طوع

Klavye kısayolları

Ara
/
Yeni not
n
Önceki / sonraki ayet
[ ]
Okuma modu
f
Graf modu
g
Kur'an evreni
e
Kapat / geri
Esc
Grafiği atla

Kök ağı

Kök ağı: ط-و-ع47 sîga, 142 mücavir kök, 118 ayet, 40 sure; sîgalar ve mücavir kökler Sîgalar ve Mücavir kökler kartlarında, ayetler Ayetler kartında liste olarak var.سبلوقيعنتتُطِيعُواتُطِعْكرهطوعألهرسلولينفقيَسْتَطِيعُونَفسقيُطِعِ

KökSîga 47Ayet 118Sure 40Mücavir 142

▶ Ağı aç (3B)

طوع

ط - و - ع

KÖK
  • 129 geçiş
  • 118 ayet
  • 47 sîga
  • 13 sözlük

Koparılmaya elverişli hale gelmiş hurma tanesi veya olgunlaşmış daldaki meyve demektir. Hayvanı yedmek yani yulara gelmektir. İtaat etmek, dinlemek, uymak demektir.devamı ›

Notlarım

Sözlükler(13)

★ Akevler SözlüğüTürkçe

Koparılmaya elverişli hale gelmiş hurma tanesi veya olgunlaşmış daldaki meyve demektir. Hayvanı yedmek yani yulara gelmektir. İtaat etmek, dinlemek, uymak demektir.

Kitâbu'l-'Ayn

Halîl b. Ahmed · 8. yyTR3.922 harf
باب العين والطّاء وواي معهما ع ط و، ط و ع، ع ي ط، ي ط ع مستعملات عطو: العَطاء: اسمٌ لما يُعْطَى، وإذا سمّيت الشيء بالعطاء من الذّهب والفضّة قلت: أَعْطِيَة، وأَعْطِيَات: جمع الجمع. والعَطْوُ: التّناوُلُ باليدِ. قال امرؤ القيس: وتَعْطو برَخْصٍ غيرِ شَثْنٍ كأنَّه أساريعُ ظَبْيٍ أو مَساويكُ إسْحِلِ والظّبيُ العاطي: الرافع يديه إلى الشّجرة ليتناول منه الورق. قال: تحكُّ بقَـرنَـيْهـا بـريرَ
Tamamını oku

es-Sıhâh

Cevherî · 10. yyTR1.030 harf
فلانٌ طَوْعُ يديك، أي منقادٌ لك. وفرسٌ طَوْعُ العنان، إذا كانَ سلساً. والاستِطاعة: الإطاقَة، وربَّما قالوا اسْطاعَ يَسْطيعُ، يحذفون التاء استثقالاً لها مع الطاء. ويقال: تطاوَعْ لهذا الأمر حتَّى تَسْتَطيعَهُ، وتَطَوَّعَ، أي تكلَّف اسْتِطاعتَهُ. والتَطَوُّعُ بالشيء: التبرُّعُ به. وقوله تعالى: "فَطَوَّعَتْ له نفسُهُ قتلَ أخيهِ" قال الأخفش: هو مثل طَوَّقَتْ له، ومعناه رخَّصت وسهَّلت. والمُطَّوِّعَةُ:
Tamamını oku

Tehzîbu'l-Luğa

Ezherî · 10. yyTR8.081 harf
باب العين والطاء عطا ، عوط ، طعا ، طوع ، عيط ، يعط . عطا : أبو عبيد العَطْو : التناول . يقال منه : عَطَوت أعطو . وقال بشر بن أبي خازم : أو الأُدْم الموشَّحةِ العواطي بأيديهن من سَلَم النِعاف يعني الظباء وهي تتطالل إذا رفعت أيديها لتتناول ورق الشجر . والإعطاء مأخوذ من هذا . والمعاطاة : المناولة . وقال الليث : عاطى الصبيُّ أهلَه إذا عمِل وناولهم ما أرادوا . والعطاء : اسم لما يعطَى . ويقال : إنه
Tamamını oku

Mekâyîsü'l-Luğa

İbn Fâris · 11. yyTR7.526 harf
(باب الطاء والواو وما يثلثهما) (طوي) الطاء والواو والياء أصلٌ صحيحٌ يدلُّ على إدراج شيءٍ حتَّى يدرَج بعضُه في بعض، ثم يحمل عليه تشبيهاً. يقال طويت الثَّوبَ والكِتاب طَيّاً أطويه. ويقال طَوَى الله عُمر الميّت. والطَّوِيّ: البئر المطوية. قال: فقالت له: هذا الطَّوِيُّ وماؤه *** ومحترقٌ من يابسِ الجِلْدِ قاحِلُ([1])ومما حمل على هذا الباب قولهم *لمن مضى على وجهه: طوى كَشْحَه. وأنشد: وصاحبٍ لي طوى
Tamamını oku

Müfredât

Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR3.482 harf
- الطوع: الانقياد، ويضاده الكره قال عز وجل: ﴿ائتيا طوعا أو كرها﴾ [فصلت/11]، ﴿وله أسلم من في السموات والأرض طوعا وكرها﴾ [آل عمران/83]، والطاعة مثله لكن أكثر ما تقال في الائتمار لما أمر، والارتسام فيما رسم. قال تعالى: ﴿ويقولون طاعة﴾ [النساء/81]، ﴿طاعة وقول معروف﴾ [محمد/21]، أي: أطيعوا، وقد طاع له يطوع، وأطاعه يطيعه (راجع: الأفعال 3/249، 3/283). قال تعالى: ﴿وأطيعوا الرسول﴾ [التغابن/12]، {من يطع
Tamamını oku

Esâsü'l-Belâğa

Zemahşerî · 12. yyTR1.006 harf
ط و ع أقر طائعاً وفعل ذلك طوعاً وطواعية وهو لي طائع وطيع وهو يطوع لي وطاوعته على كذا‏.‏ وإنها لطوع الضجيع‏.‏ وأطاع الله طاعة وهو مطيع ومطواع ومطواعة‏.‏ قال إذا سدته سدت مطواعة ومهما وكلت إليه كفاه وهو من ناس مطاويع‏.‏ وهو متطوع بذلك‏:‏ متبرع‏.‏ وهو من المطوعة‏:‏ من الذين يتطوّعون بالجهاد‏.‏ وفيه استطاعة ذلك‏.‏ وتطاوع لهذا الأمر وتطوع له‏:‏ تكلف استطاعته حتى يستطيعه‏.‏ ومن المجاز‏:‏ أنا
Maddenin bağlantısı

ط و ع أقر طائعاً وفعل ذلك طوعاً وطواعية وهو لي طائع وطيع وهو يطوع لي وطاوعته على كذا‏.‏ وإنها لطوع الضجيع‏.‏ وأطاع الله طاعة وهو مطيع ومطواع ومطواعة‏.‏ قال إذا سدته سدت مطواعة ومهما وكلت إليه كفاه وهو من ناس مطاويع‏.‏ وهو متطوع بذلك‏:‏ متبرع‏.‏ وهو من المطوعة‏:‏ من الذين يتطوّعون بالجهاد‏.‏ وفيه استطاعة ذلك‏.‏ وتطاوع لهذا الأمر وتطوع له‏:‏ تكلف استطاعته حتى يستطيعه‏.‏ ومن المجاز‏:‏ أنا طوع يدك‏.‏ وفرس طيع العنان‏.‏ وقال ابن مقبل‏:‏ عانقتها فانثنت طوع العنان كما مالت بشاربها صهباء خرطوم ومرنوا على هذه اللغة حتى لا تطوع ألسنتهم بغيرها ورجل طيع اللسان‏:‏ فصيح‏.‏ وطاع له المراد‏:‏ أتاه طائعاً سهلاً‏.‏ وطوعت له نفسه كذا‏:‏ سهلته له‏.‏ وطاع لها الكلأ وأطاع‏:‏ اتسع وأمكن رعيه حيث شاءت‏.‏ وتقول العرب‏:‏ اللهم لا تطيعن بي حاسداً أي لا تفعل بي ما يحب‏.‏ قال سويد‏:‏ رُبَّ من أنضجت غيظاً صدره قد تمنى لي موتاً لم يطع أي لم يجب ولم يفعل محبوبه ومنه‏:‏ ‏"‏ ولا شفيع يطاع ‏"‏‏.‏ وفيه شح مطاع‏.‏ وقال الطرماح‏:‏ وقفت بها فهيض جوًى أطاعت له زفرات مغترب حزين أي ساعدته وزادته والمغترب الطرماح‏.‏

Lisânü'l-Arab

İbn Manzûr · 13. yyTR9.122 harf
الطَّوْعُ: نَقِيضُ الكَرْهِ. طاعَه يَطُوعُه وطاوَعَه، والاسم الطَّواعةُ والطَّواعِيةُ. ورجل طَيِّعٌ أَي طائِعٌ. ورجل طائِعٌ وطاعٍ مقلوب، كلاهما: مُطِيعٌ كقولهم عاقَني عائِقٌ وعاقٍ، ولا فِعْل لطاعٍ؛ قال:حَلَفْتُ بالبَيْتِ، وما حَوْلَه من عائِذٍ بالبَيْتِ أَوْ طاعِ وكذلك مِطْواعٌ ومِطْواعةٌ؛ قال المتنخل الهذلي: إِذا سُدْتَه سُدْت مِطْواعةً، ومَهْما وكَلْتَ إِليه كَفاه الليحاني: أَطَعْتُه وأَطَعْتُ
Tamamını oku

Kâmûsü'l-Muhît

Fîrûzâbâdî · 15. yyTR502 harf
* ط و ع * هو * طَوْعُ * يديه أي منقاد له و * الاسْتِطَاعةُ * الإطاقة وربما قالوا * اسْتَطاعَ * يستطيع يحذفون التاء استثقالا لها مع الطاء وبعض العرب يقول * اسْتَاعَ * يستيع فيحذف الطاء وبعض العرب * أَسْطَاعَ * يُسطيع بقطع الهمزة و * التَّطَوُع * بالشيء التبرع به و * طَوَّعَتْ * له نفسه فقتل أخيه رخَّصت وسلَّت و * المُطَّوِّعَةُ * الذين يتطوعون بالجهاد ومنه قوله تعالى ﴿الذين يلمزون المُطَّوَعين﴾
Tamamını oku

Tâcü'l-Arûs

Zebîdî · 18. yyTR9.877 harf
طاع له يطوع طوعا: أطاع، فهو طائع، نقله الأزهري عن بعض العرب، قال: طاع يطاع لغة جيدة. وقال ابن سيده: طاع يطاع وأطاع: لان وانقاد، وأنشد ابن بري للرقاص الكلبي: سنان معد في الحروب أداتها وقد طاع منهم سادة ودعائم وأنشد للأحوص: وقد قادت فؤادي في هواهـا وطاع لها الفؤاد وما عصاها كانطاع له. عن أبي عبيدة. من المجاز: طاع له المرتع:
Tamamını oku

Lane's Lexicon

Edward W. Lane · 19. yyTR14.049 harf
طَاعَ لَهُ 1 طَاعَ لَهُ ذ , (T, S, O, Msb, K,) and طَاعَهُ, (Msb,) first pers. طُعْتُ, (Zj, O, Msb, *) aor. يَطُوعُ, (T, S, O, Msb, K,) inf. n. طَوْعٌ; (T, Msb, TA;) and, first pers. طِعْتُ, (Zj, O, Msb, *) aor. يَطَاعُ, (T, O, Msb, K,) a good dial. var., (T, TA,) and يَطِيعُ, (Msb, and K in art. طيع,) inf. n. طَيْعٌ; (TA in art. طيع;) three dial. vars., coordinate to قَالَ and خَافَ and بَاعَ;
Tamamını oku

Salmone

H. Anthony Salmone · 19. yyTR1.476 harf
طَاعَ طَاعَ ( w ) U ( n. ac. طَوْع 1 ) a. [ acc. or La ], Obeyed; was obedient, submissive to. طَوَّعَ طَوَّعَ II , a. Made to be obedient, rendered submissive. b. [ acc. & La ], Aided, helped, abetted, encouraged in. طَاْوَعَ طَاْوَعَ III a. [ acc. & 'Ala or Fī ], Agreed with...in; assented, consented, complied. أَطْوَعَ أَطْوَعَ IV , a. see I . تَطَوَّعَ تَطَوَّعَ V , a. Obeyed
Tamamını oku

Kitâbullâh

Kur'an kullanımından türetilmişTR yok49.595 harf
طوع طَاعَ - يَطُوْعُ - طَوْع - طَوعَاً - طَائِع - طَائِعِيْن - طَاعَة - أَطَاعَ- يُطِيْعُ- مُطَاع - طَوَّعَ - يُطَوِّعُ - تَطَوَّعَ - يَتَطَوَّعُ - مُتَطَوِّع - مُطَّوِّع - اسْتَطَاعَ - يَسْتَطِيْعُ طَاعَ - يَطُوْعُ + كائن + لكائن: يرضخ ويُذعِن ويخضع وينقاد لأمر آخر: يرضى ثم يقوم بتنفيذ الأمر الصادر إليه من الكائن الآخر، بدافع من رضى ذاتي أو
Tamamını oku

Sîgalar(47)

Mücavir kökler142 mücavir (389 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.
  1. أله

    72 ortak ayet · Lah bir şeyi kapatmak için üstüne örtülen örtü demektir

  2. رسل

    28 ortak ayet · Saçak demektir

  3. وقي

    19 ortak ayet · Takva kelimesindeki ilk te harfi vavdan dönüşmüştür, vav…

  4. نفق

    9 ortak ayet · İki yüzlüler

  5. كره

    6 ortak ayet · Hoşlanmadı

  6. صبر

    9 ortak ayet · Granit taş demektir

  7. ولي

    13 ortak ayet · Veli arka demektir

  8. سبل

    11 ortak ayet · Biribirini kesen yoldur

  9. جهد

    5 ortak ayet · Cehd düz, sert yer demektir

  10. عرف

    6 ortak ayet · Tanınan ile

  11. عنت

    2 ortak ayet · Sıkıntıya düştünüz

  12. فسق

    5 ortak ayet · Fısk (sin) Ceviz ve benzeri yemişlerin dış kabuğunun…

Geçtiği ayetler(118)

Sîga sayfası: يَسْتَطِيعُونَ
  1. لِلْفُقَرَاءِ الَّذِينَ أُحْصِرُوا فِي سَبِيلِ اللَّهِ لَا يَسْتَطِيعُونَ ضَرْبًا فِي الْأَرْضِ يَحْسَبُهُمُ الْجَاهِلُ أَغْنِيَاءَ مِنَ التَّعَفُّفِ …

    Güç yetirirlerSadakalarınızı, kendilerini Allah yoluna vermiş olup da yeryüzünde dolaşmayan ve tanımayanların; hayalarından dolayı onları zengin zannettikleri yoksullara verin. Onları yüzlerinden tanırsın. Yüzsüzlük ederek insanlardan bir şey istemezler. Hayırdan ne infak ederseniz şüphesiz Allah onu bilir.

  2. إِلَّا الْمُسْتَضْعَفِينَ مِنَ الرِّجَالِ وَالنِّسَاءِ وَالْوِلْدَانِ لَا يَسْتَطِيعُونَ حِيلَةً وَلَا يَهْتَدُونَ سَبِيلًا

    Güç yetirirlerAncak erkek, kadın ve çocuklardan çaresiz kalarak bir yol bulamayan zavallılar müstesnadır.

  3. وَلَا يَسْتَطِيعُونَ لَهُمْ نَصْرًا وَلَا أَنْفُسَهُمْ يَنْصُرُونَ

    Güç yetirirlerHalbuki bunlar; ne onlara yardım edebilir, ne de kendilerine bir yardımları olabilir.

  4. وَالَّذِينَ تَدْعُونَ مِنْ دُونِهِ لَا يَسْتَطِيعُونَ نَصْرَكُمْ وَلَا أَنْفُسَهُمْ يَنْصُرُونَ

    Güç yetirirlerO’nu bırakıp taptıklarınız ise; size yardım edemedikleri gibi; kendilerine de yardım edemezler.

  5. أُولَئِكَ لَمْ يَكُونُوا مُعْجِزِينَ فِي الْأَرْضِ وَمَا كَانَ لَهُمْ مِنْ دُونِ اللَّهِ مِنْ أَوْلِيَاءَ يُضَاعَفُ لَهُمُ الْعَذَابُ مَا كَانُوا يَسْتَطِيعُونَ السَّمْعَ وَمَا كَانُوا يُبْصِرُونَ

    Güç yetirirlerBunlar, yeryüzünde aciz bırakacak olanlar değillerdir. Allah’a karşı duracak yardımcıları da yoktur. Onların azabı kat kat olacaktır. Onlar, işitmeye tahammül edemez ve göremezlerdi de.

  6. وَيَعْبُدُونَ مِنْ دُونِ اللَّهِ مَا لَا يَمْلِكُ لَهُمْ رِزْقًا مِنَ السَّمَوَاتِ وَالْأَرْضِ شَيْئًا وَلَا يَسْتَطِيعُونَ

    Güç yetirirlerOnlar; Allah’ı bırakarak, göklerden ve yerden kendilerine verecek rızıkları olmayan, olsa bile veremeyen şeylere mi tapınıyorlar?

  7. انْظُرْ كَيْفَ ضَرَبُوا لَكَ الْأَمْثَالَ فَضَلُّوا فَلَا يَسْتَطِيعُونَ سَبِيلًا

    Güç yetirirlerBak, sana nasıl misaller veriyorlar. Bunun için dalalete düşmüşlerdir. Ve bir daha yol bulamamaktadırlar.

  8. الَّذِينَ كَانَتْ أَعْيُنُهُمْ فِي غِطَاءٍ عَنْ ذِكْرِي وَكَانُوا لَا يَسْتَطِيعُونَ سَمْعًا

    Güç yetirirlerOnların gözleri Bizim öğüdümüze karşı kapalıdır ve öfkelerinden onu dinlemeye tahammül edemezler.

  9. بَلْ تَأْتِيهِمْ بَغْتَةً فَتَبْهَتُهُمْ فَلَا يَسْتَطِيعُونَ رَدَّهَا وَلَا هُمْ يُنْظَرُونَ

    Güç yetirirlerDoğrusu o aniden gelecek ve onları şaşırtacaktır. Artık onu geri çevirmeye güçleri yetmeyecektir. Ve onlara mühlet de verilmeyecektir.

  10. أَمْ لَهُمْ آلِهَةٌ تَمْنَعُهُمْ مِنْ دُونِنَا لَا يَسْتَطِيعُونَ نَصْرَ أَنْفُسِهِمْ وَلَا هُمْ مِنَّا يُصْحَبُونَ

    Güç yetirirlerYoksa kendilerini Bize karşı savunacak tanrıları mı var? Oysa bunlar kendilerine bile yardım edemezler. Bizden yakınlık da görmezler.

Sîga sayfası: وَأَطِيعُوا
Sîga sayfası: وَأَطِيعُونِ
Sîga sayfası: اسْتَطَعْتُمْ
Sîga sayfası: اسْتَطَاعُوا

Kök analizi

Kök tanımı ve çekirdek özet

AlanDeğer
Kökطوع
YapıÜçlü (sülâsî)
Özel DurumEcvef (orta harfi illetli: و)
Bağlamsal Yakın Köklerتبع, قنت, خضع, سمع
Zıt Kökكره
Çekirdek Özet 1Bir yönlendiriciye direnç göstermeksizin uyum sağlama, yulaf veya sevke kendiliğinden boyun eğme, esneklik ve kolaylaşma
Çekirdek Özet 2İlahi emre ve yaratılış yasalarına içsel rıza, gönüllülük ve tam bir teslimiyetle yönelme; yapabilirlik (istitaat) imkânını hayra seferber etme
Çekirdek Özet 3İtaatin zorlama (kerh) olmaksızın içsel kabulle gerçekleştiği, meşru iradenin sisteme dirençsiz entegrasyonu ve gönüllü sorumluluk üstlenme (tetavvu)
Kritik Hata Riskiİtaati körü körüne ve baskı altında boyun eğme zannederek kökün özündeki gönüllülük, rıza ve uyum (tav‘) boyutunu yok saymak

Biliteral analiz

Biliteral ÇekirdekTemel AnlamEklenen UnsurOluşan Anlam Farkı
طوKuşatma, uzama, bükülme, çevreleme ve bir eksen etrafında yön alma hareketi; bu hareket طود (yükselip kuşatma), طور (sınır ve çevre çekme), طوف (çevresinde dönme), طوق (boyna sarma/kuşatma), طول (mesafece uzama) ve طوي (katlama/bükme) köklerinde somutlaşır.عBoğazın derinliklerinden çıkan kaynak ve derinlik bildiren harfin eklenmesiyle soyut/fiziksel esneklik, sevk edilene içten boyun eğme, yulara uyum sağlama ve emre dirençsiz yönelme anlamına daralmıştır.

Piktografik analiz

BirimPiktografik İmge / HareketAnlam Açıklaması
طSepet, çark; sarma, kuşatma, içine almaBir alanı, yörüngeyi veya sınırı belirleme, kuşatıcı bir çerçeve içine girme hareketini temsil eder.
وÇengel, çadır kazığı; bağlama, ekleme, tutturmaİki unsuru birbirine eklemleme, kopmayacak biçimde bağ kurma ve bağımlı kılma işlevini yüklenir.
عGöz; görme, bilme, kaynakBilinçli yöneliş, algı, içsel kaynak ve rızanın kaynaklandığı derin idraki simgeler.
طوعKuşatıcı bir eksene bağlanarak bilinçli ve dirençsizce akmaDışsal bir zorlama olmadan, belirlenmiş bir ilahi veya ontolojik yörüngeye (ط) rabıta kurup (و) basiretle ve içtenlikle (ع) uyum sağlama hareketidir.

Tarihsel ve erken kullanım

AlanVeri
İlk fiziksel anlamBir hayvanın (özellikle at veya devenin) gemine, dizginine veya yularına direnç göstermeden başını eğip sürücüsünün istediği yöne akması; olgunlaşan meyvenin kendiliğinden dala asılmadan kolayca koparılmaya gelmesi.
Cahiliye şiiri kullanımıel-Mütenahhil el-Hüzelî şiirinde itaatkâr, söz dinleyen ve idareye kolayca gelen niteliği şu mısralarla tasvir etmiştir: إذا سدته سدت مطواعة / ومهما وكلت إليه كفاه
Erken Arapça kullanımSu kuyusundan kova çekerken ipin ve kovanın zorluk çıkarmadan gelmesini ifade eden bedevi deyişlerinde ve er-Rakkâs el-Kelbî'nin kuyu devesi ve kovayı tasvirinde geçer: أحلف بالله لتخرجنّه / كارهة أو لتطاوعنّه

Kaynak Lisān al-ʿArab, Asās al-Balāgha, Kitābü’l-ʿAyn ve Maqāyīs al-Lugha.

Sami etimolojik katman

Sami dil ailesinde طوع kökü, merkezi ve güneybatı kollarında özellikle «boyun eğme», «yumuşama», «rıza gösterme» ve «uyumlu hareket etme» semantik ekseninde yer alır. İbranicede doğrudan ses denkliği gösteren birincil kökler sınırlı olmakla birlikte, emre amade olma ve itaat etme kavramları genellikle שמע üzerinden kurulurken, Arapça kökün gösterdiği esneklik ve sevk edilebilirlik katmanı güney Sami dillerinde (Arapça ve Güney Arapçası kitabelerinde) belirgin bir biçimde öne çıkar. Kökün türevlerinden olan «istitaat» (güç yetirme) formu da bir işin fail için dirençsiz hale gelmesi, tabiatın ve şartların o fiile «itaat etmesi» ve fiilin kolayca vuku bulabilmesi zeminine dayanır. Bu bağlamda Sami dillerindeki sert buyruk-köle ilişkisinden ziyade, Arapçada kök; içsel rıza, yuların yönüne dirençsiz akış ve tabiatın fıtrata muvafakati biçiminde özgün bir anlam genişlemesi yaşamıştır.

Güven Güçlü

Kaynak Brown-Driver-Briggs, David Cohen Dictionnaire des racines sémitiques, Lisān al-ʿArab.

Etimolojik analiz

KatmanVeriAçıklamaGüven
İç Arapça etimolojik yönطوع kökünden türeyen طاع, أطاع, استطاع, تطوعTemel fiziksel eylem olan yumuşaklık ve sevk edilene uyum, ahlaki ve hukuki itaate, imkân bulmaya (istitaat) ve gönüllü fazladan iyilik yapmaya (tetavvu) evrilmiştir.Kesin
Sami dilleriyle etimolojik ilişkiGüney Sami ve Arapça ortak leksikal katmanıEmre direnç göstermeme, rıza ile takip etme; boyun eğmenin zorlama (kerh) zıddı olarak bir tür esneklik ve kabulleniş bildirmesi.Güçlü
Daha geniş dilsel ilişkiAfro-Asyatik kök katmanlarıİlksel bükülme, uyarlanma ve akışkan hareket bildiren iki konsonlu köklerle uzaktan semantik örtüşme.Muhtemel

Kaynak Maqāyīs al-Lugha, Cohen Dictionnaire des racines sémitiques.

Kardeş kökler

KombinasyonDurumTemel AnlamAnlam DetayıNot
طوعAnlamlıUymak, itaat etmek, boyun eğmekBir emre, yönlendirmeye veya fıtrata içtenlikle, direnç göstermeksizin uyum sağlama.Hedef kök; Kur'an'da 129 kez geçer.
طعوKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıVeri bulunamadıKlasik sözlüklerde mühmel kabul edilir; Kur'an'da geçmez.
وطعKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıVeri bulunamadıKlasik sözlüklerde mühmel kabul edilir; Kur'an'da geçmez.
وعطKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıVeri bulunamadıArap dilinde terkip edilmemiş biçimdir; Kur'an'da geçmez.
عطوAnlamlıVermek, uzatmak, bahşetmekBir şeyi elden ele geçirmek, boyun eğip bir şeyi teslim etmek veya ihsanda bulunmak.Kur'an'da geçer; yöneliş ve teslimiyet yönüyle hedef kökle semantik akrabalık taşır.
عوطKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıVeri bulunamadıBu harf dizilişiyle müstakil kök oluşturmaz; Kur'an'da geçmez.

Komşu kökler ve zıt kök

Kökİlişki TürüAnlam AlanıKarşılaştırmalı NüansAnlam Detayı
طوعMerkezİtaat, uyum, gönüllülükDışsal zorlama olmaksızın, içsel rıza ve esneklikle emre veya fıtrata tabi olma.Zıddı zorlama (kerh) olan, failin iradesini ve kolaylığını içeren teslimiyet.
تبعKomşuTabi olma, izlemeBirinin ardından gitmek, ayak izini takip etmek; fiziksel veya düşünsel peşisıra gidiş.طوع içsel kabule ve emre boyun eğmeye odaklanırken, تبع zamansal ve mekânsal ardışıklığı öne çıkarır.
قنتKomşuSürekli ve huşu ile itaatBir buyruğa kesintisiz, sükûnet, saygı ve ibadet ciddiyetiyle boyun eğme.طوع genel uyumu ve gönüllülüğü, قنت ise bu itaatin ibadet eksenindeki derin ve sürekli halini anlatır.
خضعKomşuAlçalma, boyun bükmeGüç veya heybet karşısında baş eğmek, fiziksel ve psikolojik olarak küçülmek.خضع dış baskı veya mutlak azamet karşısında kırılmayı içerirken, طوع gönüllü ve rahat bir akışı ifade eder.
سمعKomşuDinleme, icabet etmeMesajı algılayıp gereğini yerine getirme, söze kulak verip boyun eğme.طوع dinlemenin neticesinde oluşan fiili uyum ve teslimiyeti simgelerken, سمع anlama ve kulak verme başlangıcıdır.
كرهZıtZorlanma, hoşnutsuzluk, baskıİstemeyerek, nefret ederek, cebir veya içsel bir dirençle bir işe maruz kalma.طوع kökünün doğrudan Kur'anî ve lügavî zıddıdır; rızasız ve zoraki durumu anlatır.

Başka dillerde anlam karşılıkları

DilKelime / KelimelerKısa AnlamDetayGüven
Arapçaطوعİtaat etmek, boyun eğmek, gönüllü olmakİradeyi yönlendiriciye uyumlu kılmak, dirençsiz teslimiyet ve yapabilirlik göstermek.Kesin
Latinceoboedire, voluntasİtaat etmek, gönüllü iradeOboedire söz dinlemeyi (işitip uymayı) öne çıkarır; kökün rıza ve kolaylık boyutunu voluntas tamamlar.Güçlü
İngilizceobedience, compliance, volitionİtaat, gönüllü uyum, güç yetirmeCompliance dirençsiz uyumu, volition içsel iradeyi ifade eder; tek başına obedience kökün gönüllülük ve 'istitaat' yönünü eksik bırakır.Güçlü
AlmancaGehorsam, Freiwilligkeitİtaat, gönüllülükGehorsam emre uymayı verirken, Freiwilligkeit kökün 'tetavvu' (gönüllü katkı) boyutunu karşılar.Güçlü
Fransızcaobéissance, consentementİtaat, rıza ve uyumConsentement karşılığın içsel kabul boyutunu, obéissance ise emir karşısındaki amadeliği karşılar.Güçlü

Kaynak Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch, Wehr Arabic-English Dictionary.

Vücûh ve nezâir

Form / KullanımAnlam YüzüAyet Tipi / Bağlam
أطاع / يطيع / أطيعواHukuki ve ahlaki itaat; vahye ve peygambere boyun eğmeResule, Allah'a ve meşru otoriteye uymayı emreden ayetler (Âl-i İmrân 3:132, Nisâ 4:59, Enfâl 8:46).
استطاع / يستطيعGüç yetirme, imkân bulma, yapabilirlik (istitaat)Şartların fiile elverişli olması, fiziki/maddi kapasite bağlamı (Bakara 2:273, Kehf 18:97, Kâfırûn/Tegâbün 64:16).
طوعاOntolojik teslimiyet, fıtri ve kozmik uyumEvrenin ve içindekilerin Allah'ın yasalarına dirençsizce ram olması (Âl-i İmrân 3:83, Ra'd 13:15, Fussilet 41:11).
تطوع / مطوعينFarz olmayan bir iyiliği gönülden gelerek fazladan yapmaSadaka, hac ve oruç gibi ibadetlerde nafile ve teselefe dönük hayırlar (Bakara 2:158, Bakara 2:184, Tevbe 9:79).
طوعتNefsin bir şeyi kolay, çekici ve meşru göstermesiKabil'in nefsine kardeşini öldürmeyi kolaylaştırması ve boyun eğdirmesi bağlamı (Mâide 5:30).

Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

DisiplinKullanım AlanıTartışma NoktasıAnlam Yoğunlaşması
Kelamİstitaat (استطاعة) ve irade teorisiKula ait fiillerin meydana gelmesinde güç yetirmenin (istitaat) fiilden önce mi yoksa fiille beraber mi var olduğu; cebir-ihtiyar tartışması.Gücün fiile elverişli hale gelmesi ve iradenin dirençsiz yönelimi.
FıkıhTaat ve tetavvu (تطوع) ahkâmıFarz/vacip olan itaat ile mükellefin kendi rızasıyla fazladan üstlendiği nafile ibadetlerin hükümleri; veliye ve lidere itaat sınırları.Hukuken bağlayıcı buyruğa uyum ve bağlayıcı olmayan gönüllü taahhüt.
TefsirKozmik ve ahlaki teslimiyet ayrımıEvrenin «tav'an ve kerhen» boyun eğmesi ile insanın iradi itaati arasındaki farklar ve peygambere itaatin Allah'a itaat oluşunun mahiyeti.Yaratılışın fıtri kanunlara uyumu ile insanın hür iradeyle teslimiyeti.
HadisOtoriteye itaat ve maruf şartı«Yaratıcıya isyanın olduğu yerde yaratılana itaat yoktur» ilkesiyle itaatin meşruiyet alanının (maruf) çerçevelenmesi.Körükörüne teslimiyetin reddi, itaatin hakka ve marufa tabi kılınması.

Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

SistemBağlamKarşılıkİşlevAçıklamaGüven
DiniUluhiyete muhataplıkFıtri ve iradi teslimiyetİbadet ve emirlere dirençsiz yönelmeDini hayatta itaat, şekilsel bir zorlama değil; kalbin ve aklın hakikate gönüllü intibakıdır.Kesin
İlmiFiziksel ve ontolojik yasalarDoğal nedensellik ve yasaya uyumSistemin sürtünmesiz işlemesiKozmostaki varlıkların yaratılış formlarına tam muvafakati; bilimin keşfettiği düzenlilik.Güçlü
SiyasiYönetim ve meşruiyetHukuki riayet ve toplumsal sözleşmeSosyal nizamın tesisi ve anarşinin önlenmesiYöneticinin maruf dairesindeki kararlarına toplumun rıza ile uyması; meşruiyet bittiğinde itaatin kalkması.Kesin
İktisadiMülkiyet ve kamu yararıGönüllü fedakârlık ve infak (tetavvu)Servet dolaşımını ve refahı tabana yaymaBireyin sadece yasal vergilerle yetinmeyip gönüllü olarak kaynaklarını toplum yararına seferber etmesi.Güçlü

Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

Alanİzomorfik KarşılıkAçıklamaGüven
Sayısal bilimlerSürtünmesiz akış, minimum direnç prensibi ve sistemik kondüktans (iletkenlik)Fizikte bir akışkanın kanala veya elektrik yükünün iletkene dirençle karşılaşmadan akması; bir sistemin uygulanan kuvvete gösterdiği rezonans ve uyum.Güçlü
Beşeri bilimlerNormatif entegrasyon ve içselleştirilmiş meşruiyet (içsel uyum)Sosyolojide bireyin toplumsal kuralları bir dış baskı veya ceza korkusuyla değil, meşruiyetine inanarak kendiliğinden benimsemesi ve uygulaması.Kesin

Yanlış daraltma ve kritik hata riski

AlanAçıklama
Modern daraltma riskiİtaat (طاعة) kelimesini sadece otoriter rejimlerdeki sorgulanmayan, iradesiz, mekanik ve baskıya dayalı «kula kulluk» veya «kölece boyun eğme» seviyesine indirgemek.
Kur'an içi daha geniş anlamKök; evrenin kozmik düzeninden (tav'an), insanın fiil yapabilme kapasitesine (istitaat) ve hiçbir zorlama olmaksızın sırf aşk ve hayır için fazladan amel etmeye (tetavvu) kadar geniş bir gönüllülük ve imkân matrisini kapsar.
Yanlış anlamanın doğuracağı hataİslam'daki itaat anlayışının akıl ve iradeyi iptal eden bir kölelik rejimi olduğu sanılır; maruf şartı göz ardı edilerek zalim otoritelere mutlak boyun eğmeye kapı aralanır veya ibadetlerdeki samimi gönüllülük boyutu silinir.

Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

SoruCevap
Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir?Kur'an'ın ontolojik tasavvurunda varlığın Allah karşısındaki konumunu ve insanın hür iradesiyle kuracağı ahlaki irtibatı özetler. Cebir ile hürriyet arasındaki ayrımı göstererek ibadetin ancak rıza ve gönüllülükle kıymet kazanacağını bildirir.
Hangi ayet gruplarında belirleyicidir?Kainatın yaratılış ve boyun eğişini bildiren kozmolojik ayetlerde (3:83, 41:11); peygamberin tebliğ ve otorite sınırlarını çizen ayetlerde (4:59, 4:80); sorumluluk ve güç sınırını gösteren hüküm ayetlerinde (64:16).
Hangi yanlış anlamaları düzeltir?Dinî yükümlülüklerin (teklif) insanı ezen bir yük olduğu zannını yıkar; mükellefiyetin ancak güç yetirme (istitaat) sınırları içinde geçerli olduğunu ve asıl faziletin içsel bir arzuyla hayra koşmak (tetavvu) olduğunu ortaya koyar.

Nihai sentez ve LaTeX modeli

  • Somut anlamDizgin ve yulara direnç göstermeyen bir binek gibi, sevk edenin iradesine yumuşaklıkla, pürüzsüzce ve kolaylıkla boyun eğme; olgun meyvenin çekilmeye ihtiyaç duymaksızın ele gelmesi.
  • Soyut anlamDış bir zorlama ve baskı (kerh) bulunmaksızın, bir emre, hakikate veya ontolojik yasaya içsel rıza, iradi kabul ve tam bir ahenkle uyum sağlama durumu.
  • Sistematik karşılıkSistemin sevk ve idare edici ilkesi ile sistemin unsurları arasındaki direnç katsayısının sıfıra yaklaşması; potansiyel yapabilirlik gücünün (istitaat) gönüllü eyleme (tetavvu) dönüşmesi.
  • LaTeX modeliT=C⋅VR+ϵ⋅Θ(E)
  • LaTeX açıklaması

Burada T, yönelinen itaatin ve eylemin saflık derecesini (tav‘/tâat); C, meşru emir ve yönlendirici ilkeden doğan kapasiteyi; V, eylemi yapan failin içsel gönüllülük ve hür iradesini (volition/tetavvu); R, dışsal baskı veya içsel direnç katsayısını (kerh faktörü); ϵ, paydanın sıfır olmasını engelleyen sınır değerini; Θ(E) ise fiilin failin güç yetirebilirlik alanında (istitaat) olup olmadığını belirleyen Heaviside eşik fonksiyonunu temsil eder. Direnç (R) sıfıra yaklaşıp irade (V) ve imkân (Θ) tam olduğunda hakiki itaat (T) azami değerine ulaşır.

Metin sürümü (yapay zekâ araçları için)Harfe göre kök dizini: ط