طوع

Klavye kısayolları

Ara
/
Yeni not
n
Önceki / sonraki ayet
[ ]
Okuma modu
f
Graf modu
g
Kur'an evreni
e
Kapat / geri
Esc
Grafiği atla

Kök ağı

Kök ağı: ط-و-ع47 sîga, 142 mücavir kök, 118 ayet, 40 sure; sîgalar ve mücavir kökler Sîgalar ve Mücavir kökler kartlarında, ayetler Ayetler kartında liste olarak var.سبلوقيعنتتُطِيعُواتُطِعْكرهطوعألهرسلولينفقيَسْتَطِيعُونَفسقيُطِعِ

KökSîga 47Ayet 118Sure 40Mücavir 142

▶ Ağı aç (3B)

طوع

ط - و - ع

KÖK
  • 129 geçiş
  • 118 ayet
  • 47 sîga
  • 13 sözlük

Koparılmaya elverişli hale gelmiş hurma tanesi veya olgunlaşmış daldaki meyve demektir. Hayvanı yedmek yani yulara gelmektir. İtaat etmek, dinlemek, uymak demektir.devamı ›

Notlarım

Sözlükler(13)

★ Akevler SözlüğüTürkçe

Koparılmaya elverişli hale gelmiş hurma tanesi veya olgunlaşmış daldaki meyve demektir. Hayvanı yedmek yani yulara gelmektir. İtaat etmek, dinlemek, uymak demektir.

Kitâbu'l-'Ayn

Halîl b. Ahmed · 8. yyTR3.922 harf
باب العين والطّاء وواي معهما ع ط و، ط و ع، ع ي ط، ي ط ع مستعملات عطو: العَطاء: اسمٌ لما يُعْطَى، وإذا سمّيت الشيء بالعطاء من الذّهب والفضّة قلت: أَعْطِيَة، وأَعْطِيَات: جمع الجمع. والعَطْوُ: التّناوُلُ باليدِ. قال امرؤ القيس: وتَعْطو برَخْصٍ غيرِ شَثْنٍ كأنَّه أساريعُ ظَبْيٍ أو مَساويكُ إسْحِلِ والظّبيُ العاطي: الرافع يديه إلى الشّجرة ليتناول منه الورق. قال: تحكُّ بقَـرنَـيْهـا بـريرَ
Tamamını oku

es-Sıhâh

Cevherî · 10. yyTR1.030 harf
فلانٌ طَوْعُ يديك، أي منقادٌ لك. وفرسٌ طَوْعُ العنان، إذا كانَ سلساً. والاستِطاعة: الإطاقَة، وربَّما قالوا اسْطاعَ يَسْطيعُ، يحذفون التاء استثقالاً لها مع الطاء. ويقال: تطاوَعْ لهذا الأمر حتَّى تَسْتَطيعَهُ، وتَطَوَّعَ، أي تكلَّف اسْتِطاعتَهُ. والتَطَوُّعُ بالشيء: التبرُّعُ به. وقوله تعالى: "فَطَوَّعَتْ له نفسُهُ قتلَ أخيهِ" قال الأخفش: هو مثل طَوَّقَتْ له، ومعناه رخَّصت وسهَّلت. والمُطَّوِّعَةُ:
Tamamını oku

Tehzîbu'l-Luğa

Ezherî · 10. yyTR8.081 harf
باب العين والطاء عطا ، عوط ، طعا ، طوع ، عيط ، يعط . عطا : أبو عبيد العَطْو : التناول . يقال منه : عَطَوت أعطو . وقال بشر بن أبي خازم : أو الأُدْم الموشَّحةِ العواطي بأيديهن من سَلَم النِعاف يعني الظباء وهي تتطالل إذا رفعت أيديها لتتناول ورق الشجر . والإعطاء مأخوذ من هذا . والمعاطاة : المناولة . وقال الليث : عاطى الصبيُّ أهلَه إذا عمِل وناولهم ما أرادوا . والعطاء : اسم لما يعطَى . ويقال : إنه
Tamamını oku

Mekâyîsü'l-Luğa

İbn Fâris · 11. yyTR7.526 harf
(باب الطاء والواو وما يثلثهما) (طوي) الطاء والواو والياء أصلٌ صحيحٌ يدلُّ على إدراج شيءٍ حتَّى يدرَج بعضُه في بعض، ثم يحمل عليه تشبيهاً. يقال طويت الثَّوبَ والكِتاب طَيّاً أطويه. ويقال طَوَى الله عُمر الميّت. والطَّوِيّ: البئر المطوية. قال: فقالت له: هذا الطَّوِيُّ وماؤه *** ومحترقٌ من يابسِ الجِلْدِ قاحِلُ([1])ومما حمل على هذا الباب قولهم *لمن مضى على وجهه: طوى كَشْحَه. وأنشد: وصاحبٍ لي طوى
Tamamını oku

Müfredât

Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR3.482 harf
- الطوع: الانقياد، ويضاده الكره قال عز وجل: ﴿ائتيا طوعا أو كرها﴾ [فصلت/11]، ﴿وله أسلم من في السموات والأرض طوعا وكرها﴾ [آل عمران/83]، والطاعة مثله لكن أكثر ما تقال في الائتمار لما أمر، والارتسام فيما رسم. قال تعالى: ﴿ويقولون طاعة﴾ [النساء/81]، ﴿طاعة وقول معروف﴾ [محمد/21]، أي: أطيعوا، وقد طاع له يطوع، وأطاعه يطيعه (راجع: الأفعال 3/249، 3/283). قال تعالى: ﴿وأطيعوا الرسول﴾ [التغابن/12]، {من يطع
Tamamını oku

Esâsü'l-Belâğa

Zemahşerî · 12. yyTR1.006 harf
ط و ع أقر طائعاً وفعل ذلك طوعاً وطواعية وهو لي طائع وطيع وهو يطوع لي وطاوعته على كذا‏.‏ وإنها لطوع الضجيع‏.‏ وأطاع الله طاعة وهو مطيع ومطواع ومطواعة‏.‏ قال إذا سدته سدت مطواعة ومهما وكلت إليه كفاه وهو من ناس مطاويع‏.‏ وهو متطوع بذلك‏:‏ متبرع‏.‏ وهو من المطوعة‏:‏ من الذين يتطوّعون بالجهاد‏.‏ وفيه استطاعة ذلك‏.‏ وتطاوع لهذا الأمر وتطوع له‏:‏ تكلف استطاعته حتى يستطيعه‏.‏ ومن المجاز‏:‏ أنا
Tamamını oku

Lisânü'l-Arab

İbn Manzûr · 13. yyTR9.122 harf
الطَّوْعُ: نَقِيضُ الكَرْهِ. طاعَه يَطُوعُه وطاوَعَه، والاسم الطَّواعةُ والطَّواعِيةُ. ورجل طَيِّعٌ أَي طائِعٌ. ورجل طائِعٌ وطاعٍ مقلوب، كلاهما: مُطِيعٌ كقولهم عاقَني عائِقٌ وعاقٍ، ولا فِعْل لطاعٍ؛ قال:حَلَفْتُ بالبَيْتِ، وما حَوْلَه من عائِذٍ بالبَيْتِ أَوْ طاعِ وكذلك مِطْواعٌ ومِطْواعةٌ؛ قال المتنخل الهذلي: إِذا سُدْتَه سُدْت مِطْواعةً، ومَهْما وكَلْتَ إِليه كَفاه الليحاني: أَطَعْتُه وأَطَعْتُ
Tamamını oku

Kâmûsü'l-Muhît

Fîrûzâbâdî · 15. yyTR502 harf
* ط و ع * هو * طَوْعُ * يديه أي منقاد له و * الاسْتِطَاعةُ * الإطاقة وربما قالوا * اسْتَطاعَ * يستطيع يحذفون التاء استثقالا لها مع الطاء وبعض العرب يقول * اسْتَاعَ * يستيع فيحذف الطاء وبعض العرب * أَسْطَاعَ * يُسطيع بقطع الهمزة و * التَّطَوُع * بالشيء التبرع به و * طَوَّعَتْ * له نفسه فقتل أخيه رخَّصت وسلَّت و * المُطَّوِّعَةُ * الذين يتطوعون بالجهاد ومنه قوله تعالى ﴿الذين يلمزون المُطَّوَعين﴾
Tamamını oku

Tâcü'l-Arûs

Zebîdî · 18. yyTR9.877 harf
طاع له يطوع طوعا: أطاع، فهو طائع، نقله الأزهري عن بعض العرب، قال: طاع يطاع لغة جيدة. وقال ابن سيده: طاع يطاع وأطاع: لان وانقاد، وأنشد ابن بري للرقاص الكلبي: سنان معد في الحروب أداتها وقد طاع منهم سادة ودعائم وأنشد للأحوص: وقد قادت فؤادي في هواهـا وطاع لها الفؤاد وما عصاها كانطاع له. عن أبي عبيدة. من المجاز: طاع له المرتع:
Tamamını oku

Lane's Lexicon

Edward W. Lane · 19. yyTR14.049 harf
طَاعَ لَهُ 1 طَاعَ لَهُ ذ , (T, S, O, Msb, K,) and طَاعَهُ, (Msb,) first pers. طُعْتُ, (Zj, O, Msb, *) aor. يَطُوعُ, (T, S, O, Msb, K,) inf. n. طَوْعٌ; (T, Msb, TA;) and, first pers. طِعْتُ, (Zj, O, Msb, *) aor. يَطَاعُ, (T, O, Msb, K,) a good dial. var., (T, TA,) and يَطِيعُ, (Msb, and K in art. طيع,) inf. n. طَيْعٌ; (TA in art. طيع;) three dial. vars., coordinate to قَالَ and خَافَ and بَاعَ;
Maddenin bağlantısı

طَاعَ لَهُ 1 طَاعَ لَهُ ذ , (T, S, O, Msb, K,) and طَاعَهُ, (Msb,) first pers. طُعْتُ, (Zj, O, Msb, *) aor. يَطُوعُ, (T, S, O, Msb, K,) inf. n. طَوْعٌ; (T, Msb, TA;) and, first pers. طِعْتُ, (Zj, O, Msb, *) aor. يَطَاعُ, (T, O, Msb, K,) a good dial. var., (T, TA,) and يَطِيعُ, (Msb, and K in art. طيع,) inf. n. طَيْعٌ; (TA in art. طيع;) three dial. vars., coordinate to قَالَ and خَافَ and بَاعَ; (Msb;) He was, or became, submissive to him; (S, O, Msb, K;) as also له ↓ انطاع; (AO, S, O, Msb;) and ↓ اطاعهُ, inf. n. اـِطَاعَةٌ, and subst. [i. e. quasi-inf. n.] ↓ طَاعَةٌ: (Msb:) or i. q. ↓ اطاع; (T, TA;) which is expl. by ISd as meaning he was, or became, gentle, and submissive; as also طَاعَ, aor. يَطَاعُ: (TA:) [or each of these two verbs may be rendered he was, or became, obedient; or he obeyed; when by this is meant compliance with another's will or wish, not with a command: but] one says, ↓ أَمَرَهُ فَأطَاعَهُ [He commanded him and he obeyed him], with ا, not otherwise; (S;) or أَمَرَهُ قَأَطَاعَ [he commanded him and he obeyed]; for it is said that ↓ الطَّاعَةُ is never otherwise than a consequence of a command; and IF says that when one goes by command of another you say of him اطاعهُ: (Msb:) Er-Rلghib says that ↓ الطَّاعَةُ is like الطَّوْعُ; but is mostly used as meaning obedience to a command [or the like; whence the saying, اَللَّهُمَّ لَا تُطِيعَنَّ لِى شَامِتًا, expl. in art. شمت]: (TA:) and ↓ طاوعهُ, also, signifies he obeyed him; like ↓ اطاعهُ: you say, عَلَى أَمْرِ ↓ طاوعهُ كَذَا he obeyed him in respect of such an affair. (MA. [But see 3 below.]) ― -b2- [Hence,] لِسَانُهُ لَا يَطُوعُ بِكَذَا (assumed tropical:) His tongue will not aid, or assist, him with such a thing. (S, O.) See also 2. [And see 3.] ― -b3- And sometimes (S) one says, طَاعَ لَهُ المَرْتَعُ, (S, O, K,) like له ↓ اطاع, (ISk, S, O,) or like اطاعهُ, (K,) meaning (tropical:) The pasturage enabled him to pasture his cattle upon it (S, O, K, * TA) wheresoever he would, (TA,) and was ample to him; (O, TA;) and it was not inaccessible to him. (TA.)

تَطْوِيعٌ 2 تَطْوِيعٌ ذ [primarily] signifies The making obedient; or the causing to obey. (KL.) ― -b2- فَطَوَّعَتْ لَهُ نَفْسُهُ قَتْلَ أَخِيهِ, (S, O, Msb, * K, *) in the Kur [v. 33], means (tropical:) And his soul, or mind, facilitated to him [the slaying of his brother]; (Akh, S, O, Msb, TA;) like طَوَّقَتْهُ; (Akh, S, O, TA;) and like ↓ طَاوَعَتْهُ, [which is one of the explanations in the O and K, and] which means the same; (Msb;) and accord. to this explanation it is tropical: Mbr says that it is an instance of فَعَّلَتْ from الطَّوْعُ; and ↓ طَاعَتْ and طَوَّعَتْ are said to signify alike: (TA:) or the meaning is, aided him, or assisted him; (Fr, O, K;) accord. to which explanation, and that of Mbr, فِى is said by Az to be suppressed; the meaning being, فِى قَتْلِ أَخِيهِ; or لِقَتْلِ أَخِيهِ; and he prefers the explanation of Akh: (TA:) or the meaning is, (O, K,) accord. to Mujلhid, (O,) encouraged him, and (O, K) A 'Obeyd says that by this Mujلhid meant (TA) aided him, and complied with his wish. (O, K, TA,)

طاوعهُ 3 طاوعهُ ذ , (IF, Msb, K, TA,) inf. n. مُطَاوَعَةٌ, (S, O, TA,) and quasi-inf. n. طَوَاعِيَةٌ, (TA,) i. q. وَافَقَهُ [as meaning He complied with him]. (IF, S, * O, * Msb, K, * TA.) You say, طاوعت المَرْأَةُ زَوْجَهَا, quasi-inf. n. طَوَاعِيَةٌ, The woman complied with her husband. (TA.) It is said that طاوعهُ differs from أَطَاعَهُ. (Msb, TA.) But see 1, latter half, in two places. ― -b2- See also 2. ― -b3- One says also, طاوع لَهُ المُرَادُ (tropical:) The thing wished, or desired, or sought after, [was, or became, easy of attainment to him; or] came to him easily. (TA.)

اطاع 4 اطاع ذ , inf. n. اـِطَاعَةٌ, and quasi-inf. n. طَاعَةٌ: see 1, in four places. It also signifies He consented; or complied with what was desired of him; and so ↓ استطاع. (TA.) ― -b2- [Hence,] اطاع لَهُ المَرْتَعُ: see 1, last sentence. One says also, اطاع النَّخْلُ, (S, O,) and الشَّجَرُ, (S, O, K,) (tropical:) The palm-trees, (S, O, TA,) and the trees, (S, O, K, TA,) had ripe fruit, that might be gathered. (S, O, K, TA.) And اطاع التَّمْرُ (assumed tropical:) The dates attained, or were near, to the time, or season, for their being cut off. (TA.)

٥ 5 تطوّع لِلشَّىْءِ ذ and تطوّعهُ He desired the thing; or sought it; or sought it by artful, or skilful, management: or he constrained himself to do it: or he took it, or imposed it, upon himself submissively. (TA.) You say, تَطَوَّعْ لِهٰذَا الأَمْرِ حَتَّى تَسْتَطِيعَهُ, (S,) and ↓ تَطَاوَعْ, (S, K, *) Constrain thyself to acquire ability to perform this affair until thou shalt be able to perform it. (S.) And تطوّع بِالشَّىْءِ He did the thing without its being incumbent, or obligatory, on him; syn. تَبَرَّعَ بِهِ. (S, O, * Msb.) مَنْ تَطَوَّعَ خَيْرًا, in the Kur ii. 153 [and 180], means Whoso does good that is not obligatory on him: (Jel:) or does good in obedience, whether obligatory or supererogatory: or does good beyond what is obligatory on him: (Bd:) خَيْرًا being for بِخَيْرٍ: (Bd, * Jel:) or it is an epithet qualifying an inf. n. suppressed: or the verb is made trans. as implying the meaning of أَتَى or فَعَلَى: (Bd:) and the Koofees, except 'ءsim, read يَطَّوَّعْ, for يَتَطَوَّعْ. (Az, * O, TA. *) [Hence,] طَلَاةُ التَّطَوُّعِ The supererogatory prayer; syn. النَّافِلَةُ. (O, K.) And Az says that تَطَوُّعٌ signifies A thing that one does spontaneously, not made obligatory on him by an ordinance of God; as though it were made a subst. (TA.)

6 تَطَاْوَعَ see the next preceding paragraph.

7 اـِنْطَوَعَ see 1, first sentence.

استطاع 10 استطاع ذ , (S, O, Msb, K,) inf. n. اِسْتِطَاعَةٌ, (S, O, Msb,) originally اِسْتِطْوَاعٌ, (O, B, TA,) i. q. أَطَاقَ [meaning He was able; and he was able to do, or accomplish, a thing, and to acquire or obtain it, and to have it, &c.]; (K, TA; [in the CK, erroneously, أَطَاعَ, which, however, correctly explains one meaning of استطاع, as will be seen by what follows;]) the inf. n. being syn. with اـِطَاقَةٌ, (S, O, TA,) or طَاقَةٌ, (Msb,) and قُدْرَةٌ: (Msb, TA:) but it is said peculiarly of a human being [or a rational creature], whereas اطاق is used in a general manner: (IB, TA:) and the application of the former requires a peculiar constitution of the agent, and the conception of the act, and the fitness of the object to be acted upon or effected, and the possession of an instrument when the action is instrumental as in the case of writing: (Er-Rلghib, TA:) and one says also, (K,) or sometimes they said, (S, O, Msb,) اِسْطَاعَ (S, O, Msb, K,) aor. يَسْطِيعُ, (S, O, Msb,) with fet-h [to the first letter]; (Msb;) rejecting the ت, deeming it difficult of utterance with the ط, and disliking to incorporate it into the ط because the س would then become movent, which it never is: Hamzeh (i. e. Ez-Zeiyلt, TA, not Khallلd, O, K, TA) read, [in the Kur xviii. 96,] فَمَا اسْطَّاعُوا, with idghلm, combining two quiescent letters: (S, O, K:) this reading is said by Zj, as on the authority of Kh and Yoo and Sb and others, to be incorrect; but Abu-l-'Abbلs Ahmad Ibn Mohammad Ibn-'Abd-El-Ghanee Ed-Dimyلtee, who died in the year [of the Flight] 1116, and Ibn-El-Jezeree, and El-Hلfidh Aboo-'Amr, contradict him, affirming it to be allowable: (TA:) and Akh says, (S, O,) and some of the Arabs say اِسْتَاعَ, aor. يَسْتِيعُ, (S, O, K,) rejecting the ط; (S, O;) which Zj holds to be not allowable in reading [the Kur-لn]: (TA:) and some of the Arabs say أَسْطَاعَ, aor. يُسْطِيعُ, [in the CK, erroneously, يَسْطِيعُ,] with the disjunctive ا [in the former], meaning أَطَاعَ, aor. يُطِيعُ, (Akh, S, O, K,) making the س to be a substitute for the suppressed vowel of the medial radical letter of the verb [اطاع], (Akh, S, O,) for, as is said by Kh and Sb, أَطَاعَ is originally أَطْوَعَ; (TA;) or, as AZ says, the verb in this case, with damm to the aor., is likened to أَفْعَلَ, aor. يُفْعِلُ, inf. n. اـِفْعَالٌ: (Msb:) but Zj says that he who reads فَمَا اسَطَّاعُوا errs; for the س of اِسْتَفْعَلَ is never movent: and Sb mentions مَا أَسْتَتِيعُ; holding it to be an instance of substitution. (TA.) ― -b2- See also 4. Some say that هَلْ يَسْتَطِيعُ رَبُّكَ أَنْ يُنَزِّلَ عَلَيْنَا مَائِدَةً مِنَ السَّمَآءِ, in the Kur [v. 112], means هَلْ يُجِيبُ [i. e. Will thy Lord consent, or comply with the desire, that He should send down to us a table with food upon it from Heaven?]: (Er-Rلghib, TA:) ― -b3- and Ks read هَلْ تَسْتَطِيعُ رَبَّكَ, meaning Wilt thou demand of thy Lord that He consent, or comply with the desire? (O, TA:) for استطاعهُ signifies also He demanded his obedience, and his consent, or compliance with what he desired of him. (TA.)

طَاعٌ طَاعٌ ذ accord. to the copies of the O and K; but some say طَاعٍ accord. to the O: see طَائِعٌ, in three places.

طَوْعٌ طَوْعٌ ذ : see طَائِعٌ, in seven places.

طَاعَةٌ طَاعَةٌ ذ [quasi-inf. n. of 4: as a simple subst., sometimes meaning Submission, or submissiveness: but mostly, obedience to a command]: see 1, in three places; and see also طَوَاعِيَةٌ. -A2- [See also طَائِعٌ, of which it is a pl.]

طَوَاعَةٌ طَوَاعَةٌ ذ : see what next follows.

طَوَاعِيَةٌ طَوَاعِيَةٌ ذ i. q. ↓ طَاعَةٌ: (S, O, K:) so in the say- ing فُلَانٌ حَسَنُ الطَّوَاعِيَةِ لَكَ [Such a one is good in obedience to thee]: (S, O, TA:) or it is a subst. from 3 [q. v.]; and so ↓ طوَاعَة [app. طَوَاعَةٌ]. (L, TA.)

طَائِعٌ طَائِعٌ ذ (S, O, Msb, K) and ↓ طَاعٌ, (O, K,) and some say ↓ طَاعٍ, formed from طَائِعٌ by transposition, (O,) and ↓ طَيِّعٌ, signify the same, (S, O, Msb, K,) i. e. Being, or becoming, submissive; [or, simply, submissive; and obeying; or obedient;] (Msb;) and ↓ طَوْعٌ, originally an inf. n., is likewise used as syn. with طَائِعٌ: (Ham p. 408:) the pl. is طُوَّعٌ, (S, O, K,) i. e. pl. of طَائِعٌ, (S, O,) and طَاعَةٌ is [also a pl. of طَائِعٌ, like as بَاعَةٌ is of بَائِعٌ; or] syn. with مُطِيعُونَ: (TA in art. سوع:) [whence one says, دَخَلَ فِى طَاعَتِهِ, and خَرَجَ مِنْ طَاعَتِهِ, He entered among, and he quitted, his obeyers, or those who obeyed him; i. e. he became obedient, and he became disobedient, to him:] and ↓ مِطْوَاعٌ, (S, O, K,) pl. مَطَاوِيعُ, (TA,) is [app., agreeably with analogy, an intensive epithet, meaning very submissive or obedient, but is said to be, in like manner,] syn. with مُطِيعٌ, (S, O, K,) applied to a man: (S, O:) and ↓ مِطْوَاعَةٌ, applied to a man, [is app. a doubly intensive epithet; or] is syn. with مِطْوَاعٌ: (TA:) and is applied to a pl. number, as meaning compliant and submissive. (Har p. 237.) One says, جَآءَ فُلَانٌ طَائِعًا Such a one came [submissively, or obediently, or willingly,] not being compelled against his will. (S, O.) And a poet says, حَلَفْتُ بِالبَيْتِ وَمَا حَوْلَهُ ↓ مِنْ عَائِذٍ بِالبَيْتِ أَوْطَاعِ [I swore, or have sworn, by the House of God (i. e. the Kaabeh), and what are around it, of such as betakes himself for refuge to the House or of such as renders obedience by visiting it]. (O.) And one says also, ↓ جَآءَ طَيِّعًا [He came of his own accord, or willingly]. (M and TA voce ذُو.) And اللِّسَانِ ↓ طَيِّعُ (tropical:) A man chaste, or eloquent, in speech. (TA.) And القِيَادِ ↓ نَاقَةٌ طَيِّعَةُ and القِيَادِ ↓ طَوْعُ (assumed tropical:) A she-camel that is gentle; [or tractable;] that does not contend with her leader. (TA.) And العِنَانِ ↓ فَرَسٌ طَوْعُ (tropical:) A traciable horse. (S, O, K, TA.) And يَدِكَ ↓ فُلَانٌ طَوْعُ (tropical:) Such a one is submissive to thy hand. (S, O, K, TA.) And الضَّجِيعِ ↓ اِمْرَأَةٌ طَوْعُ A woman submissive to the bedfellow. (TA.) And فُلَانٌ المَكَارِهِ ↓ طَوْعُ (assumed tropical:) Such a one is submissive to misfortunes, [being] subject thereto. (T, TA.) [See also an ex. of ↓ طَوْع in a verse cited in art. شمت voce شَامِتَةٌ.] السِّنَانِ ↓ هُوَ أَطْوَعُ means (assumed tropical:) He is one to whom the spear-head is subservient, howsoever he will. (K in art. سن.)

طَيِّعٌ طَيِّعٌ ذ : see the next preceding paragraph, in four places.

أَطْوَعُ أَطْوَعُ ذ [as signifying More, and most, submissive or obedient is regularly formed from طَاعَ; or] is from الطَّاعَةُ [i. e. from أَطَاعَ], and similar to أَجْوَبُ [from أَجَابَ, and therefore anomalous]. (M and L in art. جوب.) أَطْوَعُ مِنْ فَرَسٍ, and مِنْ كَلْبٍ, [More submissive, or obedient, that a horse, and than a dog,] are provs. (Meyd.) ― -b2- [It app. signifies also Very submissive or obedient: see an ex. in a verse cited voce تَبَدَّعَ. ― -b3- And it is also a simple epithet, like أَهْوَنُ &c.:] see طَائِعٌ, last sentence.

شُحٌّ مُطَاعٌ شُحٌّ مُطَاعٌ ذ means A niggardliness that is obeyed by him who is characterized thereby, by the refusing rights, or dues, (O, K,) which God has rendered obligatory on him, in respect of his property: occurring in a trad. of the Prophet. (O.) And المُطَاعُ, as a name of the Prophet, means He whose prayer is answered; whose intercession for his people is accepted. (TA.)

مِطْوَاعٌ مِطْوَاعٌ ذ : see طَائِعٌ, first sentence.

مِطْوَاعَةٌ مِطْوَاعَةٌ ذ [an epithet of a very rare form, like مِعْزَابَةٌ, q. v.]: see طَائِعٌ.

مُطَاوِعٌ مُطَاوِعٌ ذ an epithet applied by the grammarians to (tropical:) A verb that is intransitive [such as I term quasi-passive; expl. as meaning a verb whose (grammatical) agent receives the effect of the action of the agent of another verb (فِعْلٌ يَقْبَلُ فَاعِلُهُ أَثَرَ فِعْلِ فَاعِلِ فِعْلٍ آخَرَ)]. (S, O, TA.)

المُطَّوِّعَةُ المُطَّوِّعَةُ ذ and المُطَّوِّعِينَ: see what follows.

مُتَطَوِّعٌ مُتَطَوِّعٌ ذ A supererogator in any good act. (O, K.) One says, فَعَلَهُ مُتَطَوِّعًا [He did it without its being incumbent, or obligatory, on him; supererogatorily: or gratuitously, unasked, or unbidden: or disinterestedly; not seeking, or desiring, a compensation: syn. مُتَبَرِّعًا]. (S and K in art. برع.) And ↓ المُطَّوِّعَةُ means Those who exceed what is obligatory on them in fighting, or warring, against unbelievers or the like; (S, O, Msb;) originally المُتَطَوِّعَةُ: (Msb:) hence ↓ المُطَّوِّعِينَ in the Kur ix. 80; originally المُتَطَوِّعِينَ. (S, O.)

Salmone

H. Anthony Salmone · 19. yyTR1.476 harf
طَاعَ طَاعَ ( w ) U ( n. ac. طَوْع 1 ) a. [ acc. or La ], Obeyed; was obedient, submissive to. طَوَّعَ طَوَّعَ II , a. Made to be obedient, rendered submissive. b. [ acc. & La ], Aided, helped, abetted, encouraged in. طَاْوَعَ طَاْوَعَ III a. [ acc. & 'Ala or Fī ], Agreed with...in; assented, consented, complied. أَطْوَعَ أَطْوَعَ IV , a. see I . تَطَوَّعَ تَطَوَّعَ V , a. Obeyed
Tamamını oku

Kitâbullâh

Kur'an kullanımından türetilmişTR yok49.595 harf
طوع طَاعَ - يَطُوْعُ - طَوْع - طَوعَاً - طَائِع - طَائِعِيْن - طَاعَة - أَطَاعَ- يُطِيْعُ- مُطَاع - طَوَّعَ - يُطَوِّعُ - تَطَوَّعَ - يَتَطَوَّعُ - مُتَطَوِّع - مُطَّوِّع - اسْتَطَاعَ - يَسْتَطِيْعُ طَاعَ - يَطُوْعُ + كائن + لكائن: يرضخ ويُذعِن ويخضع وينقاد لأمر آخر: يرضى ثم يقوم بتنفيذ الأمر الصادر إليه من الكائن الآخر، بدافع من رضى ذاتي أو
Tamamını oku

Sîgalar(47)

Mücavir kökler142 mücavir (389 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.
  1. أله

    72 ortak ayet · Lah bir şeyi kapatmak için üstüne örtülen örtü demektir

  2. رسل

    28 ortak ayet · Saçak demektir

  3. وقي

    19 ortak ayet · Takva kelimesindeki ilk te harfi vavdan dönüşmüştür, vav…

  4. نفق

    9 ortak ayet · İki yüzlüler

  5. كره

    6 ortak ayet · Hoşlanmadı

  6. صبر

    9 ortak ayet · Granit taş demektir

  7. ولي

    13 ortak ayet · Veli arka demektir

  8. سبل

    11 ortak ayet · Biribirini kesen yoldur

  9. جهد

    5 ortak ayet · Cehd düz, sert yer demektir

  10. عرف

    6 ortak ayet · Tanınan ile

  11. عنت

    2 ortak ayet · Sıkıntıya düştünüz

  12. فسق

    5 ortak ayet · Fısk (sin) Ceviz ve benzeri yemişlerin dış kabuğunun…

Geçtiği ayetler(118)

Sîga sayfası: يَسْتَطِيعُونَ
  1. لِلْفُقَرَاءِ الَّذِينَ أُحْصِرُوا فِي سَبِيلِ اللَّهِ لَا يَسْتَطِيعُونَ ضَرْبًا فِي الْأَرْضِ يَحْسَبُهُمُ الْجَاهِلُ أَغْنِيَاءَ مِنَ التَّعَفُّفِ …

    Güç yetirirlerSadakalarınızı, kendilerini Allah yoluna vermiş olup da yeryüzünde dolaşmayan ve tanımayanların; hayalarından dolayı onları zengin zannettikleri yoksullara verin. Onları yüzlerinden tanırsın. Yüzsüzlük ederek insanlardan bir şey istemezler. Hayırdan ne infak ederseniz şüphesiz Allah onu bilir.

  2. إِلَّا الْمُسْتَضْعَفِينَ مِنَ الرِّجَالِ وَالنِّسَاءِ وَالْوِلْدَانِ لَا يَسْتَطِيعُونَ حِيلَةً وَلَا يَهْتَدُونَ سَبِيلًا

    Güç yetirirlerAncak erkek, kadın ve çocuklardan çaresiz kalarak bir yol bulamayan zavallılar müstesnadır.

  3. وَلَا يَسْتَطِيعُونَ لَهُمْ نَصْرًا وَلَا أَنْفُسَهُمْ يَنْصُرُونَ

    Güç yetirirlerHalbuki bunlar; ne onlara yardım edebilir, ne de kendilerine bir yardımları olabilir.

  4. وَالَّذِينَ تَدْعُونَ مِنْ دُونِهِ لَا يَسْتَطِيعُونَ نَصْرَكُمْ وَلَا أَنْفُسَهُمْ يَنْصُرُونَ

    Güç yetirirlerO’nu bırakıp taptıklarınız ise; size yardım edemedikleri gibi; kendilerine de yardım edemezler.

  5. أُولَئِكَ لَمْ يَكُونُوا مُعْجِزِينَ فِي الْأَرْضِ وَمَا كَانَ لَهُمْ مِنْ دُونِ اللَّهِ مِنْ أَوْلِيَاءَ يُضَاعَفُ لَهُمُ الْعَذَابُ مَا كَانُوا يَسْتَطِيعُونَ السَّمْعَ وَمَا كَانُوا يُبْصِرُونَ

    Güç yetirirlerBunlar, yeryüzünde aciz bırakacak olanlar değillerdir. Allah’a karşı duracak yardımcıları da yoktur. Onların azabı kat kat olacaktır. Onlar, işitmeye tahammül edemez ve göremezlerdi de.

  6. وَيَعْبُدُونَ مِنْ دُونِ اللَّهِ مَا لَا يَمْلِكُ لَهُمْ رِزْقًا مِنَ السَّمَوَاتِ وَالْأَرْضِ شَيْئًا وَلَا يَسْتَطِيعُونَ

    Güç yetirirlerOnlar; Allah’ı bırakarak, göklerden ve yerden kendilerine verecek rızıkları olmayan, olsa bile veremeyen şeylere mi tapınıyorlar?

  7. انْظُرْ كَيْفَ ضَرَبُوا لَكَ الْأَمْثَالَ فَضَلُّوا فَلَا يَسْتَطِيعُونَ سَبِيلًا

    Güç yetirirlerBak, sana nasıl misaller veriyorlar. Bunun için dalalete düşmüşlerdir. Ve bir daha yol bulamamaktadırlar.

  8. الَّذِينَ كَانَتْ أَعْيُنُهُمْ فِي غِطَاءٍ عَنْ ذِكْرِي وَكَانُوا لَا يَسْتَطِيعُونَ سَمْعًا

    Güç yetirirlerOnların gözleri Bizim öğüdümüze karşı kapalıdır ve öfkelerinden onu dinlemeye tahammül edemezler.

  9. بَلْ تَأْتِيهِمْ بَغْتَةً فَتَبْهَتُهُمْ فَلَا يَسْتَطِيعُونَ رَدَّهَا وَلَا هُمْ يُنْظَرُونَ

    Güç yetirirlerDoğrusu o aniden gelecek ve onları şaşırtacaktır. Artık onu geri çevirmeye güçleri yetmeyecektir. Ve onlara mühlet de verilmeyecektir.

  10. أَمْ لَهُمْ آلِهَةٌ تَمْنَعُهُمْ مِنْ دُونِنَا لَا يَسْتَطِيعُونَ نَصْرَ أَنْفُسِهِمْ وَلَا هُمْ مِنَّا يُصْحَبُونَ

    Güç yetirirlerYoksa kendilerini Bize karşı savunacak tanrıları mı var? Oysa bunlar kendilerine bile yardım edemezler. Bizden yakınlık da görmezler.

Sîga sayfası: وَأَطِيعُوا
Sîga sayfası: وَأَطِيعُونِ
Sîga sayfası: اسْتَطَعْتُمْ
Sîga sayfası: اسْتَطَاعُوا

Kök analizi

Kök tanımı ve çekirdek özet

AlanDeğer
Kökطوع
YapıÜçlü (sülâsî)
Özel DurumEcvef (orta harfi illetli: و)
Bağlamsal Yakın Köklerتبع, قنت, خضع, سمع
Zıt Kökكره
Çekirdek Özet 1Bir yönlendiriciye direnç göstermeksizin uyum sağlama, yulaf veya sevke kendiliğinden boyun eğme, esneklik ve kolaylaşma
Çekirdek Özet 2İlahi emre ve yaratılış yasalarına içsel rıza, gönüllülük ve tam bir teslimiyetle yönelme; yapabilirlik (istitaat) imkânını hayra seferber etme
Çekirdek Özet 3İtaatin zorlama (kerh) olmaksızın içsel kabulle gerçekleştiği, meşru iradenin sisteme dirençsiz entegrasyonu ve gönüllü sorumluluk üstlenme (tetavvu)
Kritik Hata Riskiİtaati körü körüne ve baskı altında boyun eğme zannederek kökün özündeki gönüllülük, rıza ve uyum (tav‘) boyutunu yok saymak

Biliteral analiz

Biliteral ÇekirdekTemel AnlamEklenen UnsurOluşan Anlam Farkı
طوKuşatma, uzama, bükülme, çevreleme ve bir eksen etrafında yön alma hareketi; bu hareket طود (yükselip kuşatma), طور (sınır ve çevre çekme), طوف (çevresinde dönme), طوق (boyna sarma/kuşatma), طول (mesafece uzama) ve طوي (katlama/bükme) köklerinde somutlaşır.عBoğazın derinliklerinden çıkan kaynak ve derinlik bildiren harfin eklenmesiyle soyut/fiziksel esneklik, sevk edilene içten boyun eğme, yulara uyum sağlama ve emre dirençsiz yönelme anlamına daralmıştır.

Piktografik analiz

BirimPiktografik İmge / HareketAnlam Açıklaması
طSepet, çark; sarma, kuşatma, içine almaBir alanı, yörüngeyi veya sınırı belirleme, kuşatıcı bir çerçeve içine girme hareketini temsil eder.
وÇengel, çadır kazığı; bağlama, ekleme, tutturmaİki unsuru birbirine eklemleme, kopmayacak biçimde bağ kurma ve bağımlı kılma işlevini yüklenir.
عGöz; görme, bilme, kaynakBilinçli yöneliş, algı, içsel kaynak ve rızanın kaynaklandığı derin idraki simgeler.
طوعKuşatıcı bir eksene bağlanarak bilinçli ve dirençsizce akmaDışsal bir zorlama olmadan, belirlenmiş bir ilahi veya ontolojik yörüngeye (ط) rabıta kurup (و) basiretle ve içtenlikle (ع) uyum sağlama hareketidir.

Tarihsel ve erken kullanım

AlanVeri
İlk fiziksel anlamBir hayvanın (özellikle at veya devenin) gemine, dizginine veya yularına direnç göstermeden başını eğip sürücüsünün istediği yöne akması; olgunlaşan meyvenin kendiliğinden dala asılmadan kolayca koparılmaya gelmesi.
Cahiliye şiiri kullanımıel-Mütenahhil el-Hüzelî şiirinde itaatkâr, söz dinleyen ve idareye kolayca gelen niteliği şu mısralarla tasvir etmiştir: إذا سدته سدت مطواعة / ومهما وكلت إليه كفاه
Erken Arapça kullanımSu kuyusundan kova çekerken ipin ve kovanın zorluk çıkarmadan gelmesini ifade eden bedevi deyişlerinde ve er-Rakkâs el-Kelbî'nin kuyu devesi ve kovayı tasvirinde geçer: أحلف بالله لتخرجنّه / كارهة أو لتطاوعنّه

Kaynak Lisān al-ʿArab, Asās al-Balāgha, Kitābü’l-ʿAyn ve Maqāyīs al-Lugha.

Sami etimolojik katman

Sami dil ailesinde طوع kökü, merkezi ve güneybatı kollarında özellikle «boyun eğme», «yumuşama», «rıza gösterme» ve «uyumlu hareket etme» semantik ekseninde yer alır. İbranicede doğrudan ses denkliği gösteren birincil kökler sınırlı olmakla birlikte, emre amade olma ve itaat etme kavramları genellikle שמע üzerinden kurulurken, Arapça kökün gösterdiği esneklik ve sevk edilebilirlik katmanı güney Sami dillerinde (Arapça ve Güney Arapçası kitabelerinde) belirgin bir biçimde öne çıkar. Kökün türevlerinden olan «istitaat» (güç yetirme) formu da bir işin fail için dirençsiz hale gelmesi, tabiatın ve şartların o fiile «itaat etmesi» ve fiilin kolayca vuku bulabilmesi zeminine dayanır. Bu bağlamda Sami dillerindeki sert buyruk-köle ilişkisinden ziyade, Arapçada kök; içsel rıza, yuların yönüne dirençsiz akış ve tabiatın fıtrata muvafakati biçiminde özgün bir anlam genişlemesi yaşamıştır.

Güven Güçlü

Kaynak Brown-Driver-Briggs, David Cohen Dictionnaire des racines sémitiques, Lisān al-ʿArab.

Etimolojik analiz

KatmanVeriAçıklamaGüven
İç Arapça etimolojik yönطوع kökünden türeyen طاع, أطاع, استطاع, تطوعTemel fiziksel eylem olan yumuşaklık ve sevk edilene uyum, ahlaki ve hukuki itaate, imkân bulmaya (istitaat) ve gönüllü fazladan iyilik yapmaya (tetavvu) evrilmiştir.Kesin
Sami dilleriyle etimolojik ilişkiGüney Sami ve Arapça ortak leksikal katmanıEmre direnç göstermeme, rıza ile takip etme; boyun eğmenin zorlama (kerh) zıddı olarak bir tür esneklik ve kabulleniş bildirmesi.Güçlü
Daha geniş dilsel ilişkiAfro-Asyatik kök katmanlarıİlksel bükülme, uyarlanma ve akışkan hareket bildiren iki konsonlu köklerle uzaktan semantik örtüşme.Muhtemel

Kaynak Maqāyīs al-Lugha, Cohen Dictionnaire des racines sémitiques.

Kardeş kökler

KombinasyonDurumTemel AnlamAnlam DetayıNot
طوعAnlamlıUymak, itaat etmek, boyun eğmekBir emre, yönlendirmeye veya fıtrata içtenlikle, direnç göstermeksizin uyum sağlama.Hedef kök; Kur'an'da 129 kez geçer.
طعوKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıVeri bulunamadıKlasik sözlüklerde mühmel kabul edilir; Kur'an'da geçmez.
وطعKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıVeri bulunamadıKlasik sözlüklerde mühmel kabul edilir; Kur'an'da geçmez.
وعطKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıVeri bulunamadıArap dilinde terkip edilmemiş biçimdir; Kur'an'da geçmez.
عطوAnlamlıVermek, uzatmak, bahşetmekBir şeyi elden ele geçirmek, boyun eğip bir şeyi teslim etmek veya ihsanda bulunmak.Kur'an'da geçer; yöneliş ve teslimiyet yönüyle hedef kökle semantik akrabalık taşır.
عوطKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıVeri bulunamadıBu harf dizilişiyle müstakil kök oluşturmaz; Kur'an'da geçmez.

Komşu kökler ve zıt kök

Kökİlişki TürüAnlam AlanıKarşılaştırmalı NüansAnlam Detayı
طوعMerkezİtaat, uyum, gönüllülükDışsal zorlama olmaksızın, içsel rıza ve esneklikle emre veya fıtrata tabi olma.Zıddı zorlama (kerh) olan, failin iradesini ve kolaylığını içeren teslimiyet.
تبعKomşuTabi olma, izlemeBirinin ardından gitmek, ayak izini takip etmek; fiziksel veya düşünsel peşisıra gidiş.طوع içsel kabule ve emre boyun eğmeye odaklanırken, تبع zamansal ve mekânsal ardışıklığı öne çıkarır.
قنتKomşuSürekli ve huşu ile itaatBir buyruğa kesintisiz, sükûnet, saygı ve ibadet ciddiyetiyle boyun eğme.طوع genel uyumu ve gönüllülüğü, قنت ise bu itaatin ibadet eksenindeki derin ve sürekli halini anlatır.
خضعKomşuAlçalma, boyun bükmeGüç veya heybet karşısında baş eğmek, fiziksel ve psikolojik olarak küçülmek.خضع dış baskı veya mutlak azamet karşısında kırılmayı içerirken, طوع gönüllü ve rahat bir akışı ifade eder.
سمعKomşuDinleme, icabet etmeMesajı algılayıp gereğini yerine getirme, söze kulak verip boyun eğme.طوع dinlemenin neticesinde oluşan fiili uyum ve teslimiyeti simgelerken, سمع anlama ve kulak verme başlangıcıdır.
كرهZıtZorlanma, hoşnutsuzluk, baskıİstemeyerek, nefret ederek, cebir veya içsel bir dirençle bir işe maruz kalma.طوع kökünün doğrudan Kur'anî ve lügavî zıddıdır; rızasız ve zoraki durumu anlatır.

Başka dillerde anlam karşılıkları

DilKelime / KelimelerKısa AnlamDetayGüven
Arapçaطوعİtaat etmek, boyun eğmek, gönüllü olmakİradeyi yönlendiriciye uyumlu kılmak, dirençsiz teslimiyet ve yapabilirlik göstermek.Kesin
Latinceoboedire, voluntasİtaat etmek, gönüllü iradeOboedire söz dinlemeyi (işitip uymayı) öne çıkarır; kökün rıza ve kolaylık boyutunu voluntas tamamlar.Güçlü
İngilizceobedience, compliance, volitionİtaat, gönüllü uyum, güç yetirmeCompliance dirençsiz uyumu, volition içsel iradeyi ifade eder; tek başına obedience kökün gönüllülük ve 'istitaat' yönünü eksik bırakır.Güçlü
AlmancaGehorsam, Freiwilligkeitİtaat, gönüllülükGehorsam emre uymayı verirken, Freiwilligkeit kökün 'tetavvu' (gönüllü katkı) boyutunu karşılar.Güçlü
Fransızcaobéissance, consentementİtaat, rıza ve uyumConsentement karşılığın içsel kabul boyutunu, obéissance ise emir karşısındaki amadeliği karşılar.Güçlü

Kaynak Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch, Wehr Arabic-English Dictionary.

Vücûh ve nezâir

Form / KullanımAnlam YüzüAyet Tipi / Bağlam
أطاع / يطيع / أطيعواHukuki ve ahlaki itaat; vahye ve peygambere boyun eğmeResule, Allah'a ve meşru otoriteye uymayı emreden ayetler (Âl-i İmrân 3:132, Nisâ 4:59, Enfâl 8:46).
استطاع / يستطيعGüç yetirme, imkân bulma, yapabilirlik (istitaat)Şartların fiile elverişli olması, fiziki/maddi kapasite bağlamı (Bakara 2:273, Kehf 18:97, Kâfırûn/Tegâbün 64:16).
طوعاOntolojik teslimiyet, fıtri ve kozmik uyumEvrenin ve içindekilerin Allah'ın yasalarına dirençsizce ram olması (Âl-i İmrân 3:83, Ra'd 13:15, Fussilet 41:11).
تطوع / مطوعينFarz olmayan bir iyiliği gönülden gelerek fazladan yapmaSadaka, hac ve oruç gibi ibadetlerde nafile ve teselefe dönük hayırlar (Bakara 2:158, Bakara 2:184, Tevbe 9:79).
طوعتNefsin bir şeyi kolay, çekici ve meşru göstermesiKabil'in nefsine kardeşini öldürmeyi kolaylaştırması ve boyun eğdirmesi bağlamı (Mâide 5:30).

Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

DisiplinKullanım AlanıTartışma NoktasıAnlam Yoğunlaşması
Kelamİstitaat (استطاعة) ve irade teorisiKula ait fiillerin meydana gelmesinde güç yetirmenin (istitaat) fiilden önce mi yoksa fiille beraber mi var olduğu; cebir-ihtiyar tartışması.Gücün fiile elverişli hale gelmesi ve iradenin dirençsiz yönelimi.
FıkıhTaat ve tetavvu (تطوع) ahkâmıFarz/vacip olan itaat ile mükellefin kendi rızasıyla fazladan üstlendiği nafile ibadetlerin hükümleri; veliye ve lidere itaat sınırları.Hukuken bağlayıcı buyruğa uyum ve bağlayıcı olmayan gönüllü taahhüt.
TefsirKozmik ve ahlaki teslimiyet ayrımıEvrenin «tav'an ve kerhen» boyun eğmesi ile insanın iradi itaati arasındaki farklar ve peygambere itaatin Allah'a itaat oluşunun mahiyeti.Yaratılışın fıtri kanunlara uyumu ile insanın hür iradeyle teslimiyeti.
HadisOtoriteye itaat ve maruf şartı«Yaratıcıya isyanın olduğu yerde yaratılana itaat yoktur» ilkesiyle itaatin meşruiyet alanının (maruf) çerçevelenmesi.Körükörüne teslimiyetin reddi, itaatin hakka ve marufa tabi kılınması.

Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

SistemBağlamKarşılıkİşlevAçıklamaGüven
DiniUluhiyete muhataplıkFıtri ve iradi teslimiyetİbadet ve emirlere dirençsiz yönelmeDini hayatta itaat, şekilsel bir zorlama değil; kalbin ve aklın hakikate gönüllü intibakıdır.Kesin
İlmiFiziksel ve ontolojik yasalarDoğal nedensellik ve yasaya uyumSistemin sürtünmesiz işlemesiKozmostaki varlıkların yaratılış formlarına tam muvafakati; bilimin keşfettiği düzenlilik.Güçlü
SiyasiYönetim ve meşruiyetHukuki riayet ve toplumsal sözleşmeSosyal nizamın tesisi ve anarşinin önlenmesiYöneticinin maruf dairesindeki kararlarına toplumun rıza ile uyması; meşruiyet bittiğinde itaatin kalkması.Kesin
İktisadiMülkiyet ve kamu yararıGönüllü fedakârlık ve infak (tetavvu)Servet dolaşımını ve refahı tabana yaymaBireyin sadece yasal vergilerle yetinmeyip gönüllü olarak kaynaklarını toplum yararına seferber etmesi.Güçlü

Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

Alanİzomorfik KarşılıkAçıklamaGüven
Sayısal bilimlerSürtünmesiz akış, minimum direnç prensibi ve sistemik kondüktans (iletkenlik)Fizikte bir akışkanın kanala veya elektrik yükünün iletkene dirençle karşılaşmadan akması; bir sistemin uygulanan kuvvete gösterdiği rezonans ve uyum.Güçlü
Beşeri bilimlerNormatif entegrasyon ve içselleştirilmiş meşruiyet (içsel uyum)Sosyolojide bireyin toplumsal kuralları bir dış baskı veya ceza korkusuyla değil, meşruiyetine inanarak kendiliğinden benimsemesi ve uygulaması.Kesin

Yanlış daraltma ve kritik hata riski

AlanAçıklama
Modern daraltma riskiİtaat (طاعة) kelimesini sadece otoriter rejimlerdeki sorgulanmayan, iradesiz, mekanik ve baskıya dayalı «kula kulluk» veya «kölece boyun eğme» seviyesine indirgemek.
Kur'an içi daha geniş anlamKök; evrenin kozmik düzeninden (tav'an), insanın fiil yapabilme kapasitesine (istitaat) ve hiçbir zorlama olmaksızın sırf aşk ve hayır için fazladan amel etmeye (tetavvu) kadar geniş bir gönüllülük ve imkân matrisini kapsar.
Yanlış anlamanın doğuracağı hataİslam'daki itaat anlayışının akıl ve iradeyi iptal eden bir kölelik rejimi olduğu sanılır; maruf şartı göz ardı edilerek zalim otoritelere mutlak boyun eğmeye kapı aralanır veya ibadetlerdeki samimi gönüllülük boyutu silinir.

Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

SoruCevap
Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir?Kur'an'ın ontolojik tasavvurunda varlığın Allah karşısındaki konumunu ve insanın hür iradesiyle kuracağı ahlaki irtibatı özetler. Cebir ile hürriyet arasındaki ayrımı göstererek ibadetin ancak rıza ve gönüllülükle kıymet kazanacağını bildirir.
Hangi ayet gruplarında belirleyicidir?Kainatın yaratılış ve boyun eğişini bildiren kozmolojik ayetlerde (3:83, 41:11); peygamberin tebliğ ve otorite sınırlarını çizen ayetlerde (4:59, 4:80); sorumluluk ve güç sınırını gösteren hüküm ayetlerinde (64:16).
Hangi yanlış anlamaları düzeltir?Dinî yükümlülüklerin (teklif) insanı ezen bir yük olduğu zannını yıkar; mükellefiyetin ancak güç yetirme (istitaat) sınırları içinde geçerli olduğunu ve asıl faziletin içsel bir arzuyla hayra koşmak (tetavvu) olduğunu ortaya koyar.

Nihai sentez ve LaTeX modeli

  • Somut anlamDizgin ve yulara direnç göstermeyen bir binek gibi, sevk edenin iradesine yumuşaklıkla, pürüzsüzce ve kolaylıkla boyun eğme; olgun meyvenin çekilmeye ihtiyaç duymaksızın ele gelmesi.
  • Soyut anlamDış bir zorlama ve baskı (kerh) bulunmaksızın, bir emre, hakikate veya ontolojik yasaya içsel rıza, iradi kabul ve tam bir ahenkle uyum sağlama durumu.
  • Sistematik karşılıkSistemin sevk ve idare edici ilkesi ile sistemin unsurları arasındaki direnç katsayısının sıfıra yaklaşması; potansiyel yapabilirlik gücünün (istitaat) gönüllü eyleme (tetavvu) dönüşmesi.
  • LaTeX modeliT=C⋅VR+ϵ⋅Θ(E)
  • LaTeX açıklaması

Burada T, yönelinen itaatin ve eylemin saflık derecesini (tav‘/tâat); C, meşru emir ve yönlendirici ilkeden doğan kapasiteyi; V, eylemi yapan failin içsel gönüllülük ve hür iradesini (volition/tetavvu); R, dışsal baskı veya içsel direnç katsayısını (kerh faktörü); ϵ, paydanın sıfır olmasını engelleyen sınır değerini; Θ(E) ise fiilin failin güç yetirebilirlik alanında (istitaat) olup olmadığını belirleyen Heaviside eşik fonksiyonunu temsil eder. Direnç (R) sıfıra yaklaşıp irade (V) ve imkân (Θ) tam olduğunda hakiki itaat (T) azami değerine ulaşır.

Metin sürümü (yapay zekâ araçları için)Harfe göre kök dizini: ط