَلِّمُهُم وهو من الكَلام وحَدَّثِني بعض المُحَدِّثِينَ أَنه قُرىءِ
Mekâyîsü'l-Luğa
İbn Fâris · 11. yyTR8.444 harf(باب الميم واللام وما يثلثهما)
(ملي([1])) الميم واللام والحرف المعتل. كلمة واحدةٌ هي الزَّمن([2]) الطّويل. وأقامَ ملِيَّاً، أي دهراً طويلاً. وتَملَّيْتُ الشّيءَ، إذا أقامَ([3]) معك زماناً طويلاً. والمَلَوانِ: طرَفا اللَّيل والنهار. والمُِلاوة: الحِِين.
وإذا هُمِز دلَّ على المساواة والكمال في الشَّيء. ومَلأْتُ الشّيءَ أملَؤُه مَلْئاً. والمِلء: الاسم للمِقدار الذي يُملأ؛ وسمِّي لأنَّه مساوٍ
Müfredât
Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR3.005 harf- الملك: هو المتصرف بالأمر والنهي في الجمهور، وذلك يختص بسياسة الناطقين، ولهذا يقال: ملك الناس، ولا يقال: ملك الأشياء، وقوله: ﴿ملك يوم الدين﴾ [الفاتحة/3] فتقديره: الملك في يوم الدين، وذلك لقوله: ﴿لمن الملك اليوم لله الواحد القهار﴾ [غافر/16]. والملك ضربان: ملك هو التملك والتولي، وملك هو القوة على ذلك، تولى أن لم يتول. فمن الأول قوله: ﴿إن الملوك إذا دخلوا قرية أفسدوها﴾ [النمل/34]، ومن الثاني قوله:
Esâsü'l-Belâğa
Zemahşerî · 12. yyTR1.023 harfم ل ك
الشيء وامتلكه وتملّكه وهو مالكه وأحد ملاّكه وهذا ملكه وملك يده وهذه أملاكه.
وقال قشيريّ: كانت لنا ملوك من نخل أي أملاك.
ولله الملك والملكوت وهو الملك والمليك.
وملك فلان سنين.
وهو صاحب ملك ومملكة وممالك.
وهو مملوك من المماليك.
وأقرّ المملوك بالملك والملكة.
ولعن الله سيء الملكة.
وهو عبد مملكة وتملكة إذا سبي ولم يملك أبواه وما لفلان مولى ملاكة دون الله أي لم يملكه
Lisânü'l-Arab
İbn Manzûr · 13. yyTR13.809 harfالليث: المَلِكُ هو الله، تعالى ونقدّس، مَلِكُ المُلُوك له الـمُلْكُ وهو مالك يوم الدين وهو مَلِيكُ الخلق أي ربهم ومالكهم. وفي التنزيل: مالك يوم الدين؛ قرأ ابن كثير ونافع وأَبو عمرو وابن عامر وحمزة: مَلِك يوم الدين، بغير أَلف، وقرأَ عاصم والكسائي ويعقوب مالك، بأَلف، وروى عبد الوارث عن أَبي عمرو: مَلْكِ يوم الدين، ساكنة اللام، وهذا من اختلاس أبي عَمرو، وروى المنذر عن أَبي العباس أَنه اختار مالك يوم
الليث: المَلِكُ هو الله، تعالى ونقدّس، مَلِكُ المُلُوك له الـمُلْكُ وهو مالك يوم الدين وهو مَلِيكُ الخلق أي ربهم ومالكهم. وفي التنزيل: مالك يوم الدين؛ قرأ ابن كثير ونافع وأَبو عمرو وابن عامر وحمزة: مَلِك يوم الدين، بغير أَلف، وقرأَ عاصم والكسائي ويعقوب مالك، بأَلف، وروى عبد الوارث عن أَبي عمرو: مَلْكِ يوم الدين، ساكنة اللام، وهذا من اختلاس أبي عَمرو، وروى المنذر عن أَبي العباس أَنه اختار مالك يوم الدين، وقال: كل من يَمْلِك فهو مالك لأنه بتأْويل الفعل مالك الدراهم، ومال الثوب، ومالكُ يوم الدين، يَمْلِكُ إقامة يوم الدين؛ ومنه قوله تعالى: مالِكُ الـمُلْكِ، قال: وأما مَلِكُ الناس وسيد الناس ورب الناس فإنه أَراد أَفضل من هؤلاء، ولم يريد أَنه يملك هؤلاء، وقد قال تعالى: مالِكُ الـمُلْك؛ أَلا ترى أنه جعل مالكاً لكل شيءٍ فهذا يدل على الفعل؛ ذكر هذا بعقب قول أَبي عبيد واختاره. والـمُلْكُ: معروف وهو يذكر ويؤنث كالسُّلْطان؛ ومُلْكُ الله تعالى ومَلَكُوته: سلطانه وعظمته. ولفلان مَلَكُوتُ العراق أي عزه وسلطانه ومُلْكه؛ عن اللحياني، والمَلَكُوت من الـمُلْكِ كالرَّهَبُوتِ من الرَّهْبَةِ، ويقال للمَلَكُوت مَلْكُوَةٌ، يقال: له مَلَكُوت العراق ومَلْكُوةُ العراق أَيضاً مثال التَّرْقُوَةِ، وهو الـمُلْكُ والعِزُّ. وفي حديث أَبي سفيان: هذا مُلْكُ هذه الأُمة قد ظهر، يروى بضم الميم وسكون اللام وبفتحها وكسر اللام وفي الحديث: هل كان في آبائه مَنْ مَلَكَ؟ يروى بفتح الميمين واللام وبكسر الميم الأُولى وكسر اللام. والْمَلْكُ والـمَلِكُ والـمَلِيكُ والمالِكُ: ذو الـمُلْكِ. ومَلْك ومَلِكٌ، مثال فَخْذٍ وفَخِذٍ، كأن الـمَلْكَ مخفف من مَلِك والمَلِك مقصور من مالك أو مَلِيك، وجمع الـمَلْكِ مُلوك، وجمع المَلِك أَمْلاك، وجمع المَلِيك مُلَكاء، وجمع المالِكِ مُلَّكٌ ومُلاَّك، والأُمْلُوك اسم للجمع. ورجل مَلِكٌ وثلاثة أَمْلاك إلى العشرة، والكثير مُلُوكٌ، والاسم الـمُلْكُ، والموضع مَمْلَكَةٌ. وتَمَلَّكه أي مَلَكه قهراً. ومَلَّكَ القومُ فلاناً على أَنفسهم وأَمْلَكُوه: صَيَّروه مَلِكاً؛ عن اللحياني. ويقال: مَلَّكَه المالَ والـمُلْك، فهو مُمَلَّكٌ؛ قال الفرزدق في خال هشام بن عبد الملك: وما مثلُه في الناس إلاّ مُمَلَّكاً، أَبو أُمِّه حَيٌّ أَبوه يُقارِبُه يقول: ما مثله في الناس حي يقاربه إلا مملَّك أَبو أُم ذلك المُمَلَّكِ أَبوه، ونصب مُمَلَّكاً لأنه استثناء مقدّم، وخال هشام هو إبراهيم بن إسماعيل المخزومي. وقال بعضهم: الـمَلِكُ والـمَلِيكُ لله وغيره، والـمَلْكُ لغير الله. والـمَلِكُ من مُلوك الأرض، ويقال له مَلْكٌ، بالتخفيف، والجمع مُلُوك وأَمْلاك، والـمَلْكُ: ما ملكت اليد من مال وخَوَل. والـمَلَكة: مُلْكُكَ، والـمَمْلَكة: سلطانُ الـمَلِك في رعيته. ويقال: طالت مَمْلَكَتُه وساءت مَمْلَكَتُه وحَسُنَت مَمْلَكَتُه وعَظُم مُلِكه وكَثُر مُلِكُه. أَبو إسحق في قوله عزّ وجل: فسبحان الذي بيده مَلَكُوتُ كل شيء؛ مَعناه تنزيه الله عن أن يوصف بغير القدرة، قال: وقوله تعالى ملكوت كل شيء أي القدرة على كل شيء وإليه ترجعون أي يبعثكم بعد موتكم. ويقال: ما لفلان مَولَى مِلاكَةٍ دون الله أي لم يملكه إلا الله تعالى. ابن سيده: الـمَلْكُ والـمُلْكُ والـمِلْك احتواء الشيء والقدرة على الاستبداد به، مَلَكه يَمْلِكه مَلْكاً ومِلْكاً ومُلْكاً وتَمَلُّكاً؛ الأخيرة عن اللحياني، لم يحكها غيره. ومَلَكَةً ومَمْلَكَة ومَمْلُكة ومَمْلِكة: كذلك. وما له مَلْكٌ ومِلْكٌ ومُلْكٌ ومُلُكٌ أي شيء يملكه؛ كل ذلك عن اللحياني، وحكي عن الكسائي: ارْحَمُوا هذا الشيخ الذي ليس له مُلْكٌ ولا بَصَرٌ أي ليس له شيء؛ بهذا فسره اللحياني، وقال ليس له شيء يملكه. وأَمْلَكه الشيءَ ومَلَّكه إياه تَمْليكاً جعله مِلْكاً له يَمْلِكُه. وحكى اللحياني: مَلِّكْ ذا أَمْرٍ أَمْرَه، كقولك مَلِّك المالَ رَبَّه وإن كان أَحمق، قال هذا نص قوله: ولي في هذا الوادي مَلْكٌ وملْك ومُلْك ومَلَكٌ يعني مَرْعًى ومَشْرباً ومالاً وغير ذلك مما تَمْلِكه، وقيل: هي البئر تحفرها وتنفرد بها. وجاء في التهذيب بصورة النفي: حكي عن ابن الأعرابي قال ما له مَلْكٌ ولا نَفْرٌ، بالراء غير معجمة، ولا مِلْكٌ ولا مُلْك ولا مَلَكٌ؛ يريد بئراً وماء أي ما له ماء. ابن بُزُرْج: مياهنا مُلُوكنا. ومات فلانٌ عن مُلُوك كثيرة، وقالوا: الماء مَلَكُ أَمْرٍ أي إذا كان مع القوم ماء مَلَكُوا أَمْرَهم أي يقوم به الأمر؛ قال أَبو وَجْزَة السَّعْدي: ولم يكن مَلَكٌ للقوم يُنْزِلُهم، إلا صَلاصِلُ لا تُلْوَى على حَسَبِ أي يُقْسَم بينهم بالسوية لا يُؤثَرُ به أَحدٌ. الأُمَوِيُّ: ومن أَمثالهم: الماءُ مَلَكُ أَمْرِه أي أن الماء مِلاكُ الأشياء، يضرب للشيء الذي به كمال الأمر. وقال ثعلب: يقال ليس لهم مِلْك ولا مَلْكٌ ولا مُلْكٌ إذا لم يكن لهم ماء. ومَلَكَنا الماءُ: أرْوانا فقَوِينا على مَلْكِ أَمْرِنا. وهذا مِلْك يَميني ومَلْكُها ومُلْكُها أي ما أَملكه؛ قال الجوهري: والفتح أفصح. وفي الحديث: كان آخر كلامه الصلاة وما مَلَكَتْ أَيمانكم، يريد الإحسانَ إلى الرقيق، والتخفيفَ عنهم، وقيل: أَراد حقوق الزكاة وإخراجها من الأموال التي تملكها الأَيْدي كأَنه علم بما يكون من أَهل الردة، وإنكارهم وجوب الزكاة وامتناعهم من أَدائها إلى القائم بعده فقطع حجتهم بأن جعل آخر كلامه الوصية بالصلاة والزكاة فعقل أَبو بكر، رضي الله عنه، هذا المعنى حين قال: لأَقْتُلَنَّ من فَرَّق بين الصلاة والزكاة. وأَعطاني من مَلْكِه ومُلْكِه؛ عن ثعلب، أي مما يقدر عليه. ابن السكيت: الـمَلْكُ ما مُلِكَ. يقال: هذا مَلْكُ يدي ومِلْكُ يدي، وما لأَحدٍ في هذا مَلْكٌ غيري ومِلْكٌ، وقولهم: ما في مِلْكِه شيء ومَلْكِه شيء أي لا يملك شيئاً. وفيه لغة ثالثة ما في مَلَكَته شيء، بالتحريك؛ عن ابن الأَعرابي. ومَلْكُ الوَليِّ المرأَةَ ومِلْكُه ومُلْكه: حَظْرُه إياها ومِلْكُه لها. والمَمْلُوك: العبد. ويقال: هو عَبْدُ مَمْلَكَةٍ ومَمْلُكة ومَمْلِكة؛ الأخيرة عن ابن الأعرابي، إذا مُلِكَ ولم يُمْلَكْ أَبواه. وفي التهذيب: الذي سُبيَ ولم يُمْلَكْ أَبواه. ابن سيده: ونحن عَبِيدُ مَمْلَكَةٍ لا قِنٍّ أي أَننا سُبِينا ولم نُمْلَكْ قبلُ. ويقال: هم عبِيدُ مَمْلُكة، وهو أَن يُغْلَبَ عليهم ويُستْعبدوا وهم أَحرار. والعَبْدُ القنّ: الذي مُلِك هو وأَبواه، ويقال: القِنُّ المُشْتَرَى. وفي الحديث: أن الأَشْعَثَ بن قَيْسٍ خاصم أَهل نَجْرانَ إلى عمر في رِقابهم وكان قد استعبدهم في الجاهلية، فلما أَسلموا أَبَوْا عليه، فقالوا: يا أَمير المؤمنين إنا إنما كنا عبيد مَمْلُكة ولم نكن عبيدَ قِنٍّ؛ المَمْلُكة، بضم اللام وفتحها، أَن يَغْلِبَ عليهم فيستعبدَهم وهم في الأصل أَحرار. وطال مَمْلَكَتُهم الناسَ ومَمْلِكَتُهم إياهم أي مِلْكهم إياهم؛ الأخيرة نادرة لأن مَفْعِلاً ومَفْعِلَةً قلما يكونان مصدراً. وطال مِلْكُه ومُلْكه ومَلْكه ومَلَكَتُه؛ عن اللحياني، أَي رِقُّه. ويقال: إنه حسن الـمِلْكَةِ والـمِلْكِ؛ عنه أَيضاً. وأَقرّ بالمَلَكَةِ والمُلُوكةِ أي الـمِلْكِ. وفي الحديث: لا يدخل الجنةَ سَيءُ المَلَكَةِ، متحرّك، أي الذي يُسيءُ صُحْبة المماليك. ويقال: فلان حَسَنُ المَلَكة إذا كان حسن الصُّنْع إلى مماليكه. وفي الحديث: حُسْنُ المَلَكة نماء، هو من ذلك. ومُلُوك النحْل: يَعاسيبها التي يزعمون أنها تقتادها، على التشبيه، واحدها مَلِيكٌ؛ قال أَبو ذؤيب الهذلي: وما ضَرَبٌ بَيْضاءُ يأْوي مَلِيكُها إلى طَنَفٍ أََعْيَا بِراقٍ ونازِلِ يريد يَعْسُوبَها، ويَعْسُوبُ النحل أَميره. والمَمْلَكة والمُمْلُكة: سلطانُ المَلِكِ وعَبيدُه؛ وقول ابن أَحمر: بَنَّتْ عليه الـمُلْكُ أَطْنابها، كأْسٌ رَنَوْناةٌ وطِرْفًٌ طِمِرّ قال ابن الأَعرابي: الـمُلْكُ هنا الكأْس، والطِّرْف الطِّمِرُّ، ولذلك رفع الملك والكأْس معاً بجعل الكأْس بدلاً من الملك؛ وأَنشد غيره: بنَّتُ عليه الـمُلْكَ أَطنابَها فنصب الملك على أنه مصدر موضوع موضع الحال كأَنه قال مُمَلَّكاً وليس بحال، ولذلك ثبتت فيه الألف واللام، وهذا كقوله: فأَرْسَلَها العِرَاكَ أي مُعْتَرِكةً وكأْسٌ حينئذ رفع ببنَّت، ورواه ثعلب بنت عليه الملك، مخفف النون، ورواه بعضهم مدَّتْ عليه الملكُ، وكل هذا من الـمِلْكِ لأَن الـمُلْكَ مِلْكٌ، وإنما ضموا الميم تفخيماً له. ومَلَّكَ النَّبْعَةَ: صَلَّبَها، وذلك إذا يَبَّسَها في الشمس مع قشرها. وتَمالَكَ عن الشيء: مَلَكَ نَفْسَه. وفي الحديث: امْلِكْ عليك لسانَك أي لا تُجْرِه إلا بما يكون لك لا عليك. وليس له مِلاكٌ أي لا يَتَمالك. وما تَمالَك أن قال ذلك أي ما تَماسَك ولا يَتَماسَك. وما تَمالَكَ فلان أن وقع في كذا إذا لم يستطع أَن يحبس نفسه؛ قال الشاعر: فلا تَمَلَك عن أَرضٍ لها عَمَدُوا ويقال: نفسي لا تُمالِكُني لأن أَفعلَ كذا أَي لا تُطاوعني. وفلان ما له مَلاكٌ، بالفتح، أي تَماسُكٌ. وفي حديث آدم: فلما رآه أَجْوَفَ عَرَفَ أَنه خَلق لا يَتَمالَك أي لا يَتَماسَك. وإذا وصف الإنسان بالخفة والطَّيْش قيل: إنه لا يَتَمالَكُ. ومِلاكُ الأمر ومَلاكُه: قِوامُه الذي يُمْلَكُ به وصَلاحُه. وفي التهذيب: ومِلاكُ الأمر الذي يُعْتَمَدُ عليه، ومَلاكُ الأمر ومِلاكُه ما يقوم به. وفي الحديث: مِلاكُ الدين الورع؛ الملاك، بالكسر والفتح: قِوامُ الشيء ونِظامُه وما يُعْتَمَد عليه فيه، وقالوا: لأَذْهَبَنَّ فإما هُلْكاً وإما مُلْكاً ومَلْكاً ومِلْكاً أي إما أن أَهْلِكَ وإما أن أَمْلِكَ. والإمْلاك: التزويج. ويقال للرجل إذا تزوّج: قد مَلَكَ فلانٌ يَمْلِكُ مَلْكاً ومُلْكاً ومِلْكاً. وشَهِدْنا إمْلاك فلان ومِلاكَه ومَلاكه؛ الأخيرتان عن اللحياني، أي عقده مع امرأته. وأَمْلكه إياها حتى مَلَكَها يَمْلِكها مُلْكاً ومَلْكاً ومِلْكاً: زوَّجه إياها؛ عن اللحياني. وأُمْلِكَ فلانُ يُمْلَكُ إمْلاكاً إذا زُوِّج؛ عنه أَيضاً. وقد أَمْلَكْنا فلاناً فلانَة إذا زَوَّجناه إياها؛ وجئنا من إمْلاكه ولا تقل من مِلاكِه. وفي الحديث: من شَهِدَ مِلاكَ امرئ مسلم؛ نقل ابن الأثير: المِلاكُ والإمْلاكُ التزويجُ وعقد النكاح. وقال الجوهري: لا يقال مِلاك ولا يقال مَلَك بها (* قوله «ولا يقال ملك بها إلخ» نقل شارح القاموس عن شيخه ابن الطيب أن عليه أكثر أهل اللغة حتى كاد أن يكون اجماعاً منهم وجعلوه من اللحن القبيح ولكن جوزه صاحب المصباح والنووي محافظة على تصحيح كلام الفقهاء.) ولا أُمْلِك بها. ومَلَكْتُ المرأَة أي تزوّجتها. وأُمْلِكَتْ فلانةُ أَمرها: طُلّقَتْ؛ عن اللحياني، وقيل: جُعِل أَمر طلاقها بيدها. قال أَبو منصور: مُلِّكَتْ فلانةُ أَمرها، بالتشديد، أكثر من أُمْلِكَت؛ والقلب مِلاكُ الجسد. ومَلَك العجينَ يَمْلِكُه مَلْكاً وأَمْلَكَه: عجنه فأَنْعَمَ عجنه وأَجاده. وفي حديث عمر: أَمْلِكُوا العجين فإِنه أَحد الرَّيْعَينِ أَي الزيادتين؛ أَراد أَن خُبْزه يزيد بما يحتمله من الماء لجَوْدة العجْن. ومَلَكَ العجينَ يَمْلِكه مَلْكاً: قَوِيَ عليه. الجوهري: ومَلَكْتُ العجين أَمْلِكُه مَلْكاً، بالفتح، إِذا شَدَدْتَ عجنه؛ قال قَيْسُ بن الخطيم يصف طعنة: مَلَكْتُ بها كَفِّي، فأَنْهَرْتُ فَتْقَها، يَرى قائمٌ مِنْ دُونها ما وَراءَها يعني شَدَدْتُ بالطعنة. ويقال: عجَنَت المرأَة فأَمْلَكَتْ إِذا بلغت مِلاكَتَهُ وأَجادت عجنه حتى يأْخذ بعضه بعضاً، وقد مَلَكَتْه تَمْلِكُه مَلْكاً إِذا أَنعمت عَجنه؛ وقال أَوْسُ بن حَجَر يصف قوساً: فَمَلَّك بالليِّطِ التي تَحْتَ قِشْرِها، كغِرْقِئ بيضٍ كَنَّهُ القَيْضُ من عَلُ قال: مَلَّكَ كما تُمَلِّكُ المرأَةُ العجينَ تَشُدُّ عجنه أَي ترك من القشر شيئاً تَتمالك القوسُ به يَكُنُّها لئلا يبدو قلب القوس فيتشقق، وهو يجعلون عليها عَقَباً إِذا لم يكن عليها قشر، يدلك على ذلك تمثيله إِياه بالقَيْض للغِرْقِئ؛ الفراء عن الدُّبَيْرِيَّة: يقال للعجين إِذا كان متماسكاً متيناً مَمْلُوكٌ ومُمْلَكٌ ومُمَلَّكٌ، ويروى فمن لك، والأَول أَجود؛ أَلا ترى إِلى قول الشماخ يصف نَبْعَةً: فَمَصَّعَها شهرين ماءَ لِحائها، وينْظُرُ منها أَيَّها هو غامِزُ والتَّمْصِيع: أَن يترك عليها قشرها حتى يَجِفَّ عليها لِيطُها وذلك أَصلب لها؛ قال ابن بري: ويروى فمظَّعَها، وهو أَن يبقي قشرها عليها حتى يجف. ومَلَكَ الخِشْفُ أُمَّه إِذا قَوِيَ وقدَر أَن يَتْبَعها؛ عن ابن الأَعرابي. وناقةٌ مِلاكُ الإِبل إِذا كانت تتبعها؛ عنه أَيضاً. ومَلْكُ الطريق ومِلْكُه ومُلْكه: وسطه ومعظمه، وقيل حدّه؛ عن اللحياني. ومِلْكُ الوادي ومَلْكه ومُلْكه: وسطه وحَدّه؛ عنه أَيضاً. ويقال: خَلِّ عن مِلْكِ الطريق ومِلْكِ الوادي ومَلْكِه ومُلْكه أَي حَدِّه ووسطه. ويقال: الْزَمْ مَلْكَ الطريق أَي وسطه؛ قال الطِّرمّاح: إِذا ما انْتَحتْ أُمَّ الطريقِ، توَسَّمَتْ رَتِيمَ الحَصى من مَلْكِها المُتَوَضِّحِ وفي حديث أَنس: البَصْرةُ إِحْدى المؤتفكات فانْزلْ في ضَواحيها، وإِياك والمَمْلُكَةَ، قال شمر: أَراد بالمَمُلُكة وَسَطَها. ومَلْكُ ا لطريق ومَمْلُكَتُه: مُعْظمه ووسطه؛ قال الشاعر: أَقامَتْ على مَلْكِ الطريقِ، فمَلْكُه لها ولِمَنْكُوبِ المَطايا جَوانِبُهْ ومُلُك الدابة، بضم الميم واللام: قوائمه وهاديه؛ قال ابن سيده: وعليه أُوَجِّه ما حكاه اللحياني عن الكسائي من قول الأَعرابي: ارْحَمُوا هذا الشيخ الذي ليس له مُلُكٌ ولا بَصَرٌ أَي يدان ولا رجلان ولا بَصَرٌ، وأَصله من قوائم الدابة فاستعاره الشيخ لنفسه. أَبو عبيد: جاءنا تَقُودُه مُلُكُه يعني قوائمه وهاديه، وقوام كل دابة مُلُكُه؛ ذكره عن الكسائي في كتاب الخيل، وقال شمر: لم أَسمعه لغيره، يعني المُلُك بمعنى القوائم. والمُلَيْكَةُ: الصحيفة. والأُمْلُوك: قوم من العرب من حِمْيَرَ، وفي التهذيب: مَقاوِلُ من حمير كتب إِليهم النبي، صلى الله عليه وسلم: إِلى أُمْلُوك رَدْمانَ، ورَدْمانُ موضع باليمن. والأُمْلُوك: دُوَيبَّة تكون في الرمل تشبه العَظاءة. ومُلَيْكٌ ومُلَيْكَةُ ومالك ومُوَيْلِك ومُمَلَّكٌ ومِلْكانُ، كلها: أَسماء؛ قال ابن سيده: ورأَيت في بعض الأَشعار مالَكَ الموتِ في مَلَكِ الموت وهو قوله: غدا مالَكٌ يبغي نِسائي كأَنما نسائي، لسَهْمَيْ مالَكٍ، غرَضانِ قال: وهذا عندي خطأ وقد يجوز أَن يكون من جفاء الأَعراب وجهلهم لأَن مَلَك الموت مخفف عن مَلأَك، الليث: المَلَكُ واحد الملائكة إِنما هو تخفيف المَلأَك، واجتمعوا على حذف همزه، وهو مَفْعَلٌ من الأَلُوكِ، وقد ذكرناه في المعتل. والمَلَكُ من الملائكة: واحد وجمع؛ قال الكسائي: أَصله مَأْلَكٌ بتقديم الهمزة من الأَلُوكِ، وهي الرسالة، ثم قلبت وقدمت اللام فقيل مَلأَكٌ؛ وأَنشد أَبو عبيدة لرجل من عبد القَيْس جاهليّ يمدح بعض الملوك قيل هو النعمان وقال ابن السيرافي هو لأَبي وَجْزة يمدح به عبد الله بن الزبير: فَلَسْتَ لإِِنْسِيٍّ، ولكن لِمَلأَكٍ تَنَزَّلَ من جَوِّ السَّماءِ يَصُوبُ ثم تركت همزته لكثرة الاستعمال فقيل مَلَكٌ، فلما جمعوه رَدُّوها إِليه فقالوا مَلائكة ومَلائك أَيضاً؛ قال أُمية بن أَبي الصَّلْتِ: وكأَنَّ بِرْقِعَ، والملائكَ حَوْلَه، سَدِرٌ تَواكَلَهُ القوائمُ أَجْرَبُ قال ابن بري: صوابه أَجْرَدُ بالدال لأَن القصيدة دالية؛ وقبله: فأَتَمَّ سِتّاًّ، فاسْتَوَتْ أَطباقُها، وأَتى بِسابعةٍ فأَنَّى تُورَدُ وفيها يقول في صفة الهلال: لا نَقْصَ فيه، غير أَن خَبِيئَه قَمَرٌ وساهورٌ يُسَلُّ ويُغْمَدُ وفي الحديث: لا تدخل الملائكة بيتاً فيه كلب ولا صورة؛ قال ابن الأَثير: أَراد الملائكة السَّيَّاحِينَ غير الحفظة والحاضرين عند الموت. وفي الحديث: لقد حَكَمْت بحكم المَلِكِ؛ يريد الله تعالى، ويروى بفتح اللام، يعني جبريل، عليه السلام، ونزوله بالوحي. قال ابن بري: مَلأَكٌ مقلوب من مَأْلَكٍ، ومَأْلَكٌ وزنه مَفْعَل في الأَصل من الأَلوك، قال: وحقه أَن يذكر في فصل أَلك لا في فصل ملك. ومالِكٌ الحَزينُ: اسم طائر من طير الماء. والمالِكان: مالك بن زيد ومالك بن حنظلة. ابن الأَعرابي: أَبو مالك كنية الكِبَر والسِّنّ كُنِيَ به لأَنه مَلَكه وغلبه؛ قال الشاعر: أَبا مالِكٍ إِنَّ الغَواني هَجَرْنَني، أَبا مالِك إِني أَظُنُّكَ دائبا ويقال للهَرَمِ أَبو مالك؛ وقال آخر: بئسَ قرينُ اليَفَنِ الهالِكِ: أُمُّ عُبَيْدٍ وأَبو مالِكِ وأَبو مالك: كنية الجُوعِ؛ قال الشاعر: أَبو مالكٍ يَعْتادُنا في الظهائرِ، يَجيءُ فيُلْقِي رَحْلَه عند عامِرِ ومِلْكانُ: جبل بالطائف. وحكى ابن الأَنباري عن أَبيه عن شيوخه قال: كل ما في العرب مِلْكان، بكسر الميم، إِلاَّ مَلْكان بن حزم بن زَبَّانَ فإِنه بفتحها. ومالك: اسم رمل؛ قال ذو الرمة: لعَمْرُك إِني يومَ جَرْعاءِ مالِك * لَذو عَبْرةٍ، كَلاً تَفِيضُ وتخْنُقُ
Kâmûsü'l-Muhît
Fîrûzâbâdî · 15. yyTR1.496 harf* م ل ك * * مَلَكَهُ * يَمْلِكُه بالكسر * مِلْكًا * بكسر الميم وهذا الشيء * مِلْكُ * يميني و * مَلْكُ * يميني والفتح أفصح و * مَلَكَ * المرأة تزوجها و * المَمْلُوكُ * العبد و * مَلَّكَهُ * الشيء * تَمْلِيكاً * جعله مِلكا له يُقال مَلَّكَه المال والمُلْك فهو * مُمَلَّكٌ * قال الفرزدق في خال هشام بن عبد الملك وما مثله في الناس إلا مُمَلَّكا أبو أُمه حيٌّ أبوه يُقاربه يقول ما مثله في الناس حيٌّ
Tâcü'l-Arûs
Zebîdî · 18. yyTR23.662 harfملكه يملكه ملكا، مثلثة اقتصر الجوهري على الكسر، وزاد ابن سيده الضم والفتح عن اللحياني وملكة محركة عن اللحياني ومملكة، بضم اللام أو يثلث كسر اللام عن ابن الأعرابي وهي نادرة؛ لأن مفعلا ومفعلة قلما يكونان مصدرا: احتواه قادرا على الاستبداد به كما في المحكم، وقال الراغب: الملك: هو التصرف بالأمر والنهي في الجمهور، وذلك يختص بسياسة الناطقين، ولهذا يقال: مالك الناس ولا يقال: مالك الأشياء، وقوله عز وجل:
Lane's Lexicon
Edward W. Lane · 19. yyTR3.977 harfمَلَكَهُ
1 مَلَكَهُ ذ He possessed it, or owned it, [and particularly] with ability to have it to himself exclusively: (M, K:) [and he exercised, or had, authority over it; for] مُلْكٌ signifies the exercise of authority to command and to forbid in respect of the generality of a people [&c.]: (Er-Rلghib, TA:) or the having possession and command or authority: and the having power to exercise
Salmone
H. Anthony Salmone · 19. yyTR3.853 harfمَلَكَ
مَلَكَ I ( n. ac. مَلْك 1 , مِلْك 2 , مُلْك 3 , مَلَكَة 4t , مَمْلَكَة 17t , مَمْلُكَة 19t ),
a. Possessed, owned; held; was master of.
b. [ 'Ala ], Reigned, ruled over.
c. ( n. ac. مَلْك 1 , مِلْك 2 , مُلْك 3 ), Married.
d. ( n. ac. مَلْك 1 ), Kneaded well ( dough ).
e. Gave to drink.
مَلَّكَ
مَلَّكَ II ,
a. Put in possession of.
b. [ acc. & 'Ala ], Made king, ruler
Kitâbullâh
Kur'an kullanımından türetilmişTR112.816 harfملك
مَلَكَ - يَمْلِكُ - مُلْك - مَلَكُوت - مَالِك - مَالِكُوْن - مَلِك - مُلُوْك - مَلِيْك - مَمْلُوْك - مَلَك - مَلائِكَة - مَالِك
مَلَكَ - يَمْلِكُ + كائن + شيئاً: يملك ملكه وأمره: يكون لديه السلطان على أن يأمر عليه، وتكون له القدرة على التصرف في حاله ومصيره: يحوزه ويمنع الآخر من أن يحوزه، ويتصرف به بالأمر عليه ويمنع الآخر من الأمر عليه
Sîgalar(56)
- الْمَلَائِكَةُMelekler(الْفَعَائِلَةُ)×21
- مُلْكُMülk(فُعْلُ)×20
- مَلَكَتْMalik oldu(فَعَلَتْ)×15
- الْمُلْكُMülk(الْفُعْلُ)×10
- وَالْمَلَائِكَةُVe melekler+1 anlam(وَالْفَعَائِلَةُ)×10
- يَمْلِكُونَMalik olurlar(يَفْعِلُونَ)×10
- الْمَلَائِكَةَMelekler(الْفَعَائِلَةَ)×9
- لِلْمَلَائِكَةِMeleklere(لِلْفَعَائِلَةِ)×9
- الْمَلَائِكَةِMelekler(الْفَعَائِلَةِ)×8
- يَمْلِكُMalik olur(يَفْعِلُ)×8
Mücavir kökler222 mücavir (522 toplam)
- شيأ
47 ortak ayet · Şey
- سمو
37 ortak ayet · “Sem” hayvanın sırtı, “ard” da hayvanın karnıdır
- أله
101 ortak ayet · Lah bir şeyi kapatmak için üstüne örtülen örtü demektir
- قول
80 ortak ayet · Birlikte bir iş yapan kimselere, belli bir sesle kumanda…
- أرض
39 ortak ayet · Hayvanların sırtına sema, alt tarafına ard denir
- يمن
14 ortak ayet · Sağ yandır
- ضرر
12 ortak ayet · “Darir” zor, bulanık gören kişi demektir
- نفع
10 ortak ayet · Fayda eder
- أدم
7 ortak ayet · Edim dibalı deri demektir
- دون
15 ortak ayet · Dane, inek yavrusuna denir
- خلق
19 ortak ayet · Halk: Halk, deri veya bez parçası demektir
- بلس
5 ortak ayet · Belas kıl keçesi demektir
Geçtiği ayetler(191)
… وَبَقِيَّةٌ مِمَّا تَرَكَ آلُ مُوسَى وَآلُ هَارُونَ تَحْمِلُهُ الْمَلَائِكَةُ إِنَّ فِي ذَلِكَ لَآيَةً لَكُمْ إِنْ كُنْتُمْ مُؤْمِنِينَ
MeleklerPeygamberi onlara dedi ki: Gerçekten onun hükümdarlığının alameti size Tabut’un gelmesidir ki, onda Rabbınızdan bir «Sekine» ve Musa hanedanıyla Harun hanedanının terkettiklerinden bir kalıntı vardır. Melekler onu yüklenecektir. Şayet inananlardan iseniz; elbette bunda, sizin için kesin bir ayet vardır.
فَنَادَتْهُ الْمَلَائِكَةُ وَهُوَ قَائِمٌ يُصَلِّي فِي الْمِحْرَابِ أَنَّ اللَّهَ يُبَشِّرُكَ بِيَحْيَى مُصَدِّقًا بِكَلِمَةٍ مِنَ اللَّهِ وَسَيِّدًا وَحَصُورًا وَنَبِيًّا مِنَ الصَّالِحِينَ
MeleklerO, mihrabda namaz kılarken melekler ona seslendiler: Allah sana, kendisinden bir kelimeyi tasdik edici bir efendi, nefsine hakim ve salihlerden bir peygamber olmak üzere Yahya’yı müjdeler.
وَإِذْ قَالَتِ الْمَلَائِكَةُ يَامَرْيَمُ إِنَّ اللَّهَ اصْطَفَاكِ وَطَهَّرَكِ وَاصْطَفَاكِ عَلَى نِسَاءِ الْعَالَمِينَ
MeleklerHani melekler: Ey Meryem, şüphesiz Allah seni seçip temizledi. Dünyaların kadınlarından seni üstün tuttu, demişlerdi.
إِذْ قَالَتِ الْمَلَائِكَةُ يَامَرْيَمُ إِنَّ اللَّهَ يُبَشِّرُكِ بِكَلِمَةٍ مِنْهُ اسْمُهُ الْمَسِيحُ عِيسَى ابْنُ مَرْيَمَ وَجِيهًا فِي الدُّنْيَا وَالْآخِرَةِ وَمِنَ الْمُقَرَّبِينَ
MeleklerMelekler demişlerdi ki: Ey Meryem; Allah kendinden bir kelimeyi sana müjdeliyor. Adı; Meryem oğlu İsa, Mesih’tir. Dünyada da, ahirette de, şanı yücedir. Allah’a yakın kılınanlardandır.
إِنَّ الَّذِينَ تَوَفَّاهُمُ الْمَلَائِكَةُ ظَالِمِي أَنْفُسِهِمْ قَالُوا فِيمَ كُنْتُمْ قَالُوا كُنَّا مُسْتَضْعَفِينَ …
MeleklerMelekler; nefislerine zulmedenlerin canlarını aldıkları zaman: Ne yapıyordunuz? deyince; biz yeryüzünde zayıf düşürülmek istenmiş kimselerdik, diyecekler. Melekler de: Allah’ın yeri geniş değil miydi? Hicret etseydiniz? diyecekler. Onların varacakları yer, cehennemdir. Dönülecek yer olarak ne kötüdür orası.
لَنْ يَسْتَنْكِفَ الْمَسِيحُ أَنْ يَكُونَ عَبْدًا لِلَّهِ وَلَا الْمَلَائِكَةُ الْمُقَرَّبُونَ وَمَنْ يَسْتَنْكِفْ عَنْ عِبَادَتِهِ وَيَسْتَكْبِرْ فَسَيَحْشُرُهُمْ إِلَيْهِ جَمِيعًا
MeleklerMesih, Allah’a kul olmaktan asla çekinmez. Gözde melekler de. Kim, O’na kulluktan çekinir ve büyüklük taslarsa; bilsin ki, O hepsini huzuruna toplayacaktır.
هَلْ يَنْظُرُونَ إِلَّا أَنْ تَأْتِيَهُمُ الْمَلَائِكَةُ أَوْ يَأْتِيَ رَبُّكَ أَوْ يَأْتِيَ بَعْضُ آيَاتِ رَبِّكَ …
MeleklerOnlar; hala kendilerine meleklerin gelmesini, yahut Rabbının gelmesini veya Rabbının ayetlerinden birinin gelmesini mi bekliyorlar? Rabbının ayetleri geldiği gün; kişi daha önceden inanmamış veya imanından bir hayır kazanmamışsa; imanı, ona hiç fayda vermez. De ki: Bekleyin, doğrusu biz de bekleyenlerdeniz.
وَلَوْ تَرَى إِذْ يَتَوَفَّى الَّذِينَ كَفَرُوا الْمَلَائِكَةُ يَضْرِبُونَ وُجُوهَهُمْ وَأَدْبَارَهُمْ وَذُوقُوا عَذَابَ الْحَرِيقِ
MeleklerBir görseydin sen; hani melekler, küfredenlerin canlarını alırken yüzlerine ve arkalarına vuruyorlar ve: Tadın yakıcı azabı, diyorlardı.
فَسَجَدَ الْمَلَائِكَةُ كُلُّهُمْ أَجْمَعُونَ
MeleklerBunun üzerine meleklerin hepsi bütünüyle secde etti.
الَّذِينَ تَتَوَفَّاهُمُ الْمَلَائِكَةُ ظَالِمِي أَنْفُسِهِمْ فَأَلْقَوُا السَّلَمَ مَا كُنَّا نَعْمَلُ مِنْ سُوءٍ بَلَى إِنَّ اللَّهَ عَلِيمٌ بِمَا كُنْتُمْ تَعْمَلُونَ
MeleklerMelekler; kendilerine zulmetmiş olanların canını alırken: Biz, hiç bir kötülük yapmıyorduk, diyerek teslim olurlar. Hayır, Allah sizin neler yaptığınızı bilir.
Kök analizi
Kök tanımı ve çekirdek özet
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | ملك |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Belirgin fark tespit edilmedi |
| Bağlamsal Yakın Kökler | حكم, سلط, قهر, ربب |
| Zıt Kök | عجز |
| Çekirdek Özet 1 | Bir şeyi dağılmaktan koruyacak şekilde sıkıca yoğurmak, kavramak, güç ve sıhhatle bağlayıp tutmak |
| Çekirdek Özet 2 | Varlık alanı üzerinde mutlak tasarruf, idare, buyurma ve varlığı dengede tutma kudreti |
| Çekirdek Özet 3 | Mülkiyetin yalnızca hukuki bir sahiplik değil, ontolojik bir kudret, sorumluluk ve yönetim düzeni olması |
| Kritik Hata Riski | Mülkü yalnızca dünyevi iktidar veya tapulu mal zannedip melekut ve ilahi tasarruf boyutunu göz ardı etmek |
Biliteral analiz
| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| مل | Bir şeyin içini doldurmak, yoğunlaştırmak, süreyi ve hacmi uzatıp tam kılmak; ملأ (doldurmak), ملح (yoğun tat, doymuşluk), ملل (sıkışıp bıkkınlık vermek), ملي (zamanı uzatmak) köklerinde görüldüğü gibi hacimsel ve zamansal doluluk | ك | Avuç içine alma, kavrama ve bastırma işlevi eklenerek doluluğun ve yoğunluğun dağılmasını önleyen bir kabza ve tasarruf gücü üretilmiş, soyut doluluk somut bir egemenlik ve tutuş haline getirilmiştir. |
Piktografik analiz
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| م | su; akış, çokluk, derinlik | Tasarruf edilecek nesnelerin, varlıkların veya tebaanın çokluğunu ve akışkanlığını temsil eder. |
| ل | çoban değneği, üvendire; yöneltme, öğretme, bağlama | Çokluk halindeki unsurları belirli bir gaye doğrultusunda sevk etme, disipline etme ve yönetme iradesini simgeler. |
| ك | avuç içi; kavrama, eğme, kaplama | Yönetilen ve toplanan alanı bütünüyle avucunun içine alma, sımsıkı tutma ve dağılmasına engel olma kudretini ifade eder. |
| ملك | Akışkan ve çok unsurlu bir alanı bir otorite değneğiyle toparlayıp avuç içiyle bütünüyle kavramak | Dağınık unsurları nizam altına alarak tam bir hakimiyetle kabzaya alma hareketini gösterir. |
Tarihsel ve erken kullanım
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Hamuru su ve un birbirine iyice geçene kadar kuvvetle yoğurup kıvama getirmek (أملك عجينه), bir nesneyi sıkıca bağlayıp dağılmaz kılmak ve yolcunun hayatını idame ettiren su kabına sahip olması (المَلَك). |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Erken dönem şiirinde kabuğun altındaki zarı sımsıkı saran koruyucu tabaka için bu kök kullanılmıştır: فملّك باللّيط الّذي فوق قشرها / كغرقىء بيض كنه القيض من عل |
| Erken Arapça kullanım | Bir kadının nikâh akdinin yapılması ve evlilik bağıyla bir sorumluluk ve yetki altına girmesi durumunda «أملكنا فلاناً امرأته» ifadesi kullanılmıştır; ayrıca bedevi Araplar bedenin bütün organlarını bir arada tutan ve hayatiyeti yöneten kalbe «ملاك الجسد» demişlerdir. |
Kaynak İbn Düreyd, Cemheretü'l-Luğa; İbn Fâris, Mekâyîsü'l-Luğa; Halîl b. Ahmed, Kitâbü'l-ʿAyn.
Sami etimolojik katman
Sami dil ailesinde m-l-k kökü en eski katmanlardan itibaren danışma, yönetsel karar alma, hükümranlık ve krallık alanını belirleyen kurucu bir çekirdektir. Akatçada malāku fiili öncelikle «öğüt vermek, tartışmak, müzakere edip karara bağlamak» anlamına gelirken, buradan türeyen malku veya maliku unvanı «prens, yönetici, karar mercii olan hükümdar» manasını karşılar. İbranicede mālaḵ (מָלַךְ) eylemi «kral olmak, hüküm sürmek», meleḵ (מֶלֶךְ) ise «kral» demektir; Ugaritçede de mlk formu doğrudan hükümdarı ve tanrısal krallığı imler. Aramice ve Süryanicede mlek (ܡܠܟ) kökü hem «öğüt vermek, danışmak» hem de «hükmetmek» katmanlarını birlikte korumuştur. Arapça bu kökü hamurun yoğrulup toparlanmasındaki fiziksel «kavrama, güç ve sıkılık» tabanına oturtmuş; hem nesneler üzerindeki hususi mülkiyeti (milk) hem insanlar üzerindeki siyasi iradeyi (mülk, melik) hem de kainatın nihai nizamını (melekût) tek bir semantik eksende birleştirmiştir. «Melek» (mel’ek / elçi) kelimesinin kökeni Sami dillerinde elçilik ve görevlendirme anlamındaki l-’-k kökünden gelse de Arap dilinde telaffuz hafifletmesiyle bu kökün ses ve tasarruf dünyasına eklemlenmiştir.
Güven Kesin
Kaynak Brown-Driver-Briggs, Hebrew and English Lexicon; Payne Smith, Compendious Syriac Dictionary; The Assyrian Dictionary of the Oriental Institute of the University of Chicago (CAD).
Etimolojik analiz
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | Güç, sağlamlık, hamuru yoğurup tutma ve dağılmayı önleme | Fiziksel kavrama ve pekiştirme eyleminden hukuki mülkiyete, oradan siyasi krallığa ve ontolojik melekûta genişlemiştir. | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | Akatça malāku, İbranice mālaḵ, Süryanice mlek, Ugaritçe mlk | Ortak Sami mirasında karar verme, öğüt alma ve siyasi egemenlik alanını karşılar; Arapçada somut el kabzası boyutu daha belirgindir. | Kesin |
| Daha geniş dilsel ilişki | Afro-Asyatik katmanda Berberice ve Çad dillerinde liderlik ve yetki bildiren formlarla muhtemel temaslar | Akrabalık alanı ağırlıklı olarak merkezi Sami dillerinde yoğunlaşmaktadır; Afro-Asyatik genelinde izler sınırlıdır. | Muhtemel |
Kaynak David Cohen, Dictionnaire des racines sémitiques; İbn Fâris, Mekâyîsü'l-Luğa.
Kardeş kökler
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| ملك | Anlamlı | Güç yetirmek, sahip olmak, hükmetmek | Dağınık unsurları bir araya getirip sıkıca elde tutmak, yönetmek ve tasarruf etmek | Hedef kök; Kur'an'da geçer |
| مكل | Anlamlı | Biriktirmek, kuyu suyunu çekip tüketmek | Kuyudaki suyu son damlasına kadar çekip almak veya suyu bir yerde hapsetmek | Kök Kur'an'da geçmez; suyun tutulması yönüyle uzak temas taşır |
| لمك | Anlamı bulunmayan | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde bağımsız ve yaygın bir kullanım alanı tespit edilmemiştir | Kitâbü'l-ʿAyn'da mühmel, Tahzîb'de müsta'mel sayılmıştır; Kur'an'da geçmez |
| لكم | Anlamlı | Yumrukla vurmak, tokatlamak, darbe indirmek | Elin parmaklarını sıkarak top haline getirip kuvvetle vurmak | Yumruğun sıkılması yönüyle avuç içi ve güç temasıyla ortaklık taşır; Kur'an'da geçmez |
| كمل | Anlamlı | Tam ve eksiksiz olmak, olgunlaşmak | Bir şeyin bütün cüzlerinin bir araya gelerek kusursuz hale ulaşması | Bütünlüğü toplama ve eksiksiz kavrama yönüyle anlamdaşlık taşır; Kur'an'da geçer |
| كلم | Anlamlı | Yaralamak; söz söylemek, hitap etmek | Bir nesnede veya ruhta iz bırakacak biçimde tesir etmek, anlamı sesle iletmek | İrade ve tasarrufun dışa vurumuyla bağdaşır; Kur'an'da geçer |
Komşu kökler ve zıt kök
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| ملك | Merkez | Mülkiyet, hükümranlık, tasarruf | Bir şeyin özüne ve tasarrufuna doğrudan kudretle sahip olma | Hem nesneyi hem iradeyi elinde tutma kudretidir |
| حكم | Komşu | Yargı, adalet, engelleme | Bozulmayı ve haksızlığı önleyerek sınırları tayin etme nüansı taşır | Tasarruftan ziyade adaleti sağlama ve engelleme öne çıkar |
| سلط | Komşu | Baskın güç, nüfuz, zorlayıcı yetki | Dışsal bir galebe, aşma ve baskı kurma gücünü ifade eder | Mülkün meşruiyet ve mülkiyet boyutundan ziyade zorlayıcı kuvvetine bakar |
| قهر | Komşu | Ezici üstünlük, boyun eğdirme | Direnci kırarak iradeyi tamamen tesirsiz hale getirme | Karşı tarafın iradesini sıfırlayan mutlak boyun eğdiriş |
| ربب | Komşu | Terbiye, tedricen kemale erdirme, gözetme | Varlığı basamak basamak büyüterek ihtiyacını karşılama | Mülk sahibinin aynı zamanda besleyici ve yetiştirici olması yönü |
| عجز | Zıt | Güç yetirememe, tasarruftan mahrum kalma, geride kalma | Bir nesne veya durum üzerinde hiçbir tutuş ve tasarruf kudretine sahip olamama hali | Mülkiyet ve melikliğin gerektirdiği güç ve hâkimiyetin tamamen yokluğu |
Başka dillerde anlam karşılıkları
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | ملك | Hükümranlık, tasarruf, sahiplik | Güç yetirerek elde tutma, yönetme ve dağılmasını engelleme | Kesin |
| Latince | Dominium, Regnum, Possessio | Hâkimiyet, krallık, zilyetlik | Dominium mutlak hak ve egemenliği, regnum siyasi krallığı karşılar; içsel yoğurma ve sıkılık metaforunu taşımaz | Güçlü |
| İngilizce | Sovereignty, Ownership, Dominion | Egemenlik, mülkiyet, hükümranlık | Ownership yalnızca hukuki sahipliği verirken sovereignty siyasi iradeyi verir; kökün tek kelimede birleştirdiği tasarruf alanını böler | Güçlü |
| Almanca | Herrschaft, Eigentum, Königtum | Hâkimiyet, mülkiyet, krallık | Herrschaft yönetim ve güç yönünü, Eigentum hukuki aidiyeti verir; organik kavrama anlamı dışarıda kalır | Güçlü |
| Fransızca | Souveraineté, Propriété, Royauté | Egemenlik, mülkiyet, krallık | Hukuki ve siyasi ayrım belirgindir; kökün ilahi melekût ve melek türevlerindeki ontolojik genişliği tam yansıtmaz | Güçlü |
Kaynak Oxford Latin Dictionary; Grimm, Deutsches Wörterbuch; Lewis & Short, Latin Dictionary.
Vücûh ve nezâir
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| الْمَلَائِكَةُ / مَلَكًا | İlahi elçiler, göksel görevliler | İlahi emirleri icra eden, kainat düzeninde görevli nurani varlıklar bağlamında; Bakara 2:31, En'âm 6:9, Kadr 97:4 |
| الْمُلْكُ / مُلْكُ | Mutlak kozmik egemenlik ve ilahi iktidar | Göklerin ve yerin idaresinin yalnızca Allah'a ait olduğunu bildiren tevhid ayetlerinde; Bakara 2:102, Furkân 25:26, Mülk 67:1 |
| مَلِك / الْمَلِكُ | Dünyevi hükümdar veya ilahi hükümdarlık ismi | Toplumları yöneten siyasi liderler veya Allah'ın mutlak hükümdarlığı; Bakara 2:246, Yûsuf 12:54, Tâhâ 20:114 |
| مَلَكَتْ أَيْمَانُكُمْ | Meşru tasarruf ve himaye altındaki kimseler | Savaş esirliği veya hukuki bağımlılık ilişkisi bağlamındaki hükümler; Nisâ 4:3, Nahl 16:71, Mü'minûn 23:6 |
| لَا أَمْلِكُ / يَمْلِكُونَ | Tasarruf kudreti, güç yetirme, yetki | Bir varlığın fayda veya zarar vermeye gücünün yetmemesi bağlamında; Mâide 5:25, A'râf 7:188, Sebe' 34:42 |
| مَلَكُوت | Varlığın iç yüzü, perde arkası nizam ve mutlak mülk | İbrahim'e gösterilen semavi düzen veya her şeyin nihai idare merkezi; En'âm 6:75, Yâsîn 36:83 |
Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Mâlikü'l-Mülk ve el-Melik sıfatları, meleklerin mahiyeti ve melekût alemi | Allah'ın mülkünde dilediği gibi tasarruf etmesi, adalet-zulüm ilişkisi ve meleklerin masumiyeti | Varlık üzerinde hiçbir ortağı olmayan mutlak failiyet ve aşkın idare |
| Fıkıh | Mülkiyet nazariyesi, akitler, tasarruf ehliyeti ve milkiyet-i tâmme | Bir mala veya menfaate malik olmanın sınırları, mülkiyetin devri, kölelik ve nikâh akdi (akdü'l-imlâk) | Bireyin eşya ve haklar üzerindeki meşru tasarruf yetkisi ve hukuki sınırları |
| Tefsir | Melik-Mâlik kıraat farkları, mülk-nübüvvet ilişkisi ve طالوت kıssası | Fâtiha suresindeki kıraat vechi, mülkün kime lütfedildiği ve siyasi iktidarın meşruiyeti | İktidarın liyakat, bilgi ve adaletle yürütülmesi gereken emanet boyutu |
| Hadis | Kulun mülkiyet algısı, mülk sahiplerinin imtihanı ve meleklerin görevleri | Dünyada insanın gerçekte malik olmadığı, emanetçi olduğu ve kalbin bedendeki tasarrufu | Mülkiyetin ahlaki ve ontolojik bir emanet olarak kavranması |
Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Tevhid ve uluhiyet nizamı | Melekût ve mutlak mülk | İbadetin ve itaatin yegâne merciini belirleme | Kainatın mülkiyeti Allah'a ait olduğu için kula kulluk geçersiz kılınır. | Kesin |
| İlmi | Kainat kanunları ve ontoloji | Melekler ve kevni düzen | Tabiat hadiselerinin şuurlu ve kanunlu sevk idaresi | Varlıktaki determinizmin kör tesadüf değil, görevli melekler ve ilahi kudret eliyle yürütülmesi. | Güçlü |
| Siyasi | Hükümet ve kamu yönetimi | Hilafet, adil meliklik ve yetki | Toplumu adaletle yönetme ve kaosu engelleme | İktidarın keyfi bir tahakküm değil, emanet ve sorumluluk üzere kurulu olması. | Kesin |
| İktisadi | Mülkiyet hakları ve tedavül | Mülk edinme ve tasarruf serbestisi | Emeğin korunması ve servetin tek elde yığılmasının önlenmesi | İnsana tanınan mülkiyetin mutlak değil, sınırlı ve meşru şartlara tabi kılınması. | Kesin |
Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Dinamik sistemlerde durum uzayı kontrolü ve çekici havza (attractor basin) | Çok boyutlu, akışkan ve serbestlik derecesi yüksek bir sistemin değişkenlerini belirli bir kontrol matrisiyle bir arada tutma ve kararlılığı sağlama durumu | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Kurumsal egemenlik ve mülkiyet hakkı teorisi (property rights theory) | Dağınık bireysel iradeleri ortak bir hukuki sözleşmeyle bağlayarak kaosun önlenmesi ve kaynakların yetkilendirilmiş bir otoritece yönetilmesi | Kesin |
Yanlış daraltma ve kritik hata riski
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kökü yalnızca kapitalist anlamda bir gayrimenkul sahipliğine veya seküler manada tiranik bir krallığa indirgemek. |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Mülk; insanın kendi nefsi üzerindeki iradesinden başlayarak aile, toplum, kainat ve melekût alemine kadar uzanan çok katmanlı bir idare ve sorumluluk nizamıdır. |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | İnsanın sahip olduğu şeylerde mutlak tasarruf hakkı olduğunu zannetmesi (Karunlaşma) veya iktidarı ilahi hesap verme bilincinden kopuk bir tahakküm aracı olarak görmesi. |
Kur'an'ı anlama odaklı sonuç
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an'ın temel davası olan tevhid akidesini doğrudan temellendirir; yaratmanın (halk) zorunlu olarak yönetme ve sahip olma (mülk) yetkisini doğurduğunu göstererek şirk anlayışını kökünden çökertir. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Göklerin ve yerin mülkünün Allah'a ait olduğunu bildiren uluhiyet ayetlerinde (Furkân 25:2, Âl-i İmrân 3:189), peygamberlerin siyasi ve toplumsal önderliğini anlatan kıssalarda (Bakara 2:247, Nisâ 4:54) ve meleklerin tabiat ve vahiydeki fonksiyonlarını belirten ayetlerde (En'âm 6:9, Fâtır 35:1). |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Varlığın sahipsiz, başıboş veya tesadüfi olduğunu savunan natüralist yaklaşımları ve mülkiyeti sınırsız bir ego tatmini zanneden dünyevileşmiş insan tasavvurunu düzeltir. |
Nihai sentez ve LaTeX modeli
- Somut anlamDağılma eğiliminde olan bir maddeyi sımsıkı yoğurarak kıvama getirmek, elin kabzasıyla sıkarak tam hâkimiyet kurmak.
- Soyut anlamVarlık, yetki ve irade alanında kontrolü elinde bulundurarak her türlü başıboşluğu önleme ve dilediği gibi meşru tasarruf yapma kudreti.
- Sistematik karşılıkOntolojik melekûttan siyasi yönetime ve bireysel mülkiyete kadar uzanan, merkezinde ilahi hâkimiyetin yer aldığı emanet temelli düzen.
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklamasıFormülde tasarruf altındaki varlık alanını (mülk ve melekût), uygulanabilir irade ve yetki kümesini, sistemin anlık durumunu, ise bu duruma müdahale eden tasarruf iradesini temsil eder. fonksiyonu sistemin dağılmasını önleyen nizam ve kontrol mekanizması olup, bütünüyle kavranmış, dengede tutulan ve idare edilen mülkiyet ve hâkimiyet durumunu simgeler.